Cajus Valerius Catullus et in eum Isaaci Vossii observationes

51쪽

A D. C. At ruri ATu LLdΜ Asnem istum fartis raphano natibus aufugisse dicat. Unde liquet non semper lethale fuisse hoc hipplicium, cipium hoc videtur significare versus, Comici cujusdam, apud Hesychium in αφι-δes. τις ἀν- ραφομίογίσων ξυλμu Sic concipiendus locus. Verba sunt moechae dicentis ad aliam, si

pro raphano poena minchi statuatur crux, nemo nos accedet.

AD AURELIUM ET FURIUM

PAEDIcABo ego vos, inrumabo Aureli pathice, cinaede Furi: Qui me ex versiculis meis putatis, Quod sint molliculi, parum pudicum. Nam castum esse decet pium poetam Ipsum versiculos nihil necesse est:

Qui tum denique habent falem,ac leporem, Si sunt mollieuli, ac parum pudici, Et quod pruriat incitare possunt, Non dico pueris, sed his pilosis,

Qui duros nequeunt movere lumbos: Vos, quod millia multa basiorum Legistis, male me marem putatis: paedicabo ego vos, inrumabo.

Legissis male me marem putat J Hoc loco perperam in editis exemplaribus collocantur tres versiculi Si cui forte c. reluctante sensu invitis omnibus antiquis libris, in quibus sequuntur statim post epigramma ad Licinium Calvum, ut paulo ante monuimus '

52쪽

Colonia quae cupis ponte ludere ligneo Et salire paratum habes: sed vereris inepta Crura ponticuli asculis stantis , irredivivus Ne supinus eat, cavaque in pal ude recumbat: Sic tibi bonus ex tua pons libidine fiat, In quo vel Salii ipsulis lacra suscipiunto:

Munus hoc mihi maximi da, colonia, risus. Quendam municipem meum de tuo volo ponte' Ιre praecipitem in lutum per caputque pedesque: Verum totius ut lacus putidaeque paludis Lividissima, maximeque est profunda vorago. Insulsissimus est homo, nec sapit pueri instar Bimuli, tremula patris dormientis in ulna.

Quoi quum sit viridissimo nupta flore puella, Ut puella tenellulo delicatio licedo, Asservanda nigerrimis diligentius uvis Ludere hanc sinit, ut lubet, nec pili facit uni, Nec se sublevat ex sua parte sed vel ut alnuo In fossa Liguri jacet subpernata securi, Tantundem omnia sentiens, quam si nulla sit usquam: Talis iste meus stupor nil videt, nihil audit.

Ipse quis sit, utrum sit, an non sit, id quoque nescit. Nunc eum volo de tuo ponte mittere pronum, Si pote stolidum repente excitare veternum, Et supinum animum in gravi delinquere coeno: Ferream ut soleam tenaci in voragine mula.

o Calonia Nonnulli Coloniam hic interpretantur oppidulum aliquod prope Veronam, quod hodieque nomen servat alii vero de Mantua haec accipienda esse contendunt, ac si illa unquam Romana

fuisset

53쪽

praedium aliquod rusticum, cum non tantum apud uris consultos, colonia pro quavis villa rustica accipiatii , sed etiam apud Coli mellam Lib. XI. cap. I. Rectius vero Scaliger coloniam hanc Co mum interpretatur , utpote quae paulo ante , quam haec criberet

Catullus, acri sit a Caesare Colonia Romana sub nomine Novi comi. Et sane videtur etiam hic aut domum, aut villam habuisse Catullus, ut ex iis, quae infra dicentur, fiet manifestum. Qiu cupis ponte ludere longo In optimis membranis invenimus tigne non longo rectius omnino. Si enim ponticulus, ut sequitur, quomodo longus Crura pontis uti adpulitantis Ita caliger. locum hunc emendare conabatur, non satis feliciter Dactylum in tertia sede posuit, ubi tamen requiritur Creticus; quem si sustuleris, simul quoque tolles rhythmum, id est totam vim carminis. Motus enim hujus cantici penitus est ocosus ridiculus , idque propter pausam quam in ipso versius medio currenti metro injicit Creticus, qui cum ultimam longam habeat, sitque pes maxime gravis serius, aegre conjungitur cum dactylis 'rochaeis , quorum levis, volubilis est natura. Quamvis ex hoc epigrammate&praeterea ex altero Priapeio, Hunc ego juvenes locum c lex hujus carminis satis colligi possit, multo tamen clarius istam cretici necessitatem deprehendet , siquis musicae non imperitus motum rhythmi observet, id enim si fiat, utique sentiet, in prima&quarta sede alios quoque pedes admitti, sed in secunda aertia sede nisi Creticus dactylo copuletur, totam Qui m& formam carminis perire. Ut itaque metri legibus satisfiat, duximus veram lectionem rescribendo oculis stamis, pro eo quod est in omnibus libris ac sulcis tantis. Asculis pro assiculis seu axiculis .sic non uno loco apud Vitruvium in veteribus libris scriptum. invenimus. Porro axes seu asses asseresis reliqua quae exinde fiunt accipi non debent pro tabellis ligneis, ut vulgo existimant, sed pro perticis minoribus tignis, sive illae quadratae sive rotundae fuerint, ut jam saepe ab aliis monitum. Sensus itaque perspicuus, Vos anquit Coloni Novicomenses, qui paratum habetis , ν ἐπιμ εχετε, ludere saltare in ponte vestro ligneo, sed timetis crura pontis inepta, utpote stantis in asculis id est minutis asseribus seu perticis, non ,

3 ut ii

54쪽

s I. Vos sΙ OBSERVATIONAs, uti moris est sublicis seu tignis majoribus , quique proinde talis sit, tetsi supinus cadat, irredivivus irreparabilis fiat c. In quo vel Salis Uuli sacrasuscipianto Salisubsulum hic vocari Martem dicit Muretus , adducitque hunc Pacuvii versum Pro imperio sic Salisubpulus vestro excubet Mera haec est impostura cum iste versiculus nusquam alibi cxstet, nec Pacuvium, sed Muretum habeat auto. rem . Mirum fraudem hanc non detectam disse a Scaligero, cui metito suspectae se debuerant merces sub quocunque demum titulo tam dolosa prodeuntes officina utpote qui adulterinis hujus viri ve

sibus deceptum se fuisse optime nosset. Sed profecto tanti apud Scaligerum ponderis fuit Mureti facundia , ut bis quoque ab eo passus sit se decipi. Quod autem hunc Catulli locum adtinet, illinia sic legi in plerisque manuscriptis exemplaribus monet Statius In quo vel Satis sui sacra suscipiunt. Nec aliter nostrae metiabranae. Omnino sic scripserat Catullusa is quo vel Salii ipsulis Sacra suscipiunto. Ipsilae ipsules, ut flutae tautes, sublicar sublices, sexcenta similia. Quid vero illa sint dolae Festus Subsiles sunt quas aliter ipsi te vocant,

lamella necessaria sacris, qua ad rem divinam conferre dicuntur maxime specie virorum ct mulierum. Dicuntur etiam Ipselices ut ex eodem constat esto. Ipsulices bractea in virilem muliebremque speciem expressa Minime hoc loco audiendus caliger, qui ipsiplices legi r est enim vocabulum Saliare, cujus rationem ne ipsi quidem potuissent reddere Salii, utpote quorum carmina obsoletis temini intellectis vocabulis erati refertissiima. Ut vero rem ipsam teneamus sciendum Pontifices&Salios in ponte Sublicio saltantes Sacris suis adhibuisse istiusmodi bracteas scit lamellas in quibus expressa essent deorum heroumque imagines, quemadmodum apud Athenienses in peplo Minervae. Θεων - πωρια χ σεικηλα, istas imagines vocat Zogimus lib. I v. qui docet ritum istum apud Thessalos in ponte Penei fluminis olim obtinuisse, inde ad Romanos transsatum;

55쪽

mora Joannes Laurentius Lydus in scripto demensibus. O r W-.

ς ο 'Pωμι ι, γεφυον μαλλο κ, πνῖMατα φυνοι ξυλια. Nec aliter sensit Varro cujus verba haec sunt lib. I v. de L L. Ponti ces,u et Scaevola Pontifex maximis dicebat a posse 2 facere, ut potisces. Ego a ponte arbitror : nam ab iis sublici est factus primum restitutu saepe, cum ideo ct also cis Tiberim non mediocri seu funt. Haec est prisca lectio quae non erat mutanda. Pontificibus nempe incumbebat cura reficiendi & conservandi pontis sublici ab utraque ripa, Ideoque cum magna pompa electio eogum fiebat non tantum in cis, sed in transtiberina regione Patet itaque quare Catullus Colonia suae optet pontem tam firmum, quam sit pons sublicius Romae, in

quo Salii subsulis vel subsilibus suis Sacra possint celebrare. Ut puella tenellulo J Ut hic est admirantis particula, dummodo sita cera sit lectior nam in quibusdam libris scriptum invenimus Elpuella. Sciendumque o in initio saepe redundare. In fosa Liguri jacet supernata Securi Recta observatum Politiano Maliis legendum essesubpernata id est succisa, ex Festo. Verum errant in eo, quod fossam Liguri accipiant de fossis Liguriae. Sane in tota Liguria, ut nunc ita quoque olim nulla fuit fossa sed amnes

torrentes complures. At vero in veronensi tractuo regionibus Pado adsitis crebra semper fuere fossa'. Itaque fossam Liguri inte pretor defossa Ligurii alicujus Frequens enim olim Liguriorum erat nomen apud Veronenses, uti patet ex in scriptionibus, quas

consule.

Si pote stolidum repente excitare eterη- Haec lectio Victorio debetur, estque longe melior illa altera Si potest olidum c. quam exinde interpretari conantur, quod hircis tussi laborantibus praesens remedium sit, si nares eorum fimo oblinantur. Sed inepta haec est expositio Plenius satisfaciet Celsus qui lethargos monet curari foetoribus, aut si hoc non succedat aqua frigidae aspersione. Utrumque

56쪽

8 1. Vos s L OBsERVATIONES, que hic posuit Catullus , cum veternosum illum suum municipem in putidissinam tirotissimam paludem deiici postulat.

Ferream ut oleam Ex hoc loco adparet quam antiquum sit soleis ferreis equorum mulorumque ungulas subscernere. Et tamen mulct vetustiorem esse hunc ritum colligo ex Xenophonte etsi πιπικῆς , qui jubet equorum ungulas muniri ferro πριχηλῶσα αδ ρω, licet vulgo et g χειλωοα legatur, quae ridicule pro sus interpretes accepere , ac si lapides cui insistant equi ferre labro sint includendi, ne istundantur ' Idem mendum apud Pollucem occurrit lib. I. c. XI, ubi hunc Xenophontis locum adducit. Quod si etiam altius hunc morem inquirere libeat , invenies illum etiam apud Homeruine Quum enim equos χαλκοmocu seu aeripedes appellat, ipsum hoc quod dicimus 1 nifeste indicat. Antiquos enim, tam Graecos, quam Romanos, arris vocabulo pro ferro semper uti solitos suisse , notius est, quam ut moneri debeat. Scio quidem χαλκsmo

accipi etiam posse de pedum roboreo χαλκοι αελη adsignarim mρά IGῖς qui pedibus valeant, sed vero longe potior prior mihi videtur expositio, quam ipse confirmat Homerus cum ἐργμοουπους moρις ιτωων alibi ψηχέας vocat in ἐγόδικον ἔγαλκ. ut recte exponit Eustathius. Apud Romanos idem factuna fuisse docet Plinius lib. xxx Io. cap. I, cum dici Poppaeam delicatioribus iumentis soleas ex auro induere solitam fuisse. Scaliger existimat eas non avis ferreis suppactas, sed inductas tantummodo fuisse. Verum qua ratione absque clavis id fieri possit, non satis liquet. In vetusto exemplari Hippiatricorum Graecorum, quod habeo, cui etiam pictura accedunt, clavorum quibus trajiciantur ungulae, signa vestigia manifeste adparent. Maxime vero notandum , quo loci philinus de eadem agens Poppaea, affrmet ejus mi los non soleis aureis, ut Plinius , sed παρτοις Tridi υm substratos fuisse dicat. Veteri sparte animalia calceari solita sui me docet Palladius lib. I. cap. xx Iv. Sed apud Columellam lib. v I. cap. xii bubus claudicantibus olea parte pes ,rduitur. Nec cuiquam hoc mirum debet videri, cum veteres Hispani4 Afri parteis olim

uterentur calceamentis ut ex Plinio constat Camelos quoque apud

Asiaticas gentes carbatinis id est recentibus pellibus calceari solitos,

docet

57쪽

pud Seras aliouiue Orientis populos coriis animalium calceantur Gmi perinde ac homines. Et sane miror id ipsum passim non fieri, praesertim tunc quando crebra clavorum impactione adeo labefactatae& disruptae sunt ungulae , ut nulli amplius sidant clavi. Nec est, ut quisquam objiciat istiusmodi calceos cito nimis ab equis consumi. huic tam malo ferreorum clavorum suppactione facile occur-

thur.

AURELI pater esuritionum, Non harum modo, sed quot aut fueruhi, Aut sunt, aut aliis erunt in annis: Paedicare cupis meo amorra, Nec clam: nam simul eS, jocaris una, Haeres ad latus, omnia experiris. Frustra nam insidias mihi instruentem Tangam te prius inrumatione.

Atqui si id faceres fatur, tacerem. Nunc ipsum id doleo, quod esurire Meus me puer, itire discet. Quare desine, dum licet pudico: Ne finem facias, sed inrumatuS.

Nec clavi num simulo jocaris sini Proba omnino est lectio, nam mutes, jocaris una, Hares ad latus. Es pro edis, ut infra essem pro ederem. Frigida sunt Scaligeri ad hunc locum commenta, neque satis puto Latina Paulo post rescripsi tangam te prior, uti est in lu

bris veteribus, non prius , ut vulgo.

A me me pueris sitire discet J Sic Scaliger edidit, quod in libris invenisset, me me puer stire discet. In quibusdam libris legiturrim jam puero tire discet. Sed rectior lectio 31 me puero sitire

discet.

58쪽

so Vos sΙ Es ERYATIONES, disceti ambus enim a Catullo in prima quoque sede ponitur, cumi alibi, tum in ipso statim initio. Da esse aliquid putare nugaue. Simile huic epigramma vide apud Martialem de Mamuriano Causa ex eo petenda, quod famelici raticulosi sint magis salaces, quam bene pasti&obesi Patet hoc in borealibus populis, qui cum epulis ioculis libenter indulgeant, in rebus tamen Venereis longe minus valent, quam soli vicinae gentes. Inter boreales tamen populos, qui sint famelici ut coti&alii, ii salaciores sunt ut plurimum Anglis Germanis. Sensus autem Catulli clarus. Relicto C tullo Aurelium sectabatur puer. Illum rogat Catullus, ut satur amet id enim ni fiat, necessum esse, ut ipse esurire sitire discat, si puero restitui cupiat.

SUFFENU iste, Vare, quem probe nosti, Homo est venustus, dicax, urbanus, Idemque longe plurimos facit versus. Puto esse ego illi millia aut decem, aut plura. Perscripta nec sic, ut fit in palimpsesto Relata chartae regiae, novi libri, Novi umbilici, lora rubra, membrana Directa plumbo, pumice omnia aequata. Hίec quum legas, tum bellus ille, urbanus Suffenus unus caprimulgus, aut fostar

Rursus videtur tantum abhorret, ac mutat.

Hoc quid putemus esse Z qui modo scurra, Aut si quid hac re tritius videbatur, Idem inficet est inficetior rure Simul poemata attigit neque idem unquam AEque est beatus, ac poema quum scribit. Tam gaudet in se, tamque se ipse miratur. Nimirum idem omnes fallimur neque est quisquam,

Quem

59쪽

Quem non in aliquare ridere Sus Tenum Possis. Suus quoique adtributus est error. Sed non videmus, manticae quid in tergo est.

Relata cholae regia DCum haec omnium esset tenuissma, non mirum est eam maxime aptam fuisse voluminum constructioni. Hoc nomine laudat quoque illam Hero mechanicus in Automatis Τουτων

menta librorum , e Jhe notat Statius, licet nec exemplum, nec ullam adducat rationem. Haec vero ut cognoscatur, ibet modum compingendorum apud veteres librorum, a nemino quod sciam satis hactenus traditum , breviter hoc loco exponere. Primo itaque hoc monendum apud veteres tam Graecos quam Romanos, non tantum tempore Catulli, sed etiam diu postea, raros omnino sui e libros quadratos, quales proximis seculis maxime in usu fuere. Tota supellectilis fibraria d integra veterum bibliothecae e solis utplurimum componebantur voluminibus convolutis, in formam columella seu cylindri, quemadmodum illos vocat Diogenes, cum Epicurum ccc cylindros conscripsisse dicit Primus qui libros quadratos sive codices membraneos facere instituit, is ut puto fuit Attalus Rex cujus demum aetate innotuit faciliorratio emundandi pelles ab utraque parte, cum antea non nisi ab una parte conicriberentur, quemadmodum

fit in voluminibus. erui hoc esse vel ex eo adparet, quod nullus vetustiorum Graecorum aut etiam Romanorum mentionem fecerit Om Θοκάφων aut librorum qui non in rutulum convolverentur. Caeterum quamvis codicum membraneorum , id est librorum quadratorum usus ab Attalo demum incoeperit, non tamen cessavit prior ratio, quin potius non tantum Catulli Ciceronis seculo, sed lalia quamdiu postea, totae, ut diximus, bibliothecae e solis componebantur voluminibus, nulla facta membraneorum codicum mentione.

60쪽

s L Vos s L OB sp Ru ATIONES, haberi pretio, utpote quare facili papyro , propemodum sine arae,.sine labore& sine impensis a quibuslibet construerentur. Vilitatem quidem hujus mercis istud satis indicat, quod ρωπι Αἰ- papyrus accenseatur. Et sane ipsa papyri compsistio hoc satis evincit. Quippe non ea ratione qua linum intercurrentibus se mutuo permixtis texebatur staminibus , sed totum ejus opificium constabat in acu pectrine , glutine ac proelo. Ex papyracei monumentis, qua in multis supersunt bibliothecis clarius etiamnum quam C descriptione Plinii adparet inas seu filamenta papyri non mutuo nexu colligata fuisse, sed solum transversa serie superposita, Volo cohaerentia glutine, quo vel usu attrito, vel senio deficiente, sola denuo adparebant filamenta, ac tum barbata erat charta, ut loquitur Martialis. Ratio vero compingendorum voluminum haec erat Chartae, ea quae diximus ratione, paratae glutine a librariis conjungebantur in longam seriem , pro magnitudine nempe libri describendi, cui, quanto prolixior evaderet, tanto subinde plures subjungebantur paginae Chartae vacuae e propiore analogii seu pulpiti scriptorii parte a librarii successive producebantur, eaedemque peracta scriptura in aversam remotiorem analogi frontem recondebantur. Finito opere totum volumen in rutulum seu spiram convolvebatur, convolvendi initio facto a fine seu umbilico voluminis. Umbilico autem firmamenti gratia inserebatur bacillus ex buxo, ebeno aliave materia , qui ultimae scheda seu κα-ιωλίω erat annexus Capiti vero scripturae, hoc est extimae voluminis orae in aversa parte chartae, agglutinabatur stustum membranae, quod erat velut operculum tegumentum Voluminis. Fiebat autem hoc non tantum ad muniendam charta fragi litatem, sed & ornatus gratia haec quippe membrana vel croco, Vel minio, aut etiam purpura tingebatur, ita tamen ut color interior dita ereparet a colore exteriorc unde bicolor a Persio dicitur; ct positis bicolor membrana capillis. Usu quippe aut vetustate fatisccntibus voluminibus barbata aut capillata, ut diximus , reddebatur charta, actum vel sponte sua diffluebat, vel facili negotio excutiebatur amembrana cui cohaerebat, tumque haec membrana cedebat usui puerorum una cum charta, siqua a tergo scripturae patiens superesset, unde a tialis, inversa pueris aranda charta. De hac ipsa membrana accipienda sunt verba Juvenalis Sat. H. atque ideo crocea membrana tabella DUIG