장음표시 사용
151쪽
nari debebat, tamquam speciem considerat. Nihilo tamen minus NU0Agia i psius methodica stupendi laboris atque infiniice utilitatis opus est, dignissimumque,
quod ab omnibus, artem nostram exercentibu S, nocturna ac diurna manu versetur, quoniam lexici Vicem
proestare potest in morborum singularium descriptionibus, quas in plerisque auctoribus, qui morborum historias eXhibere se profitentur, frustra quaeraS. Quatuor illa, supra memorata, schemata, qUM CUI LENIUS Uno Volumine, quod Diivsis DAgiae methodicae inscriptum est, juncta edidit, eorum, quae dicturi sumus, fundamentum constituunt. Atque in hiS operam dedimus, ut, quos quatuor viri illi admiserunt, errores evitaremus: quod utrum recte, an secus, nobis successerit, eruditi candidique Lectoris judicio permittimus. Omnes morbi, quibus corpus humanum obnoxium est, in quatuor classes a nobis digeruntur, hoc est: 1) in morbos UniversaleS,ao in morbos topi COS ,ho in morbos seXUAleS, in morbos infantiles.
Unaquaeque classis in ordines, ordineS in genera, genera in species, &, sicubi diligentia minutior verum usum pollicetur, species in VarietateS , pro conditionibus , statum faciemque morbi mutantibus , divi
per morbos universales eos intelligimus, qui non tantum cuique aetati , & utrique se Xui, communes sunt, sed in quibus etiam nonnulla ex quindecim illis symptomatibus generalibus ita conjunguntur, ut super reliqua symptomata particularia, live topica, emineant, praecipuamque molestiae partem c stituant. Sic febris D epilepsia morbi universales sunt, quoniam 14 Olὶ modo in quacumque aetate atque utrovis sexu in-
152쪽
cidunt, Verum etiam a symptomatibus generalibus
Morborum particularium, sive topicorum, nomineas sectus illos minus periculosos , minusque moles OS, significamus, quorum symptoma potissimum, sive pars morbi maxime conspicua, in singulorum organorum , vel singularum partium corporis, Vitio consistit, tametsi semper aliqua ex quindecim illis symptomatibus generalibus, certis gradibus atque proportionibus, accedant. Tussis, exempli causa , vel alvi profluvium ,
tantummodo ut morbus particularis, sive topicus, considerari debet, cum hac exceptione , ne tanta do-lloris, debilitatis, nausepe, &c. vis accedat, Ut acti Dis , vel eXcretionis, vitium particulare obscuretur.
Ut paucis rem complectamur, morbi, in quibus symptomata generalia , de quibus Lib. II, a Cap. IV, risque ad XVIII, egimus, prae caeteris conspicua sunt, ad morbos universales pertinent: hi vero, in quibus aliquod ex symptomatibus topicis, quae Cap. XXI, recensita sunt, eminet, ad morbos topicos reserendi sunt. Tertia & quarta es astu ii morbi continentur, qui pruinae ac secundo: adscribi possent, nisi plures obstarent conditiones, quae ipsis propriae sunt, maXimaque e parte propriam quoque curationem desiderant. Utilius igitur morbi sexu ales atque infantiles ad privas classes
Te feruntur, quam, sicut a SAU VAGESIO, LINNAEO, VOGELIO, & CUI LENIO , factu ira est, cum morbis Univeis alibus ac topicis commiscentur. Primam morborum classem facile in ordines suos diduxeris, si quindecim illorum sympto mutum generalium causas proXimas in memoriam tibi revocaveris. Quaedam eae his a nimio atque anomalo motu systematis vascularis, cum systematis nervos ataxia vero coniuncto, dependent: quorum praecipua sunt calor immodicus, sitis, nausea, debilitas, a grypnia. Symp- tomata haec fere una pariterque corpus a ciunt, vel
sibi in vicem succedunt: quod si faciunt, febres cons-
153쪽
tituunt, quibUS, utpote Omnium morborum frequentissimis, primum ordinem assignabimus. In febribus nimius systematis vascularis motus m nifestus est, neque nervoli systematis a taxia, nimio 1lli motui juncta, non evidenter apparet. Sed quum morbi tint, in quibus motus 'stmatis vascularis maximopere turbentur, nec ullam tamen notabilem systematis nervosi ataXiam, in principio saltem , animadvertere liceat, necessarium est, ut hos a febribus distinguam US, & tamquam alterum ordinem , sub titulo inflammationum, considerem US.
Cum febribus atque instam mationibus propinqua affinitate conjuncta sunt profluvia , sive fluidorum animalium e X cretiones morbos e si quidem semper symptomata qui edam, febribus atque inflammationibus propria, morbOS illos antecedunt, Vel comitantur. Quam ob rem inflammationibus profluvia, tamquam tertium morborum universalium ordinem , proxime
subjici 1MUS. In tribus illis morborum ordinibus systematis vas .cularis perturbationem molestiae causam praecipuam esse, apparet. Sed plures morbi sunt, in quibus humorum crassiorum circuitus parum, aut nihil omnino, turbatus conspiciatur. Hi igitur ad systema nervosum reserendi sunt, utpote consistentes in symptomatibus, quae a motibus in hoc solidorum vivorum genere intentis, remissis, turbatis, Vel intermitiis, oriri cre
In nonnullis horum priccipuum & character i sticum symptoma dolor est. itaque hi morbi dolores
Vocantur, quartumque morborum universalium ordinem constituunt.
In aliis horum morborum , ad systema nervositam Telatorum , pr9ecipuum symptoma spasmus est. Ex quo morbi spasmodici , sive spasmi, nominantur ,
quintumque morborum universalium ordinem cons tituunt.
154쪽
Spasmis ac doloribus ii morbi contrarii sunt, quos si minolentia, debilitas, atque anici thesia distinguit, quique a sentiendi & movendi facultate imminuta,
vel sublata, dependent. Unde seYtus morborum Universalium ordo emergit, qui paralyses, deliquia , Omnesque comatum species, sub generali debilitatum ac privationum appellatione, concludit. Quum libera atque expedita pulmonum actio ad sanitatem tuendam summe necessaria sit, nec, nisi continuata illa, vita continuari possit: hi morbi, in quibus spirandi difficultas potissimam molestiam creat, tamquam septimus morborum universalium ordo, sub anhelationum nomine, considerandi sunt. Ii morbi, in quibus animi facultates in primis turbantur , quorumque symptoma praecipuum delirium est, a nullo motu febrili dependens, octavo morborum universalium ordine , sub mentis morborum appellatione , comprehenduntur. Quum iii omnibus his morborum ordinibus motus systematis nervosi & vascularis manifesto turbentur, in curationibus eo maxime respiciendum est, Ut motus isti inordinati in ordinem redigantur. Sed quoniam morbi sunt, qui in fluidorum crassiorum vitiis consistiunt, propriamque curationem desiderant, ab ea, quam morbi, inlblidorum vivorum affectibus potissimum consistentes; requirunt, diversam : ne celsarium est, ut nonus morborum universalium ordo constituatur. qui cach extas, sive morbos, quOS Vocant, humorales, contineat. Hi morbi sese ipsi manifestant per habitus externi mutationes , qui decoloratur, intumescit, emaciatur, exulceratur, vel varia cutis foeditate deformatur.
Tantum de prima morborum classe, subjectisque illi ordinibuS Altera classis, morbis particularibus , sive topicis, am gnata, in octo ordines dividitur. Pertinentque :Ι. Ad primum ordinem morbi singularum animi
155쪽
facultatum, memoriae, imaginationis, iudicii ;ΙΙ. Ad alterum ordinem morbi singulorum sensuum externorum, Visus, auditus, gustus, olfactus, laetus ;III. Ad tertium ordinem morbi singulorum appetituum , IV. Ad quartum ordinem morbi singularum secretionum , Vel excretionum ;V. Ad quintum ordinem ii morbi, qui deglutitionis , loquelae, respirationis, atque incessus, actiones turbant ;VI. Ad sextum ordinem ii morbi, qui formam speciemque habitus externi sic afficiunt, ut major aliqua impotentia, aut molestia generalis, non accedat,
adeoque nono morborum Universalium ordine noli comprehenduntur ;VII. Ad septimum ordinem ii morbi, qui in situ
ne XU Ue partium organicarum turbato consistunt: quorsum omnes herniarum, procidentiarum, & luxationum , species referunt Ur ;VIII. Ad octavum denique ordinem ii morbi, quos solutio continuitatis, Vel destructio conteXtUS partium , tum mollium , tum durarum , constituit. Tertia morborum classis, sub titulo morborum seXU Alium, eos morbos continet, qui vel a diversa organorum genitalium structura, vel a conditionibus, Utrique sexui propriis, dependent, atque in quatuor ordines diducitur: Ι. Morborum generalium , II. Mor horum topico
maribus propriorum: III. Moborum generaQlium, IV. Mortiorum topicoa
156쪽
Morbi, maribus proprii, non admodum multi, Ianaximamque partem topici sunt: morborum autem, seminis propriorum, ingens numerus est. Ex his ii, quos pro generalibus haberi oportet, quindecim illo-Tum symptomatum generalium concursus sunt, &nanensium , graviditatis, puerperii, atque lactationis, vitiis na icuntur. Topici morbi virginum , ac mulie- Tum, Viros eXpertarum, in O Variorum , Uteri, Vagi- Γλ, orisque externi, vitiis consistunt. Uartu morborum ciuilis, sub nomine morborum infantilium, eos morbos complectitur, qui in solis infantibus, quoad dentitione nondum defuncti sunt, Occhii runt, pariterque in generales & topicos divu
In hoc divisionis atque dispositionis schemate una- quicque morbi species, sive Medicorum , sive Chirurgorum , silve Obitetricum, auxilio egeat, includi potest, quemadmodum ex sequente tabula apparebit.
Morbus est concursus affectuum morbosorum , inter te connexorum , sive, ut aliis Verbis utamur, morbus c st compotitum aliquod ex seu sationibus molestis, vel impotentiis functiones naturales exercendi, quorsum saepe numero manifesta vitia singulorum organorum , Vel partium corporis, accedunt. Morbi in quatuor classes dividuntur.
CLASSIS. I. MORBI UNIVERSALES.
In his unum quodpiam, Vel plura ex quindecim illis symptomatibus generalibUS, per totum morbiim, vel ri Ximam ςjus partem , dominantur. Novem hujus classis ordines sunt.
157쪽
Ordo I. Febres. Symplomata characteristica sunt calor immodicus, litis, an OreXia, debilitas, agrypnia. Ordo II. In animati0ues. Symplomata characteristicastini dolor, locum non mutanS, calor immodicus, sitis, agrypnia,&, si pars, quae in inflammatione est, oculis pateat, rubor ac tumor. Ordo ΙΙΙ. Prostit ia. In his sanguis, vel humoreS, inde separati, praeter naturam eia funduntur , acceduntque debilitaS , anoreXid , nonnunquam dolor. Ordo IV. Dolores. In his dolor acutus est , conditionum & notarum , veram inflammationem distinguentium ,
febrisque, aut e Vacuationi S morbosse constanti S, CXPUIS.
Ordo V. Spasini, sive morbi spasmodici. Sympto ma
horum characteristicum est spasLmus, quem interdum dolor , alias an aesthesia, comitatur. Crdo VI. Debilitates & privati0ues. Sympto mηta horum characteristica sunt somnolentia, asthenia, anaesthesia. Ordo VII. Anhelationes. Symploma horum characteristi cum est difficultas spirandi Ordo VIII. Mentis morbi. In his memoria, imaginatio , & judicium , confusa atque perversa sunt, sine febris, aut inflammationis , symptomatibus character isticis Octa IX. Cabhoxiae, sive morbi humorales. In his macies, aut tumor universi corporis, vel singularum partium , eXdn- themata, decolorationeS, CXulcerationes, apparent, quibus debi-
158쪽
litas, an orexia, dolor, vel aliud quod tarn sympto ma generale ,
In his unum quodpiam , Vel plura ex symp Omatibus topicis, per totum morbum ,ι Vel maXimam ejus partem , dominantur. Octo hujus classis ordines sunt. Ordo I. Morbi sugulorum sensurim intern03 m. In his aut memoria, aut imaginatio, aut judicium , imminuta, vel depra Vata , Vel abolita sunt. Ordo iΙ. Morbi sugulurum sensus in extern0rum. In his aut visus , aut auditu S, aut gultus, aut olfactus, aut tactUS, nimis acuti, vel depravati, Vel imminuti, vel aboliti sunt. Ordo III. Morbi singillorum appetituum. In his aut
rearum, desiderium nimiS acre, vel depravatum, vel imminutum,
vel abolitum eis Ordo II . Morbi singularum secreti0num, Vel excreti0num. In his singulae secretiones,
vel excretiones naturaleS , B Ut praeter naturam augentur, aut supprim UntUr.
Ordo V. M0rbi singi Artim m0tus organ0rum. Ab his devorandi, loquendi, spirarcii, incedendi , &c. actiones impe
Ordo UΙ. Imrbi externi, sive superjiciarii, qui sese ipsi manifestant per tumores, ma-
159쪽
ciem, decolorationes vel cutis eXanthemata, sine nauseae, debilitatis, aliusve cujus sympto matis , accessione notabili. ordo VII. Morbi partium organicarum, L 0 1sso m0tarum. In his parte S corporis O ganicae e situ nexuque naturali prolabuntur, procidunt, vel vi protruduntur. Ordo VIII. Solationes continuitatis, & destructi0 c0ntextus , sive mollium, sive durarum partium , vel ab injuria e terna , vel a causis internis.
Divisio hujus classis vel a vitiis topicis , ab organorum, sexus distinguentium , structura diversa dependentibus, Vel a conditionibus, utrique sexui propriis , repetitur. Quatuor huic classi subjiciendi sunt
ordineS. Ordo I. Imrbi generales, maribris pr0prii , qui sympto matum generalium concursus sunt, a vitiis, in sexum potiorem tantum cadentibu S , nascenteS. Ordo II. Morbi topici, maribus proprii, quos constituunt incommoda, a Vitiis organorum genitalium, sexui potiori propriorum, Oriunda.
Ordo III. Morbi generales , femiuis pr0prii, qui symp-
tomatum generalium concursus sunt, a vitiis, in solas virgines, &mulieres, ViroS e X pertaS, cadentibus , proficiscenteS.
160쪽
Ordo IV. Morbi topici, feminis proprii, qui in organorum genitalium, sexui sequiori propriorum, vitiis consistunt.
Morbos infantiles distinguunt symptomata, in solis infantibus obvia. Duo sub hac classe sunt ordines. Ordo Ι. Morbi generales, infantibus proprii. Hi
symptomatum generalium concursus sunt, quos conditioneS,
infantibus ante & per tempus dentitionis proprize, essiciunt. Ordo II. Morbi topici, infantibus proprii. Hi consis . tunt in affectibus morbosis , ac symptomatibus topicis, quae in solis infantibus recenS natiS, Vel adhuc dentientibus , Observan