Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

71쪽

LIBER I siuglandiu nuclee, cernellioru nomen retinentes, emellis. praeterquam quddaluum liberalius soluiit, aegre aut fere nunquam coquuntur,Ventriculoque maximum laborem adferunt: unde dentibus office re atque insomnia excitare creduntur. Quibus addemus auellanarum omne fere genus, etiam uellana. insitum quod, praesertim recens, Ventriculuimpedit, unde vocis integritati obesse, nuces fere omnes vulgd circufertur.Neq; Verd praetermittemus amygdala, quae recella Obstruunt, Vetera au' evidit tem succo oleo extrahendo magis prosunt M. Cornis praeterea sorbis Despilis fagina sta Gm

de quam raynam vulgus Vocat, qui quantumuis Lamaturis ac coctis vescuntur, hi mea quidem sen clauinuistentia suae sanitati pessiime cosulunt. Cerasiorum gina. aute ea generaque Aquitanica vulgoquvneadi U

cuntur,manu 1alubmalunt,Vt Oc quae metalla, di his. gryotia acerba vocantur. Quin etiam Vnedo aut cunea.

comarus qui est arbuti fruetus non adstrictione crisi . immodica tantum sed insalubri substatia nocet. 'Hoc tamen minus aliseri nostri frustus,ali emo Coma Lmen letines : siue is quidem sit antiquorum faba δε- AEgyoria me qui ex arbore Loto familiaris anti sqq

Vulgo gratissimae, etiam insalubres ac mali succi robi .esse cesemns Neque his quidem minus fabas ac pia recentia.

Tubera autem,trustarum ac calcitraparumno Calcitruae L. i.

72쪽

nes.

gnomen retinetia, nullum saluinem succum generare posse existimo etsi gustui pergrata sint at- qtie amica. Imd neque Saligottos sub terra sponte nascentes, castaneis similes. Verum etiam Fungos, quos Campiniones,& Boletos, quos Poti rotaeS vocant,plurimum noxios esse puto. Oamellios quidem omnium maxime ,Pr uastos au tem Auxitanorum delicias multd minus.

Conditi fructu S.

In dieus aer siluberriti

Hispanici

fructus.

V3d autem ad fructus conditos attinet: id vero afirmare possumus, non nostrate χ- lum, Verum etiam exoticos ad nos allatos Ventriculo multis quidem modis esse utiles, atq, imprimis Indicos: cuius regionis aer ne mu scas quidem aut formicas, latum abest ut erucas, ac caetera id genus fruct4bus infestissima animalia nouit. Huiusmodi ergo fructuum, qui ad nos ex Galliae portu aduehutur, gratissimi sunt, myrobalani emblici, vel deiectissimis viribus reuocandus utiles mucis item Indicae medulla,atque ad ed ei quae myrep11ca, aut moscata dicitur: permultaque huius generis dulciaria, quae condita magnis ad nos sumptibus aduehuntur. Hispanici autem fructus conditi, pepones carbasatii, ma' la citria,integra, vel dissecla pyra item musicelli na, atque huius generis caetera, postremi mensis oblata,vel lautissimas coenas coronare solita,

73쪽

non modd ventriculum confirmare, sed etiam plurimum reficere ac recreare possunt. Nostra tes ver generosi sere omnes fructus , bullienti saccaro incocti, haud incommode quidem asser Uantur, Vt aegrotantium appetentiam nonulli reuocent, alii praesumpti astringant, postremo OH 'comesti aluum relaxent Verum quado haec quidem ad ea quae in victu medicamenta dicuntur, potius inclinare videntur, in tertium librum relegabim US. Huc pertinent quae tragemata quidam o Tragema*cant,Vulgus dragetas: quales sunt saccaro inclusi ζ caryophyli atque hoc quidem pacto praeparati

citriorum, limonum, taurengiorum cortice S: pinei, ac pistaceorum nuclei coriandri, foeniculi, atque anisi semen quae omnia partim ad delicias, partim adventriculi robur assumuntur: at que interim dum flatus discutiunt, coctionem adiuuant, etiam ad medicamenta spectare

censem US.

Pastitia fructuum.

Vi verὼ fructus pasta inuoluti atque inco- csti, vino, faccaro, medulla, optimisque a

romatis conditi, postremis mens1s of ferri solet horum equidem magis salubres sunt, qui ctiq; recetes ac crudi carne delicatiore prς diti esse percipititur. Ab his, ex cotoneis confecta pastitia, aluit astringunt, ut&quae me spita recipiut, E. ii.

74쪽

68 DAN v TRIMEN ΤISCertoliana haud ita tamen salubria. Quae vero certolianis pyris hippocratico conditis constant, Ventricuislo robur adserunt At quae cynnara medulla con

spersiam,ite boletos moi illas vocant )4 tuberam es strussas nominant recipiunt,excitandae veneri Tubera potius esse commoda dicuntur, quam ut ben1gnum succii in corporibus generent. Nam quicquid fungorum, tuberum, boletorum,& huius modi cauerorum, siue fructuum , siue inter hos ambigentium, quantumuis bene praeparatum, a nobis editu id ver i tam inutilis est succi, quam quod nisi recens,ac si tepore collectum)praesentissimo veneno esse potest. Omnino quicunque ex generosis fructibus pasta vel olla incocti offeruntur,minus mihi probantur, quam qui super tegula lento igni, aut sub ipsis etiam cineribus calidis,flatus, atque humiditatem nimiam

deposuerunt.

Oleum.

Vcco ab oliuis expresso atque extracto, non solum in condimentis, atque apparatu carnium piscium, iusculorum, acetariorum Vtimur, sed etiam in communi victu loco butyri recentis ut quemadmodum hoc, sic etiam illud ventriculo gratissimum sit,atque interdit aluum soluere existimetur. Qui mos his magis est peculiaris qui olivetis consita loca incolunt quibus olei plerunque maior est, quam vini copia: velu-

75쪽

LIBER IMus isti sunt inter Aquitanos aut Italos, quicuque ma torum lacuum ripas,& magnorum motium de

cliuia inhabitant.Tale quidem, ut salubre 1t, eligendum est proticum, quod vulgo virginale ap- -mp πpellant: id autem est dulce,flauum, ac bene oleS: quod statim ipsis olivis maturis, trapeto superiectis effuit, atque ad nos raro singulari quodam

munere adfertur: nam aenale paucii aut nullum

est misi apud eos qui olivetis proximi sunt: pasu enim asseruatur. Ab hoc,plurimu valet cibarium cibarium appellatum, quod condiendis cibis in usum e ' m. niat: id autem in torculari compressis oliuis primum emanat. At omphacinii ex immaturis Oli Oseum omisuis factum, gulae atque appetentiae irrita lae cauta phμ m M. sa excogitatum est, ut diutius asseruetur. Tor Tortivum. tiuum autem, minus est quotidiano usui salubre: id ver secundarium ac tertiarium dicitur: hoc Secsidasin. est,quod secundo ac tertio compressis oliuis ex Tertiariu primitur. Cacochymum est oleum vetus, salsum, pessime asseruatum, cadum aut hircum redolens, ex fracibus detractum, lampadibus ac lucernis magis accomodatum: quemadmodum qui succus ex cannabis semine,aut nucibus exprimitur, olei nomen a specie retinens quo pauperiores

ob inopiam in suis condimentis utuntur. E. iii

76쪽

Mel aerm

Ellis duplex est genus, alterum aerium,alinis erum apiarium. Horum autem longe delicatissimu est aerium, quod roscidum s appellatur, nobiliorum me fas festiuissime exornans colligitiorque succussatis arboribus, atque his substratis pell1bus in Calabria, de quibusdam Aquitanite ac Delphinatus regionibus circa vergiliarum exortum, Syrio splendete, idque Dxime sibi ucanis temporibus: impurum autem ac conditum ad nos venit, Calabrinum quidem candidit ac solidius, Briangonium ver pinguius 3 hiniis , ac flauius,mamma vulgd dicitur, magisque me-Mel apiari dicamento quam alimento esse solet. Mel autem apiarium, n5 solum cibum quibusdam, sed etiam potum exhibet: ut senes edentulos, in multo an no eiu usu vitam protraxisse, pueros quoque nonnullis locis minimo dispendio , hoc quidem cum pane victitare audiamuS. Fis mestis Probatissimum est, quod post favum primum extrahituri florem mellis appella in foris quidem album,intus autem glutinosum,aurei coloris, gustu dulce, atque odoratum . Secundi est ordinis, quod aestate collectum,hortese,ac thymaeum dicituria quo probatur, quod ex quercus, tiliae,aut arundinum foliis ab apibus elicitur, ac velut in Ietra meia lapidem concrescit, petram mellis sacrae literae' vocaverunt. Eo Turcae suum hydromeli confi-

77쪽

ciunt, tabernisque publicis aenale exponui: hoc etiam apo meli, Cenomeli,& oxime ii antiquorum fieri consueuerat. Cacochymum, est mel sylvestre, atque ery d,' cinium Bruyerium nominant item quod post favum , dc proticum extrahitur, cerae proxi mum: Cui adiungendum est aquaticum , locis oleribus tantum conlitis lacu stribus, paludo sis atque a quibus sol longe remotissimus est confectum.

Saccarum.

Accari communis usus eiusdemque confici endi diuersa ratio, nonnihil cum melle affi nitatis habere videtur , ut non exigua ratio ne mel arundineum quibusdam, Vulgd mel de Melamuὰ canna appellari soleat quod etiam velut con uecreti mellis genus agnouisse videtur Dioscori ' des. Id autem ex Arabicis ac Mediterraneo mari vicinis locis collectum ac praeparatum , Euro paeis nostris cibum coctu facilem , ac delicatissimum exhibet: Galeni saeculo minus vitigarem ac cognitum , nostris epulis conuiuiis summum ornamentum adferens . Est autem optimum ex Mattha, Alexandria, AEgypto, Cypro, Rhodo, Creta, Nienna Hispanica. Quibiis ex locis ad nos in panes urbiuatos ac grandiores adsertur. Fiunt autem hi prelo aut pistrino , primum Saecarum subacta , deinde excocta arundine admodum

E. iiii.

78쪽

salubre.

Saecarum

solida: ex qua flavus emanat succus, qui tertio atque etiam quarto excoctus, admodum albescit, ac percolatus,&fictilibus modulis, aut formis exceptus, induratur, atque in nostrii usum asserta Datur Dueluti iam in condimetis ac placetis pau-Id ante explicuimus. Proinde saccarum, aut faccara, aut saccar, aut

ut quidam volunt Zuccarum, coctu longe facillimum est quod Valentinum Hispanicum, in

paruos panes coactu adfertur,a quo deinde Maliathaeum durius, sed non ita candidia, pellucens tamen, ac veluti gemmatum .Primum quoque post despumatione extractum longe delicatissimum: eui cedit rursus aliud veluti secundarium, ut tertii deinceps ordinis ac coctionis , infimum esse iudicetur. Improbum minus salubre, quod parum coctum ac despumatum est, quodque aqua pluuia, vel marina,inter aduehendum madidum, rursus exiccatum est, est flauum, ac friabile conspicitur, quale est, quod saccarum ex casionibus aut potus conquassatum vocant. Cuius tame potio, ob iteratam coctionem iis qui tantum aquam bibunt, alimento ac medicamento esse solet. Codiendis praeterea fructibus utile esse censetur.

Acetum.

V Ini ab uva, fructibus, aut caerealibus extracii vitium est, quod ab acuto dinguam ve-

79쪽

LIBER N V S. Ihementius feriete sapore,acetum dicimus: codimentis potius, aut gulae atq appetentiae imiadae causa excogitatum,quam ut peculiari nutrimeto

esse possit.Id autem sine naturali vitio,hoc est generosi vini innata caliditate corrupta alioqui vinum fugiens in vappam degenerat siue humano artificio fiat hoc est pipere, aut ligno corneo doliis intesti,,uel ipse vino, soli atque editioribus

locis,aut etia igni exposito certe potius nocete pros1t: odoratum,aut extrorsum admotum, potius quidem utile.Nam intr3 assumptum, etsi id nonulli refrigerare,alii excalefacere asserant: ut cunque sit ego vulgarem sententiam insequor, is sis qua naturae nostrae inimicum esse circunfertur lubrita. a. Verum queadmodum quibusdam inimicis adta uersus aliorum impetus , atque in comoda non nunquam utimur, sic etiam aduersus nonnullo rum cibariorum insipiditatem, vetriculum fastidientem nauseam,non in re acetum in usu venit, corporibit' eam ob rem est utile, qudd sua aciditate cibariorum insipiditatem, aut nimiam dulcedinem emendet. Qia 'dit praestare atque efficere possit, mini optimum me id quidem recens, sed limpidum, vinique, ex quo conflatum est, saporem retinens eligi debet: atque ita parce condimentis, acetariis 4 falsamentis inspergi, ut nihil ipsis praeter saporem

adferat.

Mixtum aratem, aut potius compositum ace compsa

80쪽

T E NUTRIMENTIS tum, hoc est, rosas, sambuci aut ephemeri, per multarumque gratissimarum herbariam flores, vettonicam calendulam, quillam, atque inter dum aromata redolens . ob maiorem quam habet aciditatem, magis etiam nocere potest, nisi parcissimus sit eius tendi modus. γέ lub Cacochymum autem est,turbidu,recen S,ma -- mm lyasseruatum, aqua perfusum, quodque putredinem fructuum redolet: cum aciditate , nescio quid grave olentiae pre se ferre videtur. Ex cerealibus quoque, quod nimiii aquosum est,aut mala asseruatione mucum contraxit. Quin etiam ex

mixtis, sambucinum cerebrum tentare neruosque male afficere creditur. Squilliticum autem quemadmodum d oxymeli,aegrotatibus potiusquam sanis est utile.

Omphacium.

maturorum quoque fructuu vitia, aliquam

irritandis palati viribus, aut deperditi gustus, reuocandi utilitatem nobis adserui. Omphacium Veteres agrestem succum Itali, nos virideius appellam', quod uua pergulana aut surrecta, vix unquam ad maturitatem perueniete, aut immatura colle Eta, pyris item ac pomis,caeterisque ad vinum conficiendum idoneis fructibus immaturis, ac post collectionem protinus expressis fieri soler. Hoc autem minus quam acetum corporibus