장음표시 사용
191쪽
rum defectus in partibus continentibus cor stituit. Omnia profluvia, quibus longius accedit tempUS , quaeque ita ingraVescunt, ut pro m0rbosis habenda sint, ab ambobus oriuntur sontibus, hoc cil simul& humorum momentum augetur, & partium solidarum robur minuitur, ita, ut, quemadmodum in inflammatione , sic hic quoque, morbum , tamquam e X conjuncta duarum causarum actione dependentem , spectari oportent. Interdum vero valentior causa est momentum humorum auctum : alius contextus solidus tunicarum
vasorum imminutus, vel sphincterum vis constringens debilitata.
Quae humorum , per Vasa circumeunti Una , momento aucto maXime tribuenda sunt profluvia, activa Hominantur: ea Vero, quae evidentius a sphincteribus debilitatis, vel a substantiae solidpe continuitate soluta, proficiscuntur, salsida appellantur. Persaepe motus intentio non per totam si stematis Vascularis universitatem extenditur, sed in singulis vasis sanguis eris, ductibusve excernentibus, subsistit,
tuncque non aliunde, quam a motu oscillante , in his locis aucto, repetenda est. Hic vero , sive sanguinis, sive humorum, inde secretorum , evacuatio modica est, neque cum magna molestia, aut praesenti cum periculo, conjunct d.
At si motus per universum systema Vasculare plus minusve intenditur, morbuS magis minus Ue periculosus atque terribilis evadit. Omnia profluVia , quae motus , per universum systema Vasculare intentus, comitatur, Vel concitat,
perinde, ut febres, a peripheriae mystematis vascularis strictura spasmodica incipiunt : unde frigoris nimii sensus, nausea, & praecordiorum oppreisio , Oriuntur, quibus paulo poli calor immodicus , sitis , agrypnia, nec parum saepe dolor , accedunt. Si, quod sequitur, profluVium universae materiae
192쪽
noxiae is quae stricturam spasmodicam primum effecerat, auferendae sum cit, molesta illa symptomata brevi conquiescunt aegerque sanitati restituitur. Quare etiam hoc profluviorum genus in curandis morbis saepe numero quam maxime salutare obser
Sin autem materia morbifica hac ratione non e Uacuatur , sed tanta ejuS copia in corpore remanet , quae irritationi, non modo late per systema vasculare , sed pariter quoque in singulis illis vatis , ductibusve excernentibus, unde sanguis, vel humoreS, descendunt, fovendiae sufficiat, tum morbus Continuatur, variaque ingruunt symptomatu adventicia, donec tandem , robore animali penitus exhausto , vita evacuationi succumbat. Illa profluvia, quae motus, per Universum humorum circumeuntium systema incitatus, non comitatur, id quod semper ex pullus tranquillitate, symptomatumque , sebrem distinguentium , absentia, scire licet) quaeque a motu oscillante, in singulis tantum vasorum seriebus aueto, proficiscuntur, semper a materia quadam acri, proxime admota, COH- citantur, quae conteae tum solidorum vel irritat, vel rodit. Profluviorum causas proximas si cum iis, quae inflammationem generant, comparemus, statim intelligemus , unde fiat, ut omnia illa, quae activa nominantur, inflammatio qupedam , nunc gra Vior, nUn Glevior, praecedat, vel comitetur. Neque etiam obscurum else nobis potest , quomodo e VacuationeS ,
per quaS mer US initio sanguis , Vel mera limpha , egeritur, paucis post diebus pus e Xhibeant. Profluvia, quae in praesenti , tamquam tertium morborum universalium ordinem constituentia, consideramus, ea sunt, in quibus debilitas, nausea , dolor, vel aliud quoddam ex quindecim illis symptomatibus generalibus, prri valet. Caetera, minus ter-
193쪽
ribilia, minusque periculosa, in quibus evacuatio praecipuam morbi partem constituit, morborum particularium , sive topicorum , clalli adscribonita sunt, quartoque ordine , qui lingularum secretionum atque eXcretionum morbos complectitur, continentur.
ordo prost uviorum tria habet genera, I J pro u- via alvi, a) pro uetita Ianguinis , sive haemorrha-gias, 3 pro uvia humorum , a sanguine separa
Ad alvi profluvia omnes illae evacitationeS morbo ae pertinent, quae a canali cibali oriuntur, faecesque R e X crementa , cum variis humoribus, atque interdum cum sanguine , permiXta, effundunt. Sub altero profluviorum genere omnes illae sanguinis evacuationes sunt, quae a meatibus naturalibus proficiscuntur. Vulnerum enim haemorrhagias illuc referre non placet. Tertium profluviorum genus illos continet moria hos, in quibus humores, a sanguine separati, praeter Naturam excernuntur. Sed, si ephidrosin, sive sudorem , quem colli quantem Vocant, R diaboten , sive immodicam urinae profusionem, e Xcipias, nulla huic generi subjecta est species , quam in morborum universalium clame commode reponere liceat , sed omnes classi secundae , ejusque ordini quarto, adscribendae sunt.
CAPUT VIII. D0Arrim spasmoransque the0ria generalii , V dioisio
X tribus illis, qui praecesserunt, ordinibus, systematis vascularis perturbatro manifeste praecipuam morbi partem constituit, atque idcirco eorum Origi-
194쪽
laena ac progressum aliquatenus explicare potuimus. Sed in trium . quae sequentur , ordinum eXplicati O-Ue , Valde veremur, ut Lectorum desiderio satisfacturi simus, quum morborum, illis contentorum, pars maxima symptomatibus mere nervosis constet. Quae symptomata mere nervosa quum saepius a σ-παθίει oriantur , magna su ne vis , magnumque momentum ad morbos istos felicius curandos in eo
situm foret, si semper discernere nobis liceret, utrumidio pathici, an sympathici tantum, sint. Sed, quod valde dolendum est curanti perraro tam felici effocontingit, ut hoc dijudicare possit.
o PMANNus & WHYTTIUS, praeter caetero S scriptores, ne Xus sum pathicos summa cum attentione observarunt, atque hoc nomine nunquam satis
commendari ponunt: prior quidem in S; semate medicinae rati0ualis, Cap. de c0nsensu partitim neret O sariun generatim , es' sigillatim cum ventricti h ; posterior ab initio libri de inorbis neret 0rum. Utriusque observationes utilissimae sunt ad explicandam naturam , indicandamque optimam curationem, morborum systematin nervosi, maxime dolorum & spas. morum: quos ordineS deinceps contemplabimur.
In quarto morborum Universalium ordine praecipuum symptoma dolor est, sed ita, ut neque febris constans, neque evacuatio notabilis, neque spasmus evidens , neque inflammatio vera, accedat. Quas quidem exceptiones nisi interponam US, plures febrium species, dysenteriam, tetanum, & omne inflammationum genus, cum cephalalgia, colica, arthritide, ac rheumatismo, confundem VS, atque ita
tale divisionis schema systematicum exhibebimus, quod in artis exercitio nullum usum praestet. Id enim in primis adlaborandum est, ut, quorum morborum
195쪽
rationes propemodum similes sunt, eos eidem ,
quantum fieri potest , conspectui subjiciam usi Quum symptomatis praecipui , per se spectati ,
theoriam supra jam dederimus , proximamque ejus causam explicuerimus , nihil hoc loco superest, quam. Ut causas remotas morborum istorum investigemus, in quibus dolor potissimam molestiae partem efficit. Flatus & acria pro praecipuis dolorum fontibus habenda stilat.
Uapores illi elastici, sive fatus, qui siepe ili ho
minibus valetudinariis observantur , primam originem a cruditate, sive concoctione ciborum Vitiata, trahere videntur. Aer alimentorum , quibus utimur,
sub fermentatione in canali cibali expeditus , nec pollea ad fixi aeris statum , quantum satis est reduciatus, spe piis me , dum in ventriculo atque intestinis subsistit, evidens molestiae causa est : sed quomodo, postea quam ductum thoraci cum trajecit, & cum universia humorum mali a se commiscuit, agat, id
Flatus, in canali cibali conclusi , fibras sensiles,
ventriculi atque intestinorum tunicis inteXras, nimium distendendo, varios dolores movent, qUi generali nomine colici vocantur, nec raro NOXAE pers υ απαλιαν ad organa remotiora, quibus cum canali
cibali nullum esse videtur commercium , propdgantur. Ac, si vulgarem quamdam opinionem sequataris, aer, cum fluidis, per Vasa circumeuntibus, mi tus , dolorum causam constituit, fibras sensiles variis in locis, ubi se expandere statuitur, distrahendo :Unde, quaS Vulgo vocant, punctiones, & crampi. Supra monuimus, quod ad acrium , varios morbos generantium, naturam intimam attineat, nostram nobis fatendam esse ignorantiam. Frustra proprietates illorum describere , vel alia ratione ea definiresionamur, quam ex morbo, quem proprie essicere siensentur. Ita de acri arthritico , rheumatismatico, Irim. I. M
196쪽
I corbutico . cancroso, si philitico, loquimur: quae materiae subtiliores tamquam causis remotae, sive possibiles , dolorum in diversis aegrotis spectandae sunt. Nonnulla horum acrium in crassioribus humori-hus inesse , inde colligere licet, quod, si apta medi-Camina, quae Vocant, alterantia adhibeantur, corrigi atque exstingui possunt: alia contra cum tenuissimo illo liquore nerveo ita permixta esse statuuntur, Ut nullum remedium, quod quidem adhuc cognitum sit, ad illa penetrare possit. Tertia dolorum causa remota sunt calculi, qui in variis corporis partibus, praesertim in bilis atque Urinae itineribus , nascuntur, ubi saepe, fibras senii-Ies irritando, nimium distendendo, vel lacerando, dolores creant, non tantum ii S in locis, quae proxime assiciuntur, sed etiam in his, quae aliquanto remotiora sunt. Excrementorum quoque, Vel alVi saecum, retentio morborum, quos vehemens dolor distinguit, ma-Σime vulgaris causa est
ordo dolorum in sequentia genera dividi potest
I. ARTHRITIS. Frequens morbuS , quem dolor Acer, articuliS, pedum maxime manuumque, insidens , distinguit. Ρer intervalla amigit, sed accessiones incertis fere temporibus revertuntur. Accei sionem plerumque ponderis atque aegritudinis inventriculo sensus praecedit : in ipso autem vigore morbi, dolori rubor, tumorque partis affectae, pulsus celer, & calor febrilis, accedunt. ΙΙ. RHEUMATISMUs. Tque frequens morbus sed non per intervalla assii gens. Nascitur sere a perspiratione suppressa, & ab arthritide per sed em dolo rum distinguitur, qui ab articulis secundum tractu namusculorum porriguntur, carnibusque insidere videntur. Genua, coxae, lumbi, humeri, ea sunt loca, in quibus vehementiores dolores rheumatilinatici sentiuntur. Tumor ruborque partis affectae
197쪽
minus conspicuUS est, quam in arthritide, neque ventriculi molestiae pr*cedrint. Fere vero graVior accedit febras. III. Os T EO COPUs. Morbum rariorem dolores , profunde, quasi in medio ossum, siti, distinguunt. IV. CAPITIS DOLOR. Cujus tres sunt species, una cephalalia , altera cephalaea, tertia hemicrania. U. ODONTAL Gili , sive dentium dolor. A variis causis nascitur, variasque habet species , similiter,
UI: OΤΑLG1Λ , sive aurium dflar. VII. PLEDRO DYNE. Hanc distinguit dolor vehemens in variis thoracis locis, sine symptomatibus , inflammationi propriis , hoc est , sine calore febrili , pulsuque celeri ac forti. VIII. VENTRICULI DOLOR. Sub quo tres species
IX. COLICA. Hanc distinguit dolor acer, variis abdominis locis insidens , cum alvo obstructa. Ρluia res hujus sunt species. X. LITHIASIS , Vulgo calaulus. Cognoscitur ex se ct e doloris, ad renum, vel Vesicae, regionem relata. Distinguendae inserviunt, quae in urina apparent sanguis , mucus, sabulum, PUS. XI. Is CHURIA , sive urinae si presto XII. PROCΤALGIA. Hanc d1stinguit dolor, an o , sive imo intestino recto, insidenS, qui, ut Varias causas , ita varias quoque species habet. Dolores in universum, quamdiu ViX amplius, quam nervorum affectiones, sunt tales autem sumpto malicos dolores esse statuimus) , neque conspicua
aliqua, Vel permanens, motuum systematis vascularis perturbatio accedit, quantum Vis magna curri molestia conjuncti, citam tamen perniciem non afferunt. Toto enim die videmus homines, morbis illis ἡqUOS enumeravimus , vehementer laborantes, qui
pluribus accessionibus seliciter defunguntur, vel 9
198쪽
continenter etiam amicti, tamen , quominus ad senectutem perveniant, non prohibentur.
Si dolorum theoriam mancam atque obscuram esse in consesso cit: idem de his quoque morbis, quorum praecipuum symptoma spasimus constituit, lar- viri debemuS. De praecipui hujus symptomatis causis proximis Lectores nostros ad Lib. II, Cap. XV, remittimUS, abi spasmi , per se spectati, naturam explicari conati
Theoria autem morborum , in quibus hoc symp- toma praeValet, quemadmodum probabiliter e X poni possit, nos nescire, ultro profitemur. In universum
hi morbi pariter, atque illi, quos dolor distinguit,
vel a flatibus derivantur, vel a rebuS acribu S, ne Vos motore S afficientibus, quum e contrario in doloribus nervi sentientes potissimum turbari penseantur. Numerantur quoque in causis spasmorum remotis corpora solida, mechanice agentia, velut ossium fragmenta, calculi, Uc. tum eXcrementa, Vel noXia, in corpore, maxime in canali cibali, retenta ; vermes denique, variis in locis nidulantes, qui ,. parteS sensiles rodendo, nerVos per consensum assiciunt.
Spasmos , a rerum , in canali cibali subsistentium , vi irritante natos , ii excipias, perpauci sanabiles sunt Sed hi morbi, aeque ac dolores , saepe numero egrotos per longum tempus ita eXercent, Ut Vitae spatio nihil demant, sub hac tamen conditione , ne systematis vascularis motus turbent, sed solos nervos assiciant. Praecipua genera , ad spasmos primae classis referenda , haec sunt: . I. TETANUS. Frequens ac funestus est hic morbus
in regio iij bus calidis, cognosciturque ex rjgida om-
199쪽
Dium musculorum contractione, quam vehementes doloruim accelliola es, & spirandi dissicultas , comi
II. CATOCHUS. In hoc pariter, atque in tetano, rigida omni Lim musculorum contractio est, sed do
III. CAPI TRUM, sive hos ius maxillae inferi0ris.
Hic morbus homi ncm interdum sine ulla causa evidente invadit, multo autem saepius partium tendi no-sarum vulnera sequitur. Symploma ejus characterisnticum est rigida contractio musicut Drum , muXillam inferiorem ele Udnti Um. IV. HYDROΡHOBIA. Haec nonnunquam ad mentis morbos refertur , & tamquam insaniae species consideratur, propter symptoma ipsitus characteristicum, quo scyri nihil omnino liquidi devorare possunt, ac vel ad solum i pilus conspectum inexsuperabili horrore contremisse tint. Sed haec devorandi dissicultas spasmoad: cribenda est, & per pleraque cum tetano capistro
U. CONVULSIO. Vocabulum hoc vulgo adhibetur ad significandas omnes illas morborum species, in quibus musculi violentis a nomalisque contractionibus atque relaxationibus praeter voluntatem agitantur. Sed hic eas tantum intelligimus , quae ab epi-lepsia nulla re differunt, nisi quod sensus aegrorum integri sunt. VI. EPILEpsi A. Qui hoc morbo corripiuntur, subito concidunt, omnibus sensibus interceptis, nausiaculique universi corporis Violenter agitantur. Accessionum spatia a sexta , vel quarta, horae parte, ad horam integram , vel duas , porrigunt Ur , eaedemque vel incertis, vel certis, temporibu S revertuntur, hacque ratione morbus per plures saepe annOS pergere consue Vit.
sensus abolentur, sed morbus per circuituS non redit.
200쪽
Nomen est morbi, qui per annos continuatur, & in perpetua omnium musculorum agitatione consist1t, sine multo dolore , aut sensuum interceptione. Raro
Haec sunt illa spasmorum genera, quae in quinto ordine primae clatiis jure sibi locum vindicant. Ιispasini, qui singulos tantum musculos afficiunt, singulasque tantum actiones impediunt, ad morbOS Par ticulares, sive topicos , referendi sunt.
Orbo Risus & spasmis ordo sextus opponitur, cujus symptomata characteristica sunt somnolentia, fibrarum muscularium relaxatio , atque an aesthesia. Horum morborum theoria probabilis aeque, az proxime antecedentium , multas difficultatibus premitur, nec quidquam fere amplius, quam Lectores nostros illuc remittere possumus, ubi symptomatum praevalentium causaS opinatas indicavimus. Genera , hoc ordine comprehensa , sunt: I. COMA. Morbi, in quibus inexpugnabilis dotam tendi nccessitas inter reliqua symptomata eminet, generatim comata appellantur. Distinguuntur ab animi deflectionibus, corporis calore, qui parum in minuitur , pulsique , qui plenus ac sortis perstat. Specierum nomina explicabimus , atque diffferentias specificas indicabimus, quum ad curatione S perVe
Causae remotae , sive contingentes , fer in sanguinis, vel seri, colluvie, cranio inclusa, medullamque cerebri comprimente, atque ita sontem, eX quo