Opera, cum edita, tum inedita, ad autographi fidem et integritatem expressa, impensa et jussu regio

441쪽

ca constat natura. Provenit in calida Panucensium regione.

CAPUT XXVI.

De LORANNIIVA , id est fractorum medicina. Ilerbula est radice longa, et tenui, foliis salignis, sed minime hirsutis, ac flore candenti, et spicato. Radix est dulcis, et adStringenS, et cujusdam amaritudinis particeps; quo fit, ut fracta ossa consol det tusa, admotaque, unde nomen. Provenit temperatis locis Provinciae Mechoacanensis ; videturque ad Oxylapathi genera pertinere.

Volubilis est Arbores scandens , atque implicans ad usque quingentos passus longitudinis , Amygdali soliis , minuto Bore, Virentique , aut semine tota reserta , innixa radici candenti , tenui, et longae , unde prodeunt cauliculi teretes, gracilesque. Vis ejus ad temperiem Spectat, aut ad nonnullum calorem. Radix drachmae unius pondere laevigata, ac pota ex aqua, illitave lateris medetur dolori. Nascitur in calidis , planisque Provinciae Mechoacanensis, Sylvosis locis, et Arborum frequentia amoeniS.

442쪽

CAPUT XXVIII.

De sy ETLATIANT. Volubilis est spinosus , nascens in calidis, et humidis locis , umbrosisque , et montium faucibus. Folia fert Limonis, sed magis acuminata , florem candentem, et modicum, ac fructum similem Choolli, Sed cavum, et includentem fabam, parem Cacaoati , arentium cicerum Sapore ; cujus nucleus lusus , ac duarum drachmarum pondere devoratus curat dysentericos , et dolorem Ventris placat; quod sacit etiam impositus.

. Arbuscula est hominis aequans altitudinem, ramoSa, frondosaque , proveniens in humidis montium faucibus regionis Panueensis, folia serens Mali Medicae , latiora tamen, et breviora , et fructum nuci iuglandi adhuc virenti similem, quo pueri iam arescente sonalium loco uti solent. Vis est frigida , et adstringens, et tamen reserunt solia in farinam redacta , et insusa naribus hemici antis e vestigio mederi.

443쪽

Ηerba est caules serens tenues, tereteSque , et in eis folia rara , Althaeae similia , longis pediculis appenSa , Ser-

rata , inferne nonnihil hirsuta , subalbida , valde mollia , et non longe a cuspide alata, unde incipiunt attenuari undu . latim in mucronem, ac verticilloS per intervalla illis Maria rubii similes, spinosos, VestibuSque , et caudiS jumentorum adhaerescentes, et florem luteum , parVUm. Temperies est paulisper frigida. Numeratur ab indigenis inter acopa media camenta, ut cujus cortex, foliaque devorata ex cauat aliave potione, aut liquore lasSitudinem levet contractam ex itinere , aut alio quovis labore. Nascitur apud Panucenses orpuis

Herba est folia ferens Mali Μedicae, e renata per ambitum , inferne subalbida, ac flores candidos , tenacissime quibuSque occurrentibus rebus adhaerescentes , in caulibus sublutea lanugine hispidis, qui prodeunt a radice fibrata, ac fructum nullum. Vis est frigida, siccaque , et sapor insignis nullus ; quo fit, ut trita solia , et ex aqua devorata nauseam

TOM. III. III et

444쪽

sedent, vomitumque, sebribus medeantur, tueanturque a lassitudine eos, qui laboris genuS aliquod Sunt subituri. Nasci

tur apud Panu enSES. CAPUT XXXII. De IVACHOTL.

Arbuscula est tenuis, hominiS altitudine , solia serens magna , ungulae taurinae Similia , firma, crassaque ; quo fit, ut indigenae Hispani Ungulam vaccinam vocent, ae florem , ut ajunt, nullum. Et quamquam Sapor soliorum Subdulcis sit, temperataque, aut paululum frigida natura, et ad exstinguendas febres lusa ex aqua exhibeatur ; tamen non ob id, sed ob peregrinam formam foliorum delineandam curavimus, quibus nulla fortassis alia reperiantur similia. Nascitur apud Pa- nucenses in calidis, atque humidis locis.

445쪽

CAPUT XXXIII.

De s TAX Vis tenuifolia. Herba est radicem proserenS longam, tenuem, et contortam more Tlalcocul, ex qua edit caules Sesquidodrantem langos , et in eis folia prolixa , et angusta , et in summo flores purpureOS in comam compoSitos. Radix eSi frigida, siccaque , et nonnihil adstringens, atque ideo reserunt unive sam hane Plantam tusam , et applicatam bis, terve dolores renum sedare. Provenit in collibus frigidis regionis Mechoa-

canensis.

CAPUT XXXIV.

Herba est radici insistenS napi forma , ex albo rubescenti , tenerae , ac plenae Succo , ex qua mittit caules geniculatos, sesquidodrantem prolixos , et in eis folia minutim serrata , et terniS magna ex parte Sinubus divisa. Radix est amara , Subacidaque , solium acidum , et edule , adeo ut in species Xox0c0Folin, quas nostri OxalidaS vocant, videaturea Herba referenda, fructus Vero orbiculariS, et acinosus, nec vocatis Tomame dissimilis. Radix duarum drachmarum pondere lusa , atque devorata pituitam, et bilina purgat, et membrorum gravitatem pellit : eadem exhibetur infantibus, sed unius tantum drachmae mensura matutino tempore, et

446쪽

nullo prius asSumto cibo. Provenit in humidis locis Provinciae Chutullensis.

CAPUT XXXV.

Herbula est radicibus innixa Batatis vocatis similibus , teneris Succo manantibuS , extra nigriS, et intus candidis; unde profert cauliculos breves, et in eis folia Origano similia, niinime Serrata. Radix amara eSt , et ViruS, ac praecipue, Paeoniae olens, calidaque , et Sicca ordine tertio natura. Ea- dem tusa tumores quoSvis applicata dissipat, et Paeoniae vires , ut mihi quidem ex sapore , et odore colligere licuit, per . omnia aemulatur. Nascitur in humidis locis regionis Chulullan-

De s UHI TEI Chutullensi Herba est cauleS serenS rectOS, tereteS, ac tenues, et in eis solia origani, minime Serrata , ac floreS rubeOS, longiu-: Sculos, et vasculiS contentΟS. Frigida, et humida natura constat, atque in pulverem redacta, epotaque calorem nimium placat. Nascitur in locis montosis, humidisque , atque adeo juxta Mexicensem Aethnam.

447쪽

NOVAE HISPAN. LIBER XXIII.

APUT XXXVII.

De s VHTETEPox Tescat eupae. Herba est radice, soliis, floribusque adeo similis Ag rato Dioscoridis, ut eati dem illi esse, aut congenerem merito possit quispiam existimare. Amara est, calidaque, et sicca prope tertium ordinem temperie; cujus radicis corticem tu sum, atque devoratum Semunciae pondere ex aqua sunt indigenae supra, infraque bilina vacuare.

Herba est fibratis innixa radicibus , et Sanguineis venis velut conspersis, unde prodeunt caules rotundi, hirsuti, cavi, et sex plus, minias dodrantes longi, ornati foliis Ocyminis, nervis tribus secundum longitudinem discurrentibus, ac inde aliis permultis ad latera, floribusque croceis, rotundis, et parvis, ubi semen, sed soliolis ejusdem coloris parvum malum ambientibus, et stellularum indicantibus sorinam. Nonnihil ambra est, et cujusdam calorificae, et Salivosae naturae particeps. Venenatis ictibus, potionibus, ae morbis medetur, et admota, et devorata venenum quoque vomitu pellit, lumbricos necat, vomitioneque, et SeceSSu deturbat a corpore, vulnera applicata conglutinat, et ulceribus quoque remedio est, utero conseri, Ventrem, et intestina emundat, et dysenteriis medetur. Nasci,

448쪽

tiir Pucatani, unde illi nomen, quanVis et in aliis locis hujus Novae Hispaniae velut in Ingenio Vocaio Origa e provenire

quoque contingat.

449쪽

LIBER VIGESIMUS QUARTUS,

FRANCIS CO HERN AN DO,

MEDICO , ATQUE HISTORICO

PHILIPPI II. HISPAN. ΕΤ INDIAR. REGIS,

ET TOTIUS NOVI ORBIS MEDICO PRIMARIO, AUCTORE.

De SINUA, seu 9 totaintetapotLArbuscula est foliis ternis, Mali Medicae similibus , sed minoribus, et tenuioribu8, floribus purpureis , Compositis in comam , et fructu cichitzasoti. Vis eSt calida , et glutinosa. Folia tusa , et applicata dolorem mitigant , etiam a gallica contagione profectum. Nascitur in calidis, planisque locis Provinciae Mechsacanensis.

450쪽

CAPUT II.

DE SIRURI, seu Volubili. S1Rulli, quam MeXicani Mecapalli vocant, Herba est radicibus insistens longis, candentibus, teretibusque , et capit latis , unde profert cauliculos breves, refertoS per intervalla foliis sibi alterutra parte respondentibus, Similibus Origaninis, ac floribus, ut reserunt , nullis. RadiX eSt Subdulcis, amaraque , et glutinosa. TorminibuS enixarum dicitur mederi, si tota Planta tusa , et calefacta ventri illinatur. Nascitur in planis , humectisque, et temperatis Mechsacani locis.

CAPUT III. De SINCHENE.

Radice firmatur longa , fibrata, et tenui, unde eduntur caules, et in eis folia Olivae Similia , ac flores in summa parte candenteS. Radix est dulcis, et glutinans, medeturque admota scabiei. NaScitur in temperatiS, planiSque locis regionis Mechoacanensis , ac juxta fluminum ripas.

CAPUT IV.

De SATLINILIPATLI Tetelae. Volubilis est caules fundens tenueS, ac tereteS, et in eis folia Menthae , fructum vero cornuum taurinorum , Sed prae-