장음표시 사용
651쪽
' Amoenitatum exoticarum ga silaulus IV cor
duriusculum dc fibratum est; me da exigua, firmiter adnata. Folia pediculis carnosis brevissimis nixa, surculos perenni, nisi decerpas, vigore inordinate occupant singula, soliis Cerasi hortensis fructu acido, substantia, figura, colore dc magnitudine, paria; utut recenS nata, qualia pro interno usu carpuntur, magis fortasse folia Evonymi
tumno singuli geminive ex foliorum aYillis prodeunt,Rosae sylvestris facie, in diametrum pollicarem & amplius vix integre) expansi, remisse fragrantes, albi, heXap tali, petatis rotundis, concavis; Pediculis insistunt semi- uncialibus,ex tenui principio crassioribus, qui in squamas incerto numero quinas & senas ut plurimum ) parvulas, orbiculatas, caliculi vicem praestantes, desinunt. Fructus florem numerosus eXcipit monocoeeUS, bicoccus, i cui plurimum, ad instar seminis Ricini, tricOccus, concretus ex tribus glρbosis capitulis, pruni sylvestris magnitudine, ad centrum communis pediculi coeuntibus, ct pulvinata depressione qua dimingi possunt distinctis. Constat idem ex peri carpio & nucula singulis capitulis stricte inclusa. Perlaarmum herbei coloris est, per maturitatem nigricans, stiperficie opaca, substantia pingui membranacea & quodammodo lignosa,summa facie per siccitatem post annuam in planta moram dehiscente,ut per singulas fissi ira promineat nucula. Nucula fere globosa est, tantum aliqua sui parte,ex accubitu compressa; corticuld tegitur tenui,duriuscula,micante,spadicea dc Castaneae nucis simili ma: qua detracta nucleus eXterna super fele ruinias,substantiam obtinens nucis avellanae solidam
ct oleosam,sapore primum vapido dc sub dulci, mox seminis Cheiri instar amaro & valde tetrico; sed qui salivam acriter provocat,& ad fauces dilapsus nauseoso sensu, cithtamen disparente, gustantium guttura offendit.
652쪽
mmon. Τ,bsis, Japoniblis G iiii, Sinensibus Triph dicta, charactere proprio dc ab Academiis probato receptoque quales rerum definitiones insinuant nondum donata est. Variis interim insignitur supposititiis; aliis, qui saltem vocis Theae sonum exprimunt, aliis, qui plantae Virtutes &descriptionem. Ex posteriori censu ille est, qui palpebras delineat, inclyti inter gentiles Sancti alicujus, cui Darma nomen est. Notionis lepida est & haud insuper habenda ratio; eX eo, quod chronologiam primi, Theae, usus ostendat; quam, si cum venia lectoris licet,brevi digressione adhotabimus. Darma, Indorum Regis foss-πo filius natu tertius, sanctus, religiosus &religiosorum Papae fuit, a Syaha, Indo pariter nigrita, orientalis Genti-lismi auctore, ante Christum annis Io28 nato, vigesimus octavus in religionis praesidio succes r. Hic in Sinam anno post Christum natum si9 appulsiis, omnem impen' dii curam, ut Dei notitia & vera quod dicebat) religi0ne, quae ad beatitudinem duceret, populares imbueret. At,doctrina non modb,sed exemplo etiam profuturus, sub dio exigendo vitam, affigendo corpus, & assectus varie domando, satagebat sibi Divinam conciliare gratiam; Bliorum victitabat esu, &,quod caput sanctitatis est, in perpetuo fatori, i. e. contemplatione summi Numinis, noctes ducebat pervigil & insomnis : Hoc palmarium arbitra tus paenitentis vitae & perfectionis humanae metrum, si
corpori otium & requiem negans, Deo inde menter Va' caret. Accidit post vigilias plurium annorum, ut insola' tione dc longa inedia fatigatus, somno corriperetur. Vis lati voti, cum expergisceret,ductus paenitentia, . ne idem inposterum accideret cauturus, utriusque oculi palpe bras, Velut criminis instrumenta, resecat, ac in terram
iratus projicit. Postridie in locum supplicii reversus,vi det ex singulis palpebris admiranda transformatione nar
654쪽
6 Io moenitatum exoticarum tam arbusculam , Theam videlicet, quam stirpem antea Orbis vel non habebat, vel certe duS Virtutem ignoraverat. Hujus ille foliolis vescens an crudis, nescio, an aqua praeparatis) miram persentit laetitiam animi, & vigorem. Vacandi Divinis . contemplationibus. Quam igitur virtutem in , Thei foliis absconditam, & vescendi modum, cum discipulorum multitudini commendasset, facile in- , crebuit Scin vulgum receptus est nobilissimae stirpis usus, nunquam satis dilaudandus. Planta interim, dum cha-
ractere proprio careret, notari Damae palpebriS consue-
vit. Placet inspiciendam hic apponere inclyti Viri imaginem, qualis inter gentiles magna veneratione colitur; aru ndine pedibus supposita,qua mare ac flumina superasse traditur. Haec de nomine.
Supplemeris vim deseria hptionis bo- o
ldaicae. Plantae descriptionem dedi breviorem,qub Mus ideam Lector facilius conciperet: Addam nunc,quae ad pleni0 I em historiam dessiderari videntur. Caudex ab imo saepe magis ramosus apparet, quέm revera est nam cum uni scrobi plura committantur sentina, plures tape fruticeii eodem loco succrescunt, quos ignari unam reputant ar
busculam; addo, quod anno11 frutices,ad imum stipitem, quod soletobscissi, plurimis surculis ramos ac densi0
resurgant. Velut unius radicis proles. Primi ex semide surculi annotini, tum qui praecisa stirpe progerminaatil squalem in tabula sub numero et exhibeo ratiores sem per, ae posterioribus multo pinguiores ac liberalius ex 'tensi sunt; ramosi fiunt successii temporis. Cortex M mus vi arcte adnatus est; cuticula ei tenuis, per sIecit tem aliquando abscedens; liber viridans, odore foli 0russi TC0xyli, sed graviusculo & ingrato, sapore aliquantum nauseoso, amaro, sylvestri & adstringente. Lignum ei ES durum, fibris crassis donatum, nonnihil ex herbes cad dicans,
655쪽
dicans, odoris, dum viret, ingrati. Surculi sunt, nullo ordine conssiti, tenues, breves, inaequales, nullis incrementi annulis si gnati; foliis singulis dense ac inord, nate stipati, eX quorum axillis gemma parva angusta prominet. Periculo pingui, perbrevi, herbaceo cuius do sum teres, antica facies compressa dc quodammodo ear, nata est) insistit Folium ex membranaceo carnosum, longitudine maxima geminae unciae, latitudine pollicari vel minori; figuram obtinens ex angustiori principio languide arcuatam, mucrone obtusio; saepe etiam OVatam, . in longitudinem repandam & inordinate undulatam,
medio depresso, ambitu aliquantillum reflexo; facies utraque laevis est, & ex depressis nervulis lacunosa , si turo & ingrato virore micans, in dorso magis diluto; ora denticulis nonnihil repandis, duriusculis, obtusis dense dc inaequaliter est crenata. NervuS mediUS per anticam faciem ingenti lacuna deprimitur, in dorso insigniter prominens; ab eo utrinque quinque, seX, septemVe tenuiores inaequaliter deviant, ante ambitum in se invicem recurvati: quos aliquando venulae breviores Vagae intercurrunt. Odorem recens habet nullum, saporem, quam in cortice, remissioremi, id est, ex sylvestri subamarum adstringentem, sine tetricitate. Folium rati0ne soli natalis, suus, aetatis, haud parum in substantia, magnitudine & figura variat; unde ex novellis foliis, qualia in Europam tosta perferuntur, perfectorum forma perperam judicatur. Foliis malligna quaedam Vis &inimica cerebro qualitas inest, qua, spiritus animales turbando, mentem ineboet,& tremulum inducit neryorum motum: quae vero avidue frigendo, egregie corrigitur, ita ut; eliminata narcosi, blanda remaneat animales spiritus refocillandi efficacia. Flores copiosi surculos eXOrnant,per menses autumnales in provectam hyemem continua successione nascentes, sex dotati petatis; quorum
656쪽
saepe exterius unum vel duo quassi sphacelo tactoa, magnitudinem ceterorum non assequuntur. Sapor eis ingratus & aliquantulum amarus est, linguae basin protinus occupans. Floris cavum implet densum agmen staminum alborum, velut in rosa minutissimorum, apiculis cordatis luteis. Numeravi stamina in unico flore 23o. Fructuum elei valde sunt oleosi, & raucedinem cito contrahunt, unde plantati ex decem vix duo progerminant. Nullus vel florum, vel nucleorum indigenis usus est; eximiam tamen nucleis inesse virtutem, nullum mihi est dubium.
Culturam inchoamus a plantatione Seminum: dubbus conserendis Japonia non singulareS hortos aut agros concedit, sed agrorum saltem margines, cuiuscunque glebae fuerint. Semina autem non plantantur in seriem continuam, qualiter in sepem excrescerent, sed per m0dica intervalla; ne succrescentes arbusculta umbra sua
agriS noceant, aut remoras. nectant folia carpentibus.
Immittun ir semina vasculis adhuc inclusa) uni sesqui- palmaris profunditatis scrobiculo, ad minimum sex, ad maximum duodecim. Pluralitas requiritur, quia vix quartum Vel quintum progerminaverit; quod pleraque Vel cassa sint, vel corrupta rancore, quem citissime concipiunt. Haec seminum tam facilis corruptio, in causa est, quod in Europam delata, si plantentur,nunquam pr0- germinent. Si salva transportare animus sit, plantanda in Sicili Hispania vel Italia, moneo,ut sub caelo natali condantur in cupam terra plenam; ita eX iis prognata ger mina divelli dc plantari possunt pro lubitu. Eadem cum plantis translatis propagatio non succedit; quandoquidem per aestuosam Indiam vectae, tabem concipiunt, vi tam acturae reliquam sine vigore, ne eXpectari ex iis pro
657쪽
dominum nactus est, circumposito & cum terra subacto fimo equino fovebitur; quod curiosiores quotannis fac, uni alii negligunt. Triennis factus,haud junior,teistionem patitur foliorum, quae tum dc praestantissima dc satis copiosa eXhibet. Septennis, qualis humanam refert altitu cinena,qubd parcius germine adeo folia pauciora ferat post absolutam lectionem ad imum usque caudicem amputandus est: sic stolones e radice consurgunt novi& copi0si, qui majorem foliorum suppeditando copiam, prioris arbusculae locum cum faenore supplent. Alii excisio
nem illam ad decennium differunt.
Collectionem auspicaturi patres familias, si vim fructuum possideant, in auXilium Vocant mercenarios, illi operae adsuetos. Folia enim cum sigillatim capienda,non carptim rapienta sint, domesticus per diem continuum vix tria C tti congeret, dum in labore a teneris versatus, novem vel decem legerit. . Collectio autem, non eodem tempore peragitur, nec una absol Vitur vice, sed ut plurimum diversis. Qui textium. colligunt,illi auspicium te tant circa finem mensis Songuia tu,qui Japonum primus en exordiens cum novilunio illo, quod aequinoctio verno est
propius, sive id in Februarii exitum, sive Martii initium inciderit. At hic mensis folia pauca tantum suppeditat, eaque perquam tenella δέ nondum intΨxe eulicata duorum S trium dierum ; quae vero nobilis masuntomnium,&ob pretiosam raritatem palatiis Principum ac divitibus dicanda, i de Thea C rea, nec non os theae appellari suevit. Florum petata nemo colligit, aut loco foliorum usurpat, quod falso persuasi sunt nostrates; errorem,credo,genuisse noxis nomen plausibile,Vel induxisse ignorantiam viatorum.) ΕX hoc centu est thea Sinensium:
658쪽
Amoenitatum exoticarum Theae diis
cara est. Secunda collestio quae prima est aliis) mense se cundo instituitur, i. e. circa Martii finem, vel Aprilis initium; hac, folia jam integre explicata, ima, si placet, cum se- mi explicatis decerpuntur, ante praeparationem, secundum bonitatem & magnitudinem, in classessieligenda. Exliis, quae nondum explicata sunt, bonitatem praedictorum quodammodo assequuntur,unde eodem nomine Veniunt, a ceteris ob praestantiam separanda. Postrema at j omnium uberrima collectio caliis altera) sit mense Japonum testio; quo explicata folia multitudine luXuriant. Sunt, qui neglectis prioribus, unica hujus mensis collecti0ne omnem theae claudunt absolvuntque messem, cum sedula disjunctione foliorum in diversias itaiban, niban &s ba i , seu primae, secundae & tertiae bonitatis classes: quarum ultima exhibet folia bimestria dc rigidiora, pro usu
Ex his in genere triplex foliorum distinctio oritur: Prima est soliorum tenerrimae aetatis, quae praeparata Vul' O Vocantur i. e. molenda thea; quia m0leno in pollinem redigitur, dum aqua fervente sorbillanda. Vocatur ectam tsaa dc Tacle sacki Q aa, ex l0cis, in quibus potissimum colligitur, ceteris ob fundi bonitatem nobilior, i praesertim carpta ex trienni frutice, Velut omnium aetatum praestantissimo : Plurimum enim fundus & artas ad bonitatem aeque ac soliorum incrementum vel magnitudinem tribuunt; Magnitudo tamen non per petuo bonitatis,nissi summa cum teneritate juncta, sed ali quando antiquitatis nota est. Huic theae respondet Si nensium, quod dixi, Teh Buu. Secunda est adulti0'rum, quM praeparata appellatur Trio id est, Thea Si nensis, ita dicta, quod Sinensium more praeparari s0lea Haec in Japonia dividitur a tractatoribus dc theae vendi
659쪽
toriblis, ut plurimum inquatuor classes, bonitate dc pretio differentes. Prima est foliorum recenS natorum,quorum collectio saltem ineunte vere celebrabatur, dum singuli novelli surculi non amplius duo vel tria folia, s1ve integre , sive minus explicata ferebant. Horum praeparatorum unum Mis eXtranei Cotti voeant) i. e. libra Belgica Una clam quadrante, in Japonia constat imodis peregrinus recte informatus fui)-δc amplius; Vel ut e tranei loquuntur, uno vel amplius thei si Ve decem ad duodecim maas argenti, id est, Staseis Belgicis Io ad 84.qluia. Uni maas respondent Styfri septem. Secunda est paulo adultiorum, quolibet mense collectorum; quorum Catti unum, prostat mosis argenti seX aut septem. Tertia classis folia nonnihil crassiora exhibet, quorum Catti unum Venditur masis quatuo aut quinque. Hujus ordinis est thea,quae majori copia ex Sina ad Europaeos dimittitur, dc in Belgio hodie venit pretio quinque, sex dc septem florenorum. Quarta est foliorum, quae promiscue dctine discretione collecta sunt, dum staguli novelli surculi, conjecturali computu, folia decem , dc ad maXimum quindecim legulis suis exhiberent. Constat horum Catti unum tribus argenti masis; quo pretio per plateas, a cir eum raneis indies venundatur. Nam hujus familiaris dc quotidianus civium multitudini usus' est. ssunt autem folia in stirpe hos magnitudinis Zc bonitatis suae gradus citissime mutare, ut, neglecta collectione, a praestantiori in sequiorem vel una nocte, transeant. Tertia
Ban VJaa. Haec, liorum ultimae collectionis farraginem exhibet; nimirum rigidiorum ad praeparationem Sini- eam id est, ad crispandum ineptorum; vinde utcunque saltem praeparata usui villicorum dc numeros e plebis dicata sunt. Vires haec obtinere dicuntur maXime fixas, quae nec longiori aeris contactu nec coctione poreant; secus ac thea priorum ordinum, cujus admodum volati
660쪽
616 Am statim exoticarum lis, quanquam subtilior nobiliorque, virtus, nec foliorum in aere expositionem, nec coctionem patitur, sine insigni dispendio.
tDaa nominavi; de qua,ne quid in historia omittatur, pauca addimus. Uli oppidulum est ad limites maris situm, non procul a metropoli & Pontificali sedes aco, in provincia ejusdem nominis. Eius clima mira benignitate favet culturae fruticis; ex quo inde transve Eta thea ceteris habetur praestantior. In hoc situs est ce- Iebris ejusdem nominis mons, dicatus cultUrae thes, quae pro Domo Caesarea annonam praebeat. Curam ejus ge- rit supremus in aula Praefectus these, qui tum fruticum culturae, tum collectionis ac praeparationis negotio per suppositos prospicit. Montis jucunda facies est ; lassa ambiente arcens quadrupedes & hospites; stirpes ordine dispositae ambulacrorum speciem exhibent; viae ac fruti Ces quotidie verruntur ac repurgantur, & ne cons Ur centur solia, custodes sedulo cavere debent; pio majori tutamine multi frutices etiam sepimentis cincti sunt
Colligendi eum appropinquat tempus, leguli pr Ilii
duabus vel tribus hebdomadibus a piscium & immundi cl-bi esu abstinent, ne qua limpuro halitu folia contaminen tur; ipso collectionis tempore, indies bis vel ter corpu lavant, perinde in balneo, vel flumine; nec tamen decer' penda solia nudis contrectare digitis audent, sed chir0 theca munitis. Pxaeparata lege artis folia, dc crumen' chartaeeis indita, urnis seu nilis 1 nyrrhinis immittuntur, ac Vulgari thea,circum circa arcte compacta,muniuntdr; ita debite recondita horti director ilico ad Regiam init tit , in Majestatis reverentiam multis satellitibus stipanda. Ex quo eVenit, ut appulsa, gloriosam ferant in edibuis pretii famam: subductis enim rationibus, unum Icm, i Rargenti haud minus triginta vel quadraginta mome sive theilis venit, id est, uncialibus 4Σ vel 36.; d ς