Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

91쪽

que emollientia, lact uca, seris endi uia, atriplex, violaria malua, calandulae hyppolopathi satiui solia, blitum, spinatia atque huiusmodi caetera iniusculis ac condimentis admisceri solitaritem acetaria commode praeparata, quae nonunquam herbis aqua calidissima prius feruefactis ad cruditatem auferendam meliora ac suauiora reddutur Iustula magis aquosivi prima, hoc uetaris. est,no ita coctis carnibus tenerioribus, ac iunio ribus extracta quae prima bullita vocat. Vina au 'rimatem utriusque coloris eligenda, quaecunque vii buaita. la aut parua nominatur, sub mustea,limpida, quae ' μ' ob id,parata aut prςparata dicunturiac si quidem s. si 'ba generosa,ac vaporosa fuerint, fumo serum ac fa parata. tuorum nomen habentiai qualia sunt, quae gri Pr p sea, hoc est cineritia vocantur ea quidem, muli T a aqua persus salubria esse possunt. Quibus ad c=isa.denda sunt, quae antiquis transfusa, Italis trans Transfus . uafata nostris relatata dicuntur, quod eam ex transfusione vehementiam qua nocere possunt, amittant, gratiora sint, ac perpetud limpida permaneant. Ab his, ad serum lactis transeundum est, aquam lactis vocant, qua nonnulli ad refri a se. gerium per aestatem tuntur . Atque inde ad a quam mellis, Graecis hydromeli dictam deliciis md vi ueorum habitam , qui vino per consiuetudinem qu aut necessitatem abstinent eam autem bene de

1pumata,limpidam,atque aromatis Odytam,bO uas eiachetu nominant. Cui suffragatur aqua faccarata, earata.

F. iii.

92쪽

26 DE NVTRIMENTI spermixto, ac percolat cinnamomo gratior ac inocru suavior reddita , Hippocrati S aquam nominant. Pisces saxatiles, praesertim aquarum dulcium,be-Fris ne praeparati. ructuu autem qui praecoces, ver ni,aut etiam aestiui meliore ac delicatiore carne praediti sunt cerasia omnis generis,pruna damascena,ficus,& Vuae recentes ac maturae quibus

addemus pepones Melope pones saccaratos, exalsiosis&fabulosis, neque fimo multum impinguatis locis detractos cucurbitas, anguriaS, citrullos, cucumeres, qui postremi iusculis opti me praeparati,ac parcius, primisque mesis assumpti, citissime abscedui, aluumque paulo liberiorem emcere existimantur. Quibus u Nocent autem haec cibariorum genera, cor poribus delicatioribus, ac praehumidis modico eoque Vaporoso, ac laguido calore preeditis: qualia sunt muliercularum, aut pueroru vel tum maxime, quum a morbis conualescunt.

Quae abunde ac cito nutriunt.

unde Verd nutrientia alimeta corporibus

his, is ais salubria sunt, quae vehementius achre

quentius exercentur, procerae sint magnitudinis,&quadrati ac bene carnosi habitus: quς-que post laborem vehementem , aut breuem , ac peracutum morbum ci id reficere oportet. Nam, , isHisu i hcq I1MII dum plurimum inventriculo deti- iis nentur,diutiore coctionem, ob solidam quam a

93쪽

xime praedita sunt,substantiam expostulant, quae tamen haud ita dura esse oportet, ut ventriculo pondus adferant: quemadmodum nec ita etiam mollia vicitissime concedant, sed medio inter haec modo se habere debent. Tales quidem sunt in genere dulces ac suaves fere omnes cibi ac potus: particulatim aute primarius ac secundarius panis, optime subactus ac a tritus: iuscula crassiora, ex caporu, gallorum, aut Uuia. gallinarum veterum carnibus optime coctis, ac consumptis emanantia , quibus adiunctum fuerit bubulum,aut vitulinum, aut ouillum pectu S, ac pedes .item expressa, percolata,cotusa, ac mi AExpress . nutissime cocisa omnia. conualescetibus, ad ' '

autem prosunt capi Cenomanenses ac domesti ci: gallinae Februariae,anseres NouembreS, an se came riculi, 'ulli Apriles anates sylvestres ior avii m. tenses , quos palearios vocant: otides , pauones Omnis generis , auium denique aquaticarum salubrium carnes. Quadrupedum autem, ferina ac uadra, leporina iunior, porculi bimestres ac lacteido pedum. mestici,autetia sylvestres,quos marcastinos,aut Mareasii

sangletellos appellant: vituli item bimuli, aut ut tessi.

quadrimuli, boum quoque triennium non excedentes, atque ovium semestres: quorum animalium, extremae quidem partes atque interaneae

abscessus nostris appellata, quibusdam populis ob neglecta apparandi rationem, tanquam in F. iiii.

94쪽

D NUTRIMENTIS utiles contemptae plurimum quidem alunt: uti sunt pedes,linguae, capita, ventriculi, atque aded P i intestina Pisces ver3, quicunque ex alto ac fluctuoso mari, concoctu faciles esse iam supra dicti sunt: ex fluuialibus autem Lacerti, Sturiones,at- a. que id genus caeteri. At vinii ad id quidem praestandum utile est, album: sed dulce, limpidum ac generosum, quale est cor sicum, quod nothus ulgo dicimus item maluaticum , muscatellinum, Andegavense aut quale ex ua miscellanea, tam nigra, quam alba apud Arvernos, Iarsus albi nos, magna industria iseri cosueuit. Ab his probantur rubra, etiam corsica, rupellina, rosetia dicta, quibus mixta Hippocratica addenda sunt, hoc est optimo saccaro,& praestantissimo cinna-Defmtum momo c5dita Nam defrutum linum ad tertias percoc tum, quod nonnulli in deliciis habet, minus equide moror. His adiunguntur placente fere omnes, bene apparatae saccaratae, ac coditae: Turiae Britannicae, quae leccatae, ianice ,vel bifrontes a duplici facie appellantur:aut quς odo

ratis herbis, saccaro,butyro, cinnamomo,ac caeteris c5ditis,sub tegula clybano, aut testa fiunt: quibus Italorum plerique, atque ade nostrates

nata tuntur. Lac vaccinii, aut caprinum recens, spis sius ac crassius, non excrematum, vel ipse etiam

cremor a lacte secretus . Butyrii pingue, mel de-- . spumatum. Fructus Omnes conditi, excocti, ac horni poma frace tura rambura, castinia,& quae

ticum.

95쪽

LIBER uepostremum locum tenent, cotonea mascula: pyra item certoliana, bon christiana, galliro fac ea, S si quae sunt alia, pro variis regionibus boni succi existimata: quibus adiungendae sunt castaneae,ficus,amygdala, uae recentes, pepones saccarati: omnia denique in coctu facilibus, pingue corpus reddentibus enumerata cibaria.

Quae multum, tardius tamen

nutriunt.

Liud genus est abunde nutrientium , eu- Λ hymorum tamen alimentorum , multum a si quidem negotii vetriculo adferre solitum: atque od id antiquorum pugilibus d athletis, quemadmodum nostris quoque fosseribus,mes soribus, operariis, atq; artificibus, potius quam alterius vitae conditionis hominibus dedicatum: cui,praesertim ob suam & parentum, a quibus procreati sunt, vivendi consuetudinem,indulgendum est. Nam etiam sumptibus ac sortunis inopum consulere medicum oportet: ne que solum pharmacis, sed etiam alimentis praeparatu facilibus ex ossicio diligentissime incumbere decet. Huius generis sunt panes minus fermentati, Panh.

miniisque farinae purioris , sed furfuris diliginis plurimu recipientes Obispanes vulgus appel- is anu. Iat, quoru farina diutissime succussata est,ac cra6

96쪽

Folinta. iore cribro secreta, polentae ac pultes omnis ge-Spissameta neris . Spissamenta fere omnia ex oriza, tritico, chondro,alica,& apud non ullos milio, hordeo,

dita, habentur in cuiusdam vulgi delic1is: quemadmodum tremor fabarti, cicerum, pisorum, Legμmi' - alicae, atque amyli Legumina item tosta, raesa, cd stadia,& affata: aut una cum porcinis lumbis, ac spondylis iniusculis proposita: quorum quaedam primo decocto aluit reserare , alia aute diutius immorari, ac dinicillime secedere dicuntur. rasinia. Iuscula etiam napi bun1adisinam hunc inter boni succi cibos connumerat Galenus panacis heraclit,flaui, ac medullosi, Pertosianis admodum commedata. Item ex rapis quae bene culte dc apparatae sunt, quales a Lemovicis, Sac onibus, Aruernis, Allobrogibus, ad incredibile magni- Rabisu tudinem crescunt rabiolas appellant quibus tostis, subcineritiis,&olla incoctis, vice panis tu- Olera tur . Ex oleribus autem,brassica capitata, Romana, crispa, minusque prouecta: δ quibusdam locis blitum, malua, atque atriplex Carnium quoque porcina prouectior, salita,aut recens,bubula, vaccina ,hircina: ex eorum animalium par

pisces liqua etia interanea his addere possimus Pisces quoque maiores , qui praecipue soliti ad nos venitit: qualis est sulmo utriusque generis,item asinus marinus quem mei lusium esse existimamus,

97쪽

ac Germanorum stocfischium: maris sues, quos

marsuinos vocamus praeterea cetae ac thynni: quorum caro multaru ciuitatum populos quot annis exaturat: quibus addere possumus cancros

fluviatiles climaces vinearios, Hispanis atque Italis familiares: frixos,aut in iusculis edi solitos.

Item testudines memorales aquaticas, Lemo uicis ac Narbonensibus frequentissimas. Vino- V t. rum insuper, quaecunque pauid magis vehementia sunt: quibus ad tenuissimae fortunae subsidua, loream bene confectam,ac minime putrem cerealium,& ahiramorum omnia genera adiunge re possumus. Mel prς terea crudum, quo pani superextent, vel alio quouis pacto pr parato, Hispani inferiores atque ex superioribus nonnulli plerunque victitant: quod cibarioru genus etiam Asiaticae plebi frequentissimum esse audimus. Ex fructibus autem siliquete, castaneae elixae mul Fm s. torum deliciae, tubera, trusiarum nomen habentia, quibus tanqua cibo delicatiore passim utuntur:pyra coeta,& sole aut furno exiccata, dague DagMMEnetia vocant: poma, vel assata, vel pasta inclusa, t r.

dc furno etiam cocta, aut iniusculis quod apud Neustrios fere fit oblata: quicunque ad extremusructus vilis ac parui pretii existimatur: ut etiam his addere audeamus fungos ac boletos, quibus Campanoru nostrorum plerique,atque adeo Hispanorum c talorum nonnulli educari solent. Adiungerem porrum, caepas,& allia rusticorum

98쪽

' rem NVTRIMENTIS ieriacen, nis1 haec pretier modum cacochyma esse 'iderentur.

Quanquam igitur huiusmodi cibi cacochymi mi tame quia ex horum assuetudine vulgus familiarem sibi succum contrahit, non est iis interdicendum, sed potius ad pr paradi rationem, quae melior institui poterit,aduertendit: ne quod alioqui sua natura officere potest, mala etia praeparandi negligentia perniciosam vim adaugeat.

Quae pingue corpus reddunt.

1 praecipue futurum medicum operam dare

Oportet,siquando vel corporis constitutione ex praescripto immutare, vel ad pristina tem periem, post morbu ac laborem reducere studet: ut mediocriter pingue, aut gracile corp' reddat. Quamobrem huic praescribenda sunt alimeta ad id prei standum maxime accomoda, quorum mi nisterio, quod cupit,facile tadem adsequatur.Nahoc plerique magnopere expostulat, ut ex gracilibus pingues, aut expinguibus graciles evadat. γυρος c. Pingue autem corpus efficiet medicus, siquit s dem caliditatem ac siccitatem temperata frigidi tate atque humiditate emendare conetur: consideratis tamen iis quae ad caeli ac corporis temperiei,vitae, atque aeris conditionis, somni, vigili , atque exercitationis rationem attinere videntur. Quaecunque igitur ad naturam nostram, hoc est sanguinis temperie proxime accedunt alimenta,

99쪽

Cibaria autem ad id efficiendum idonea sunt.

panis recens, multum elaboratus, autopyros, V ms.

qui primae operae, tertiarius, capituli,& albus dicitur, nihil praeter purum triticu, idque multum

exagitatum, S secretum recipiens. Aquarum ve- -- rd quae dulces sunt, atque aded saccaratae, vel toties exagitatae ac commotae, ut tande dulcescant.

Carnium praeterea impinguat ouilla, atque aded cames. vitulina iunior: omnes item carnes in coctu facilibus superius enumeratae, copiosam pinguedinem intertextam habentes: elixae, bene coetis,ac conditae, pauco sale conspersae: quae siquidem lacteς, teneriores, ac molliores fuerint,magis probantur.Pastitia fere omnia,parum aromatum re Pasitia. cipientia. Pisces ite omnes elixi, meliores ac sua 'uiores, priore libro enumerati Iustula pinguio Iu M. ra carnes minutissime concisas, Molla in farctas, ac delicatioribus aromatis ut melius ac citius nutriant cospersas recipietimo uaserbilia,lac vac

rum vitellis, ac saccaro conditu ,primisque mensis assumptu . pultes ex oriza, frumento, auena pubes. hordeo bene praeparatae, parciusq; assumptς,bu tyrum amulanum,& Neu stricum reces, caseus molliculus,totu lactis cremore recipiens. Quic quid denique consumptarum carniu percolatu,

in gelatinam coactu,aut sublimatum, ditioribus

100쪽

ac delicatioribus apparari selet. Ex oleribus presterea, quaecunque radicem suavem ac medullo sim habent, qualis est apud Campanos nostros panax, apud nos napus, item rapa fatiua apud Lemovicos allobroges, carui ac pastinaca utriusque generis apud Trecenses. Vina ite multorum generum dulcia, crassa, rubra, defaecata, Vetera,gustui suauia,mali nihil olentia, eaque bene diluta iam generosa, meraca primis mensis ac ieiuno ventriculo copiosius assumpta, potius

attenuant, quam pingue corpus reddant Cerealia autem vina limpida, lupuli floribus copiosis

Carentia, Optimo tritico cofect a,praesertim martia, non ita recentia: item celsirama generosa, pomea, dc ex pyreis caeret ea, corpus in crassant.

Fruinis. Idem emclut ex fructibus dactili pingues appetia lati ficus, item recentes aut asseruati, amylo apud Massilienses conditi,cuiusmodi calathiscis inclusi ad nos quam plurimi per ieiuniti quadragesimale veniunt: item nucis Indicae medulla, castaneeis nuclei pinei, pistacia, uua reces, que Auddvel lepores, ac vulpes pinguiores efficere soleat, lageos ac vulpina vulgoque a colore frumetacea dicitur: post hac muscatellina delicatissima, quae asseruata,& sole, furno, vel quouis pacto exiccata, siue haec Corinthia,sive Damascena, siue etiam Narbonensis fuerit optimum in corpore succum generat.Pingues etiam nos reddunt pia centae molliores,bene saccarata mellit ac pro-