장음표시 사용
51쪽
tur mala, sive statum mentis, sive corporis . sive denIque exteranum spectes. Λdesi divina, quatenus Deus eum iacit ordinem naturae, ut fortunae varias subinde adversitates experiantur ebrios, ct quatenus in sacro codice ventura post hanc vitam ipsis comminatur mala. Adest denique civilis. quatenus ebrietatiniuicta decernitur a magistratu civili. Mala cum actionibus connexa dicuntur pinnae: unde vi principiorum theologiae naturalis ostenditur, quomodo necessariae actionum humanarum consequentiae, tum etiam sortuna adversa, in poenarum numero locum habeant, Summum bonum constituitur in progres.su non impedito ad majores indies perfectiones & felicitas de. sinitur per statum voluptatis constantis ; voluptatis praedominium insigne gauditim est, ut nuper in recensione Metaphysicae jam monuimus. Habitus actiones legi naturali conformes e. dendi virtus est : impotentia naturalis actiones legi naturali consormandas infirmitatis humanae fert nomen. Ad imp
tentiam autem naturalem resertur , quicquid pro ratione ci eum stantiarum status nostri. quem natura nobis concessit,uires nostras excedit. C. a doctrina de conscientia proponitur. Praeter receptas conscientiae in rectam & erroneam, certam, prob hilem ae dubiam, antecedenwm dc consequentem, theoreticam
ct practicam, theoretice practicam &practice practicam disti ctiones, quas perspicue explicat, conscientiam ulterius distinguit in completam ct incompletam, itemque in litaram ct servam. Ineompleta locum habet. si non singulae circumstantiae singula. res expenduntur: completa vero in loco opposito. Serva est,quae sensibus, imaginatione atque affectibua impeditur, libera vero in statu opposito. Distinctionum usus apparet inter alia in decidenda quaesione, utrum homo contra conscientiam agere possit, nec ne. Ostenditur, fieri non posse, ut contra conicientiam practice practi in agamus, si fuerit completa & libera, interdum etiam si incompleta ac libera suerit. Conscientiae ortum ad rationem resert Autor atque adeo brutis eandem denegat, utpote ratione carentibus. Inprimis etiam docet, quomodo lis dirimatur, quinam conscientiam habeat rectam. Explicat praeterea varias loquendi formulas, quae de conscientia passim occur
52쪽
runt, V. gr. quid fgnificetur, quando consuentia dicitur dormire, evigilare, sepiri, mordere, re ita porro. ct hac occasione va. xia ad praxin tendentia tradit. Notatu quoque dignum est, quod
peculiaris obligatio a eonscientia derivetur, cujus intuitu lex naturae lex quoque conscientia recte appelletur. C. 3 exponitur modus ad luminum bonum perveniendi. Quaenam hie problemata solvantur,in Aetis A. I7 I9 p. I 2s jam commemoravimus. Traduntur autem hic praxeos principia generalia, per quae in casibus specialibus redditur ratio. Docet finem ultimum actionum humanarum esse persectionem status nostri cum interni.
tum externi, atque adeo nihil esse committendum, nec omittendum sine fine, fines vero particulares huic ultimo instar mea diotum subordinari debere, nimirum ut propior continuo stmedium remotioris. Atque hine in specie enascitur notioperfectionis vitae humanae. Nimirum lcum persectio in genere dicat contensum in varietate, imperfectio aissensum; perfectio vitae humanae in actionum internarum externarum,hoc est, perceptionum ac appetituum mentis motuum corporis consensu;
imperfectio in horum dissensu consistit. Unde vero consensus atque dissensus aestimetur , hic distinctius exponere non licet. Monstrat Autor,quanta ingenii ac judicii vis,quo inam aliae animi dotes huc requirantur. Ubi de inotivis agitur, inter alia docetur, quid sit cognitio viva, quid mortua. Viva nempe cognitio
est, quae fit motivum volim talis, atque adeo vel convictione, vel persuasione minimum nititur: mortua e contrario est, quae ino tivi vicem subire nequit,atque adeo convimone v persuasione minimum plenaria caret. Probatur hinc utilitas theoriae morum dei non strativae, quae Autoris in praesente libro scopus est. Commendatur exemplorum usus ad cognitionem vivam acquirens. dam, cumque ostendatur,ad virtutis exercitium vitiorumque suo gam apprime necessariam esse, ut propositi smus memores, da ta agensi occasione, quodnam in ceremoniis momentum stum sit docetur. Definiuntur ceremoniae per signa eorum , quorum in proposito exequendo memores esse debemus: ex qua definiistione tum methodus discernendi ceremonias rationales ab inis
utilibus atque absurdis, tum methodus illas inveniendi dedueis
53쪽
tur. Impedimenta vitae honestae a sensibus, imaginatione atque assectibus Autor derivat atque inprimis operam dari debere ino. net, ut sensus. imaginatio atque assectus cum ratione ad eundem finem conspirent, nisi a Veritatis tramite deflectere velimus. Ad exerciti uin quo dominium in sensus, imaginationem atque affectis obtinetur, exempla & ceremoniae commendantur. regulae generales conjectandi hominum mores occurrunt. Monet
Autor vim methodi a nonnullis,qui eam ex lectionibusMSC.publicare ac exemplis illustrare covati fuerunt, non latis suis e pecceptam. Nititur autem partim passionibus,partim adtionibus observatis, ex quibus principia deducantur, unde unusquisque bonum ac malum discernere solet. Nimirum cum asseebis ex consula boni malique repraesentatione oriantur; objectum ast ictus loquitur, quomodo idem repraesentetur, ac inde colligitur. quidnam bonum, qκid malum judicetur. Et eodem modo seres habet cum actionibus. In utroque casu ad enthymema invenitur propositio major. Conclusio haec est: Caius hoc . ble. Eium vel hanc actionem judicat bonam vel malam. Minor vero : objectum vel actio est istiusin odi. Additur major : quod est istiusinodi. Caius judicat bonum vel malum. Enimvero cum non modo asseebis. verum etiam inprimis adtiones simulare liceat, de simulationibus quoque agitur, dc quomodo detegantur disquiritur. Physiognomiam firmo niti sun lamento, ex
harmonia, quae inter mentem ac corpus intercedit. Autor prohat i in dubio tamen relinquit regulas ab Autoribus traditas, cum non constet, quibusnam observ itionibus superstrusti suerint. Monet autem, ex physiognom a tantum judicium fieri posse de inclinationibus naturalibus.nequaquam autem de actionibus previa educatione, institutione, consuetudine cum aliis, ex ratione profluentibus. Agit etiam hac occasione iam de vultu, quam de gestibus, ac inprimis discrimen inter liberos atque eoactos intelligibili modo explicat, observans simul. esse aliquam scientiain, sed adhuc in desideratis, quis harmoniam
uultus ac gestuum cum inclinationibus naturalibus ct quomodo eoaeli iis attemperentur. explicet. Qui niam bruta ea praesertim, quae in libertate naturali vivunt, inclinationes naturales
54쪽
parum mutant, istam phvsiognomiae partem meliorem iudicat. quae similitudine corporis humani cum brutis nititur, nisi ultra
harmoniam vultus ae gestuum cum inclinationibus nainralibus
progrediatur. Atque hinc etiam aliquid tribuit lineamentis
Part. a e. r de ossiciis erga se ipsum in genere disserit.'nbi inter alia inculcat, ea non elIe disjungenda . nisi necessitas obstet: quo in casu docet, quomodo vi principiorum generalia um Metaphysicae, quae alibi stabilivit, exceptio fieri debeat. Comineudat etiam cognitionem sui aliorumque ad studium in ossiciis erga se atque alios proficiendi, &. discrimen inter hona
animi. corporis ac sortunae iisdemque opposita mala expli- eat. C. 2 Ossicia circa intellectum prolixe expendit S theoriis praxes iungit. Oecurrunt hic primum generalia de cognitione ae ignorantia, ubi &ossenditur, quomodo ad ammen αprofunditatem perveniatur, sive cognitionem a priori, sive alteram . quae fit a posteriori, spectes. Succedunt habitus in. tellectus praefici,intelligentia. ars demonstrandi, scientia. ars inveniendi, ars observandi, ars experimentandi . ingenium. sapientia, prudentia, & ars in genere. In singulis disserit Autor de mediis atque signis. & imprimis scientiam artis ab ipsa arte dii linguit, illamque ad Philosophiam resert tanquam partem. etiamsi arte ipsae nonnisi manuariae fuerint. C. 3 ossicia circa voluntatem enucleat. Primum hic a priori demonstrat. voluntatem non posse perfici nisi mediante intellecta, cum in tiva. unde pendet. in cognitione viva boni malique consstant,& ad eam fabulas pariter atque exempla commendat. Cetera media, quibus inflectendis animis locus esse solet, qualia e. gr. sunt poenae ac castigationes, non voluntatem perficere, sed aetiis tantummodo externos suffaminare. Distinguit nimirum etiam respecta aettonuna bonarum statum libertatis a statu servitutis e illi convenire perseverantiam in bono . huic 'non item. Docet deinde, quomodo bona vera & apparentia dispeemantur, cur consuetudinum adeo dissicilis sit mutatio, quae. nam sint voluntatis perficiendae media, quomodo affectus re.
g atur, quomodo sidentur, quomodo denique sub imperium
55쪽
rationis subjugentur, ut sani actionum bonarum commitis tendarum & malarum Dinittendaruin motiva. Tandem ostendit . quomodo ex persectione voluntatis virtus enascatur di hinc porro felicitas consequatur. C ψ ossicia circa corpus expendit. Inquirit sub initium in Ouligationein vitae conservandae atque val tos casus autochiriae distinguens per motiva. in nullo eam licitam pronunciat. Ad corporis deinde persectiones digreditur , in quarum numero lanitatem, integritalem membrorum & corporis ad varios motus positusque ac gestus api itudinein esse contendit. Cumque corpus cibo ac potu conservetur. quaenam in illo capiendo, in hoc hauriendo observa ri debeant, docet. Atque ita ad temperantiam eique opposita vitia delabitur. Primam hic habendam esse rationem sanitatis quem in sinem regulas quasdam generales commendat, alteram appetitus, tertiam flatus. Atque his iisdem principiis utitur ad stabiliendas regulas circa vestitum & domicilium. Quod regulas attinet, qliae ad decorum referri solent, eas cum in hac materia, tum etiam in ceteris exconsensu vultus, sermonis ac gestuum cum interno natu mentis derivat, e gr. quoniam in capiendo cibo ac potu temperantes esse debemus, ultima vultus ac gestuum ratio in temperantiam resolvi debet, ct i a porro. Haec quidem consormia sunt non modo notioni perfi ctionis vitae humanae, vel iam etiam prii bipiis generat bus de rerum persectionibus. Unde apparet, non novis opus este principiis ad decorum nabiliendum, sed ex ipsis regulis hi nesti atque justi regulas decoli tanquam rivulos ex sontibus profluere. Progreditur Autore. ad statum eXternum, quo resert opes, hono tes&Mit unam tain prosperam, quam adversam. Inveni:, itaque hoc loco , quae de opibus parandis , conservandis riteque aclministrandis, de divitiis ac paupertate, de labore, dc otio, cle . v. tia, prodigalitate . parsimonia, sorditie , animo sorte sua contento , oscitatione, diligentia pigritia , honore. laude, vituperio, modestia . ambitione, humilitate, contumelia, calumnia, animo ab ecto, patientia, inaphtientia, sortitud: ne, timiditate aliisque huc spectimibus virtutibus ac vitiis tenenda lum. pars Disiti sed by Goc le
56쪽
MENSIS IANUARII A. M Dcc XXI. 43
Pars tertia ossiciis erga Deum desturatur, de quibus in genere Autor tra stat c. I. Sunt autem ista ossicia actiones, quominmotiva sunt persectiones divinae. Unde ante omnia agnitionem Dei inculeat di media naturalia, quae ad eam conducunt.
Philosophus describit. Pium sensu ecclesiastico vocat, qui omnes suas actiones dirigit ad gloriam Dei : id quod fieri do.
cet , quando earum motiva praeter ea, quae in status nostri mutatione inde consequuntur, fiunt attributa divina & quaecunque aliae veritates theologiae naturalis. Quodsi enim insuper accedant motiva ex theologia revelata ab opere redemtionis desumta, virtus inde nascitur chrisiana, cujus adeo a philosophica disserentia innotescit. Ex his fundamentis demonstrat, pieta. talem virtutes in universum omnes ad gradum sublimiorem evehere & eorum exercitium, cum augeat motiva , facilitare. Ostendit etiam p eslantiam virtutis Deillae piae virtute Athei. virtutis christianae prae virtute philosophica. C. et in specie de amore Dei trami, quae in voluptate ex felicitate Numinis petipsius attributa innotescente percepta consistit. ostendit autem. gradum amoris non tam a magnitudine, aut, si mavis, multitudine cognitionis, quam a certitudine ejusdem pendere: quo major auensus, eo flagrantior amor. Ad quaestionem, an Deus sit amandus, quia nobis benefacit respondet; amorem Numinis ex agnitione beneficiorum necessario consequi, nec tamen ideo eum diei posse interes ina, cum beneficia sint amo. tis inoliva, non sinis. Amatur Deus, quia benefacit, non ut benefaciat : quod posterius tantum locum habet intuitu hominum, ubi simulare datur. Ex amore Dei c. 3 deducit timorem Dei filialem seu animi sollieitudinem nil quicquam admittendi voluntati ipsius adversum , itemque reverentiam ac venerationem Numinis. C. 4 fiduciam erga Deum delineat, quae in laetitia dabono a Deo obtinendo constiti,ct ex agnitione omni scientiae, L. sentiae, omnipotentiae ac bonitatis divinae resultat: ubi dubiis ibi facit, quae de bonitate divina moveri solent. Huc etiain refert animum regimine divino contentum, qui a consideratio. IN Optimi nexus rerum in universo pendet. Atque hic praestan.
iani Christianismi prae religione naturali monstrat. C. s de in-
57쪽
voeatione Numinis di gratiarum actione more suo diserit. Invocationein ad statui nentis internum refert, cui exterius re
spondet oratio. Definit adeo istam per desiderium beneficiorum divinorum,ad quae vi attributorum divinorum adspiramus: unde liquet. invocationem Numinis oriri, ubi quis expendit in
beneficiorum divinorum numero haberi omnia bona animi, corporis ac sortunae, immo ipsas etiam adversitates atque poenas, quatenus vel medium boni obtinendi, vel remedium adversus malum avertendum existunt. orationem vero desinit
per colloquium cum Deo de statu mentis nostrae ob beneficia divina vel accepta, vel obtinenda. Non sussidere invocationem. sed ei iungendam esse orationem, prolixe adstruit. Primum enim a priori ex natura mentis S corporis atque harmonia interutramque substantiam intercedente demonstrat, fieri non posse, ut a sincera Numinis invocatione sejungatur oratio. Deinde ostendit,multos per orationem obtineri fruetus, quos per invineationem solam consequi non licet. Etenim orans prodest aliis suo exemplo, quo ad similem Numinis invocationem incitantur ac inflammantur ἔ auget oratio devotionem, hoc est, attentionem ad objecta precum; incendit ardorem in precando,hoc est, sectuum cum precibus jungendorum vehementiam; largitur usum asseebium salutarem in committendo bono ct omittendo malo. Singula Philosophus ex natura mentis ac corporis physice declarat : neque enim alia in Philosophia locum habent, nisi quae per vires naturales mentis ac corporis fieri possunt. Preciam formulis hunc usum concedit, ut in memoriisam revocent, quae ad invocationem Numinis necessaria sunt. ut devotionem conservent lx quandoque augeant, ut etiam subinde ardorem in precando iussam ment. Atque hinc de formulis precum rite concinnandis dc utendis regulas derivat. Pre- eum utilitates, quae physico consequuntur. sunt pietas. animi tranquillitas. selicitas. confirmatio in bono: quae singula de. nuo ex ipsis rerum notionibus a priori demonstrantur. C. 6 de . nique de cultu Dei externo agit Λutor, qui in actibus externis
Dei gratia patratis consistit. Resertur huc oratio,institutio de re. Dissilirco by GOrale
58쪽
MENSIS IANUARII A. M DCC XXI. M
bus divini ct lectio eum in finem lassitula,ciun ceremoniis, con ventibus Dei is aliisque huc spectantibus. Parti tandem quartae sive ultimae ossicia erga alios cedunt Autor c. I denuo exponit,quae ad ossicia haec in genere spectant. ubi imprimis amoris mutui indolem delineat. Nimirum eum in actionibus omnium hominum simul sumtis spectari debeat persectio totius generis humani, ideo inculcat, I nos non obligari ad suecurrendum alteri in iis casibus, ubi ipsemet sibi sum. eit; 2 obligari tamen, quandocunque in nostra potestate positum deprehendimus, quod in sua non habet. Has regulas voluntati quoque divinae conformes evincit, exemplis illustrat &quae ad usum facilitandum conserunt, superaddit. Inter motiova amoris mutui potissimum refert, quod, eo vigente, selicitas generis humani vigeat floreatque. Cum in amore amicitia, in odio inimicitia fundetur, de utraque generalia tradit. Agit etiam de modestia, de superbia, de mansuetudine, de contein- tu, de laesionibus ae damno alteri dato aliisque materiis agnatis. C. et de ossiciis erga amicos ct inimicos ex professo tractat ubi etiam de grato ac ingrato animo, de mansuetudine, de vindicta, de inculpata tutela, de magnanimitate, de crudelitate, de pace ac bello aliisque huc spectantibus tam theoretice,quam praelice agit. Progreditur e. 3 ad dominia rerum, quorum necessitatem postquam lassicienter adstruxit 2 iudolem diiuncte explicavit . ea tradit, quae furta, praedas ct fraudes concernunt. Explicat deinde modos aequirendi ct transferendi rerum dominia una cum legitimo eorum usu. Ubi de pecunia, de mercede deperimitatione ,emtione& venditione locatione & conductione.
commodato, deposito, mutuo, pignore, hypotheca .fid ejussionibus, donationibus. eleemosyna, liberalitate, beneficentia. misericordia, ct spectantibus huc aliis argumentis,tum quae theooriam, tum quae praxin attinent, eXponuntur. Tandein e. 4praeeipit Autor, quae ad ossicia circa serinonein & pacta atque contractus reseruntur. Invenias hic quae de mendacio, salsiloquio, veracitate, taciturnitate , contectationibis duramentis, promissionibus pactis & contractibus quibuscunque in genere, at-
59쪽
que de iustitia tenenda sunt. Obstat prolixitas, quo minus spe-
eiminis loco quaedam speei aliora in medium afferamus, praesertim eum non commode rerenseantur, quae concinna brevi. ate inter se firmiter eonnectuntur.
ANIMADVERSIONES CRITICAE DE ARTE
Parisis, apud Ioau. Mariette, I I9. II mai. . Nph. 2 pl. 6.AUtor suas de amnibus artibus. Poesi & Pictura, meditatio nes orbi propositurus, altissime repetit earum funda me ta, ct initio operis per aliquot capita philosophatur de mentis humanae commotionibus. Observat primo , taediosissimum esse homini, nihil agere , eumque adeo gestire semper c ccultatum esse, sive externa sit illa occupatio, sive interna . cum cilicet libros legens vel serum aliquid meditans suum quod-dain agit negotium. Hinc steri censet . ut vulgo cupidistime videamus spectaeula. quae plurimum quali negotii secessunt
mentibus nostris, easque perpetuo in motu conservant : qualia sunt spectacula suppliciorum capitalium, ludorum gladiat rum, pugnarum cum bestiis,torneamentorum. Dum igitur poesis pariter & pictura imitatur ea objecta, quae reales in nobis asis sectus excitare solent. utraque artificiales affectus in nobis ciet, vehementerque nos assicit. Et haec ipsa caula pii, ut Λutor quisdem noster cap. Varbitratur,cur Plato ejectos rep. sua velit Pomtas,quia nimirum putabat, si sectus sensuales carminibus nimiam agitari. cum imperare debeat tranquilla ratio et omnes hominis cap. VII. aestiones dirigere. Cum autem tragoediae circa ea versentur, quae aeriores in mentibus nostris excitant affectus, plusque motus in iis eruiunt, hine causam esse ait manifestam, cur tragoeditata, multo inagis assiciantur spectatores. quam comoediis. Id ipsuiu
in causa Milς docet, ut Poetae in carminibus dogmaticis in spe gent
60쪽
gendas ducerent imagines rerum nos majorem in modum permoventium: quem in modum Virgilius in Georgicis exposuit caedem Iulii Caesaris, historiam de Orpheo ct Eurydice , felicem statum vitae rustieae, de similia. Cum autem certum sit, di picturam ct poesin magnam habere vim eommovendi animos, Autor instituta comparatione obser- C. X Vat,poetam multa posse repraesentare, qu e pictor non potest; de vice verra, pictorem quaedam describere posse, quae non potest poeta. Poeta enim describere potest verba loquentis , de astectum ejus in e mim, dc pluribus potest uti repraesentationibus ad permovendos lectores. H.ec quidem non sunt in potestate pictoris , sed contra pictor repraesentat faciem eiijusque personae, sex iri, aetatem, staturam, temperamentum, vestitum : quae oculis lectoris subjicere nullo modo potest poeta. Jam ad specialia descendit argumenta, ae, dum de tragoediis XIv. dispiitat, easque exhibere debere censet personas amabiles ac venerabiles, sed easdem ad ultimum infelice , largitur, etiam introduci posse personas sceleratas, sed eo duntaxat fine, ut tanqi iam personae secundariae auxilio veniant excitando eo magis affectui horroris de commiserationis a primaria persona movendo. Ceterum etsi non negat, a- mumatorias quoque historias exhiberi posse in tragoediis , quia affectis amoris omnium hominum est eommunis, tamen mallet, Gallos tra-gcediarum scriptores parcius eas inseruisse: qua occasione etiam recen XXIII, XIX. set dc expendit censuram, quam ea de causa duo Angli in poetas Gallos evulgarunt. Hi ne ad comoedias progressiis, judicat, antiquiores historias es Ie debere objedhim tragoediae. facta praesentis aevi Objectum eo-moediae. Qua in re Mollerium, qui suae nationis suille aevi facta in ore que in steriam produxit, prefert Plauto dc Terentio, Graecas historias repraesentantibus auditorio Romano. Interiecto deinde sermone de bi eo licis di epicis poematibus, incidit in vulgarem Poetarum querelam, omnem artis poeticae materiani esse sibi praereptam a majoribus. Osten- dit igitur, satis multa si peresse effingenda a Poetis comicis tragicisque, nec dum omnia exhausta esse ab antecedentibus. Instituta disputatione de eo, quod in poesi verosimile est, di disquirens, an tragici debeant veri- XX talem sequi geographi eam, historicam ct ehrotiologicam, affirmantium partibus aecedit, nee diibitat Cornelium de Ruinum, celebres Galliae Poetas, rσprehendere, quod hic tapius peccarint. Non ita multo post exhi- xxxv. het ea put longum idque lectit dignissimum, qlio causas exponit, cur Poe' Xxxvii. re, qai Latine scripserunt, plus eonseeuti sint, quam qui scripsere Galli- ea lingua. Ostendit enim Pleganter. Latino sermone pleraque omnia exprimi posse melius, accuratius di vividius. Docte quoque philosopha - XXXVI. uir de rhytmicis versibiis, quos vel ideo esse incommodos judicat, quod styimi eausi saepius ct ingeniosae cogitationes versu excludantur , ct e eontrario leviores meditationes versui inseri debeant. Observat praeter-