장음표시 사용
171쪽
165 LIBER II SECTIL CAP. XI. M., i conix. , O cap. in jure in is, is m.
ANIMADVERSIONES AD THERAPE UTICEN
CArdialgiae mederi studentibus , id imprimis ad
notandum objicimus, si modo ab humoribus er dentibus , qui stomachum vellicent, provocetur, ne ei principio evacuantibus , etiamsi lenioribus , occumrant, quinimmo et clysteres , qui aegrotantem in vitae quandoque discrimen adduxerunt, eo in cassi pluri naum iis suspecti esse debent; materia quippe taliter peccans, si ex cavo ventriculi prius, quam corrigatur, ad intestina devehatur , tormina, colicam , affectus iliacos , ac pervicacissimam dysenteriam non semel se' cit. Ideoque emeticis prius, Oleolis, eluentibus , at que emollientibus, quae, aut colluviem eam mordicantem proxime per os expellant, aut nonnisi diluditam , edomitam , & quodammodo subactam in alvum deserant, uti convenit. -
Iarrhoea idem sonat,pene acsi prositivium dixeris. Nihil aliud est,quam mori, aut eum tormini I , aut eum febre,aut eum utri que;mo sine iis inrequens . Larga, ae diutina ex intesinis fluidorum praeter natu ram excretio ; qua descriptione et diagnoiin tradid,
Diarrhoeam provocant humores acres, qui nervorum propagines, quae ad intestina dirimuntur, aut proxime, aut remote irritando , efficiunt, ut pressis ,
172쪽
contractisque intestinis , eorumque motu perisaltico concitato : efficiunt, inquam , ut colluvics in eorum anfractibus cumulata, crebro , ac immature , indigesta videlicet, egeratur . Nil nurum igitur, si una cum is- cibus solutis , adhuc crudis , et chylus in diarrhoea excernatur . Neque mirum esse debet, si raro admodum di arrhoea concitet alvum , quin flatibus quoque, bo borygmis, torminibus , aliisque sollicitetur incommodis ; quae non modo alimentorum coctiones turbant, evertuntque; Verum etiam facultates universas lindunt, & febrem non raro movent. Quod Veteribus affirmandi ansam secit, diarrhoeam passim produci a chylo in ea vointestinorum corrupto, atque in vapores calidos , flatulentosique resoluto; qui facultatem intestinorum excretricem irritando, eam impense m veant . Iccirco Hippocrates a) ehlus, inquit, corru- plus calefacit, O turbat corpus . Diarrhoea in Dysenteriam, necnon etiam in Lien- PrognoS. teriam facile quamvis transeat, longe tamen minus periculi habere , faciliusque curari solet, tum potissimum , quum talia purgentur, qualia purgari oportet . Nihilosecius lethalem eam existimavit Hel montius, quae, deleta sermentorum vi, atque oeconomia animalis lapsu , ut inquit, fit . Salutaris contra censetur, quae obcutim stipatam , aquilone potissimum flante hyemali, minimorum effluviis expirandis intus coercitis , movetur . Non ita , quae pleuritidem insequitur ex 'Hippocrate b) . Pleurulis , Hrperi eumonia corre-'sso , olai proslupium adveniens, malum. Malum itidem si excreta sint alba , spumea , graveolentia, cruda, glu- tinosa , aquosa , mordicantia, aeruginosa , & praesertim nigri cantia , nisi tamen nigri cent martialium usu ς , ,
quo in casu iaces in diarrhoea nigri cantes licet dejecta,
173쪽
16 a LIBER II. SE . IL CAP. XLmorbi solutionena ut plurimum indicant. Periculo va- eat , quae a cibis, aut avide, aut copiose ingessis provenit. E converso, periculi nequaquam expers plane habenda est quae movetur, aut inedia, aut Veneno ingesto, S praecipue si convulsiones supervenerint, singultus, syncopae,& sudores frigidi, quae mortem in proximo versari praenunciant. Quae metas asi sistitur, pessima. In senibus peris pe senesta. Quo leniora in diarrboea extant symptomata, eo facilius cessat . Cum sebre neutiquam sine periento. Colliquans omnino insanabilis. Recrementa , quae diarrhina egeruntur , quo a statu naturali minus recedunt, eo melius ὁ &contra. Ideoque, quum in spisssientur saeces , & quum color iis revertatur consuetus , id morbum brevi sol tum iri declarat. Longo aisi prostitio laboranti pon-ἔaneul vomitus supervenient, morbum solvit. Ex Hippocrate a .
Graii, Diarrhoete comprimendat aer confert temperatus;
humidum quippe, frigidumque di arrhinam provocasse, experieotia quotidie. docuit. Id, ni fallor, quia minimorum per cutim expirationes coercet. Victus hu-1pidus esse debet, boni succi , qui facile subactus in alimoniam transeat. .Principio tenuis ; progressu autem viribus conservandis paulo plenior propinetur. PO tiones largae potius conferunt , tum praecipue, quum di arrhoea ex intestinorum producatur irritatione. Quo in casu mirifice prodest aqua dulcis limpidissima , item et bolosa,& quandoque etiam frigida abunde epota , quoniam salium vim acrem obtundit, infringit, solvit,' eluitque . Quies magis confert, quam motus; λ- nus , quam Vigiliae. Ira , metuS, moeror, aliaeque veheme utiores animi perturbationes, quantum fieri possit, evitandae; eoquod alvum solvere iis solemne
174쪽
sit. Caeterum diarrhinae curationem. aggredi conveniens ducimus clysteribus lenientibus. refrigeranti
bus, atque abluentibus, qui Ope pius in die , si necessitas id exigat, injiciendi sunt. Ubi vero non p-- secerint , ad purgantia confugiendum; fluxas qui e
suxu curatur. Leniora tamen eligantur, quae pr.cti ab omni tumultu alvum moveant, si ve potius eluam rutrsiint cassa recens extracta, pulpa tamarindorum , infusiones myrobalanorum, & reliqua hujusmodi; quihus , aut juris insulsi , aut seri caprilli, aut aquae nuceri me, hordeaceae, avenaceae, sive chalybeatae superbibendum est. Et nihilosectu, si pervicax, ac diutina suerit, modo tamen neque critica , neque colli quans, neque cum febre , vomitus reniter ciendus ;qui,quum aut sponte,aut arte concitatus supervenerit, di arrhoeam, ut ex usu quotidiano percepimus , sere semper compressit. frictiones , & balinea tum , quum maxime cutis constipata diarctoeam secerit, nunquam non optimo cum eventu hactenus praescripsimus. Torminibus in diarrhoea sedandis conveniunt oleosa:oleum nimirum commune, amygdalarum dulcium re ens , seminum melonum , aeque ac pulveres omnes holos, testacei, absorbentes; necnon etiam blande soporifera, uti sunt theriaca, mithridatum , dioscordium Fracast
rii, requies Nicolai, consectiones hyacinthinae , al-kermes, & reliqua, de quibus universis, & in historia, & in animadversionibus infra exponendis, suse .
175쪽
do , praestareeonsuevimus , historia declara.
t M LIBER II. SECT. II. CAP. XI.
I Ulliolus nobilis adolescens Gallus, decem & seis
ptem ab illinc annis natus , temperie calida , &sicca, vulgo biliosa , corpore gracili praeditus , ac in reliquis optime constitutus, vegetus, & bene Valens , literariis, atque ac equestribus exercitationibus valde addictus; mense Octobri, relaxandi animi gratia, cum aliis sodalibus in suburbanum se contulit, ubi venatui, aliisque ludis agrestibus subdio quotidie vacans, ac Variam tempestatis inclementiam vieissim perpessus, m db impense incaluit, insudavitque, modo intempestive refrixit, modo fame , ac siti praetermodum lacessitus , fructibus autumnalibus enormiter vescebatur, mero praeterea, ac variis aliis diversis generis sorbitionibus neutiquam parcens . Hinc noctu torminibus acriter tentatus , febre corripitur , una et alvi profluvio. Quae per alvum excernit, sunt uberrima , incocta , soluta , biliosia, idest flavescentia , & adeo mor- dicantia, ut egesta partes in sernas plurimum incendant. Faucibus exhaustis, vehementer sitit. Nauseabundus eructat. Ructus nidorem sapiunt. Obstrepit alvus . Intestina obmurmurant. Flatibus in tum seunt hypochondria . Varii per lumbos identidem , ae vagantur dolores. Solutis viribus,admodum languet. Urinae, quas parce emittit, perquam tenues sunt, ac rubore suffus e. Ipse interim irrequietus angitur, conqueritur , ac diem supremum reformidans , ut sibi ad- snt, omnes enixe precatur. Istud alvi profluvium in nobili adolescenti hac , quae insequitur, ratione tractare curavimus. Clystere simplici ex aqua sola homdeacea , quem bis in die horis congruis diebus singulis injiciendum curavimus, prius immisso, oleum ex se
176쪽
ni Inibus melonum recens expressum, ad uncias quatuor in jure insulso cum aqua florum aurantiorum , ac cimnamonii, ut infra legitur in A , ei propinavimus; aquae interim hordeaceae large quantum libuisset hauriendae potestatem facientes . Id proseisto, ut longe uberius recrementa ex inserioribns profluerent, effecit. Effecit insuper, ut torminibus valde pacatis, mitius adhuc quam antea torqueretur. Postridie in Aurora serum caprillum, quod exinde antelucanis horis ad diem
usque septimam quotidie prosequutus est, hac lege B
paratum potavit. Febris ante diem morbi quartam penitus evanuit. Alvus nihilominus, ut antea pro fluxit ; necnon etiam sitis , vigiliae, nausea , item et vis rium languor adhuc magis invaluerunt. Quia autem simmunis licet a febre pulsius erat admodum imbecillis,& plane destitutus aeger, quoniam vinum plurimum appetebat, ab omni congrua resectione insuper abho rens , viribus refocillandis vinum, ut parce tamenidentidem cum frustulo panis eodem vino madefacto uteretur, indulsimus. Tum etiam semno blande conciliando bolos hoste C, una cum emulsione hac D sub veiperam ei priescripsimus. Enim vero ad horas plures placide tandem obdormivit, plurimum insuetdans . Experrectus ingentem urinae copiam excrevit, ac alvus aliquantulum restitit. Erat dies morbi sexta& aeger multo melius in omnibus se habere cepit ; redierant quippe vires, cibos magis appetebat, neque ,
ut antea, vehementet adeo litiebat. Verum enimvero alvi profluvium, valde licet imminutum, cO tumax tamen ad diem usque decimam suit . eousque nempe, donec serum solvens sequenti norma E par tum , postridie diluculo haustum , sordibus inde uber' rime ex alvo egestis,diarrhoeam plane compresserit. A OL Iemin. melan. re c., M. Mn. eAtri
177쪽
166 LIB. Π. SECT. II. CAP. XI.
a . nucer. g. r. M. in emuls S. A. , ct adde r. de roser
ANIMADUERSIONES A D THERAPE ICENSPECTANTES.
. .: Hontigit non raro , ut alvi profluvium provenerit citur ob ineon, Ob resolutam vi scerum servitatem , vel i bene ζν ὐπή.2 vεtam potius sermentorum virtutem; quo in cassidiar- modo euranda. rhoeam saetam suis , dictum fuit a nonnullis , ob arc nomiae animalis Iapsum. Quum id successierit, rob rantibus potius, quam eluentibus ei prospicere conste vimus; & plurimum tum prosuisse cognovimus consectiones praefatas hyacinthinam, at hermes,theriacam, mithridatum,dioscordium Fracastorii,conser vam juniperinam , cum conserva pretesertim rosarum rubrarum immixtam , necnon etiam amaricantia , aromatica zuti sit ni infusiones ex summitatibus ab synthii, &principue pontici, ex soliis centaurii minoris, item et cinnamomo paratas , Optimam choc latam, vinum generosum, & reliqua hujusii K. Ia. quibus. vero cauti
178쪽
admodum incedamus , oportet; eoquod signa dia-gnostica , quae utrunque alvi profluvium , diversi licet generis , comitari solent, admodum semper fu rint ambigua .
ALIAE ANIMADVERSIONES AD THER Α-PE UTICEN SPECTANTES.
AD nostras ab ex teris Regionibus, ab Americanis
videlicet ad Europeas, inter alias plures exotim ii in do propiticas stirpes radix quaedam non ita pridem convecta R . se est , quae ab Incolis Provinciae illius , unde provenit, Ipeeacuanha nuncupatur . Colore, atque ac sapore a pyrethro, nisi quod nonnihil amaricans sit, iapalatum longe minus incendat, non multum distare videtur . Haec ingesta vomitum, aeque ae alvum cit prius. Mox alvi profluvium sistit; quod ideo, ut opinor , praecipue sistit, quia & materiam peccantem tum sursum , tum deorsum eicit, de motum inde intestinorum perisaltuum quodammodo invertit: invertit nempe , eoquod ventriculi plexus in vomitu lacessiti, ac tunicarum siluae a pyloro versus oesopha gum, ab inferioribus videlicet ad superiora subinde contractae, vel ipsa quas alliciunt intestina, ut a podice ad pylorum inversa enitantur. Opinionem hanc nostram si quispiam improbet, meliorem , quaeso, as serat ; cui equidem assentiri non dedignabimur. De praesita interim radice, quam non modci diarrhoeis contumacioribus , verum etiam dysentericis pene deploratis praesentissimo fuisse remedio, interdum experti sumus, id potissimum adnotare juvabit. I. cum di arrhoea febrientibus pene semper nocuisse. 2. animi deliquium, &syncopen quandoque lethalem quibus dam secisse. 3. choleram perniciosissimam aliis concitavis,
179쪽
168 LIBER IL SECT. H. CAP. XI.
concitavisse. Quae res effecit, ut Tyrones quotidie hortemur, ne ejusmodi radicem unquam praebeant, neque iis, qui una cum alvi profluvio, & sebre laborent; neque iis , qui, aut languore pene consecti, viribus omnino destituantur, aut animi deliquio suerint obnoxii. Quinimmo humores acres, salsos, atque
erodentes nonnisi prius, aut aqua, aut jure , aut sero , aut oleo bene subegerint, ac pro viribus diluerint, eit radicem praefatam neutiquam propinent iis , suademus. Dosis ejus , ratione aetatis , temperamenti, atque ae virium semper habita , est a scrupulo uno ad drachmam unam, & etiam duas. In pulverem subtiliter redactam praescribere consuevimus, aut in holis,
aut in jure , aut in aqua simplici infusam ; quam quum alvi profluvium pervicax adhuc fuerit, bis, ter , 8c
quater tertia quaque die nonnunquam propinavimus . Radicem Ipecacuantiam Dominus te Gras Medicinae Prosessor Gallus postquam ter in Americata iter secerit, ex America primus transvexit, Anno circiter a Dei parae semper Uirgis Partu I67a.At mox Helvetius de tali radice Parisis periculum optimo cum successu secit, eaque perquam insigni veluti arcano dysentericis curandis passim utebatur . At enim vero Ludovici Magni Galliarum inclyti Regis , cui universe tum liberales , tum mechanicae facultates plurimum semper debebunt, auctoritate , longe, lateque per orbem radicis Ipecacuantiae facultas, Europeis eatenus saltem occulta, in Reipublicae commodum deinceps evulgata fuit. De praesito exotico stirpe perpauca scripsit in tractatu de aromatibus eruditissimus vir Lemery , necnon etiam perfunctorie verba fecit celeberrimus,
Bertini nostri amantissimus , qui in senio pleuritide correptus non ita pridem Florentiae decessit. Plura tamen si cupis, adeas Regiae Accademiae Parisiensis hist
180쪽
historia , in quibus de ea planta sullus loquuti sunt Margravius, Rajus, & BOul edouo.
ALUE ANIMAD 'ERSIONES AD THERA- 'PE UTICEN SPECTANTES.
B Alnea quoque aquae dulcis modice tepentia alvi Cur 'lim fluxibus sere universis cujuslibet generis, qui ζ hin ι αὐῖδmen ab irritatione provenerint, sistendis, apprime 40ρος i st ut conduxisse, frequenter nobis innotuit. Quod pluribus me de causis contingere potuit; balnea liquidem uri intus reseiserant, humectantque , salia acria solvunt',
eaque diluunt, & temperant, humores erodentes re tundunt, eorumque vim enervant , ac tum m urinam, tum in sudorem eluunt. Praeterea eoquod diu resin , a que ac diapho resin provocent, morbosam colluviem ex intestinis, tum ad renes, tum ad cutem avocant et videlicet a parte affecta amovent, ut eam aliorsum
derivent. Hinc frequentissime contigisse deprehendimus, sudore, aeque ac urina profluentibus, alvi pro- Juvium sisti ; & viceversa, alvi profluvio superVe . . niente, sudorem , item et urinam restitisse
LIenteriam dicere prope est , ut inusinorum si le
vitatem dicas . Hanc , celerem nimis fore tradiderunt Majores nostri alimentorum per alvum exen . tionem, e forma, sua prius ingesafuere , vitio re-' tentricis , atque ex altricis Centriculi, a 'que ac intesinorumfacultatis, procedentem. In quo a nobis non nati Itum distare videntur, qui una cum Recentiori- Tom.II. Y Fus