장음표시 사용
261쪽
propterea phthisis impersedis, aut spuriae, aut nothae
Phthiss verae indicia potissima sunt macies , se D imos, . fbris hectica, tussis, excretio per os cruenta, item et purulenta , resipiratio utplurimum non facilis , genarum rubor , & reliqua , quae febrem hecticam comitari solent, de quibus propterea sermonem jam ante habuimus. In philiis notha prieter cruentas, & puru lentas excretiones, quae desiunt, & praeter tussimia, quae tamen interdum vel in eo phthisis genere ob . acrem fluidorum indolem excitatur, alia , quae in ve ra phthis occurrunt, obverseri solent symptomata. Quum phthitin fieri ob labem , quam ab ulcere clusi. sordido purulentam contraxit sanguis , ante iam diximus. certum est, febrem hecticam, quae phthisin comitatur , tussim , excreatus cruore , & sanie luridos , ' ac foedos, maciem universam, & reliqua in phthis, per id puris produci, quod ulceri inhaeret , atque absorptum universsis coinquinat humores .i Ratione prognosis, ut febris hectica, ita et phthi- Prognosis. sis inter affectiones chronicas pervicacissimas , atque ac Iethales , connumerari jure moeretur , S ut vel in exordio quamdifficile solvitur, ita processu temporis prorsus insanabilis evadit, tum maxime, quum Vera sit: procedens nimirum ab ulcere , quod pulmonibus, quorum substantia mollis, ac rara est , insideat. Pulmones insuper , quippe qui aerem indesinenter respirando immittMnt, emittuntque, & qui propterea Vicissim intumescunt, & detumescunt, idest zontrahuntur , & explicantur, ulcere semel exesi, perquam difficile cicatriccm subindes inducunt. Caeterum naumsea . hypocondriis intumescentibus, in phthisi mala. Pessimum est delirium, sudores liquantes, urina crassa, Oleosa, aut pinguis,alvi profluvium, animi frequens dein
262쪽
a I LIBER II. SECT. III. CAR mliquium , convulsones, aut motus spataodici eertissima proximae mortis perhibent indicia; non secus ac raucedo, crines , qui defluunt, pedes tumidi ,& squalens facies , quae dicitur hipocraties; quae omni phthisi contabescentibus necem imminentem portendunt . Phthisis, quae ab Avis in posteros effunditur , quae propterea haereditaria , vel apita nuncupatur , curationem omnem respuit, item et quae altas jam egerit radices . Quum puris per os egestio in vera phthis supprimitur, id mortem propediem accersit. Curatio. Ea propemodum omnia, quae ad febrem hecticam eradicandam in superioribus proposuimus, pro cura ' tione phthisis convenire videntur. Ulceribus interioribus curandis conducunt prae caeteris terebinthinata ,& reliqua omnia , quae balismo, sive uligine quadam pingui , ae volatiliori pollent; quae tamen leniora sint necesse est, ne febrem exalperent, & aegrotum citius interimant. Quamobrem tutiores ducimus decoctiones vulnerarias ex soliis hederae terrestris, pim in pinellae, hyperici, primulaeveris , infusones ex radicibus chinae, cannarum montanarum, tragopoghonos ,
item et expressiones , hisque similibus , de quibus omnibus in historia , item et in animadversionibus, quae insequuntur, suse dicendum.
MA.i. TXEr0ybitu. nobilia adolescens Pedemontanus, postquam oblectandi animi causa varia in plagas
longinquas sustepta consecerit itinera , Romae diuria Meuianum commoratus ad literarum studia perdite, prope dicam, convertitur . Temperamentum illius ad calidum, &humidum vergebat, ac plurimo scatens sanguine, venustus, florens, hilaris, affabilis, pacatus, & cuique gratus tum in conviviis, tum in negociis tum in reli
263쪽
DE PHTHISI. Hyreliquis sese praestabat. Lacertosus erat, optime constitutus , ac bene valens. MenseJanuario, . tum quum, aquilonibus flantibus , rigure prppemodum extremo hyems maxime algebat , baena tysi per noctem tenta tur. Cruor ad libram circiter per vices egestus,spumeinvs fuit,qui vena in pede sistula tandem restitit. Exinde de dolore quodam obtuse , qui ex imo pectore per
universum thoracem , ut dictitabat, effundebatur . conqueri carpit. Exiguo post leniter febriens , acriter tussit. Tussis sicca est principio. Mox materiarer perexiguam pituitosam , sanguine leviter tinctam, tussiendo excernit. Res postmodum ita ingraveseunt , ut diebus quindecim exaetis, Clinico non inexperto sese tractandum commisit; omnia quippe praeter sanguinis
missionem prorsus aeger antea neglexerat. Tisige limum aetatis nondum compleverat annum. opipare vesci qu ridie litus fuerat.Vino nunquam,praesertinali ineran ido, pepercit. In aliis temperans, moderatus , ac conriti nens eatenus vixerat. Professor, qui He philum ., ingravescente morbo, ut ante jam diximus, curandum sustepit, sanguinem adhuc redundare coniiciens, vena iterum, atque iterum stiluta, ut is vicissim immi-: meretur , effecit 3 & vini ui omnino interdicto aquam nucerianam pro potuin usum quotidianum sub-istituit; curans interim , ut vietu congruo opportune medicato uteretur. At nihilosecius Prebus in pejus semper cedentibus, tussis praetermodum exasperatur,.& cruenta cum sanie immixta per tussim quotidie d mum excernit. In eo rerum statu, mense Aprili ejus
dem anni, accersiti , phthisin in Herophilo iam multum processisse cognovimus ; calor enim sebrilis post .
pastum intendebatur, geme impensius rubebant, &: diffficilius respirabat. Urinae tamen,sudores, alvique s sordes ad id temporis nunquam prie ter naturam egeol m. II. . Ii . . r strau
264쪽
2so LIBER IL SECT. III. C A P. IV.
serat . Quia autem noctes irrequietas utplurimum araduxerat, potionem hanc blande soporiferam , unim vulnerariam , atque expectorantem per destillati nem in B. M., ut exponitur in A, elicitam ei quotidie su mendam procul ab omni cunctatione praescripssimus. ἱqua postquam ad dies .circiter,ea pariter, ut legitur in A , ratione usus ivit, multo melius is habere seusio; fibris enim longe mitior inde suit, minor resipirandi labor, atque excretiones tum cruore , tum sanie multo minus quam antea sordebant. Victus, quo,
permittentibus nobis, bis in die vescebatur , tenuis erat, humectans, concoctuque facilis , haud plane insulsus , ex serculis ut plurimum panis optimi triticei in jure simplici vitulino , cum cancris fluviatilibus elixat, . Pro potu , nihil aliud bibebat , quam audaquam nucerianam, aut mulsam, ita, ut praescribitur in B . Quoniam igitur tali methodo res optime hucusque processerant, ut eadem prorsus methodo ad alios dies 62. prosequeretur aeger , efferimus; quo δc febrem hecticam, & sputum purulentum, cruentumque , &pectoris angustias tandem evicimus . Quicquid mali adhuc supererat, ingens erat virium languor, macies universia , ac tussicula quaedam sicca, quae priesertim, decedente die, ad horam circiter, et uix ra ei perquam molesta suscitabatur: indicium evidens,humori bus plurimam acrimoniam etiam ioesses quam postr mo extenuavimus balneis aquae dulcis, aqua nucerina large epota, ac laei is usu caprini cum melle hispano,& decoitione radicis ichinae ita, ut legitur in C, parati, quod ad mensem integrum Octobris in montanis agre stibus, aere puro , ventilatoque , salubriori videlicet, ad reserandas viscerum , quae supererant non minimae obstructiones , propinavimus ; potestatem interim facientes, ut. a lacte sumpto horae circiter elapsa, eho
eolatam quotidie sorberet . . A P.
265쪽
ANIMADVERSIONES AD THERAPEUTICEN SPECTANTES.
Estudines, limaces, ranae, & id generis reliqust, ivi M. quibus incrassandi facultas vulgo adscribitur , ahqu. thhiopis que pro*cto ingesta, ejusmodi facultatem exer-
eent, viscerum obstructiones faciunt, atque adeo tum tui.
phthisin , tum harmoplysin , uti ex ante iam dictis pa- tet, fovere potius deberent, quam resolvere . Hinc talis vidius , affectionibus praefatis extirpandis , nolia injuria nobis impar plane videtur, quem omnino hisce in casibus improbandum proinde ducimux. Idem ser- me de gelatinis , quae in eundem propinantur finem rati , eas prorsus hic damnamus . Verum si ad fauces' leniendas, quum earum asiperitas raucedinem potissi- . Ita mum
266쪽
asa LIBER II. SECT. III. CAP. IV.
mum induxerit,gelatina cornu cervi nos quoque interdum utimur, id utique praestamus , quia cor. cervi,' uolatilioribus , quas habet, particulis , gelatinae ex eo consedis uliginem quandam volatilem impertitur , qua humectat, resolvit, blande movet &c. At enimvero ubi cum aliis rebus ante memorata glutinosa edu-
lia distillentur , quicquid distillando ex iis elicitur ,
ideo , ut propinetur quandoque non repugnamus, quia humor ille perquam tenuis per destillationem eo - in casu eductus , alios ex nostra sententia ab iis, quos praestare possent res ipse , unde educitur , valde dis
si miles praestat effectus ; siquidem gluten illud visce-
ribus noxium , extenuatus jam, desincatus, ac per destillationem prorsus immutatus demiserit. Quae, res , pectu phthisis, & harmoptysis, de victu glutinosoli ctenus innuimus, et de aere crassiori dicendum ducimus ; siquidem aer montanus, perquam tenuiS, impiger, exagitatus, & purus ejusmodi affectione&, etiamsi pervicacissilvas , funditus non semel sub stu- , Iisse vidimus. Jacobo Sinibaldo eruditissimo viro, ae inter Urbis Consiliarios Archiatros Collega nostri amantissimo, quem jam senescentem non ita pridem
apoplexia interfecit, ter contigit, ut vigente aetate luemoptysi iterum iterumque tentatus, ac prope deploratus , in aerem Montis Llonita sublimiorem profectus, praeter omnium spem optime temper con Valuerit. Insciari tamen nequaquam aggredimur, aerem marinam,hyeme praesertim*hthisicis plurimum contulisse; utpotequi vaporibus quibusdam salinis balsaminis
saturatus , atque insipirando crebro per tracheam immissus, &. ulcera pulmonum extergere, re labem flaidorum intus contractam expungere valuit. Idem sanetum aer Tiburtinus, tum reliqui etiam longe inferio-
267쪽
balsamum quoddam, quo icatent sulphurato, praestare
ALIAE ANIMADVERSIONES AD THERAPEm' TICEN SPECTANTES.
'33 Adicis chinae se ced meas fore cannarum monta narum radices olim existimabant. Radices tra' gonogonos , ulgo barbae hirci, hodie Clinicorum nonnulli , nostris saltem Regionibus, existimant. Num id revera sit necne, tametsi constare luculenter nobis hae enus nunquam potuerit; attamen quoniam ex longaevo stirpium istarum usu , ea sine noxa saltem manifesta propinari posse percepimus, ut pro radice ejussiem chinae, tum praecipue, quum radix chinae notas persectionis Optimas non praeseserat, cannarum praedi ctarum , item et tragopogonos radices in Praxi medica passim usurpentur , damus , concedimusque libenter. Eam vero ex radicibus praedictis, & praecipue trago pogonos , nescio quid uliginis lacteae, balsam inaeque exprimitur; quod visceribus nostris cum fluidis ins sum , immixtumque, eorum acrimoniae leniendae, infringendaeque apprime conducit.
ADAE ANIMADUERSIONES AD THERAPE TICEN SPECTANTES. HEcticae in exordio praesertim radicitus evelle
dae optimae chocolatae usum perquam idoneum stille, Romae potissim tim , non semel experti sumus ;quod ut hie per pauca de chocolatae conditionibus , ac facultatibus,ratione Praxis medicar, proferamus ansam fecit. Res, quibus chocolata conflatur , lippis', &tonsoribus hodie notum est , eaeso nimirum, τέλε nglis ,
candum sit de usu chocolatae , eine, tithe.
268쪽
234 LIBER II. SECT. III. CAP. IV.
uigus, cinnamomum, ac saccharum esse , ea tamen lege , ac dos paratas, atque immixtas, ut ex iis tertium quid consurgat, quod si aqua servente solutum exagites , spumat, atque ita spumans si sorbillando , jejunis
potissimum faucibus , deglutiatur, gustum non insuaviter titillat, Vires recreat, ac viscera roborat. De tali condito , sive mixto , qui inon ita pridem scripserunt, tametsi ratione effectus, quos in nobis praestare valet , aliter alii, atque alii senserint, nostra tamen opini, est, a qua, longaevo usu ducti, decedere nequaqua .possumus ; nostra , inquam , opinio est , chocolatam, modo persecta sit, ac recte parata , rem esse b. itfaminam , balsamo sanguinis valde homogeneam ; qine .roinde subrie, nec importune hausta nimiam flui-ὰorum temperet acrimoniam , eorumque nutriendi se cultatem eliciat, augeatque. Quocirca optimo semper -cum successe eam in morbis chronicis potissimum , qui aut maciem semmam moliti fuerint, aut vires per fregerint, aut ulcera intus pepererint, propinare passim consilevimus ; modo tamen ab aegroto appetatur , neque is valde febrire percipiatur . In febribus AEnim ardentibus calefacit, & ubi eam aeger fastidive rit , noxam utplurimum intulit. Caeterum balsamum
illud , sive sulphur volatile , sive butyrum , quo pol
det optima chocolata, longe melius, ex nostra sententia , ad labem morbosam in phthiscis delendam conducit, quam balsamum quodvis aut peruvianum , aut copaive, aut terebinthum , &reliqua, quae hisce
in casibus adhibentur . Cum lacte plurimum cohaeret. Abstemiis admodum confert. oenopolis contra , atque
is, qui opipare vescuntur, trequentissime nocet; olet aliis, qui dapibus aromaticis, aliisque calidi sibus vescuntur eduliis. Haec prcipemodum sunt, quae de usu, atque abusu chocholatae , observationibus pra-
269쪽
e ieis innixi paucis hactenus expedire valuimus. Ad quoniam de ser bitionibus ejusmodi, quae quali serventes Qrbillantur , & quarum penes nos equidem Italoς non ita pridem invaluit usiis , ineidit oratio ; quid dei
facultatibus IM, necnon etiam ipse sentiania, perfunctorie saltem proserre abs re non omnino videtur . Decoctio'casse aestuans de more epota , sub vesiperam potissimum procul a pastu , mihi, qui raro admodum ei indulgeo , & tum utplurimum tam lim in .chil geo, quum caput pergravatum moleste sero, eam gravedinem illico distulit, alacritatem quandam inis rebus agendis jucundam fovet, urinam provocat, &propensionem, si adsit, in semnum adimit. Idem propemodum a decoctione the, tametsi non aeque grata . percipere soleo. Attamen diutinae experientiae mani seste contradicerem, si decoctionem casse praeterm diim epotam , utpote quae paralysin, tremores spas. modi cob, permolestum temporum , aeque ac cervici τcontractionis sensum, adustis praesertim , ac biliostsi quam saepissime pepererit, nervis insensem fore, inficias i re contenderem . Hoc de usu the plane affirma re nondum mihi datum est, quem proinde nervose . neri non adeo inimicum liue usque existimo.
ASthma idem est, pene quam si anhelationem, st m
crebrum , ae permolestum anhelitum dixeris. Id moroi genus accuratius destribendo, respirania laborem esse proserre possumus , sse rupirationem di μum , frequentem , grovem, ex biis , vel 'itu, ne non etiam quandoque cum is obpectoris ,sve , ut me
270쪽
af 6 LIBER IL SECT. III. CAP. R
utis dicam , Ob bronchiorum angustiam . Quon iam au tem in asthmate respirandi labor modo major , modo minor percipitur , modo anhelitus major , modo minor in asthmate emergit, ex hoc factum suisse videtur, ut ast limatis apud Clinicos triplex extiterit genus et drynara nimirum , usuma , oristo nara . Tum quum anhelitus adeo remisise in asthmate educitur, ut sentibus vix excipiatur,dicitur dyspnoea. Tum quum. sonitum valde manifestam sibilando pulmones edunt, ast lima vocatur. Ubi spirandi labor adeo ingravescat, ut nonnisi erecta cervice spiritum ducere queatast limaticus , tum ejusmodi ast limatis speciem orthopnoeam nuncupare elinici consueverunt. Ex quibus liquet , talia asthmatis genera , sive species gradibus tantum , idest secundum magis , et minus duntaxat differrea
Indicia, quae asthmaticis paroxysnos imminere portendunt, sunt pectoris gravitas, spirandi labor , qui major fieri solet incedendo , & tum pCecipue ,
quum per acclivia properet aeger incessus , raucedo,& tussis repente superveniens , item et status. qui. per hypocondria vagantur; haec quippe omnia in assuetis ast limaticas accessiones anteire solent. At quum invaserit, quae in definitione , & divisione mox innuimus , indicare abunde poterunt. Caula, quae asthma procreare valent, plures occurrunt, & variis in locis agere possunt: hedere quippe proxime possunt pulmones , eosque laedere remote ; laedendo nimirum tum in pulmonibus, tum extra, partes adjacentes, & musculos maxime respirando inservientes. Proxime Ledum pulmones, si pituitaex, gr. crassa, glutinosaque substantiam pneumonicam in sarciat, aut bronchia; si serum, aut lympha exuberans, aut sanguis ipse redundans, pulmonnin