장음표시 사용
201쪽
nervi liquorem suum animantem repetunt, ob Istruen
II. PARALYSIS. Hoc nomine ii morbi significantur, in quibus vis musculorum deficit, debilitasque, se-briS eXpers, praecipuum symptoma test. Althenia in hoc morborum genere comitem fere habet anaes- thesiam , quam a defectu , vel inertia , liquoris nervet repetendam eisse opinantur. paralyses fies e pluribus comatum, & quibusdam dolorum , vel spasmorui , speciebus succedunt. IlI. SYNcop Ε, sive animi defectio. Cognoscitur ex subito atque absoluto omnium virium lapsu , cui frigus, pallor, pulsusque aut summa debilitas, aut
supprectio, accedunt. Frequentissime oritur a profusis evacuationibus , quae fluida corporis vitalia exhauriunt, Vela mephitidum vaporibus, qui fanas eorumdem fluidorum proprietates inexplicabili quadam ratione destruunt. Vehementes animi affectus etiam interdum motus vitales interrumpunt. Unde variae hujus generis species, Variique gradUS, eme gunt , quibus varia imposita sunt nomina.
ENERALEM anhelationum theoriam hic tradere
si vellemus, ea tantum , quae Lib. II, Cap. XIII, dicta sunt, repeteremus , siquidem ibi symptomatis distinguentis ac praevalentiS naturam , causaS, Meffectus , exposuimus. Quum species , ad hunc ordinem pertinentes , describemus , de singulis aliqua moneri, nece se erit: in praesenti autem nihil amplius requiritur, nisi ut generae diitinguamus, quae quinque sunt.
202쪽
I. DYspN EA. Dissicultas spirandi continua , sine hydrothoracis , aut empyematis, signis. II. ORTHo ΡΝ oea. Subita & summa spirandi dissicultas , sine signis inflammationis pulmonum. Ill. As Tutii A. Summa spirandi difficultas , per intervalla redien S.IU. HYDRO THORAx , sive h*drops pectoris. Cognoscitur eae cont1nua spirandi dissicultate, quae, ubi aegri supini jacent, ingravescit. Facies pallet ac tUrget ; manus pedesque indema occupat; somnus subitis pavoribus interpellatur; pulsus intermittit; cor palpitat; urina parce redditur. V. EM PYEMA. Symplomata , iis, quae hydroth racena distinguunt, similia , pulmonum inflammationi succedentia, cum febre hectica, pus, in thorace collectum , significant, morbumque, em pyematiS nomine cognitum , constituunt.
Mentis m0rbi , e0rumque genera.
I 'Rox1ΜυΜ est ut mentis morbos, hoc est ,
eos, in quibus mentis facultates praecipue turbantur , consideremus. Supra observavimus, tam arctam esse animi corporisque conjunctionem , ut animus mirifice assiciatur omnibuS corporis mutationibus, corpus aflectionibus animi variis varie mutetur. Quam cito , eXempli
gratia, hominem, sanissimo intellectu praeditum, liquorum fermentatorum ingurgitatio rationis usu privati A liquoribus istis corpori mutationes in-diaci, quae arcana quadam ratione mentis facultates s flaciant, dubium non est. Prostant e diverso exempla, loquplexissimis testimoniis firmata, homj num
203쪽
vehementibus animi perturbationibus agitatorum, vel profundioribus meditationibus demersorum, qUO-rum capilli, Ut alias habitus externi mutationes taceam US , Colorem mutarunt. Tantum animi asse
tiones in solidorum fluidorumque statu mutando valenti Duos itaque habemus sontes, unde mentis morbi profluunt: unum a parte nostri materiali, alterum ab immateriali dependentem. Sed quum ipsae hae corporis uisectiones atque mutationes, quae pro cautis materietilibus haberi poliunt, a perspicacissimorum Anatomicorum oculis quam longissime remotae si ut, facile intelligitur , theoriam horum morborum non poste non esse penitus obscuram.
Pathologi omnino de motibus in ordinatis in ea sy stematis nervosi parte , quae sensuum internorum organa constituit, v lige loqui, & generalia quaedam
proponere poliunt: sed cognitio nostra hinc parum, aut omnino nihil, augob1tur. Neque qtii in rem O- rarum causarum investigatione versabitur , operae
pretium faciet, nisi illam hoc instit uat consilio , ut quemadmodum morbis istis occurendum sit, inde detegat. Ita, si varias insaniae species pluetismo,
vel ebrietati, successisse cogno Veris, eos, qui propter hereditatem , vel corporis constitutionem , ad hos orbos procliviores sunt, monere poteri S , ne Circumspectionem atque moderationem in mercurii, &liquorum fermentatorum usu negligant. Sed mutationes, quas anato me in hominum insanorum cerebris reperit, vix aliud, quam curiosorum animoSoblectant, necdum Medicis ad stabiliendas feliciores
curationes quidquam conferre potuerunt.
Ad eamdem pro phyla X in utile est scire , homines, Amori, avaritiae, vel superstitioni religiosae , deditos, si animos suos vehementibus illis affectibus atque desideriis, quae unicuique propria sunt, in totum mancipari patiantur, facile rationis usum amittere, idemque accidere ab immoderata laetitia, atque ineXspec-
204쪽
tata felicitate, sicut etiam a nimio maerore , & aegritudine, ex damnis gravioribus, speique frustrationi
Mentis morbos , qui universales nominari possunt, L sub prima horum classe sunt, in plura , quam duo , genera diuidi, necesse non est, quorum unum mania, alterum melancholia constituit. Reliqua, a SAU V Α-GEsto, aliisque scriptoribus systematicis, di stincta genera , ad secundam classem pertinent, atque ad morbos particulares, sive topicos, reserenda sunt, ut quae singulas tantum mentis facultates, vel singuloS appetitus, turbent. I. MANIA. Memoria, imaginatio , atque judicium , confusia ac perversa sunt, assectus & appetitus Vi lenti atque feroces, aegrosque coerceri oportet. ΙΙ. MELANCHOLIA. Animi facultates pariter, atque in mania, confuste ac perversae sunt, sed, qui praevalent, affectus in metu & maerore consistunt.
Ochexiae, sive m0rbi hum0rales, earumqrse geners. D Evenimus nunc ad ultimum morborum UniVersultum ordinem, hoc est , ad eos , in quibus humores crassiores affecti sunt, vel stagnantes , & praeter natUTae modum accumulati, vel a variis acrimoniae speciebus depravati: unde , praeter varias in Olcstiae impotentiaeve generalis species, habitus corporis externus variis tumoribus , macie, decoloratione, e Xanthematibus , atque exulcerationibus, deformatur.
Theoriam generalem Lib. II, Cap. XX, quo causas morborum remotas, sive possibiles, explicatas dedi- US, invenire licet, ubi, quomodo fluida animalia vel in systemate cel lulari, vel in cavis majoribus ,
205쪽
stagnare atque accumulari possiat, ostendimus, Variasque illas acrimoniae species, quae sanguinem Vitiunt, y partium solidarum contextum destrutriat, indicavimUS. Speciales theorias deinceps proponemus , qUUm de cura horum morborum seorsim agemus : in praesenti genera tantum enumeranda a nobis ac distinguenda
I. CORΡULENTIA , sive POLYSARCIA , quum olei, a sanguine separati, atque in cellulis, adipi continendae accommodatis, stagnantis , tanta copia est, Ut motus systematis nervosi & vascularis magis minusve inde impediantur atque interrumpantur , Unde languor, debilitas, somnolentia, spiritus dissicultas. II. HYDROΡS . quum aqua vel in telae cellulosae interstitiis, vel in cavo quodam majori, accum Ulatur, unde debilitas , praecordiorum oppresso, spirandi dissicultas, frigus, pallor, aliaque svmplomata, quae pro loco , Ubi aqua de polita est, rebusque , mo bo adjunctis, plures species ac varietates constituunt.
III. ICTER Us, sive AURIGO , quum bilis, itinere ex vesicula felica in intestinum Modenum obm tacto,
in sanguinem refluit, cum eoqUe per Vasa permeat, & serum tingit, Unde color fiaVus, per totam Corporis superficiem diffusus, ac quam plurima symptomata molesta, praesertim nausea , alvi obstructio, macies , de talitas , & nonnunquam importunus pruritus. IV. EMPHYSEMA: quum telae cellulos te interstitia aere elastico, vel a thoracis vulneribus, vel ab aere sanguinis expedito, repleta atque distenta sunt. Tumor intentus , elasticus, preisuque crepitans , hunc
morbum satis ab hydrope distinguit.
V. TYMPANI TEs , quum flatus abdomen in tumorem attollunt. Tumoris levitas atque telasio, & fluctuationis defectus, tympani ten abunde distinguunt ab ascite, vel a
206쪽
VI. PHYSLONIA, quam tumor abdominis durus, ab aucta viscerum mole, constituit. VII. ATROPHIA , sive MARAS MUS , quum corpus emaciatur, nullo symptomate febrili accedente. VIII. Os TEO SARCOSIS , quum omnia ossa rem Ollescunt, atque in carneS degenerant. IX. SARCOSTOSIS , quum omnes carnes indures cunt, atque in ossa degenerant. X. MORTIFICATIO, quum humores in singulis partibus adeo vitiati sunt, ut circuitus ipsorum cesset, ac solida corrodantur, vel consumantur. XI. SCORBUΤUs, qui morbus in frigidis maxime humidisque regionibus inter nautas & milites praesidiarios dominatur, utpote maximam partem carnibus, piscibusve, sale conditis, vesci coactos, Vegetabiliumque recentium, justa proportione adjiciendorum, inopia laborantes. Praecipua ejus symptomata sunt facies tumida & turgida , virium dejectio, gingivae putridae , praecordiorum constrictorum selisus, ab e Xercitatione spirandi dissicultas, maculaeque lividae, vel fuscae , per cutem dispersiae. XII. SCROFULA, qui morhus a glandularum lim-phaticarum , earum maxime, quae in cervice sunt, tumoribus, non dolentibus , incipit, pluribus articulis simul intumescentibus. Tu mores isti tandem dolent, in puS Vertuntur, atque humo em blandum, coagulatum, effundunt; corpus naci eX tabescit, nec raro febris hectica accedit. XIII. CANCER , sub quo morbo tumores duri in variis corporis partibus, sed in labiis fere mammis ve,
apparent, qui exquisitissimos doloreS movent, tandemque exulcerantur, ex quibus ulceribus sanies acerrima & pestilentissima, carnes exedens, ossibusque vicinis cariem inducens, eXit.
me vulgaris, qui per contagionem propagatur, atque ex impuro concubitu nascitur. Praecipua ejus symp-
207쪽
tomata sunt ulcera quae initio fere in partibus genitalibus, tum intonsillis, fiunt, exanthemata scabiosa cuprei colori S , per faciem , praesertim prope capillos, aliasque corporis partes, dispersa, cum doloribus ossium nocturnis. Haec sunt illa cach extae genera, quae ad morboSuniversales referri debent, quia maXimam eorum pamtem eminentior dolor, debilitas, vel aliud quoddam ex quindecim illis sumpto matibus generalibus, comitatur. Reliqui, corporis superficiem obsidentes, morbi tamquam topici considerandi sunt, adeoque in classis secundae ordine sexto includuntur. Antequam ad enumeranda morborum topicorum genera progrediamur, alienum non erit tabulam subjicere , quae genera , hactenus recensita, exhibeat.
Ordo I. Febres. I. Febris continua. a. Febris intermittenS. 3. Febris remittenS. . Febris exanthematica.
s. Febris hectica. Ordo II. In flammationeS.
6. Inflammationes eXternae. 7. Inflammationes internae.
Ordo III. Pro via. 8. profluvia alvi. 9. Profluvia sanguinis, sive haemorrhagiae.1O. Profluvia humorum, a sanguine separatorum. Ordo IU. Dolores. II. Arthritis.1 a. Rheumatismu S. 13. OlteocOPUS.
208쪽
I . Capitis dolor. Is . Odontalgia. 16. Otalgia. 17. Pleurodyne. I S. Ventriculi dolor. 19. Colica. O. Lithiasis. a I. Ischuria. 22. Ρroetalgia.
209쪽
6. Physiconia. T. Atrophia, silve maras ius. 8. Oileos arcosiS. 9. Sarco stolis. FO. Mortificatio.
Ordines m0rborum topicorum, in genera divisi, horum- descriptiones.
J 'Io ibi h uniVersalibus generatim perlustrati S, ad
illorum contemplationem progredimur, qui ab eminentiori quodam symptomate topico nominantur atque distinguuntur. Supra observavimus , ad morbum , significatione strictiore d1ctum , constituendum requiri, ut unum quodpiam, Vel plura , ex quindecim illis sympto matibus generalibus certa proportione in partium ipsius complexum ingrediantur, sed in morbis tamen topicis non eo gradu, ut Vitium topicum obscurent. HOC enim characterem illorum distinguentem exhibet, iisque in classe secunda locum Vindicat. EX quo patet, morbos topicOS cognosci non posse, nisi fabricam usumque partis affectae, Una cum quindecim illorum symptomatum generalium natura, causis, atqUe effectibu S, ante cogno Veri S. Quum fabricam usumque singulorum organorum a Lectoribus nostris haud ignorari ponam Us, sympto- mutumque generalium theorias supra exhibuerimus, . ad bovas disquisitiones nos accingi, necesse non est,
210쪽
quum vix aliud nunc requiratur, quam ut genera, octo illos morborum topicorum ordines componentia , describam US.
I. Primus ordo morbos singulorum sensuum internorum comprehendit, atque in tria genera dividitur.
1. AMNE si Α , sive huemoriae defecttis, qui morbus interdum quibusdam febrium, vel comatum , speciebus
sita cc edit. II. HYPOCHONDRIASIs, quae Vulgo Vaporum nomine insignitur, atque imaginationis morbus est , quo qui laborant, de variis molestiis conquerunt Ur , qHibus nulla, neque motuum Vitalium perturbatio , neque conspicua habitu S externi mutatio, respondet. Flatus, a grypnia, animusque dejectus & an Xius, praecipua atque frequentissima morbi hujus sy mpto mata sunt. HYsΤERIAM nonnulli scriptores tamquam genus considerant, pro eodem illam morbo in feminis, qui hypochondriasis in maribus est, habentes. Minus proprie. Temperamentum enim hystericum, quod hyperaesthesia cum magna contextus solidi debilitate con L. tituit, ingenti symptomatum morborumque varietati characterem atque appellationem distinguentem impertitur.
III. AMENTIA, rationis desectus , sive privatio Aiacultatis judicandi. Hoc morborum genu S aeque, atque amnesia, interdum quibusdam febrium, vel comatum, speciebus succedit. II. Alter morborum topicorum ordo morbos singulorum sensuum externorum complectitur, atque insequentia genera diduci potest: I. CAECI ΤΑs. Uarii hujus gradus sunt, qui norm uia quam ab externis palpebrartim, Oculique tunicarum, vitiis, alias a causis internis, nervos opticos assicientibus, humorumve pelluciditatem tollentibus, proficiscuntur : unde ingens specierum numerus, quas