장음표시 사용
91쪽
. ADMIRANDAnius aquam bituminosam si I & salsam Babylone e puteis in salinas ingestam, & flagrant-mo Sole coctam, densari partim in bitumen,pa tim in salem. VII Salsa exhalario ab illis gur' hus procedens facile per corpus marinum dis scisur. Qiiemadmodum enim pollen aut quidvis aliud in)ectum in liquorem in olla bullientem, ab eis bullitionis loco ad caetera dispergitur, si ab uno latere ad alterum , si in medio quaqua versum ;perinde bituminoia exhalatio inde ubi maxime aestuat, servetque mare , in illud universuri dis
jicitur & dispellitur. Hae Udiat.
Art. V. De Maris fluxu θ --αALterum magnum naturae miraculum fluxus est & refluxus maris. Causam ejus cum inquireret Philosophus ad desperationem adducius
est. Possidonius tres marini aestus apud Strahanem Ls Geograph. refert circuitus,Diurnum,menstruum,
Annuum; Primo quando Luua signo Zodiaci uno supra HoriZontem attollitur, vel subter Horimnia tem deprimitur, mare intumescere, quousque ad coeli medium superum vel inserum perveniat:. inde ea declinante mare paulatim abscedere donec uno ab occasu vel ortu signo distet; tunc motum ejus sisti. Ei hactenus suffragatur aestum nimirum duabus serE horis aequinoctialibus post ortum vel occasum Lunae incipere , ac desinere etiam tanto ante ejus vel occasum vel ortum temeore. Secundum juxta nodicum mensem statuit, cum ait, maximos & celerrimos re- nuxus contingere circa Novilunium , & Plenilunium , minores circa Lunam dimidiam. Et approbant id nautae, dum ob majores & celeriores affluxus & refluxus , Luna nova, & plena, mare' vivum vocant; dividua propter minores & ta diores mortuum. Addit Posii mus Seleucii quendam a riibro oriundum mari diversum ab hoc reipsum menstruum aestus circuitum observasse,sciis
licet secundum Lunae mensem, quem vocant portodiis
92쪽
noctialibus signis haerente, aequaliter aestus fieri. in iistitialibus autem quantitate & celeritare inaequali, eamque inaequalitatem in caeteris
Iocum nabere pro eo a ue imumquodviS eorum
ad proximis dicta accidit. Annuos aenique Circu - Ios ait Possidonius , se 1 Gaditanis didicisse. Ita
enim illos tradere; circa aestivum solstitium ac- .cessus recessusque maris maximh augerit se verti conjecturam facere, eosdem inde ad aequinoctium usque diminui, rursusque ad brumam us Mue accrescere , ab hac ad vernum aequinoctium decrestere porroque augescere usque ad solstitium aestivum. Contrarium statuit ratione AEquinoctii Plis ι. Patrisius uero testatur in Liburnia mense Ianuario magnam littorum partem denu dari solitam, de siccam remanere per aliquot dies. Idem Plinrus L a,c. y7 per Octonos quoque annos aestus ad principia motus , & paria incrementa centesimo Lunae revocari ambitu , animadvertit; scilicet Luna & Sole tum demum redeuntibus ad conjunctionem in eodem signo degradu, quo ante octo annos conjuncti erant. Caeterum aestus diurni varia etiam apud scriptores ratio. In mari Siculo bis die dc b1s nocte fluxus fit 3c restinus. Euripus in AEgeo sinu septies die reciprocat motus , A nonnunquam ex altissimis montibus videtur dejici, adeo praeceps ut nulla navigia ibi tuta sint. BULin hexae mero. In Anglia ad Bristoliam aestus bis quotidie tantus, ut naVes,
quae intra mare erant, ipso refluxu in sicco haereant, bisque in mari rursum sint,bis in sicco. Pi-aheas Μamliensis,teste P ol. a . y , octogenis cubitis supra Britanniam inuimescere, scribit. In meridionali novi orbis plaga, mare aestuans eo fuit ad binas Leucas. Ovetan.μ- c. s. In Aquilonari vero Pelago quodam 1 maritimis fuctibus nullus in littas vel excursus vel recursus animadvertitur. Prersu Hilyan. p. y, e. r. Non procula cuba promontorio,& juxta littora Insulae Margaritat
93쪽
νs ADMIRANDAgaritae & Pariae, mare sponte fuit; nec ulla ractione etiam vento secundo navigia fluctibus obsistere possunt , nec per intervallum diei mille trajici passus. Petrari. Iare r. in summ. Inia. In mari Adriatico olim ingens excursus fuit, summo diluculo mari in continentem ita egreta, ut tantum quantum robustiis vir uno die cursit absN-visset, occuparet. ProcopI. I belli Gothici. Sin via ris vero est aestus ille , imo silmmum mundi miraculum , quem AleXander vidit. Fleminit nus Iohames Hugo Lis chortus in Americanis,& Cassaria Balbus in Hode perico in Syriam. Is cum ab Emis porto Indico D, Thomae In regnum Peguanum, quod est in India extra Gangem , contenderet, consecto decem dierum itinere , venit ad locum Maccareo tita enim vocat estque ostium fluminis illius Indici, qucm navigavit Alexander. In eoiadem libro vocantur,fauces istae Maccareo Sirian,
qui est portus maris , in cujus littore sunt gradus lignei viginti quos gilabens aestus & decedens nudat omnes, ubi maximum est Μundi miraculum. Aqua ibi mirabiliter crescit, decrescitque
adeo,ut imperito ultra fidem humanam videatur. Naves appellentes Martavano est ora littoralis in eodem tractu; mare quod ibi est,uocatur mare de Bengala ) crescente Iam aqua velocius jaculo propelluntur, idque quousque aestus in terras ii fertur. Hoc recedente in sicco destituuntur.aestus exuperat omnium arborum summitates. Naves cum se illi permittunt,rostris in mare prospicientibus retro feruntur. Venit autem Cum magno strepitu & aspergine, ut totae madefiant. oppO- situs est ille locus Taprobanae Insulae in meridie existenti, non proista promontorio istius prolixi dorsi in mare protensi. Sed jam accedamus ad causam,& unde nic oceano fluxus consideremus Vulgata opinio est Lunae id fieri radiis mediante aere,qui tumet & radios Lunae excipit, & secum . intra undaS marinas defert, ita ut radii aquam marinam quodam assiciant tepore , tepor intem
94쪽
ut tumescat. Kec era n. de navigatione. Libavius
ilib.s de orig.rerum non negat Solem aliquid conis
ferre posse nil re Lunam spirituosum illud sydus;
tamen in his nec primam principalemoue Causam esse,nec selitariam, verum aliqua saltem ad minicula, & occasiones quibus causae insitae moveantur,& in actum veniant, asserit. Μare enim
istam potentiam habitisse, antequam ista sydera
Conderentur , certum videri, nec ullibi l situi Propter aestus reciprocantes, ea facta esse, sed ueessent in signa,tempora dies 3c annos,lucerent infirmamento coeli, tenebras & lucem discerne- Tent,gubemarentque dies & noctes.Quadruplex autem videtur Libavio maris aestiis. Pritilus abortu in occasum praeter littus aethiopicum, & in Bosphoro & Hellesponto,ubi pontus rapide prς- rervehitur littora Thraciae & Asiae . qui fluxus primi coeli potius motum sequitur, quam Solis vi Lunae , uti & aer ipse quod maxime notatia sub Eccliptica, ubi lite fluxus aeris cum marinis halitibus vaporibusque eos ventos facit , suos Brysenes vocant, quibus adversantur illi, qui spi-xant extra Tropicos Vedavales dicti. Alter fit a Belluis in mari degentibus Balaenis praesertim. Tereius Euriporum particularium , quem faciunt voragines quibus sorbentur & revomuntur aquae alternis. In Charrbes, Syrtibus, Chalcyde circa
Euboeam id accidere verisimile est. AEstum verum hic repraesentat,& spiritibus e cavernis terrae eructantibus , aquasque protrudentibus, vel obviis fluctibus iterum recedentibus & sdentihus acceptus. Quartus, aestuatio vera est , quae nec in ortum fit, nec in occasiim , sed ab Vmbilico maris incipit,indeque sursum ebullit,3c dum ita sumint aquae, plus minus pro vehementia Causae in littora effunduntur i nili quid impediar, cujus causa in imo quaerenda. Et certe nautae in
angustiis Magellanicis, in quibus mare Australe ab Aquilonari notabili separatur discrimine Miligenter
95쪽
lo ADMIRANDA genter utriusque maris notando aestiis , id ob is
varunt, quod In vasto non potuere spacio; nempe eodem tempore utrumque mare non acciper principium aestus, 1 causa externa , nec a coelo, amo nec inferri ab 'ortu vel occasu , sed fundo commoveri, indeque exaestuare,superfluitate postea excurrente in littora varie, prout tumor magnus est vel parvus , littora vel atra vel humilia. causaque ab imo sursum movens valida aut imbecillis. Hoc ipsum confirmat aquarum natura,
quae 1 fundo egerit, quicquid absorbuit, si praegravitate possit. Ideo evenit ut omnia Plenilunio maria purgentur, non quod Lunae tractio sit ca se, sed spiritus qui interim in subterraneis collectus furtum contendit, vel circa putredines m ris cumulatus prorumpit. Odiat. de ori fontium. igni subrerraneo attribuit,ut fundamenta sententis scias propositionibus paucis inclusam adjicio.
I maris non est propter Lunam propimyuis te sua lueis re mutuaritia praesertim exhalesumsgiarentem , qrcibus tumescens exundat. Nam in pleniis iunio obversa est Illa lux terris r cum tamen sit sat magnus in eo aestus. II SA ct Lma rariis sis non eient a tias marinos. I Cum enim aestuat in aliero hemisphaerio utroque luminari versante in aItem, unde id est cauta. Nec enim pares vires in utroque habet. 2 Si Sol ac Luna marinos aestus
cient, cur alibi etiam in ipse Oceano dc quidem
intra Tonam torridam, ubi eorum vires sunt potentissimae, leves aut nulli sunt refluxus. III cum de astu marino quarisar,supponendum est. I Insignem a se in terra a sesse copiam. 2 Istam aquam qua
in terrae sinisus, non solum Iibi , sed o huic qua conspiatatur, in mari continuatam esse , ae cohaerere per terraea Iosue hiatus. Primum ex eo verisimile est
quod sit pars ejusdem corporis di deinde sunt indicio gurgites maris qui nondum sunt explorati. 3 cum dua vastissimae eontinentes, hine giniam Ovia, Afrisa , Europa, illic America totum fere Oceanum in ιuia o uad mundi parter dispessausumque duplicem
96쪽
R L E M Ε N T O R. V M. frfaesanti fieri ut illarion iurgit praecipui ct voraones, fere in iurectum opposita, o . Regime astera alterarum coisti rasim, quamum intesiectu comprehen m , non videtur assenum. Qvqmdoquidem unus quidam maximus maris gurges a Platone agnitiis & in sacris Ebraeorum literis Genes. 7. Abyssus magna appellatus videatur. Iv Pors Luna eum Sole apudiantipodes ransti rura , per aquam in nostro marisuxuis rere. Aqua enim corpus mius est & tenuius, ejusque imperio obnoxium. v Magis id potest eum igne subterraneo ,seu limo flarerante, quem ingurgititiusvmnimus. Nam magis Oiscit & aestuat,dum ra- , diis illorum foverur,quo ni magis direm in gurastes inciderint, dire i sunt magis, cum perpe iculares quam cum obliqui. Aqualiter autem in utroque hemisphaerio foveri patet. I quia fulmine Myus ab hemisphaerio altero ad alterum Per terrae perterebratae diametrum vis radii tra- Iicitur , ut in pyrio pulvere longo ordine di posito , si scintilla prima accensa fuerit. a Bituminis natura ultra quam quis credat apta ad efferves Cendum. Nam Naphtha nondum accensa eminus Conspectum ignem ad 4e trahit. 3 Astrum simili 'substantia est preditum. Nam Ignis & coelestis resubterraneus viiuidus est. Inter Lunam aqueam re ignem bituminosum, & aqueum est etiam Cois gnatio , sic & inter Solem. Agricola enim M. r oscribit, lapides metallicos ex parte nimirum bituminoses,igne accenses,in Sole demum ardere, quominus mirum est bituminosum ignem in nativo subjecto liquido scilicet, 1 radiis cognatis issius Solis ac praesertim Lunae facillime ad ipsum , propter emissas ejus ad aquae superficiem
exhalationes, pertingentibus, totum magis servere. Hunc modum confirmant ea , quae de freto Siculo dc gurgitibus circa Messanam tradunt. Strabo aestum eorum motibus Oceani consentire scribit. VI Major fluxus o refluxim in refuncti Mihin re oppe itisvibus Solis o Luna. Vis enim unita
fortior; in illis autem Sol dc Luna simul oriuntur
97쪽
sa ADMIRANDA atque occidunt super gurgites illos. V II TMEmderunt nonnisi Oceanum aquin im maxime antum iseere. Id vero fit I quia Solis ac Planetarum perigaea sint in aequinoctiis , dc Vogaea in utroque Tropico et a suta certus respeAus Solis ad qu.edam sydera, in aequinoctiis virtutem ejus auget. Nam & Luna idoneum habens respectum actquosdam Planetas,ut ad Venerem,mMores aestus caere dicitur. V O uante ubicunque mari aqua circum imus ab ses, bituminoso igne oppletas vereatque ebullire existimaturr Cujus ebullientis, Intumescentia, illa,quae versus ipsius superficiem est aqua, in continentis littora , fluminumq- Ο-stia ingeratur. Actu vero calida non necessie est in sit, cum longe a Ioco ebullitionis absit. IX heseus Euripus non mes de die temporibus statis recta procat, sed temera in modum venti, nunc huc, ntine illuctves mari velut monte pracipiti do inus torrens pitur. X Non omne mare quod sadum astruat Facilius enim & citius & longius diffunditur exhalatio, quam movetur aestus , quemadmodum coinctis in liquore carnibus prius ascendit spuma, quam ebullit aestus. X I Majorem habet vis mare iseruos quam recedens. Hunc aestum Strabo comparat respirationi & exspirationi; sed similior est cordis & arteriarum pulsui, per cujus Diastolen . in universum mare distribuitur halitus salsus pro anima, ne putresteret. Haec ex Lodinea. Tu se pende, dc quem vis, sequere. CAPUT VII. DE TERRA.Artic. I. De novo orbe. QVicqWid ultra Atlanticum, occidentem verissus conspicitur, ignotum primoribus fuisse quidam autumant.columbria primus detexit. Hunc secuti Amer ιν θWmumgesiam Draoia
98쪽
, ERMENTOR v Μ. 23 ea selum dei Nort, re alii, quorum unusquisquo aliquem illius aperuit angulum , ut interim taceam Milethum qui in Guyanam, , remitandos qui ita ' Septentrionem vela fecere sua. Inde apua Philosopnos quςstio, quomodo eo devenerint homines t Stricta & condemnatoria in Episcopum Virgilium ferula, quod . sntUMM H-- ; quamvis excusat Baronius, alio caelo ct Sole fui a disse. At notam fuisse veteribus novam illam terram judicant alii. Nota Seneca in Μ sea pridictio. 'Veniret annis secula seris,
L et. novosque Typhu detegait orbes totque ingens parear tellus, Nec sit rerris ultima Thule. Ciceronem vide; ανταλας appellat ab opposito nobis axe, Antichtonas , Mela quasi adversam te stiTst & in Platonis Timeto memoria Atlantidis insulae, quam Asia & Africa ampliorem asiserit. Verba acido. Tradytur theesensis civitas, re-flisse olim innumeru hostium reptis , qua ex .Atlantico mara profecta, prope jam cunctam Europam, siamque obsederant. Tune enim erat fetum illud navigabile, habens in ore'quasti vestabido ejus Insulam, quam in culis columnam cognominant, ferturqtie Insula illa Dbia simul via major fiasse, per quam ad alim prox mad disris praebar aiam , atque ex Insuis ad omnem continentem, e conssectu De rem vero mari vicinam. Sed
intra Vμm portus angusto sinu f sietraditur. 8cc. Post haec ingenti terra motu, jugique ier unius re noctis illuvione factum est , ut terra dehiscens omnes illos selliosos absorberet ; & Atlantis Insula sub gurgite
mergeretur. Oristoteles vero resere lib. admirandar. δ,
in mari extra Herculis columnasansulam 1 Carthaginensibus inventam , quae sylvas haberet M. flumina apta navigiis , distasse vero per plurium diei im itineris seacium. Cum autem plureS Camthaginensus selicitate loci illecti, incolis immisi.
99쪽
cerentur, mortis poenam constitutam a Ducibus, addit, iis , qui eo adnavigassent. Audiamus MSenecam l. quast. e. si in Mustis venientis aetri ρο- piam ignota nobiι scier. Multa seculis tune futuris,cum memoria nostri exoleverit, reservantur. Pusilla res mundus est, nisi in illo quod quanar, omnis mundus habeat. Et alibi qu .s, cap.uit. Unde sito an nune a5φ ου -- gna gentis in abito dominus , sertuna indulgentia tu
mens, non continear intra terminos arma P LAn paret
classi ignora moriens' inde seis hie mihi an iste ventus hellum invehety Et,dam imaginantur Augustum eo usque extendisse suum imperium. Maranaus Sic Itis auctor est , repertum in novo orbe nummum aureum veterem cum eiuste Augusti , eumque Romam ad Pontificem fidei ergo missum,per Iohannem Rufium Episcoeum Consentinum. Magis
mirum quod scribunt Hispani; in valle quae Cautem dicitur in Chili provincia, oppiάum esse.
quod Imperiola ab hac causa nominaimquoniam in plerisque domibus δέ portis repererunt' Aqui-Ias bicipites formatas , ut hodie videmus in Romani Imperii signis. Haud dissimile notat m- antis tib. r , in obeliscis AEgyptiorum sculpta conspici volucrum ferarumque etiam alieni mundi genera multa. Quid nos jam ad hqcὸ Novisse dicimus , vix calcasse. At si vera quae a PL dicuntur, de quibus.& apud Tertullianum polog. s,atque Marcessinum lib. 17, invenies; Et hoc adjicimus; Prsdictio Senera de Insulis potius senat Brittannicis, in gratiam Claudii. Falsum, quod de Augusto. Acta strius Divi habemus omnia, si quid silentium involvit, humile illud est.
Facile vero novitas antiquitatis acquirit nomen, fraus supponentis si accessierit. Art. II. De quarundam terrarum miraculis.
REfert Plinius , nos ex illo. Celebre fanum habet Veneris Paphos , in cujus quandam aream non impluit. Plin. lib.a, cap.ρο. Iuxta Harpasa
100쪽
pala oppidum Asiae, cautes stat horrida, uno diis gito mobilis: eadem si roto comore impellatur. resistens. In Taurorum Peninsula in civitate Parrino terra est , qua sanantur omnia vulnera. In dgro Ardano fiumentrum satum non nascitur. Ad aras Murtias, in Uriente & aeud Tulculanum in sylva Ciminia, Io sunt, In quibus in tem amdepacta non extrahuntur. Plis. L a, In ciustumno natum foenum ibi noxium, extra salubre est. laedam verb rerrae ad ingressum tremunt; ut in Gabiensi agro non procul urbe Roma , ju- sera fermh ducenta, tutantium cursu; similiter an Reatino. Pulvis in Puteolanis collibus maris Buctibus opponitur, mersusque protinus fit lapis unus inexpugnabilis undis , dc fortior quotidie. utique si Cumano misceatur carnisnto. PS cIs, c. I s. Eadem est terrae natura quae quaelibet ma gnitudine excisa di demersa, in mare ; lapidea extrahitur.In fonte Gnidio dilici intra octo meis sis terra lapidescit. Ab oropo etiam Aulidem usque quicquid terrae attingitur mari,mutatur in saxa. Terrae cultura quondam magni apud Ro manos precii. Serentem inveneriant dati honores rranum, unde cognomen. Aranti quatuor sua jugera in Vaticano, quae prata suintia apροllam tur, Cincinnato Viator attulit Di turam, qui, dem utWadimi , nudo, plenoque pulvetiis etiam . Dum ore Cui Viator, Melaeos a,inquit,Wprostram
Iemcrin popiaque πι-- maritata. Hinc mimis lib. 1ν, c. I. ad quaestionem unde tanta tum uberias respondet. Ipsomm tune maribus Imperatorum cole, Baritur agri sui fas est eredori gaudente terra vomere I rearo, o triumphis aratore: flve illi eadem cura semina tractabant , qua bella , eadem in ex arva di- sonebant, qua ea arsive honesta mambin omnia latis Ermenium, quomam er curiolus sunt.