장음표시 사용
81쪽
ε6 ADMIRANDAnifi actu calefactum calefacit, & viva calx tum
demum cum ab aqua res ruitur: Rus etiam immensa copia brevi tempore resolveretur, & mutationem in canalibus efficeret. Ab igne verti subterraneo calefieri,aliquot modis intelligi potest, I ut actu sit,& sic canales, quia lapidei, r- re non possent. 2 ut remotior, sed per fistulas . Vaporem quemadmodum in balneis emittat: sici etiam non. Nec enim vapor tantarum esse possee virium, ut ebullire iaciat. Vt aqua ignem -- dentem in alveis bituminosis interfluat. Sed sic etiam quaeri posset; quare non egerat bitumon ;quemadmodum inuroe Comagenes Samosata stagnum quoddam emisisse limum flagrantem, autor est Plinam ct ror. nec non ignem ad aquas Scantias exivisse. 4 Lusertus modus essueraM ; Ors imitatur aliquo modo nazuram , sn vasis aurem distillatoriu aqua vi caloruin vaporem resemiatur, ρο sursum vapor asceisdit, in tectu ubi haret, ab intenseo calore remotior revertitur in aquam. Sia etiam in visceribvi terra. XIII Fontes autem astuan res, non videntur esse de numero aquarum manantium,
sed stantiumr putei scilicet terrae motibus olim aperti, quos mari continuos esse mirum non est. In parva Insula contra Timevum amnem fontem calidum , scribit Plinius L a, e. ros, esse assuentem, mari affluente, refluentem refluente. Indibus e contra. Plin.L a,e. sa. Si vero eX aestuaniatibus aliqui sunt manantes,de illi bservandum, Canales eorum ita sitos,ut mare aestu accedens in illas ingrediatur , aut 11 antea ingressiim , magis effundar. Et sic vel provortionatus erit ignis calor , & major exhalatio,vel non, & sic minor. XIV autem de bituminosis , ct saporem redo levibus, scribit Agricola, propinquitati attribui debet. evanescere vero ob distantiam justam. quemadmodum id in aquis stillatitiis arte comparatis antis madvertitur, ut evanescat tempore intercedenteem reuma. X V tauia vero ignis hie per terra marum mucta potest in s per scis . majora in suo regno p
82쪽
R L E Μ Ε N T o R V M. oris. Poterit igitur obstructe Tanaim veteres, aperire novos . in aliis atque aliis cavernis praeter egestionem materiae incensioni aptae, vel ignis propagatione , in spiritus conflictu nova exiscitare incendia unde novi fluvii possunt genera. Ti. Solet tamen interdum etiam extingui, vel ira in profundum demergi, ut vires suas ad superficiem extendere nequeat. Haec Lydiati sententia , quam Molixius expositimus ut melia. cois gnita exacitus expendereturi
Hermarum calorem varid naturalium stri-p'res expiscavere. Aristoteles. a fulmine Provenire putavit: sed falsum. Fulminis enim vis pCstisem cognoscet quisquis vinum artactum
Inspexerit. Aut exanimes,aut amentes reddita At
salubres has comminis est experientiae. Quid quod multa loci, quae nunquam fulminum Be sensere ictum Nunquam enim quinque pedibus
vitias descendit Senneret. scient. Natura .L-,c. Io,
placet fieri a duabus aquis ad tactum seiridis iii
Concursu ob spirituum repugnantiam incalekentibus ; quod animadvestitur in oleo Τartari , dc spiritu vitricii , item aquae fortis Sc tartari, bu--ri Antimonii & spiritus Nitri; quae erit ad tactuin sunt drigida, tamen fi misceatitur . incalesicunt, & quidem ita, ut si repente aquae forti, in qua ferrum silutum est , oleum tartari infunda-- tur, non solum ebulliat, sed & stammam mistura Cylachriar, quod etiam accidit, si butyro antimonii dicto: consertim spiritus Nitri infundatur. Quadam calori terrae nativo, seu spiritui chidam αφido , ita ut his calidis spiritibus 8e exhalationabus non violento motu , sed natura caleficiei ribus , in quibusdam locis terrae meatus , cale fiant , ut parietibus concavitatum calor ejusmodi commuincetur , cujus ratione calor sisen 13s
83쪽
N perperuus ipsis thermis communicari possiet a
quemaamodum ex Clibano calefacto , flamma omni remota, panem nihilominus lassicienter asesari videmus. Hosim de natura nemust. Alii igni subterraneo adscribunt; an bene t ex praecedentibus paruit. Banthesin. devin . Exemso insupex declarari potest. Aqua salsa argillae misceatur , fiatque ex argilla, veI limo globus, qui intuS e cavetur , orinciumque iterum argilla obstruatur,
in quod fistilla angusta indatur , globusque igni3dmoveatur, ut fistula ab igne averratur . Vbi globus incaluerit, ex globo per fistulam aqua
Saporem thermae a permisione sortiuntur terrarum, adde dc quae in terris sunt. In terram, καὶ Oo, καὶ πικρὸυ inesse scribit Hippocrates lLda natura humana in inque idius visceribus , varias esse facultates, humor6sque multiplices t l. da morbis. Trahere unumquodque de terra alimen-vum , quale etiam ipsum existit. Hinc in Ioniare Peloponneso , ein calor Solis sit sufficientissimus silphium minime nasci , etsi seminetur, ob desectum nimirum talis humoris , quo alatu knsundi autem illi terrae & succi, non tantum quoad spirituosam, sed dc quoad humidam ω solidam substantiam. Concreti succi ab aquis liquantur , liquidi miscentur , terrae dissolvuntur,
metallicaque ramenta inveniuntur. Salubritas illarum interdum variat: quia solis calore aestate Perfusae,attenuataeque optimae. minus fractae autumno , quia illi viciniori tum vere. Aperitur enim terra, purificantur aquae , salutare Solis accedit lumen. Hyeme pessimae; Graviores enim, crassiores, halitibus subterraneis conspurcatae evadunt. Mutationes subire varia docent exem-lla. FAU. de Thermis c., r. Savanarola balneum de aquis in agro Pisano graves inferre potoribus noxas ait . huncque effectium praevidere incolas Nam cum aquam mense Martio, Aprili, aut Μ olute' tingi colore , turbidamque fieri cernunt.
84쪽
EL RHENTORUM. ssa mitiosam sere praesagiunt. . ear Heronenia si Medietis, qui de balneis Calderianis scripsi, Apponitanam aquam quandoque lethalem e dicit, exemplo cujusdam nobilis Galeatii, qui ex potu illius cum genero, & aliquot famulis
obiit. Acidulae Alsatiae aliquando tam acres sunt. Hi dysenteriam commoveant, nonnunquam eia foetae,&pristino vigore privatae. Sebnius deauru d . s o ,sees. p. Cauta sunt variae; inter ordinarias, pluviosa, nebulosa , .caliginosa, austi ina, . re pestilens coeli constitutio, aestus nimius, inmisdationes, & terrae motus. Mirum vero quod de Thermis quibusdam Germaniae scribitur, eas vectigali imposito exaruisse camerar. horis subciscent. a,e. σς. Simile quid in Conchis accidit Slusae. Cum enim harum collemoni vectigalis genus quoddam impositum esset, evanuerant; r diere, ablato. Iacob ver.M.An ιμ-driae.
Art. I. Do divisione, O nominibu/ maris. MAre aquarum est salsa & maxima collectio,
quae universam hanc quam incolimus terram ambit. Vtrum verb terras velut vinculum cir- . Cumstuat, an in suum colligatum orbem , & in hos, Der quos navigatur sinus . quasi spiramenta quaeciam exaestuet,ambigebant veteres. Fab. Su Ior. r. Censuerunt quidam suum distinctumque globum facere, & duntaxat haec nostra maria exiguam ejus partem , o velut laciniaε esse,imo nee
solem a bire,-tenebras in extremis ejus, o horridum
secretiam hasere. Fuit & haec veterum sententia ;rerram Cum mari rotundam esse, sed ipsam duplici dividi Oceano,& velut decussari. Plin.lib. 2, c. 67. Nobis unus est Oceanus, qui postea nominibus ut locis differens , in varia maria ac sinus, varie distribuitur. Ac primo quatuor appellatio- D s nen
85쪽
νο ADMIRANDAnes, o quatuor mundi regionibus, accipit. . AB Oriente Eous dicitur, ab occidenta occiduus, a Meridie Notius, a Septentrione septentrionalis. Postea prout quamque regionem perfundit, diversa a listoribus suis trahit vocabula. Hinc Sarmatici, Scythici, Hyperborei, Cronii, Concreti, Amalchii , Serici, Indici, Gangetici, Arabici. Persici, Asperi id circa Insulam Madagascar AEthiopici, Atlantici &c. nomina. Sinus ejus
quinque a veteribus nominantur. Codanus seirmare Suevicum, & Balthicum, Persicus, Arabi cus, Hyrcanus seu Caspius , & Mare mediterraneum. Hoc prae caeteris celebrius, & oritur exoceano Atlantico,qui ab occasu selis per fietum Gaditanum irrumpit, scissis utrinque id veteres credidere) Calpe & Abila. Diffunditur in varia' 'nomina, prout regionum littoribus adfunditur. De his apud Geographos praesertim cloerii in introduct. in universam Geographiam. Art. ΤΙ. De nouatione maris., Nostro temeore & avorum memoria,totu huc circumnavIgatum orbem , Historiis demonstratur. Nota Americi, Vesputii, Francisci Draci. Thomae Candischii, olivarii dei Nort, & aliorum gesta. A veteribus an id factum fuerit,quaeri non immerito posset. oceanum quidem Atlanticum, qui est inrra Europam, ADicam,& Americam, quando primum coeperint navigare mortales, haud facile dictu. Notam fuisse AEgyptiis ,
Graecisque terram Americam , eoque CarthagInenses navigasse, in sequentibus patebit. Medio mundi seculo de ejus circumnavigatione narrat Plinius L a,c. ε . A Gadibus, columnisque Herculis , Hispaniae & Galliarum circuitu, totum sua aetate navigatum occidentem. Septentrionalem autem Oceanum majori ex parte auspiciis Divi Au rusti perlustratum , Germaniam Classe circumvectam usque ad Cimbrorum promontorium & inde immenso mari prospecto , aut fama
86쪽
ma cognito ad Scythicam plagam , ct humorea imio rigentia, quod Τiberii ductu factum , eae sese perspicitur. Idem Plimus auctor est, Alexandri Magni Victorias majorem Meridionalis Orientalisque Oceani partem perlustrasse, usque
ad Arabicum sinum, in quo etiam postea res -rente C. Caesare Augusti filio, signa navium ex Hispaniensibus naustagiis fuisse agnita. Carthaginis vero potentia florente, Hannonem circumvectum, a Gadibus ad finem Arabiae, navigationem eam prodidisse scripto , sicut ad extera Europae noscenda missum eodem tempore Hemil-Conem. Pr aerea comelius Nemr autor est apud Plinium, Eudoxum quendam sua aetate , quum La-
tbyrum AEgypti Regem fugeret, Arabico sinu
egressum Gades usque pervectum, multoque ante eum Calius Mntipater ibidem assirmat, vidisse
se , qui navigasset ex Hispania in AEthiopiam , commercii gratia. Idem tradit, Qu. Metello . Celeri Galliae proconsuli Indos I Rege Suevo.
rum dono datos, qui ex India commercii causa , navigantes, tempestatibus essent in Germaniam delati. Hodie ea navigatio tentata, sed cum summo vitae periculo , perpetua glacie & diuturnis tenebris obsistentibus. Si haec vera sunt, jam totus hic noster orbis circumnavigatus fuit. Quaeritur adhuc , Αn per mare Septentrionale in Regnum Sinarum & Moluccas detur aditus Ex Demetrio Μoscho se audisse narrat Duidis.1iam multiplici stipatum fluvio , ingenti ad Aquiloncm serri cursu , mareque ibi patere, ita, ut legendo dexteri littoris , oram, nisi terra intersit navibus Callirium peti possit. Ad extremam eis nim orientis Plagam , dc Thraciae Parallelum , Cathaini pertinent, Lusitanis in India cogniticum ad coemenda aromata , per regionem Sinarum & Malaccam ad auream navigaverint Chems csum, vestesque ex Sebellinis attulerint pelli-hus. Peram Eertim vir de re liseraria bene meri
87쪽
2 ADMIRANDA vae Zemblae, se vidisse rabulam a Russis desine tam, in qua Russorum, Sa etarum & Tingoe- serum littora cum vicino Arctoo mari & Ιn1ulis aliquot crassiore depicta Minerva. In ea Duina fluvius maxime erat occidentalis; sequebantur autem orientem versus cum alii, tum inprimis Pelsa, Petchora , Obii, Iene a & Peisida. Patebit igitur iter ab Obii stumine ad Peisidam. Historiae Russorum narrant Moschos & Τingoesios, Cum curiosa flagrarent cupiditate lustrandi ultei riores Orientem versus regiones, emisisse exploratores , qui terrestri itinere superato fluvio obiidc Ienestria, ad Peisidam usque delati inciderant in homines cultu, moribus & sermone a se mutuo differentes; auditus illic Campanarum ab Oriente delatus sonitus, strepitus hominum, hi nitus equorum percepti, conspecta vela, & quidem qualia Indorum quadrata; visum, locum mensibus Aprili ac Μ o omni genere florum, Iuxuriantem. Innotuit haec res restea Mosch rum Duci& exploratio facta; sed intervenit it cis fatum, & nobile impedimentum pessum ne
gotium. Suspicio est; Ioca illa Indis vicina esset ac proinde si superari Peisida fluvius possit, non fore dissicilem ad Castriam re Sinas transitum.
Anic. ΙΙΙ. De profunditate, congetatione, coloribusique maris..DE profunditate maris diversae sunt diverBrum' sententiae. Burgensis profundius terra asserit ad cap. r Genes Pliniuε t. 6,e.aa. o Solinus se.s 'multis locis imperscrutabile esse. Sed hi loquunestur de certo mari Indiae Orientalis, re loquuntuppro conditione suorum temporum , quibus non tanta navigandi peritia. Pristiantis refert a Iulii Caesaris exploratoribus i quindecim numeratastadia. Alii triginta largiuntur. Qui autem hodie navigando obeunt omnia , Αἐi, Lusitani , Belgae duo Italica cum dimidio milliaria numeraui. Olam Magnus l. a Histor. Septenti cap. ισὶ
88쪽
ad littora Norvegiae tantae erofunditaris stribit. ut nullis explorari pinsit funibus; sed id fit propter littora Cayemosa,& hiatibus undique plena. Quamvis autem in mari tantus fit aquarum imia Petus, certum tamen glaciari interdum. Strabo ca Geograph. tradit in ostio Marotidis, tantum selu visum, ut quo loco Μithridatis Dux hostem an gelu vicerat, eodem classe superaret. Constantino Copronymo imperante Ponti Pelagus ad Centum passuum millia, ita concretum erat, ut lapidum prae se serret duritiem, & craisitie triginta superaret cubitus. Hiscent. l. as,c. I Xδ. ω- vero ob. II, c. as de mari Septentrionali,pugnas
ibi cieri, praelia committi; machinas bellicas realii. Emporia erigi. Mira autem ibidem glaciei
Constitutio. In littus extractum, mox illud deserit nemine promovente Zeb L as. δ. In Issandia asservatam evanescere ; quandam in lapidem abire affirmat. Color maris varius est. .Andrea juxta Indos Orientis incolas, lacteum mare in trecenta millia passuum patens reperiri vir, intestatur σ Martyr in Sum. Indi. Quod Insu-Iam Cabaquam alluit, cum alia S vireat, quodam anni tempore rubescit. Ostreae enim passim fundunt sanguinem. Petrvi His anus. Mare vero rubrum quamvis ira dicatur , quod sit roseis undis infectum ; non tamen talem naturam habet qua-lam ostendere videtur: sed vicinis littoribus vitiatur gurges. Omnis enim suae circumstat terra rubra est, ec sanguineo Proxima colori:I MLIM 17. Solet autem marI frequens colorum accidere mutatio. Causam dat iam Gessim nodi. . t ricari l. a, c. so. Apertissimis, inquit, rerum Philosephis observatum est, Austiis spirantibus mare fieri glaucum & caeruleum, Aquilonibus obscurius atriusque &c. Tempore caniculae turbidum est Soli id adscribunt, qui radiis sitis maris p netrat interiora , crassioresque Partes commovet, non absumit. Hoc vero admirabile , quod traditur; mare Parium, quod novum orbem alluit, tot
89쪽
τ4 ADMIRANDA herbis uirentibus implicitum esse ut navigari
non possit obsidentibus retium more, longissimis herbarum ramusculis. Tantam enim illud pelagus pratorum refert similitudinem, ut quo vertuntur ipsi fluctus , eodem germina omnia convertantur . ut herbarum magis quam undarum videantur procellae. Hinc periculum navigantibus, primum Columbo. Ovetan. Nam in mulculorum fieribus ne converti possint implicantur navigia. Profundum illius vehendis sufficit triremibus ; herbae tamen ab imo exsurgunt, in superficie coalescunt, superant interdum palmis quindecim. In mari rubro, resert nimus f. II, c. as. sylvas virere,iaurum maxime,& olivam serentem baccas, & si pluatfungos, qui Sole tacti,, mutantur in pumicem. Fruticum ipsarum magnitudo temoriim cst cubitorum, caniculis referta, ut vix de navi respicere tutum sit, remos plerunque ipsos invadentibus. Qui navigavere ari Indis Alexandri milites, Dondem marinarum arborum tradidere in aqua viridem fuisse, exemtam, Sole protinus in salem arestentem versam.Pobias etiam narrat in mari Lusitanico gigni quercus,quarum glande Thynni vescantur dc pinguescant.
Artic. I V. De Maris salsedine. Da haec DEI in natura opera; sed duo ma-Xima, quae mari tribuuntur mira, salsedo dc reciprocatio. Τraditur equidem in Meridionali Oceano Insulam esse , cu)us mare quo illa alluitur dulcescit, quod & Mortis Graiam testari videtur, dc de mari Scythico asserere: Plin. Lεμ. II. Sed id nimio stuviorum affuxui tribuitur, requantulum hoc ratione reliqui maris. Caeterum de causa falsedinis inter Philosophos disceptatur.
Osr4ior. M. a mereor. c. r, Naris naturam dc Solis efficaciam in auxilium vocat. Aqua enim marina Propter commistionem terrae ex fundo & liti
ribus fit crassior, Sol vero calore suo partes insupersi
90쪽
suqerficie tenues edueit, di in vapores reselvit, qui calore adusti, & aquae permisti falsedinem ei
conciliant.Subsidium discursui corpus humanum praebet, in quo calor nativus dulcissimos cibos in falsum resolvit humorem , qui in renibus col- lectus egeritur. Accedit & experientia, quae salsius aestate mare quam hyeme , ad Orientem DMeridiem, quam alibi ostendit. Non placet sententia Diato, sed aliam adsert, ut juventus percipere exactius sensum viri queat, paucis inclusum propositionibus,hic etiam damus. I Reh
mentia ardoris Solis non incoquit salpedinem mari. Nam
I cur non idem sit in aquuta in pelvi a Eadem causa salsedinis .magis deberet agere in subjectum cum minori resistentia. II Exhadatim cassida, μω, terrea, plotis in mare delata', non est eausia salse
dunis. Cur enim id non sit in fontibus λ a Pauca est nimis. 3 Cur salsa est non tantum in superfidie, sed & in profundo; Quamvis enim id Maliger
exercit. s r neget,exploratam per minatores dulcedinem asserens; tamen Patricius compertum
id est, freto medio inter Creticum re AEgyptium, Cum mare staret placidissimum. Testis eidem Philinus Morehisem. III Maresalsum est propter rei cujus a Mionem. Id patet, quia omnis sapormisti est. 1 V Id quod mari admistum est exhagari
Rin calida er sicca naturam obtinet. Id patet 1 quia mare est tale , Flammas enim vix extinguit, &ipsum facile inflammatur. 2 qui eo laVantur, Citius resiccantur. 3 Insulae sunt calidiores,ut Britannia, calidior Gallia. V Mare non tantum est salsum, sed er amarum, inde sapius mare quam si umdicitur. V I Maris suseia di amaritudo est ab ignasulterraneo bituminoseo. I Bitumen enim deprehenditur, gustu adeo amarum, ut primum illius subjectum intelligaturi a Bitumen gignendo saporiamaro Sc fuso vim magnam habeto Lacus PQestinae bituminosus , tam est amarus & salsus , ut nullus piscis in eo nascatur. Vestes detergit, si