장음표시 사용
141쪽
. E P.I' o M E. . t UT Nam quae sunt connexae uni tertio, sunt etiam connexa inter se. Huic obiectioni j dicendum , prudemtiam non esse ungm e sed pro virtutum speciebus, prudentiae species esse multiplicandastor undς non sequitur, virtutes esse connexa . : L PNam sicut non sequeretur, omnes li-uςM esse connexas i, quando non habe
dentia. sed eum diversis prudentiae spe-
Et Auidem prudςnciae sunt diversati &
non tantum una: potest enim quis esse pr demin bello, &non in eroganda pecimia eodemque modo in caeteris. ιConsulamus historias. Caesar, in r mi-βωhi ,1 α in actibus fortitudinis, prudens vere fortis: donec pro patria prena vit. At idem prudens non erat inaci bus liberalitatis, dc te pinutiae ; qui pixodiatam re intemperans s prout etiam Α-
i. Concedendi senti igitur diversi prudentiae gradus, i ω qideles diuuae --. Nec prudentia virtutumi Moralium cinoira est una secundum, Meciema speci lissu
142쪽
n IN s TIT O. TM OR A L. Ratis etiam suadet, prudentias esse di-
Nam sicut omn a factibilia , inquit Scotus , non diriguntur ab una arte, s sed 1 pluribus S ita nec 'tannia agibilia dirigum tur ab una prudentia, sed a pluribus est enim prudentia recta agibilium ratio , licut
ars sectabilium. i I O A s. ' Dicer/quis vestrum WV Prudentia iudiacat inter agibilia diverisum virtutum, &diseernite, exempli gratiari an magis expediat pugnare, an voluptates oblata prose qui: ergo prudentia necessario est uniuSi ut necessario sensus communis est
quia iudicat differentiasthiter biensibilia
Nam omnes senses 'partieulatis ut non sufficerent ais iudicandam limo dille.
Sest respondetur, tum intellectum str isticum , qui unus-absque alio Habitu prudentiae; suffice ad iudicandum inter fatagibilia diuersarum vinctium 3 sicut sensus communis, absque ullo habitu; iudieat intater sensibilia propria. 3MMIazari - sed demus, prudentiam esse unam secundum speciem specialissimam, &omnes vi
tutes eum ea, tanquam cum communi re
mino eopulari ἔ non propterea sequitur, vi
143쪽
E P I T O- M a. ix Si eut nec sequitur , omnes lineas du-eibiles ad idem centrum , esse connexas, quia potest contingere, quod non omnes alma ducantur. Potest enim exempli gratia duci linea A, & non duci linea B. Item in casis nostro non sequitur , Omnes virtutes, copulabiles cum una & e dem prudentia, esse connexas; quia potest contingere, quod non omnes virtutes actu copulentur , quia non est necessarium , quod omnes Virtutes acquirantur a
Potest enim, exempli gratia ἰ ex fiequentatis actibus gigni temperantia , & non giri liberalitas, s exercitium, & materia de n ut in paupere contingit; qui exerceri potest in iis quae ad temperantiam spectant in iis autem k qumspectant ad liberalitatem, .
Ex quadruplici varia, & divetia combi- fiatione, seu complicatione , rationis cum appetitu, probat Aristoteles, 'eum caeteris Philosophis, necessario existere in rerum Moralium uni rsitate quattuor quasi fontes ; ex quibus actiobes emanant sicilicet virtutem', & vitium, continentiam, & incontinentiam. Et credit, ex hac adruplici eombinatione existentiam virtutis, &vitii, dominentiae,&ineontinentiae se stimenter
144쪽
a o INSTIT*T. MURA L. Duo enim requiruntur, inquit Philosophus 6. Ethicorum, od persectionem actio
Unum: ut ratio practica vere iudicet de
expetendo, & sugiendo C . . . . Alterum: ut appetitus consentiat cum illo vero iudicio; it ut quod ratio iudicat esse xxpetendum, id appetitu expetat 3 quod ratio iudicati esse fugiendum, id appςtitus
ἡ Quoties igitur concurrunt haec duo, Ut ratio vere iudicet, & appetitus consenti tcum illo vςxo iudici , ructam dicimus eL
i Contractero, cum, ob qu i occaecata e roris caligine, iudicat, turpia & inhonesta esse perteque 4s . cuns --rit cum illo falso iudicio ; pr0prie dicimus vitium. ' iSed evenit plerunquet, m ratio & appetitus dissideant: &,cum ratist vere iudicet, ast petitus, tanquam contumax equus, bene d centi insessiori repugnet.
iCς tinei VM DbUD MI .ivisti stan os: , Aut , ut Micit poetaἰ isertus equisi am, ga, nec audit currus habenas : id est, immoderatae illae, & effraenatae passiones: muri,
145쪽
Hoc autem differunt is, in quo est virtus , & continens: quod ille, in quo est virtus,ab omni turpitudine abstinet: & hoe ipso gaudet; quia appetius non reluctatur
Continens vero , etsi turpia praetermi tit ; id ramen, non sine quadam animi molestia iacit ; quia appetitus reluctatur rationi. Hoc differunt vitiosus, & incontinens; quod vitiosi etiam ratio est occaecata,&ωμrupta ; Incontinentis vero minime : &hinc est quod incontinens videt meliora. Itaque qui virtute praeditus est,similis est navi, quae & bonum gubernatorem habet,& secundo utitur vento. Vitiosus est similis navi; quae habet g bernatorem imperitum, & contrario utitur vento. Unde si ventus navem agit in scopulos,eodem illam impellit gubernator; putans, ibi esse portum. . Continens est similis navi, quae reflantibus , & reluctantibus ventis, gubernatoris tamen virtute, sertur in portum. Incontinens est similis navi, quae bonum
quidem gubernatorem habet; sed vi vent rum & tempestatum abripitur.
146쪽
- In homine virtute praedito; ratio & appotitus sunt potentiae unissinae; &conspirant
ad bonum. PPIn homine vitioso ς ratio , & appetitus sunt potentiae paritea unisonae 3 sed conspirant ad malum. In homine continente, &incontinente,
ratio & appetitus fiant potentiae, non unisonae, sed dissonae, & discordantes. In primo vincit tandem ratio , in altero vincit tandem appetitus. . Et hae quattuor qualitates morales animi nostri, seu hi quattuor fontes actionum moralium, emanant, & resultant, inquit Aristoteles, ex quattuor variis combinationi bus rationis, & appetitus. Nam si ratio est recta,& appetitus rectus, est virtus.' Si ratio est corrupta, & appetitus corruptus, est vitium. Si ratio est recta, & appetitus corruptus, sed vincit ratio, est continentia. . Si ratio est recta, & appetitus corruptus, sed vincit appetitus, est incontinentia.
Atque ita: ex combinatione recti cum recto, resultat virtus. Ex combinatione corrupti cum corrupto, resultat vitium.
Ila combinatione recti cum corrupto, sed eis victoria de corrupto, resultat continetia. EX
147쪽
Ex combinatione recti cum corrupto,sed ehm yictoria de recto, resultat incontinetia. Hoc modo ex varia combinatione rationis cum appetitu, Aristoteles, Hun universa Philosephorum schola, existimat, sussiciem Wr se demonstrasse, existere necessatio virtutem, vitium, continentiam ,& inconti
Sed clum libere, & audaciter liceat philosephari, & in nullius magistri verba iurare, ut monuitBasilius, dicimus, Aristotelem cum c*teris in hoc errare, & decipi. Non enim ex qualibet combinatione principiorum, excogitabili per intellectum, resultat, ut ita dicam, principiarum : sed tantum ex combinatione possibili a par
Et primo, combinatio illa rationis rectae,& appetitus recti, ex qua virtus resultat, ut existimat Aristoteles , non est possibilis a parte rei, si recte perpendimus. Nam haec
summa concordia appetitus cum ratione recta, non reperitur.
Probatur. nam si repet iretur, profecto in sanctis viris reperiretur. Sed D. Paulus queritur, se carnis stimulo
D.Hieronymus dolet,in corpore, siris appetitibus praemortuo, vigere libidinum incendia.
148쪽
i INsTi Tu T. MOR A L. D. NaElangenus carnem incusat , quod in sita canicie finem petulantiae non in ponat 'e cumque nullum idoneum rei, dium se expertum dicat; mortem desi
D. Bernardus maius miraculum iudieat non excitari obiectis afferentibus voluptatem; quam mortuos siliscitare. D. Benedictus in vepribus se volutat, ut lacerato corpore, voluptlatis sensum dolore opprimat. 'λHinc multi, ut ab obiectorum perieulisse abiungant, latebras petunt; & sint aedificant selitudines, & Carthusias : corpus ieiunio maeerant; manuum opus incenabiliter exercent; ut cupiditas eos inveniat se
Et nisi assidue lumntur, castitatem tuam
Innumera etiam afferri possimi exempla eorum; qui castitatem diu professi, peccandi opportunitatem adepti, repente conciderunt. Quare haec summa concordia appetitus cum ratione recta , ex qua virtus resutitat, iuxta principia Aristotelis , & aliorum philosophorum ) si in sanctis viris non reperitur , certe nullibi repertitur ; & erit quidem excogitabilis ab imtellectu, sed non possibilis a parte rei. Erit
149쪽
. EPIT ME. I FErit in libris . non in hominibus .
Quapropter non est ens reale; sed ens ra-.tionis morale.
Ex his colligite ; Auditores ; dari quidem posse continentem, qui a voluptate se abstinet; sed cum dolore , & repugnantia appetitus; at dari non posse temperantem, de quo Aristoteles ait, quod non allicitur a voluptate , & ab ea se abstinet sine ullo dolore , dc sine ulla repugnantia appetit . Et ad id sentiendum I contra communem opinionem philosophorum, adducimur; non solum auctoritate; & experientia; sed etiam ratione. Nam existimandum non est, dum rationalis facultatis exercitationi tantum incumbimus, partem rationalem, quae est appetitus, prorsus extingui. Hebetior quidem, & sequior redditur; quia a suis obiectis , dum absunt, minus acriter & vehementer attrahitur , quam consueverat. Sicut etiam ignis , si cinere contegitur, minus calefacit: &sicut oculus , si tenebris assuefit , lucem ferre vix potest Sed licet appetitus hebetior reddatur ad
voluptatem, si non exerceatur in ea; non potest tamen ita desuescere, ut omnino non appetat. Immo neque instrumentis adem-
150쪽
1 6 IN sΤ ΙΤ u T. M o R A L. ptis amittit vires suas. Unde, ut Comicus ille dicebat,
Eunuchi sunt maximi amatores. Ita ignis licet sequior reddatur ad calefaciendum,si cinere Contegatur, non pronte ea vis eius extinguitur. Ita oculus , licet vix possit L . cem , si tenebris assuefiat; non pro fer- ea potest ita desuescere, aut omnino non videat. Et hinc est, quod si facultati irrationali obiecta absentia iterum offerantur, & pra sentia fiant, apparet evidenter, eius Vim, si1a cessatione non esse penitus extinctam: nam iterum incipit app*tere iucunduma
Naturalia sesipendi quidem possunt, sed
uferri non postunt ; Sc omnis potentia dicit relationem essentialem, & intrinsecam ad suum obiectum. . Sed appetitus sensitivus ex natura sua sertur in obiectum iucundum; nam sequitur naturaliter cognitionem sensus, qui cognoscit iucundum,non honestum; hoc enim cognoscitur ab intellectis. Quod si appetitus sensitivus fertur etiam in bonum honestum ς fertur non motu naturali sed motu raptus. Et eo modo; quo sphaera superior movet sphaeras inferiores sibi subiectas , ita etiam ratio mo-