Cajus Valerius Catullus et in eum Isaaci Vossii observationes

101쪽

EGNATI Us, quod candidos habet dentis, Renidet usque quaque si ad rei ventum est Subsellium, quum oratoreXcitat fletum,

Renidet ille si pii ad rogum fili

Lugetur, orba quum flet unicum mater Renidet ille quicquid est, ubicunque est, Quodcunque agit, renidet hunc habet morbum Neque elegantem, ut arbitror, neque urbanum, Quare monendus C mihi bone Egnati, . Si urbanus esse , aut Sabinus, aut Tiburs Aut pastus Umber, aut obesus Hetruseus, Aut Lanuvinus ater, atque dentatus, Aut Transpadanus , ut meos quoque attingam, Aut quilibet, qui puriter lavit dentis: Tamen renidere usquequaque te nollem. Nam risu inepto res ineptior nulla est. Nunc Celtiber in Celtiberia terra.

Quod quisque minxit, hoc solet sibi mano Dentem, atque russam MDieare gingivam, Ut quo iste vester expolitior dens est, Hoc te amplius bibisse praedicet lotii.

102쪽

9 Vos s L OnSERvATIONES, Renidet J Renidere idem dicunt esse Grammatici, quod subridere, χωλῆν, quod medium est inter hilarem, aristem seu tetricum risum. Itaque λειδία μα, austerum ερεμ ον γελω ob reddunt. Sed profecto melius hoc verbum interpretatur Catullus , quam Grammatici.

Seu ad rei ventum est Diphthongumseu putant hic absorberi a s

quente vocali. Sed profecto tales synecphonesta apud Latinos non inveniuntur Libri veteres habent , Sed ad rei pentum est,in paulo post,

si adpii rogum Ilii Profecto sic scripserat Catullus;

-- - Si ad rei ventum est Subsellium, cum orator excitat fetum,

Renidet isse si 'i ad rogum lit&c.

Aut parcus Umber J Libri veteres habent partQ. Scaliger ad Varro nem ostendere conatur legendum esse ut porcus Umber. Sed profecto scripsit Catullus aut pastus Vmber. Vide quae ad hunc locum annotavit Scaliger, fatebere veriorem esse hanc, quam reddimus, lectionem, ac sit ea quam ipse substituit. Glossae Philoxeni Pastra πιμελης λι πιρος. Gulae ac ventri addictos suisse Umbros docent Dionysius Halicarnassensis Athenaeus , qui ἔρολιωτους, ωVirgilius Iersius, qui Umbros vocant pingues. Recte quidem Scaliger reprehendit eos, qui ex Plutarchi Symposiacis ostendere conantur, Umbros parcos fuisse e sed idem non minus peccat, cum elu cfγκας ορωτας accipit de cenis catulorum ferarum, quia nempe illa ορις,κia vocentur, quod tamen aliter se habet; ita quippe vocatur genus ovium Libycarum. Praeterea apud Plutarchum pro ' συκας διατας scribi deberem λην καὶ σωτοις libenter agnoscet, qui Homerum triverit. Caeterum in hoc Catulli loco possit quoque legi, aut fartus Vmber, sed alterum, nisi fallor, ve

Aut Lanuvinus ater atque dentatus J Lanuvinos hoc nomine notato ς fuisse, quod illis dentes is rostri instar prominerent, colligo etiam e loco Lucilii apud Nonium', roncisunt producto oreo dentibus prominemibat Lucilius Sat. Lib. m. roncus pilanus dente ad-

perse

103쪽

AD C. VALERIuM GATu LLu M. N verso eminuto hic est rhinoceros. Sic habet liber noster optimus, sic quoque in suis reperit Turnebus. Transpositae nempe sunt literae

pro novilanus leo endum Lanopin M. Duas priores hujus vocabuli syllabas esse ancipites, monere, ut puto, non est opus.

Aut quilibet qui puriter lavit dentes J Si in iis, inquit, natus esses populis, ut vel suapte natura, vel propter crebra sacrificantium con vivia, aequo plus ventri indulgent, ac propterea sepius os aqua colluunt pura adeo tamen frequens Mintempestiva dentium ostentatio, res esset perquam inepta et nunc vero multo id ipsum magis ridiculum debet videri cum sis Celtiber, quidem ex ipsa Celtiberia , terrari melica, ubi non puriter, ut in praedictis locis, sed obscenum in modum dentium student nitori , abluendo os gingivas lotio matutino.Quod vero Egnatium vocet Celtiberum ex ipsi Celtiberia, id ideo facit , quoniam Celtiberorum nomen longe olim latius patebat, quam Celtiberiae. Quam parci vero xsobrii veteres fuerint Iberi, vel ex eo satis liquet, quod Athenaeus affirmet omnes Iberos, quamvis divites essent, solam potasse aquam, solos semper coenasse. Eosdem otio solitos uita lavare dentes, faciem , ac reliquum corpus, sanitatis, ut inquiebant, gratia, ex Diodoro lauto Strabone

constat.

AD MAVIDUM.

QU AENAM te mala mens, miselle Ravide,

Agit praecipitem in meos jam bos iis Deus tibi non bene advocatUS,

Vecordem parit excitare rixam ρAnne ut pervenias in ora volgi Cuivis qualibet esse notus optaSρ Eris quandoquidem meo amores Cum longa volutisti amare poena.

Quidvis ' qua Iubet esse notus optas Rescripserim Cuivis qualiberesse notu opta 3 Qualibet via seu ratione cuivis notus esse optas.

104쪽

1, sana puella defututa Tota millia me decem poposcit 3Ista turpiculo puella naso, Decoctoris amica Formiani Propinqui, quibus est puella curae,

Amicos, medicosque convocate. Non est sana puella. nec rogate Qualis sit solet ακμαγ- ζειν.

A me an illa paelli Et hic quoque misere se torquent interpre tes, nec tamen quidquam proficiunt. In plerisque veteribus libris legitur vacana vel Ameana, quemadmodum etiam testatur Achilles

Statius. Noli dubitare quin sic scripserit Catullus; Ain sana puella defututa Tota millia me decem poposcit 'Ipse Catullus confirmat hanc ectionem , cum mox subjicit, Non est sana puella. Est autem antiptosis, ut supra, si fuisse navium celerrimus, WVirgilius, sensu medios delaps in hostes. Solet haec imaginosum J Et haec quoque lectio mirifice viros docetos exercuit, cum sensu careat me quidem sit Latina Liber Vaticanus, Solet hac maginosum Scribe ;

105쪽

μαγο αλία idem notat , nempe massam farina fermentatae Ἀ- qua maceratae, qua peractis coenis manus abstergebant, quamque de

inceps canibus objiciebant. In Glossis veteribus ακμαγῶον tergorium exponitur vel tersorium , utrumque enim dixere veteres. In Glossis vero Dosithei lλαγῶον mantile, χειρεκμαγεῖον mappa, ω ποσεκμαγειον pedale redditur Manifeste vero pro spongia accipitur apud Platonem in Timaeo, cum lienem excrementorum hepatis receptaculum esse docet. Verba ejus postquam de hepat egit haec sunt. Hota ζ γριπν' - 4 μ οπς λεορα απλαsχνου, γονεν ξ αυ- ρρος, χαρυν κεινου , ρεχειν υτ λαμ- ον ἀεὶ σὰ καθαρον , io κατο ἄρ-- ρε ιχ ασαένον κ τοι - ων es γυικώριενον - μα γρῆον. Vicini visceris licti is nempe

constituti ct sedes o ad linistram, idque ea gratia, ut jecur semper stlendidum sit ac purum, it huic inserviat tanquam Jongia parata

promta detergendo, ciι apposita est, steculo. Ita vertenda erant verba Platonis, quae non male tantum , sed & ridicule interpretes plerique reddidere, ac si pryciarus ille Philosophus lienem vocasset speculum seu simulacrum hepatis. Est enim notum veterum specula, non vitro, uti hodierna fere omnia, sed pleraque metallica fuisse, ac proinde crebra tersione opus habuisse. Hinc νεοσφα ra επφον quod Hesychius interpretatur γ εως καθα ν άπάρον. Nec spongia tantum qua leviter tantummodo abstergerentur, sed pumicolim speculis appendebatur, ut nempe si longo&diuturno situ scoriam aut aeruginem contraxissent denuo polirentur, quod manifestum ex loco Tertulliani de pallio, ubi dicit Omphalen sibi secisse coronam ex sagittis Herculis, deterso prius sanguine, beneficio pumicis, qui speculo inserviebat Miror doctissimum interpretem hic haesisse, nescisse coronas ex sagittis fieri solitas. Cum tamen id ipsum satis constet e Plinio. Sedis Claudianus; Et gens compositu crinem allata sagittis Hine quoque est quod Lucianus Ethiopibus capillos laena pharetrae praestare scribat PIerculis vero sagittae eo ornandis Omphales co-

106쪽

miserant aptiores, quod breves admodum eas fuisse testentur veteres

Fortitudinis quippe indicium brevibus uti sagittis, ut in belopolicis

nostris ostendimus. Hunc vero Platonis locum laudat quoque Longinus πει ψους cap. xx lx, sed male apud bunc lega μαγειρειον, cum χα γε ο scribendum sit. Quemadmodum vero spleni spongiae nomen indidere, ita vicissim spongias emplastra abstergentia ατληνία δε απλ ίσκους vocant non Hippocrates tantum aliique medici, sed Philo mechanicus inscripto πως es πυργον cura ost- μῶν Pollux splenia cum spongiis conjungit lib. . cap. xxx I, ubi medici instrumenta enumerantur: καῖς, rosγα, ἄπιλ τρια, αληνίον , λαμ- λον Sic lege. Ut vero ad Catullum redeam, ctiam apud illum de spongia accipiendum esse hoc existimo vocabulum, non tamen de qualibet, sed de ea, quae obscenis usibus esset destinata, quam propterea infelicem spongiam Martialis vocat Quam vero turpis visa fuerit Romanis spongiae appellatio, patet quoque e Seneca Controv. lib. Io, in praefatione, cum Albutium reprehendit, qui in declamationibus, res dicebat omnium sordidissimas, acetum, puleiuna, Damam i philerotem, laternag, spongiM. Sic libri veteres, nec quidquam mutandum. Acetum .pulegium , res quidem pauperibus utilissimae, sed tamen vilissimae. Eadem est ratio laternae, qua

soli pauperes Mendici utebantur Sed&Dama vilisti mi, turpia

tantum obeuntis munia mancipii est nomen , ut ex Horatio martia-la colligi potest *ιλερως aeque ac α σερως , non lapidis nomen , sed unguenti exanchula, quo purpurissi loco genas puerorum juvenumque inungebant mangones. omnium vero turpissima spongia, utpote qua obscenae partes detergebantur. Manc nec Graeci nec

Romani libenter nominabant Graeci patre, ipse quoque Apostolus hujus loco habet etsi ψηue Corinth. I. v. l. Σανὶρὼν μι- - . εως οἱ I. omnium spongia hacten M, quod vulgo non recte interpretantur, idem enim est R. εχανδε αμαγῶον Hinc commune illud apud Alexandrino ἐγω σου μέ φημα, Caetenim antequam desinam, hoc quoque addo sive de spongia, sive de

liene acceperis hunc Catulli locum , eodem rem recidere, cum utri-cue conveniat sensu adagium istud Μαγείαο ε Nam ut Celsus

107쪽

AD C. VALERI ubi CAYuLLuΜ. 99sus inquit lib. II. qui brumagni lienes sunt, his gingiva mala sunt μοι olet. Ante jam hoc dixerat Hippocrates secundo. ρH. cum scribit ουλα νη, . ώμων δυσωοεα in πλῆνες μεγαλοι. Plauto hic morbus vocatur hepatarius. Addunt medici tales saepissime delirare Attamen cum κμαγεῖον proprie mappam seu spongiam notet, priorem longe praefero expositionem. Manifeste namque hoc loco traducit puellam, quod eatenus pateret libidini Mamurrae, ut etiam pateretur capiti suo ab eo illudi.

ADEsT hendecasyllabi , quot estis

Omnes undique , quotquot estis omnes. Iocum me putat esse moecha turpis ,

Et negat mihi vostra reddituram Pugillaria ii pati potestis, Persequamur eam, reflagitemus. Qilae sit, quaeritis p illa, quam videtis Turpe incedere, mimice ac moleste Ridentem, catuli ore Gallicani. Circunsistite eam, reflagitate: Moecha putida redde codicillos. Redde putida moecha codicillos. Non assis facis 'o lutum lupanare,

Aut si perditius potest quid esse,

Sed non est tamen hoc satis putandum. Quod si non aliud pote est, ruborem

Ferreo canis exprimamus ore, Conclamate iterum altiore voce:

Moecha putida redde codicillos, Redde putida moecha codicillos.

108쪽

Mutanda est ratio, modusque vobis, Si quid proficere amplius potestis. Pudica, & proba redde codicillos.

Mimice ac moleste Ridentem J Ita ut distinximus, distinguendus erat hic locus. Mimice moleste ridere, est quemadmodum mimi per sonati, qui magnoin molesto rident rictu. Varias tamen hujus loci lectiones vide apud Statium. In quibusdam libris scriptum invenimus murrice , urtice. Unde fieri possit murcide, id est, ignave Murcidus enim amurcus illud autem a Siculo μ' κ', quod ον seu άφωνον reddunt, id est ignavum seu mutum. Catuli ore Gallicani J Catuli id est canis , ut passim apud Horatium, Virgilium , optimos quosque lingua Latinae scriptores Pari ratione Graeci σκυμνους vocant, non tantum recens genitos, sed etiam adultos sin praecipuo areatis robore constitutos canes. Idem observare est, cum in aliarum ferarum, tum maxime leonum Catulis, quodque mirere plus aliquando est catulus leonis, quam ipse leo. Sic in sacris literis cap. XLIX. Genes. ω λε , , οὐ cmbμνο , iasi sim alibi. Hujus rei haec est causa, quod leunculi, juniores leones ferociores magis bellicosi sint, quam vel senio confecti, ac propterea invalidis dentibus, vel grandiori praediti statura, qui ut plurimum torpidi sunt, si cum prioribus cohferantur. Non sisfacis oblitum lupanar Id est inquinatum, ut oblitum latro, in carmine obsceno quod Tibullo tribuitur.

Canisque foeda, susque ligne tibi

Iutosa subfricabit oblitum latus. Sic enim concipiendi isti versiculi , annuentibus fere libris veteribus, .

Attamen cum scripti codices conveniant& habeant o lutum lupanar, reponendum censuimus o lutum lupanare, ut ultima syllaba absorbeatur a sequenti versu, quemadmodum in illo qui praecessit, Quanam te mala mens miselle Ravide.. Lutum lupanare dixit, ut lutum lenotum apud Plaututria lupanar

109쪽

AD C. VALERIuM CATu LLu M. IGIUt vero hoc loco lutum, ita Graeci χλὸν vocant contumelia diis gnum. Unde κακυνειν 'λον, quod Suidas interpretatur τ

Ferreo canis exprimamus ore J Fors an id ita accipiendum, ac si dixisset fidiculis exprimamus. Notum enim canem vel catellum esse vinculi genus. -

SAL v nec minimo puella nassi, Nec bello pede, nec nigris ocellis, Nec longis digitis, nec ore sicco, Nec sane nimis elegante lingua, Decoctoris amica Formiani. Ten provincia narrat esse bellam ρTecum Lesbia nostra comparatur Z

O fectum insipiens,in inficetum

Salve nec minimo puella nas, Non ad Acmen, quae erat amicari .ptimii, sed ad puellam Mamurra scriptum esse hoc epigramma patet ex iis quae superius diximus. Nescio vero quid sibi velit caliger curri legit nec nimio, cum omnes libri veteres cum vulgata lectione conspirent. Sed neque audiendi sunt alii Catulli interpretes qui de naso grandiori haec accipiunt. Ipse Catullus contrariuin testatur, cum paulo ante de hac ipsa puella agens turpiculum ei tribuit nasum. Prose- et nihil certius, quam nec minimo hoc loco ita dici ut infra funera nec funera Puella itaque nec minimo naso, id est, quae ne minimum quidem habeat nasum. Adeo nempe minutum nasum dicit habuisseisiuid Mamurrae scortillum, ut ne dignus quidem nasii csset nomine-

O funde noster, seu Sabine, seu Tiburs, Nam te eme Tiburtem autumant, quibus non est Cordi Catullum laedere at quibus cordi est , N 3 CuO--

110쪽

Quovis Sabinum pignore esse contendunt. Sed seu Sabine, sive verius Tiburs, Fui libenter in tua suburbana Villa, malamque pectore expuli tussim:

Non immerenti quam mihi meus venter, Dum sumptuosas appeto, dedit, senaS. Nam Sestianus dum volo esse conviva, Orationem in Antium petitorem

Plenam veneni, sestilentiae legit, Hic me gravedo frigida, frequens tussis Quassavit, usquedum in tuum sinum fugi, Et me recuravi otioque, urtica. Quare refectus inaximas tibi gratis

Ago, meum quae non evulta peccatum.

Nec deprecor jam si nefaria scripta Sesti recepso: quin gravedinem, tussim Non mi, sed ipsi Sestio ferat frigus, Qui tunc vocat me, quum malum legit librum.

Malamque pectore expulit m J Recte expui substituerunt viri do- Et quod propius ad veterum exemplarium scripturam accedit. Praeter Terentium sic quoque locutus est Martialis, Expuit una duos tu uis una duos. Orationem in Attium petitorem J Libri scripti meliores habent, Orationem minantium petitorem. Unde faciendum, rationem in Antium petitorem Antius iste est C. Antius Restio, qui legem tulit sumtuariam, quam legem, inquit Macrobius, quampas esset optima, obstinutio tamen luxuria o vitiorum firma concordia nullo abrogante irritam fecit. Idem addit, hunc Restionem post hanc legem latam nunquam foris coenasse, ne testis Feret contemta legis, quam ipse bono publico pertulisset Antium hunc proscriptum fuisse tempore triumviratus anno urbis DCCx , mira tamen servi fidelitate evasisse , docet idem Macrobius& Appianus bellorum civit. lib. I v. Et