장음표시 사용
301쪽
- , jam manifestata es gratia Dei servans
V E R s. I . Et purificaret nos sibi i 'p'pulum novum t L m Trem . qui disse bona operasectaretur. Boder. qui risus esset bonorum operum. proprie qui aemulus esset in operibus bonis. id est, qui tanto feriavore ad bona opera ferretur, ut alius alium aemularetur, &sibi invicem quasi sancte inviderent. enim idem est quod aemulari, invidere. in bonum & in malum. sic& Arabs, o qui aemularetur in operibus bonis.
Deus enim est nec potest placere Deo, qui non studet gratificari hominibus. secundum illud Rabbi Haninae filii Do cap. 3. Aboth; rura re an mν Ha
a quocunque Spiritus hominum refocillatur, ab eo etiam refocillatur Spiritus Dei. a quocunque autem Spiritus hominum non refocillatur, nec ab eo Spiritus Dei. ubi obiter observa, . re a creaturas homines designare. V E R s. IJ. Zusia τ νομών. Zenam legisseritum. At Syrus & Arabs Scribam. quomodo & νομυς ab Arabe vertitur Mat. 22. 3I. qui enim ibi νομος dicitur, idem Marc. I 2.28. dicitur fuisse εις τ Pρομματίων. Quin
302쪽
C A P. I. v E R S. II. i' ἔ 8τους αἰωνοκ επν-σε. Hebraicen a m 'κ Nararie, quod vertere quoque possis, per quem etiam mundos fecit. enim Hebraeis. non tantum seculum, sed S mundum designat. Et apud Arabes 1 mundum potius, qua lautam denotat, quod iob I ipsis dicitur. est tamen usitata apud ipsos phrasis, quae in limine Alcorani occurrit, AB AGI Laus Deo δε-
mino mundorum, quo nomine non varii mundi, sed omnia entia creata, tam in summo quam in imo mundo existentia comprehenduntur. quae sic denominata volunt a verbo pis scire, nosse. quia nihil prorsus mundo continetur, unde non cognosci Deus possit, quodque notam,signum, significationem, charactirem, indicium divinae potentiae ac bonitatis non exhibeat. Nec inutile hic fortastis fuerit observare, ad distinguendos creaturarum ordines, Hebraeorum sapientes tres constituisse mundos. quorum primum vocarunt ΜΔm H υ mundum humilem, nempe Terram. Alterum u ν mundum medium,
qui est sphaerarum & stellarum, sive regio aerea. Tertium, trisnori mundum supremum , domicilium Dei & Angelorum. Si ergo αίων mundum hic denotet, ut alibi passim, ad
303쪽
19o ANIMADVERSION EI IN distinctos istos mundos respexisse dicetur Apostolus, quum in plurali dixit, mωνας ut & cap M. Vers 3. fide credimiu κατηρτ;Qς τους πιώνας constructis fuisse mundos. Usitatissimum est Rabbinis, ac saepe in Misinali Thorali Maimonidis occurrit, ut Deus dicatur um Un pra dominus
mundorum, id est creaturarum. V E R S. 3 ος ων α et υρασμα της δοξης. Syrus
mara a 3 l Boder. qui eis germen gloria ejus. quia Hebraeis mr germen est. sed melius Tremeli. qui eis silendor gloriae ejus. Ferrarius i splendor.
splenduit. . . . Nol illuminavit. Lex. Syr. Arab.
id est L Ut CP--il strat iasplendore. Idem ergo est j quod splendor, lux,
jubar. & idem quod luxit splenduit. unde &hoc loco Interpres Arabs , in cor ipseMIsplendorgloriae ejus. An hinc est quod Ier. 23. s. pm x r, oriri,
certe pro splendore usurpatur Esa. 6 o. vers. I9. ubi . Π splendor luna vertitur αία πλη vis πλοπις. proprie orientem vel ortum significat. sed & de Eerbis e terra nascentibus di- Citur. ut EZech. I 6. verc7. Pn nos αἰ λη ζάκοῦ vide S Cap. II. Io. Itaque non ausim in dicto loco Jer. αύαὶολ- λια αν verteresplendorem vel ortum juctum. Malim germen justum. uet respondeat proprietati vocis Hebraeae. ψίολὴ ibi est βλά νια , ut vertit Symmachus. quamobrem non displicuit viris doctis, etiam Luc. I. ver l. 78. αἰα,ληυψγους vertere germen ex alto, ut in prioribus editionibus verterat Clar. Beeta. id certe ferendum magis, quam ut apud Ieremiam nox vertatur Oriens. quod tamen maximo
pere contendit Clar. Scaliger in Elencho Trihaeresii p. i so. Et si
304쪽
EO s T. AD HEBR. C A P. I. 29t Etsi enim apud Syros ea voxsplendoris significationem habeat, non sequitur eandem habere apud Hebraeos, ubi mi proprie de herbis e terra, deinde de pilis & plumis e corpore animalium nascentibus dicitur. Metaphorice autem de qualibet re nova, instar germinantis herbae, primum apparente. de exortu solis aut sideris alicujus dici, non. dum constat. Quod enim Vir incomparabilis mis horoscopum, id est locum Orientis in themate genethliaco Hebraeis significare tradit, probatum voluissem. Et quamvis esset, refertur fortasse potius ad ipsum infantem qui hoc aut illo sidere oriente ex utero matris velut germen C terra V progerminat, quam ad ipsum sidus quod oritur. sicut Christus Hebr. 7. versi .ex tribu Iuda dicitur H dεἷλκε ναι , metaphora procul dubio desumpta ἱ germine potius aliunde pullulante , quam a sidere oriente. praesertim quum dc αἰῶολ-ν apud LXX. pro germine terrae aliquando
sumi, supra probaverimus. malim autem Luc. I. -αὶολην ἐξυψου plendorem ex alto, vertere, quia id sequens metaphora evincere videtur,ἐπισκοίοη-,ἄλφῶνα τοῖς oris ιαιῶ, του κοιλρονοους , quae omnia ad lucis Metaphoram referenda. rejicit id quidem Doctis . Scultetus in Exerc. Euang. l. I. cap. 12. quia αἰούο non nisi exortum soli , aut regionem unde oritur significet, Christus autem neque exortus rei sit, nec regio unde coitur, sed id ipsum quod exoritur. verum supra ex Ese. 6o. Vers. I9. probavimusia ολε- etiam pro splendore accipi,qui id ipsum est quod
exoritur. V E R S. q. Tomsτω τάγγελων. Syrus,
r, . visio. ubi Tremeli. Et tanto potior factus es Angelis. recte. sed quidnam in Syro
valeat tanto, non quivis fortassis deprehendit. Bode r. in
Reg. Et i e tantopraestantior fuit Angelis. Garum accepit O o 1 pro
305쪽
pro tanto, non bene. Itaque in Paris Et ipse toto excellit praAngelis. Neque hoc laudo. malim, o Boc toto, vel, hoc omni excellis prae Angelis secundum quod praestantius es nomen quod &c. Vbi non semper ad personam refertur, sed saepe ad rem. ut iam propter hoc, propterea.
Ergo, hoc toto, est tanto. Confer cum Hebr. 7. vers. 22. ubi
a , Boder. pessime vertit , Hic totius excellantioris
istius testament actus es sponsor Ischua. Optime vero Tremellius, hoc toto praeis antius essedus, in qu actus es ponsor
Ischua. V E R s. 8. P sic Psal. 43. v. p. LXX. verterunt 'mon uas. Chaldaeus Nnm N pn virga recta. Syrus sceptrum rectum, ut interpretatur D. Erpentus, vel virga recta , ut Tremeli. hoc loco. Bo-derianus minus bene, sceptrum erectum. Arabs
M QI virga recta. Alectivum Syriacum alibi passim respondet Graeco simplex. ut Matth. 6. 22. ο αλμος πλους, quo sensu usitatissimum est Rabbinis ore p. a Syriaco extendit, expandit. dicitur ergo proprie de re simpliciter ac rectis lineis extensa. Hebraeis unde planicies, vallis, simplicem habens extensionem, nullis tumulis , collibus aut montibus interturbatam. Posses quoque Jl . a P, a a propria verbi significatione vertere sceptrum extensium. Clar. Sion ita, protensum. atque ita ράβα --, sceptrum rectum erit, recta extensum, adeoque benignum. benignitatis enim & benevolentiae apud Orientales indicium erat, quum Reges sceptrum erga aliquem extenderent. Esth. s. a. VE R Sia
306쪽
bis. Quia in Nov. Test. Syr. non semper omnes adscribuntur vocales, dubito an haec vox plene scripta sit, an legendum . im formae Mosi ex defectivis secunda. in Thargum enim est duplicare. unde & Syris i vi duplicatus. JI ' duplicitas. duplicavit.
teste Ferrario. At in Kal idem citat duplicavit. item defecit. ex quiescentibus secunda. locum citat ex Apoc.
duplum. punctum infra O indicat u longum, adeoque ex quiescentibus secunda. si enim esset ex defectivis, punctum supra o scribendum erat, ad indicandum v breve, Hebraeorum Κibbuis. fortassis & hic ambae formae confunduntur. ut antehac in . misertus es, quod idem quod
factum vidimus. & infra cap. a. vers 9. o humi- Patm est. quod alibi sidio, unde est . .m .si humiliasti eum, Ibid. vers. 7. Sequitur in eodem versu Lib. Lal , . Trem. tu autem sicut es, eris. adjunxitem, ac si in Syro nihil esset aliud quam, tu autem sicut es. in quo & hallucinatus est Boder. in Paris quum vertit, se tu scut exissenses. verte, Et tu scut es, es. ut Clar. Sion ita in Psalterio. quod recte Boder. in Reg. quoad sensum, tu autem idem G. VER s. I . Nonne omnes sunt λ λ ργοιά πνά μ Sministratorii Spiritus ' Petitum est ex Psal. R 3. vers. 2 i. ubi Vocantur ru' 'O LXX. λλ ργοι - Vinistri ejus. & in 'no. Gun id est libro precum, Q rmo 'ur creator ministrorum,
est Angelorum. Hinc passim apud Hebraeos vocantur
307쪽
1 ANIMADVE R SION Es r N ' κ,u angeli ministerii. quos ut hic Apostolus minores facit Christo, sic & antiqui Hebraeorum doctores qui versum Is . cap. 2. Esaiae, an ' Mamr interpretantur
ita brahamo, o elevabitur prae Mose, se sublimis erit prae angelis Ministerii. cujus sublimitatis Christi supra Angelos
Abrabant et in ista Esaiae verba duas nugatorias admodum causas adfert. Primam, quia Angeli virtutem qua homines tuentur accipiunt a Deo mediantibus stellarum influentiis: Messias autem immediate ab ipso Deo sit accepturus. Alterum quod Messias Angelos, gentibus praefectos, proque iis bellaturos, debellabit, & gentes perdet. quae hominum male feriatorum sunt insomnia. C A P. II. V E R s. 6. Διεμαρτυρου δεπου etis, &c. Apostolus, pro baturus, Deum mundum futurum, id est Ecclesiam Christianam, non subjecisse Angelis, sed Christo, allegat hic& duobus versibus sequentibus , quae leguntur Pal. 8.verss. 6. 7. quod per allusionem tantum , non per modum probationis ab Apostolo factum, doctissimi viri existimant. a quibus longe discedimus. ut & ab omnibus, qui apud Prophetam de Christo agi negant. In errorem induxit , quod Psalmum de homine in genere &absolute considerato agere Crediderint. cui sententiae repugnant verba versius 7. - mnn mes Saomniaposuisti ub pedibus ejus. quae verba Apostolus praecipue spectavit, utpote ad scopum suum facientia. quocirca ea explicans vers 8. ait ita generaliter esse accipienda, ut nil il omnino excipiatur.
ς αλπιὼέον. agitur de ejusmodi subjectione, qua non subcoelestia tantum, sed & ipsum coelum & Angeli homini
308쪽
EpIs T. AD HEBR. CAP. II. 19smini subjiciantur. quod ne ante lapsum quidem, multo minus p ost, homini unquam competiisse, docet Deus Gen. I. 26. Faciamus hominem ad imaginem noctram , adFimilitudinem nostram, se dominentur in pisces maris, o in volucres caeli, se in bestias, ct in universam terram, se in omne reptile repenssuper terram. Vides tribui homini dominium , sed angustis fatis limitibus conclusum, in sola animantia, de praeter ea in solam terram squippe quae Colenda ab homine, vi istius culturae herbas erat productura non in aerem, non in mare, multo minus in coelum supremum&Angelos. neque longius extenditur repetitum illud a diluvio dominium, Genes 9. vers I. 2.3. Soli Christo tribuitur, quod omnia subjecta pedibus ejus, I Corinth. I . V. 27. Eph. I. vers 2a. quod omnia data eisint in manum Iohan. 3. vers. 3 s. quod omnis potestas ei datasit in caesum se in terram. Matth, 28. I 8. quod μω si constitutus omnium. Hebr. I. vers 2. Deinde per & propter ipsum id quoque competit fidelibus, i Cor. 3. vers. 2I. 22. tanquam Christi cohaeredibus, Rom. 8. vers i7. Sic ergo statuo, Davi dem, eum Propheta esset, o sciret Deum jurejurando sibi jurassessore ut ex
fructu lumbi ipsius, quod ad carnem id est, humanam naturam attinet, Chriuusseuscitaretur, Actor. 2. vers 3 c. illum Christum hominem, vel potius θεάνhωπον, ut in quam plurimis Psalmis, ita & in hoc, oculis fidei spectasse, & quum miranda esset Dei Majestas, in coeli, solis, lunae ac stellarum creatione relucens, multo magis esse miratum, quod non Angelos, sed fragile genus humanum tanto honore sit dignatus, ut in persona Christi, homo, etsi pauxillulo tempore Angelis egentior factus, ea tamen gloria &majestate si decoratus, ut omnia, adeoque universa Ecclesia.&ipsi Angeli ipsi sint subjecta. Nolim autem mirari quempiam , quod λαίωσας -- -ρ ἀγγέλους, Vertam potius, egentemfecisti eumsupra Angelos, quam minorem fe-
309쪽
cisti eum uelis. quia vox 'n pnae proprie & usitatissime significat egentem fecisti , deisituisti, privavi. ut Ec
γαθοῦ, qui requirunt Dominum, non egebunt usio bono. vide S Jer. 4 . vers. IS. Atque ita ἄω άγγελους propria sua significatione accipitur pro seupra Angelos, Vel prae Angelis. id est, comparate ad Angelos, effecisti ut egentior apparuerit illis. quod τη κενωα ipsius, & ομοιωρμαῖ σαρκὼς -- 2ας vere quadrat. VE R s o in M, ,' i
quem depressi s verte , qui depressus es) paulisper prae Angelis videmus qui es t e Iesuspropter passonem mortis suae, o gloria se honor eis positus in capite ejus. At in Reg. Eum auialem qui paulisse ummissu uit prae Angelis, videmus, nempe ipsum Iesua propter passonem mortis suae, gloriamque se honoremi ius capiti impositum. Tremeli. Eum autem quem paululum depressi prae gelis, videmus quies Ieschua propter passonem mortis suae, quod o gloria se honor psius est in capite ejus. Malim hoc modo, Eum autem qui humiliatus es paululum prae Angelis, videmus quod Iess vel esse Iesum)propter passonem mortissae, se gloria atque honos positus es in capite ejus. ' in α. m' non pro pronomine qui, sed pro Conjunctione capio. ut & Arabs qui vertit; ita, l
310쪽
miliatus fuit paululum prae Angelis, jam videmus quodsi Iesus propter pasionem mortissua, ct gloria se dignitas posita sunt
super caput ejus. Sensus est, Etsi nondum videamus omnia ipsi esse subjecta, hoc tamen videmus, eum qui humiliatus fuit paululum infra Angelos, esse Iesum. cur vero Iesus es ' propter pasionem mortis suae: ob quam causam etiam honore ac gu
ria decoratus es. Examinent eruditi, an male Drus mentem Apostoli ceperit. VER s. I 6. Ου - άγγελων Bega non enim utique gelos assumsit. voluit λαμβανετ' pro
επιλαβε positum, per Enallagen temporis . deinde Alio pro simplici λ accepit. Melius meo judicio Vulgatus retinuit praesens tempus,&o accepit pro inquam. sed non recte emphaticam particulam vomisit. vertit enim, Nos quam enim Angelos apprehendit.Verto ad verbum, Non enim profecti inquam Angelos absumit. usquam, id est, in ullo scripturae loco. Nuspiam in S. Scriptura angelos assumere. dicitur, sed ubique semen Abrahae. Sico sumitur supra vers. 6. διεμαρτυρευ ho τ . Et infra cap. q. vers q. e με γηρ που,&c. Syrus ho plane omittit. Vetus nostra Belgica versio praestat hic, nostrojudicio, novae. CAP. III.
τω Mκω - . Respicitur locus qui est Num. is. vers 7. ubi Mosen cum caeteris Prophetis conferens dicit Deus, se Caeteris apparere per visionem aut somnium, cum Mose aliter se rem habere. N m lom in tota domo mea fidelis eis. Ad quem locum monuit me Docti T. vir,nosterque intimus Iohan. Cloppen burgius, mentem Dei non esse, virtutem Mosis praedicare, qua fidum so in administran- do munere gesserit, sed dignitatem ejus & authoritatem,