장음표시 사용
191쪽
38o LIBER IL SECT. II. CAP. XIV. erodentem, in sinis plurλὴλ infestam . In classem duplicem Scriptores plerique dysenter iam , temporibus saltem nostris, bipartiri consueverunt: in benignam nimirum, re malignam. Benigna dicitur , quae , aut comitem se brem non habet, aut si habet, .leniter admodum exardet. Ubi contra, qui dysenteria torquetur , valde se bricitet, & tum praecia pue, quum febris malignitatis praeseserat aliqua ,saltem non ambigua,. indicia, tum d 3 senteria nuncupari debet maligna . Quibus positis, non modo discrimen inter malignam ,& benignam , verum. etiam et utriusquCdysenteriae satis se perque elucescit diagno sis. Veteres non minus , quam Recentiores dysent riam exoriri sibi suaserunt ab ulceribus quibusdam in terioribus, qvie tubulos intestinorum sanguiferos exeis. dendo , sanguinem eliciunt ; qui propterea guttatim. de pluit in eorum anfractibus, ubi sensim collectus, &una cum iacibus immixtus , magis magisque immutatur, corrumpitur, acescit, sive alio quovis pacto acris adeo evadit, ut, torminibus tandem excitatis , e 3 alvo profluens, inter laces solutas, egeratur. Fieri tamen potest interdum, ut intus lacessitis, ob materiam , quandam mordacem , intestinorum tunicis , earumque fibris contradiis, sanguiferorum oscula quodammodo prolatentur, atque adeo hiantia, quin uspiam ulcus
intestinis in sedea t, sanguinem immittant, & dysenter iam faciant. Ex quo inferre rationi conflinum est , dysenter causam proximam sitam esse, aut in ulcere, tametsi levi , quod intestinorum substantiam aliquomodo exeserit; aut in laxitate quadam , sive potius sanguiferorum apertione, quae si ve intus in intestinorum dehiscant cavo , live rimas ibi faciant. Remota autem sita esse videtur in succis quibusdam pravis, qui in iisdem intestinorum anfractibus exudantes, tunicaS
192쪽
laedant intestinorum; vel in cumulata es rebus perperam digestis labe , quae, aut ulcus secerit, aut quoviSalio pacto parietes irritando, sana uiserorum tubulos
vitiaverit., De genere acutorum , eventusque propterea ad
modum incerti, habenda est dysenteria. Maligna, gravior semper , quam denigna . In senibus, crebriu Ssunesta . In pueris, periculi plena . Quibus in media consistunt aetate, facilius evinci solet. Si cruorem a purum dejiciat aeger: si creberrime, atque anxius prae
cipue : si sudorem sundat frigidi uiculum: si pervigil
vehementer sitiat: si una cum sarcibus cruentis aut carunculas , aut tenuja quaedam , abrasa veluti minima ramenta excernat, Vomitu praesertim, singultu , ac syncope accedentibus: si mente alienus evadat: si ea demum occurrant, quae labem intus contractam indircent.malignam, id mortem in proximo versari. , prae monere semper consuevit. Si tenuja exulcerentur in testina, quoniam longe atrociora exinde, quam si cras
se laedantur , insurgere deberent symptomata, id longe difficilius curatur, & necem quam saepissime molitur. Dysenteria ultra diem decimum quartum tametsi pro ducatur , dysentericos nihilosecius quandoque inte
Galenici plerique , quum tractandam sbi proponerent dysenteriam, mentem , & animum in id intendere maXime consueverunt: I, ut humores peccantes tum retiazendo , tum derivando, ut ipsi ajunt, ne ad intestina confluerent, averterent: deinde, ut eos eluerent : 3 , ut corrigerent: Α , ut intestinorum dolorem lenirent: I, ut fluxum adstringerent: 6, ut ulcera demum extergerent. Quae tamen universia solis propemodum absorbentibus, atque ac diluentibus conse
qui posse , nos rati ; nil aliud pene, quam ea , ut d y
193쪽
18a LIBER II. SECT. II. CAP. XIV.
senteria rei te curetur, adhibere existimavimus. Ablua-
tu r proinde saepesiepius in die clysteribus alvus, quos
quo simpliciores, eo meliores ducimus fore . Parentur iccirco aqua simplici nuceriana, hordeacea, avenacea, chalybeata &c. Non absimiles potiones abunde , ac frequenter propinentur. Prae caeteris , aut aqua prae- dista nuceriana , aut jusculum insulsum , aut aqua chalybeata, hisque similia,in quibus bolus, qui non procula nucerino sonte educitur, Qtutus antea suerit, valde conserunt. ΤOrminibus, quae in se stant, leniendis , sedandisque , optimae sunt decoctiones emollientes ,
emulsiones Oleaceae ; quin immo et Oleum quoque re cens , & sin. ign. expressum, tum ex amygd. dulcibus, tum ex semin. melonum &c., apprime conducit. Co
serunt item optata, blande diaphoretica, necnon etiam 'diu retica. Utplurimum autem , quo juxta illud Hippocratis , fluxum suxu curemus, alvum adhuc selvere juvat . Id autem blande, ac leniter praestare oportet ; quamobrem hisce in calibus plurimum commendamus serum praeparatum insulione tamarin dorum , myrobalanorum , rha barbari , & praecipue torrefacti, hisque similia; quae , ut ante innuimus , materiam peccantem postquam egesserint, alvum blande adstringunt. Id efficit quoque usius aquae tetulianae , villensis &c. tum epotae, tum clysteribus inditae. De aqua te tutiana satis, superque in capitibus praecedentibus verba fecimus, non secus ac de radice I pecacu anha, aliisque similibus non sortioribus emeticis, quae vomitum blande ciendo, universa alvi profluvia sistunt. Quum adsit febris , eaque vehementior exardeat, dummodo vires consistant, ne intestina inflammentur , sanguinem ducere oportet. De diaeta, quum eadem serme elIe debeat, quam pro diarrhoea curanda
ante jam proposuimus , non est cur hic plura adjicia
194쪽
CHarinus perquam nobilis ad oleseens, octavum& pix ν ον
decimum,qui nondum exegerat aetatis annum,san- do,praestareeon.
te aetate non ingratis semper vacaverat; mense Septembri , relaxandi animi causa, in suburbium secessit; ubi varios postquam fruetus recentes , eosque et immaturos ingurgitasset, modo gelidam , modo merum , iterum atque iterum superbibit. Die quodam, quum per amoena spatiaretur , ac ludendo ex calefactus, iubumbra platani juxta profluentem quum recumberet, Cano sub nubilo, tonitruum fragore, ac fulgorum splendore ex improvi Q roboare, & corru stare longe, lateque cepit aer . Is valde pertimuit, & effugium iccirco meditatus , ab ea ingenti tum aquarum , tum grandinis vi , quae imminebat , sese ut opportune eriperet, festinat incessus, properat, ac plurimum insudans, specum tandem , quae in proximo aderat, multa insectam uligine , celeriter ingreditur. Frige fit, &sudore compresso, ac pedibus madefactis, ibi torminibus invaditur, quibus atrocissime diu vexatur . Hinc domum reversus febricitat, ac alvo soluta , sitis accedit intensissima cum maxima praecordiorum anxietate . Supprimuntur urinae, ac alvi profluvio invaleste niste , biduo post, una cum secibus solutis et singuinem immixtum ficquentissime dejicit; hac tamen lege, ut dejectionibus creberrimis tormina aliquantulum anteirent ό quae epigastrium prius pervagabantur , & inde per hypogastrium dei ivia , flatibus erumpentibus , evane ebant. Morbus interim augetur in dies, magis magi sque infirmantur vires, sitis exasperatur, malor
195쪽
ior adhuc evadit nausea , dies, noctesque transigit irinrequietus, ac de molesta quadam viscerum angusti conqueritur , qua intus se quandoque dilaniari, adstantibus indicat. Dies erat morbi septima, & opera medica nihil adhuc processerat, quum , nec clysteres,
. . neque potiones tum diluentes, tum emollientes , nec
oleum amygdalarum dulcium , quod ter ad uncias tres sumpserat, aliquid profecerat; quin immo et adeo invaluerat febris , ut, plurimum aestuans aeger, interdum deliraret. Pulsus durus erat. Genae , & oculi impense rubebant. Lingua , & fauces erant exhaustae. Intumuerant hypochondria , & alvi fluxus aliquantulum restiterat. Quamobrem , vena in brachio soluta , aduncias octo circiter sanguinis copiam imminuimus, ut aquam interim nucerianam frigidiusculam, ad stim
explendam , quamispissime per biberet, potestatem acientes . Clystere emolliente prius injecto ac solibus postea emollientibus cum spongia anterius abdomini ubique admotis, id conditum A balsaminum , &sopori serum , postridie sumendum ei confecimus. Nocte, quae insequuta est , quae fuit diei nonae , placide obdormivit , plurimum insudavit, ingentem urina quantitatem egessit, ac melius semper subinde se hahere cepit; labris enim sub finem ejusdem diei nonae
propemodum evanuerat, torminibus longe minus in- se stabatur , atque alvi profluvium valde restiterat, neque lacibus excretis cruor, ut antea , abunde in
fundebatur;qui propterea levi quadam quasi tinctura ,
in superficie tantum, vix unquam ad diem usque decimam quartam deinceps in secit ..Mox , & ad vire sinstaurandas, & ad tabem , quae jam inceperat, amor vendam, & ad succorum labem contraham omnino vel eximendam , vel corrigendam , lac asininum ea , qua insequitur, ratione B paratum, per dies triginta
196쪽
praebuimus ; quo , et morbi reliquias prorsus sustulimus , & Optimam, firmamque valetudinem ei tandem
laudian. nepent. liquid. gut.τθ. M. , s condit. injure insulbo, ut m. B R. leb. radu. Ut. chin. uncj., margarit. praeparat.drach. ij., lata asin. recent. unc. viij. M., ct eos. quotidie in A., ut m. Charinus dives erat. Hinc margaritas ei praescripsimus. Caeterum reliqua viliora absbrbentia , ut sunt terra nuceriana, terra sigillata alba, pulveres testaceorum , coralia praeparata , hisque similia, de quibus , & in superioribus verba secimus , & in sequentibus facturi sumus, eundem propemodum effectum praestare, ni fallor, potuissent.
ANIMADVER. AD SEMIOTICEN SPECTANTES'
NUm in dysenteria ulcus affecerit tenuja, numerassa intestina, id imprimis dignoscitur: a situ,& intensione doloris, qui in torminibus excitatur; quique superius ut plurimum , interiusque lacessire , atque acrius mordere deprehenditur tum , quum laeduntur intestina tenuia : a qualitate sanguinis excreti, qui quum profluit ob haesionem intestinorum tenujum, di lius intus in eorum anfractibus commoratur,ac stas nando magis concrescit, & fecibus intime infunditur: a temporis intervallo, quod a torminibus, quae sanguinis dejectionem praecesserint, ad dejectionem cruentam , quae tormina insequitur,intercedere solet;longe minus enim temporis spatium intercedere solet, quum vitium crassis insederit; & eo minus, quo intestinorum vitium propius ad anum accesserit. Tom. IL A aQuomodo in dysenteria diis gnoscitur, num crassa, num te- nuja laedantur intestina a
197쪽
i86 LIBER II. SE . II. CAP. XIV. ANIMADVERSIONES PATHOLOGICAE .
FIt quandoque , ut cruoris loco, sanguinem que dam tenuem , loturae carnis ad instar dilutum , profluentemque , una cum iacibus solutis immixtum , is qui dysenteria laborat, dejiciat. Quo in casu id dysenteriae genus a Veteribus dicebatur suxus hepat eus , sibi suadentibus, alvi profluvium tum seri hepatis vitio , ex desectu praecipue caloris in nati; qui ut pote admodum imbecillis , chylum coquere , ac in sanguinem perfectum vertere , nequiverit. In hoc morbo feces , uti diximus , dejectae, quae plurimum solutae profluunt, cruentae quoque excernuntur, ob serum praefatum cruentum ς quod tamen nequaquam , nec atque ut sanguis concrescit, nec frequenter adeo , &abunde, ut in vera dysenteria , profluit, nec adeo est acris; qui propterea parietes intestinorum interi res imitando, haud dolorem , sed sensum quendan ventris, lumborum qile pergravantem potius insert. Fluxum hepati cum non aliunde exoriri credimus, nisia lymphae, seri, si ve pituitae copia , quae redundat in corpore affecto , quaeque proinde una cum sanguine in cavo intestinorum effuse , fanguinem diluit, fluidumque facit; ejusque acrimoniam vel temperat, vel saltem enervat. Enim vero suxibus hujusmodi seroo, si ve potius ichorosi obnoxios, plerisque vidimus cacheticos, in quibus ex coctionibus pravis aquosa, cr da, ac pituitosa cumulatur colluvies ; quapropter iis, qui id generis profluvium patiuntur, palpebras infla ri, crura tumefieri, hydropem , ac tabem adventare , observavimus. Praeterea fluxu hepaticus tametsi raro admodum in Praxi medica oecurrat, successisse tamen quandoque deprehenditur sub finem magnae alicujus,
198쪽
ac pervicacis agritudinis; quae partes fluidas, aeque ac selidas pene universas pridem insecerit, ta tiones Omnes infirmaverit, depravaverit, ac plane subverterit. Hinc fluxus hepaticus qualemcunque in vaserit, eoquod nullam propemodum curationem admittat irropediem interimit.
ΛLIAE ANIMADVERSIONES PATHOLOGICIE .
IN fluxibus hujusinodi per alvum sanguinolentis Quid Arhem, intestina laedi possunt duplici ex causae interiori
videlicet , & exteriori. Interior est, quum aut sanguis , aut serum , aut lympha, aut alius quivis humor, qui per tubulos intestinorum dirimitur, vel acris factus, tubulorum parietes exedat; Vel exuberans, mem-hranas continentes di sirumpat, aut oscula laxet, aut meatus minimos , live spiracula explicet, ex quibus in cavum intestinorum aut defluat, aut instillet, aut exudet. Exterior est, quum sive alimenta ingesta ,sive succi , aut sermenta digestionis, ob labem quandam contractam, parietes intestinorum interiores a ficiunt , ibique ulcus inducunt. In quo autem id prae ' eipue adnotandum , causam hanc utranque , quoniam viscera praecipua laedit, pari semper cum periculo, si modo in ii siem agat circumstantiis, oeconomi e corpo ris humani vitam habentis officere; siquidem ex utraque , febris, intestinorum inflammatio, gangraena, convulsio lethalis, exuberans sanguinis defluxus, ac tandem interitus facile contigere potest. Utraque fluxum, tum cruentum, tum hepaticum aeque producere posse, videtur; eo tamen discrimine, ut exterior tubulos sanguiferos aperire , nonnis scindendo, aut erodendo, possit. At interior, si Anatomicis plerisque fides ha- A a a ben-
199쪽
benda est, haemorrhagiam facere valet, aut vasorum membranas recidendo, aut oscula dilatando, aut meatus minimos, sive parietes continentes impellendo, explicandoque , sive , ut melius dicam , rarefaciendo. Ex quo factum esse , videtur , ut effusio sanguinis , fieri modo dicatur per rhexin , modo per anastomosin, modo per diapedola . Rhexis est, ubi parietes Vasiorum recisi , exesi, discissi, aut alio quovis pacto laceri, rimas faciunt, & sanguinem contentum egerunt ta metsi revera, ubi exesi labrojis dicatur. Anastomosis est , ubi tubulorum oscula , quibus venae potassimum, & arteriae in extremis uniuntur, ac plane in-junguntur , dehiscunt, ac humorem contentum emittunt . Diapede sis est, ubi, membranarum spiraculis minimis amplioribus factis , explicatisque, humor
contentus exudat. Hic tamen, ne res medicas consendamus , plurimum animadvertere refert, anastomosin tum a Veteribus, tum a Recentioribus , inter quos Hippocrates praecipue, Galenus , Hoismannus , Bartholinus, Blan ardus,aliique complures, in contraria tignificatione frequentissime usurpatam fuisse; accepta est enim pro mutua vasorum extremorum , sive
ejusdem , sive diversi generis, unione, appositione, di, ut melius dicam , conjunctione ; de quo tamen Le
ALIAE ANIMADVERSIONES N , PATHOLOGICAE.
Smpenumero in alvi fluxibus contingere quoque solet, ut reliquis universis intestinis plane illaesis, humor quidam peccans , acris , & mordicans exudet ex glandulis interioribus intestini recti , aut stagnando, intus inter plicas tantam sibi contraxerit labem ,
200쪽
ut membranas pungendo , eas permoleste assiciat, ac
nisus proinde irritos egerendi, & permolestos, sive tenesmum producat. Tenesimus nihil aliud est , qudmassidua ex aRo egerendi cupiditas, aut nisus, eum dolo- .re , spe cum sensu quodam molesti , quo , vel nihilstr
pemodum, vel mucorem quendam perpaucum excernimus . Affectionem hanc excitare potant etiam vermi-
euli quidam, ascharides nuncupati,qui in cavo ejusdem intestini recti , inter easdem plicas delitescentes, ejus
substantiam mordicant, ac fibras irritant; quae pro- pterea contra , contrahunt intestinum p ac conatus
infestos, aeque ac prope irrito, dejiciendi P e, itane. Propὸ irritos, inquam; quoniam , uti diximus S mucor quidam exiguus, & non raro item cruentiis , tectaeio non semel excernitur. Eiusmodi liffectio in plictis fi quens est ex praedictis astharidibus; atque facile curatur , si, quae vermes enecant irepeianius . . Dissicilius, in adultis praesertim, ut et in senibus, si . ab humoribus pravis , qui ex glandulis insudant 'Deploratam propemodum eam dixerim , quae ulcus insequitur ; uti contigisse olim in Tito Pomponio Attico accepimus a Cornelio Nepote , qui viri illius xitam , aeque ac mortem grapbiae digestam Posteris tradidit.
Tali modo , quum septem, septuagintis annos eomple ἴθι , atque ad extremam senetautem non ininys d gnitate , qudm grati , fortunaque erasisset multas enim haerestates nulla alia re , qudm bonitate, es co sequusus ) tantaque prosperitate usus esset valetudiniI, ut annos triginta Medicina non indiguisset; nactus es in eb π, quem initio et ipse, ει Medici contempserunt,
χω uIarans esse tenesmon : cui remedia celeria , fac 1 δε-- proponebantur . In hoc , quum tres menses Me lis doloribus, praetergadm quos ex curatione capiebat,