장음표시 사용
31쪽
lirum, sive suasu, sive jussu, sive munere aliquo inducit
ad committendum homicesium, huic directe volunt a. rium est homicidium, quia licet sua manu non occidat, aliquid tamen scien &volens consert, absque quo si esset,
g. 4. Ex opposito INDIRECTE VOLUNTARIMars, quod quis expresso voluntatis actu non appetit, imo alsorrescae avorsaturi avolendo tammaliud, ad quod ipsum scit confe- qui etiam imum vescensetur. Illud autem aliud nunc est
actus aliquis, nunc certi actus omissio. Unde indirecta voluntas duos habet modos i. Cum quis γuo verear agit
modo conjungia et, Cum qu vult omittere, re omittit id, νυ, potuisset ac debuistet alterum impedire sive ut simplicius dicam, quando quis non impedit essectum cum possis c δε- beat. Priori modo aegro potionem amaram sumenti indirecte voluntaria est nausea etsi enim nauseam abhorret Maversatur dum tamen scit, eam ad usum medicamenti consequi volendo capiendo medicamentum,
eam quoque velle censetur. Posteriori modo nautae ex navi exeunti indirecte voluntarium est naufragium, quod
ipso absente est factum. Etsi enim naufragium expresso
voluntatis actu non expetit dum tamen scit, se absente, posse oriri procellosam tempestatem, naufragium fieri, seque ad impediendum semper adesse' vigilare oportere non impediendo, illud omnino velle censetui. f. y. Verum si retro ad posteros Adam recurramus, neutra neq; directa neq; in directa voluntate dici possunt in Adamopeccasse. Utraque enim voluntas requirit volentiam existentiam. De voluntate directa res adeo est
32쪽
egeat. Di recta quippe voluntas est expressus voluntatis actus, qui non nisi ab existentibus procedit. Sed cindirecta voluntas utricisq; modi in aliquo directe voluntario actu fundatur. Si est prioris modi ex voluntario quodam actu immedia teloritur sin posterioris modi; proxime ex certi actus omissione Sed remote quoquo ex actu quodam directe voluntario proficiscitur. Quamobrem nec indirecta voluntas, nisi eorum est, qui actu existunt. Adamo directe voluntarium fuit suum actuale peccatum, scilicet sertictum vetitum comedi loci hujus nim ruitionem expressis voluntatis actu appetivit. Eidem indirem voluntarium suit peceatum originis, in se in posteris quanquam enim illud expressi, voluntatis actu neque sibi neque posteris appetivit dum tamen
scivit, certe scire potuit ac aebuit, se peccando contra legem positivam, sibi posteris perditurum esse egregia Paradisi dona,&nominatim etiam justitiam originalem,
in cujus arentia peccatum , quod originis appellamus, ex parte consistit; in directe id voluisse recte censetur. Sed neutro modo posteris Adam tum temporis voluntarium sui aliquod peccatum; quia cum peccaret Adamus, ipsi nondum extiterunt. Non fuit ipsorum directa aliqua peccandi voluntas, sicut Adam erat. Nihil quoq; dum non existerent, potuerunt velle ac facere, ad quod scirent peccatum ullum sequi. Eatenus igitur ab omnitum directe tum indirecte voluntario peccato liberan
g. et . Est autem alius quidam, quo aliquid voluntarium dicitur, modus Scholastici voluntatem interpre-
33쪽
IItatnam appellant, per extrinsecam denominationem, desum tam ab actu intellectus, quo unius voluntatem esset, voluntatem alterius interpreta muri atrquet confundit eam cum voluntate in directa, distinguentes unam ab altera reprehendit. In prima Secundae p. disp. XXIV. cap. 1. Nonnus, inquit, distinguunt voluntarim interpretarive a voluntario indirectὸ, quia interpretativisi ne usi cognitione, qua ratione dicimur interpretari mentem legislatoris in caseu, quem ipse non pravidit, nec cogitavit indirect autem voluntarium solum dicatur, quod tiquo modo proilom est. Recte hanc frivolam esse istinctionem judicat, quia fundamento caret. Quod autem non alito distingui censet,
fallitur. Res ita liquet Aut comparandi: ur inter se tio objecta, respectu ejusdem personae aut duae personae,r Ocitu ejusdem objecti. Priori comparatione cum nutria objectorum est voluntarium, etiam alterum es e voluntarium censetur, quiarim unum appetito admittit, alterum scit sequi. Et haec non est voluntas interpretativa, ctia nasi
verbum interpretandi recthei quoq; aptetur, sed iis recta. Posteriori comparatione cum una persona aliquid vult agit, idem altera velle lagere censetur, ob conjunctionem vel pactum, quod intercedit. Et haec demum est voluntas interpretativa. Breviter indirecta voluntas ab uno objecto in aliud ; interpretativa ab una persona in aliam derivatur. Nempe directa voluntas unius objecti est in directa voluntas alterius, sub respectu ejusdem personae volentis Qvera voluntas unius personae est interpretative voluntas personae alterius, sub ratione ejusdem objecti voliti. Omnino ergo inirecta Minterpretativa voluntas disti petu uiatur. I. 27.
34쪽
, 17. Ctis celebratissam res est fictio joris, quam
voeant, qua αδ vellexfalsum pro vero stumi l deni quitate. Q modoposthumur Iam habentura de tui. g. 4. qui en in utero,perinae ais in re homano esset, custodisur,1 de statu ho m. l.7. Sub fictione ista juris putarimo vo-Iuntatem interpretativam comprehendi neque enim alia hie intelligitur interpretatio, quam qua lex voluntatem unius fingit esse voluntatem alterius, cujus tamen revera non est voluntas Distentiunt autem J Ct in assignandis speciebus simodis fictionis juris. Nonnulli duas tantum in jure fictiones agnoscunt; unam es Cornelia, qua qui in captivitate decedit, liber decessisse fingitur, alteram juris postliminii, qua qui a captivitate domum revertitur, nunqualm captus suisse, sed semper liber man sic se censetur. Sub neutra specie voluntatem interpretativam comprehendi, res ipsa docet. Veruntamen latius fictionem juris patere, recte alii Doctores docent. Quod non modo ex ante citato textu juris liquet, quo qui adhuc est in utero esse in rerum natura singitur, sed laxpluribus aliis. AZo ejus species ad decem praedicamenta
dilatavit. Communi sententia tot upliciter fere sit fictio, quot modis logice falsum dicitur. Nempe fingit jus alia quid, vel assii mando esse, quod non est vel negando e L se, quod est vel quod est in una re, vel persona, vel circumstantia, ad aliam transferendo. Utraque prior Nox est, nisi quod altera firmativa, altera negativa sed po-ctrema inuo anatione duarum rerum Vel personarum vel circumstantiarum, veluti loci vel temporis, versatur Sub hac postrema putarim voluntatem interpretarivam comprehendici non quidem ita, tanquam duae rei vel circum. siantiae
35쪽
ro stantiae hic sed quod duae persona inter se conserantur, idq, quod uni inest personae, ad personam quoque aliam
transferatur quandoquidem quae uni inest voluntas, alterius vel aliorum quoque esse voluntas censetur. g. r. Haec ex duarum personarum comparation
orta fictio uris, Theologorum& Moralistarum stylo imputatis appellatur Generali notione qua libet actio inciis ratis, recte dicitur imputari cuilibet, in quem vi dignitatis vel indignitatis, vi bonitatis vel malitiae suae, aliquςm sui effectum transfundit: sive sit aes io propria, sive aliena. Non intelligo essectum physicum, sed moralem,qua lis ex bona actione est impletio legis, bona conscientiata, laus, praemium, vel simile quid ex mala actione ἀνομί , culpa, poena. Discrimen nonnulli meritorum ac demeritorum nomine eaeprimunt. Hoc modo imputare alicui actionem idem est, quod ipsi adjudicare meritum vel demeritum actionis, aliosve effectus ac proprietates morales, quae exactione oriuntur, si v sit propria actio sive
g. o. Non interim una est ratio, qua alicui actio propria,&qua aliena imputatur, neque idem imputatio isnu fundamentum. Propria acti dicitur, respectu ejus, a quo velut a causa dependet. At caussae suae se ipsa actio imputat, ut nec fictione juris, nec ullo externo principio sit opus. Neque enim aliud imputationis funda, mentum est, quam quod is, cui imputatur actio, actionis causa est. Ex opposito actio aliena dicitur, respectu personae, qua ejus non est causa. Huic autem seipsam non imputat, quia eatenus in se non habet landamentum imputationis; sed imputatur a lege, suadente aequitate; at, et que
36쪽
que haecdemum est illa imputatio, quae sub ICtorum fictione juris comprehenditur, tota in externum principium reducitur. Cui placet , differentia causa altera naturalem, quod natura constet alteram legitimam imputationem dicat, quod a lege oriatur. Definiat illam, qua actio pruria ei imputatur, cuius en propria sive qua actio suae causae imputatur : Hanc, quAE actio aliena alicui, ouasti propria imputatur quod fit, cum is, qui non est causa a. ctionis, perinde habetur, ac si causa ejus esset intellige, quoad actionis merita vel demerita, aliasq; proprietates morales. Hic enim est terminus cujusq; imputationis, adeoq; .naturali & legitimae communis, ceu supra res explicata est. g. 3o. Etsi autem actio moralis praecipue dicitur
respectu causae moralis. moralis enim est, quatenus voluntaria est sed voluntaria est, voluntate causae mora.
lis, sive directa sive indirecta habet tamen semper etiam causam physicam , per cujus influxum producitur, quae aliquando diversa est a causa morali, aliquando illa ipsa. Quo fit, ut una eademq; actio propria sit Maliena, prout ad diversas causas resertur Sicut quae ab aliquo velut a causa physica dependet actio, non est simplicito ipsi ut
propria, nisi idem sit causa ejus moralis, imo citra mora leni causandi istum, plane non est moralis actio. Et quae ab aliquo, ut a causa morali dependet, licet eo ipso sit moralis actio, non tamen est simpliciter ipsius propria actio, nisi idem sit causa ejus physica. Ergo qui actionis causaph Dca morat simul est, huic simpliciter propria est aestio qui vero neutro modo ejus caussa est, huic simpli. eiter actio est aliena.
37쪽
I. I. Coeterum in imputandis actionibus proprii, maxim etiam habetur ratio caussae moralis. Nam im putantur, quatenus sunt voluntariae sed cauta morali, per hujus caussandi actum voluntariae sunt huic ergo cum primis imputantur. Hinc genti physico non imputatur sua actio, nisi simul sit ejus caussa moralis caussae autem morali imputatur sua, licet non sit simul ejus caussa physica. Et si vel maxim caussa moralis simul caussa physica sit, non tanaen huic ut caussae physicin sed ut caus. De morali imputatur actio, licet aliquo in casu sorteseo magis imputetur, quod simul ejus caussa physica est quoniam si es physice&moraliteris adeoque simpliciter pro pria ejus actio est. Ita qui sua quidem manu aliquem, sed ex ignorantia insuperabili occidit, non est reus homicidii, quia interfectionis solum caussa physica est imo inter sectio eatenus non est actio moralis. Qui vero non interruit sua manu alterum; si quid tamen sciens xvolens ad caedem ipsius contulit iusta imputatione reus est homicidii, saltem quia caussa ejus moralis est. Neque qui&manu sua,&sciens ac volens aliquem occidit, ideo reus
est homicidii, quod sua manu occidit; sed quod sciens volens secit licet eo, quod sua manu caedem patravit, gravius forte deliquerit. g. 32. Nempe sunt gradus imputationis, dum hule magis, alii minus imputatur sua actio. Differentia isthae eo ritur ex diverso caussarum moralium caussandi modo, proinde tam variat, quam ipta caussae morales. Irta omnibus primo principaliter propria voluntas spectatur, quae praecipua imputationis ratio est, ubi directa volun . tas excluditur, minimum in directa requiritur ac lassicit.
38쪽
Non autem qui directe appetit .vult aliquam actio.
nem, statim ejus caussa est, nisi etiam ipsi esse quodammodo suum largiatur Quod quidem vel immediatὸ, vel mediat secerit immediate per proprium influxumi quomodo causa moralis .physica simul est mediate, per influxum alius causae, dum scilicet movet aliam causam, ut agat, &influxum agendi praestet quomodo illa quidem causa moralis tantum est, sed quam ad Mgendum movet, haec caussa phystica actionis est. Movet autem illa hanc, dum agit aliquid, absque quo si esset, haec non ageret eatenus illa ad hujus actionem aliquid
consert. Quod quidem pluribus sit modis si quidem hic est causa moralis, quod actionem jus it, ille quod suasiit, iste quod muneribus alterum ad agendum induxit, alius quod instrumenta subministravit. , Quin siquidam ex directa
actionis promovendae voluntate ac intentione, non eam
impedit, cum possit ac debeat, .sic media debiti ossicii
omissione actum causandi exercet. f. 33. Indi recta etiam voluntas in suo conceptu in
ludit aliquam actionem vel omissionem, absque qua si esset, actio imputata non in rem abiisset. Siquidem inis directe actionem velle, nihil aliud est, quam appetere facere aliquid, ad quod scias actionem sequi, aut non impedire eam, cum possis ac debeas. Ob hoc& plures causandi diversos actus ac modo fit, ut uni magis, alteri minus imputetur sua actio. Augent etiam vel minuunt imputationem circumstantiae, sicut qui jubet, si est Princeps; qui suadet, si est vir prudensis huic magis imputatur actio, quam qui sua manu operatus est. Aliquando etiam unius ejuademque actionis plures sunt caussae mora.
39쪽
les, quarum unicuique actio, sed inaequaliter imputatur, prout plus minusve ad actionem contulerunt. Huic ut immediato agenti, illi ut suadenti vel jubenti, alii ut non impedienti, pro debita cujusque actus caussandi mensu.ra, imputatur. g. 34. Iam ut imputati legitim a naitirali, qui coispus hujus tractationis est, recte distinguatur, nec voluntas
anserpretarava, cum mδreeia confundatur sciendum est,
quod ex dictis sere sequitur, naturaliter omnem actionem suae causta morali, aut si plures ejus caussae morales sunt, hi comnibus imputari, sive una earum simul caussa physica sit, sive minus. Neque obstat, quod in tantum actio aliena est, inquantum is, cui imputatur, non est causa ea ius physicaa lassicit enim ad naturalem imputationem, esse actionem propriam in genere morum, eumque cui imputatur, caussam ipsius moralem esse. Annexa quidem
est aliqua fictio, quatenus is, qui non est caussa physica
actionis, perinde habetur, ac si physica ejus caussa esset. Verum quia isthaec interpretatio fundatur in imputatione naturali, qua actio eidem ut suae caussae morali adjudicatur, non peculiarem imputandi modum inducit. v. g. Qui manu sua alterum non interfecit, siquid tamen sciens volens ad intersectionem ipsius contulit, perinde habetur, ac si manu sua ipsum interfecisset quandoquidem aeque peccavit contra legem, aeque est reus homicidii, aeque punitur idque naturali imputatione. Habet enim undamentum impurationis, quod est propria ac directa tollendi e medio hominis voluntas aabet complementum, eo quod ad interfectionem ipsius quid contulit.
Neque enim qui in directa voluntate consistit caussandi
40쪽
2ψactus, per influxum praecise, sed vel per influxum, ves per alium quemcunque actum completur, quo, ut fici actio, promovetur. Ubi ergo directa voluntas non est conjuncta cum influxu, sussicit ad naturalem imputationem, conjungi cum alio actu, absque quo si esset, actio proposita non in rem abiret. Quomodo etiam intelligendum
est, quod vulgo dicimus, eum qui per alium aliquid facit,per se fecisse censeri. Nempe, qui per alium aliquid agit, ut caussa moralis per caussam physicam, eo maximE, quod ad agendum caussam physicam sive jussu, sive suasu, sive simili aliquo modo induxit, eodem habetur loco, ac si manu sua id egisset, adeoque caussa etiam physica
q. s. Contra legit a imputatio est, qua is cui simpliciter actio est aliena, h. e. qui neque caussa physica, neque caussa moralis actionis est, eodem habetur loco, ac si ejus caussa esset. Quae mera fictio juris est. Fit quidem, ut Is, qui neque caussa physica, neque caussa moralis actionis est, sit caussa ejus per accidens, veluti si citra influxum 4oluntatem, quicquam ad actionem contulerit. Huic tamen si imputatur actio, non ideo imputatur, quia caussa ejus per accidens est. Nulli enim causis per accidens, qua tali actio sua imputatur. Dico, qua tali aliquando enim caussa per accidens est etiam caussa per se, diveris modo cui si imputatur actio, non ut caussae per accidens, sed ut causae per se imputatur. Verum qui neque caussa physica neque caussa moralis actionis est, siquid tamen ad ipsam contulit, ita est caussa per accidens, ut nullo modo sit caussa ejus per se. Insuper actio ei personae, cui imputatur, nisi utplurimurn, saepe tamen ita est aliena,