장음표시 사용
301쪽
duobus ejusmodi corporibus, quae respectu naturae sitae non eundem habeant saturitatis gradum, esse alterum respectu alterius ele euicum per excessum, vi alterum per defectum; quae ubi admoveantur ad eam distantiam, in qua Particulae circa ipsa corpora disensae, α iis utcunque adhaerentes ad modum atmosphaerarum qua rundam, possint agere aliae in alias, e corpore eleetrico per eXcessium fluere illico ejusmodi suidum in corpus electricum per defectum, donec ad respeeti,am aequalitatem deventum sit, in quo eslluxu siibstantiae ipsae, quae fluidum dant, & recipiunt, simul ad se invicem accedant, sistris leves sint, vel libere pendeant, & si motus coaceivatae materiae sit vehemens, explosiones habeantur, &scintillae, & vero etiam fulgurationes, tonitrua, ct fulmina. Hinc nimirum facile repetuntur omnia consecta electricitatis Phaenomena, pr.eter Batavicum experimentum phialae, quod multo generalius est, ct in Frankliniano plano aeque habet locum: id enim phanomznum ad aliud principium reducitur; nimirum ubi corpora natura
sita electrica exiguam nabent crassitudinem, ut tenuis vitrea lamella,
posse in altera superficie congeri multo majorem e as fluidi copiam, dummodo ex altera ipsi cx adveri resipondente aequalis copia fluidi
ejusdem extrahatur recepta in ali tum P rPuς Pec Conim unicationem electricum; quod ut per saris amplam stiperfici ci partem fieri possit, non ocurrente fluido per ejuSmodi sit perficies, aqua affunditur superficiei alteri, ae ad alteram mi nus tota apprimitur, vel auro inducitur 'perficies utraque, quod su ranquam vehicu.
Ium , per quod ipsem fluidiatia pollit inferri, & efferri; quod tamen non debet usque ad marginem deduci, ut citerior inauratio cum ulteriore' conjungatur, vel ad illam satis accedat; si enim id fi i , transfuso statim suido ex altera silperficie in alteram: obtinetur aequalitas, & omnia cessant electrica signa. DHi. Huiusmodi Theoriar ea pars, quae continet resipe Rivam illam saturitatem, conspirat cum iis, quae diximus de ign- 'bstantia, ubi ipsam respectiviam saturitatem abunde explicavunys. Dum autem fluidum vi mutua agente abit ex altera substantia in al , . . teram, lacile patet, debere ipsa etiam ea corpora, quorum Parri- eulae ipsium fluidum, quanquam viribus inaequalibus, ad se trahunt. . . ad se invicem accedere; ac facile itidem paret, cur aer hirmidus, in quo ob admixtas aquae particulas vidimus citius manum Digesce- re, electric=s phaenomenis contrarius sit, vaporibus abripientibus
illico, quod in catena a globi sibi proximi frictione in ipsis excita
302쪽
rum, & avissium congeririar. Secunda pars, ex qua Batavicum experimentum pendet, &successus plani Frankliniani, aliquanto dissicii or, explicatione tamen sua non caret. Fieri utique Potest, ut in certis corporibus ingens sit ejus substantiae copia ob attractionem ingentem, & ad exiguas custantias pertinenlcm, congesta, quae in aliquanto majore distantia in repulsionem transeat, d attractioni non praevalentem. Haec repulsio cum illa copia materiae potest esse in causa, ne per ejusmodi substantias transire possit is vapor, & ne per ipsam superficiem excurrat, nec vero ad eam accedat sitis, nisi sterius Rbstantiae adjunctae actio simul superveniat, & adjuvet. Tum vero ubi lamina sit tenuis, potest repulsio, quam eXercent particular fluidi prope alteram suPerficiem siti, agere in particulassitas circa sit perficium alteram; iseci adhuc fieri potest, ut ea non possit satis ad vincendam attractionem, qua haerent particulis sibi
oroxim s; verum si ea adjuvetur ex una parte ab attractione corpo- iis ad noti I 2r cc T HUnicat inciri electrici, & ex altera crestat ac- 'chradi acri reti aia cuperficiem oppositam, quod vim ipsem rei ullivam intendat. ritin vero ipse praevaleat. Ipse autem praevalente, cis uel ex nheriore superficie ejus fluidi p. s novum iliud corpus id tot lini is Aidi , A A ejus Parris remotione, cessante Parte vi, repulso .c, Ciaar:I nimirum id, quod emuit, exercebat in particulas citeriori, Cui erficie . ipsi citeriori superficiei adhaereat jam idcirco maior cCpia fluidi eleelrici admota per aquam, vel aurum, donee tameri communicati Ciae extrorsum restinita per seriem corporum sola communi cst One electricorum defluxus ex altera m-pe sic e pateat Per alteram. Porro explicationem hujusmodi & Ω-lud cor,nrmat, quod EXPC, imentiam in Iam na nimis crassa non succedit. Guod autem per silbstantiam nariara sua electricam non permeer, ut aequali tarem acquirar, id i Pstim provenire 'γsset ab exigua, distantia, ad quam eXtendatur ingens eius attractiva vis in illam substantiam fluidam, & siquanto majore distantia starum particula- rum a se invicem. Nam in eo casia altera particilla substantiae per' se electricae, ut ut sposata magna parte sui fluidi, non poterit r.' pere parrem sitis magnam fluidi alteri parti assus, ct appressi.' DVIII. Haec quidem an . eo modo se habeant, definire non 'Ieet, nisi & ilhid ostendatur simul, rem aliter se habere non posse... Sed illud iam patet, Theoriam meam, servato s per eodem agen- 'di modo, suggerere ideam earum etiam dispositionum materiae, Quae possint maxime ocimium ardua, & composita explicare naturae phae -
303쪽
nomena, ac corporum discrimina. Illud unum hic addam; quoniam & ingens inter igneam substantiam, & electricum fluidum analogia depriuenditur, & habetur itidem discrimen aliquod, fieri etiam posse, ut inter se in eo tantummodo dista epent, quod altera sit cum amisi fermentatione, & intestino motu, quamobrem etiam comburat, & calefaciat, & dilatet, ac rarefaciat substantias; altera ad fermentescendum apta sit, sed sine illa, saltem tanta, agitatione, quantam fermentatio inducit orta ex collisione ingenti mutua, vel ex aliarum admixtione substantiarum, quae sint ad fermentandum idoneae. DIX. Quod ad magneticam vim pertinet, adnotabo illud tantummodo, ejus phaenomena Omnia reduci ad Golam qrtractionem certarum sitbstantiarum ad se invicem. Nam directio, 'id quam Sinclinatio, & declinatio reducitur, repeti utique potest ab attraoctione ipsa λla. Videmus acum mairnesicyn s si ni Prsiit fodinas ferri, intra quas idcirco nullus est PYXulis magnetica: tisus.
Si ingens adesset in ipsis polis, S in uS ibiis, massa ferrea, Omnes acus magneticae dirigerentur ad polos ip s; seca quonisem ubique
terrarum fodinae ferreae habentur ei ι' a P oς-s in multo majore copia, quam alibi, dirigent in acti.
sed cum aliqua deviatione in reliquas massas per votam Tellurem dispersas, quae poterit nunquam certum superare graduum numeriam, nisi plus aequo ad fodinam aliquam acce 'atur Declinatio ejusmodi diversa eririn cliversis locis, ob diversain cor rni locorum positionem ad omnes ejusmodi m las, & vero etiam hariabithir, cum fodinae ferri & destruantur in die' novae, dc generentur, ac augeantur, & minuantur in horas Variatio intra unum otem exigua erit, cum eae mutationes in sodinis intra unum diem exiguae
sint; procedente tempore evadet major, eritque in 1I irregula- .ris, si mutationes, quae in fodinis accidunt, sine etiam ipsae irreis
DX. Quod autem ad attractionem pertinet, eam in particulis haberi posse patet, & ab earum textu debere pendere; plurima autem sent magnetisini phaenomena, quae ostendant, mutata dispo-stione particularum generati magneticam vim, vel destrui, & mul-- frequentius intendi, vel remitti, cuius rei exempla passim oc currunt apud eos, qui de blagneticis agunt. I li autem ex altera parte attractivi, ex altera repulsivi, qui habentur in magnetisino itidem, cohaerent cum Theoria; cum virium summa ex altera
304쪽
parte possit esse major, quam ex altera. Disscultatem aliquam majorem parit distantia ingeris, ad quam ejusmodi vis extenditur; ut fieri utique id ipsum potest per aliquod enluviorum intermedium
genus, quod tenuitate sua effugerit huc usque observantium oculos,oc quod per intermedias vires sitas Connediat etiam massas remotas, s forte ex stia diversa combinatione punctorum habentium vires ab eadem illa mea curva expressas id etiam Phaenomenon provenire
non possit. Sed haec omnia singulares tractatus, & longas perquisitiones requirerent; hic mihi satis est indicasse ingentem Theoriae meae faecunditatem, & usium in dissicillimis quibuscunque Physicae etiam parricularis partibus pertra fandis. DXI. Superest, ut postremo loco dicamus hic aliquid de al-rerationibus, α transformationibus corporum. Pro materia mihi
sunr punctat indivisbilia, inextensa, praedita vi inertiae, S. viribus
1 4'ituis expressis per simplicem continuam curvam habentem determinar A illas proprietates, quas expressi a Num. II 6, & quae per
aequarionem quoque algebraicam definiri potest. An haec virium
lex sit intrinseca, & essentialis ipsis indivisibilibus punctis; an sit
quiddam siubstantiale, vel accidentale ipsis superadditum, quemadmodtina fuerant Peripareticoruna formae substantiales, vel acciden tales; an sit liboea lex Auictoris Naturae, qui motus ipsos secundum legem a se pro arbitrio constinitam uirigat, illud non quaero; nec vero invenim potest Per Phaenomena, quae eadem sunt in omnibus iis sententiis Terria es causarum occesionalium ad gustum Cartesianorum, lecunda Peripatetici, inservire potest, qui in quovis pun- icto possimi agnoscere materiam cium formam substantialem exigentem acetidens, quod si formalis leX virium, ut etiam, si velint, destructa sitbstantia remanere eadem accidentia in individuo, possint conservare individuum istud accidens; ex quo sensibilitas remane- obit prorsus eadem, & quae pro diversa combinatione ejusmodi accider)tium pertinentium ad diversa puncta, erit diversi. Prima sententui .idetur esse plurimorum e Recenrioribus, qui impenetrabili- . ratem, & activas vires, quas admittunt Leibnitiani, & Newtoniani ipassim, videntur agnostere pro primariis materiae proprietatibus in ipsa ejus essenna sitis. Potest utique haec mea Theor a adhi heri
in omnibus hisce Philo b handi generibus, & suo cujusque pecu Iiari cogitandi modo aptari no est. DXII. Haec lateria mihi est prorsiis homogenea, quod per tinet ad legem virium, & argumenta, quae habeo pro homoge
305쪽
neitate, opositi Num. 91. Si quae Occurrent Naturae Phaenomena, quae Per unicum materiae genus explicari non possent, possent adlliberi plura genera punctorum cum pluribus legibus inter se diversis, atque id ita, ut tot leges sint, quot sunt binaria generum, S praeterea, quot sunt ipsa εenera, ut illarum singulae exprimant vires mutuas inter puncta pertinentia ad bina singulorum binariorum genera, ct harum singulae vires mutuas inter puncta pertinentia ad klem genus, singulae pro generibus singulis. Porro inde mirum ἀsane, quanto major combinationum numerus oriretur, & quanto facilius explicarentur omnia Phaenomena. Possent autem illae leges exponi Per curvas quasdam, quarum 'aliquae haberent aliquid commune, ut asymptoticum impenetrabilitaris a reum dc arcum
gravitatis, ac aliae ab aliis possent distare magis, ut habeantur quae, dam genera, & quaedam differentiae, quae corporum Mementa incertas classes distribuerent; & hic Peripateticis, si velint, occas adaretur admirrendi materiam ubique honaogeneam, ac formaς imb- stantiales diverses, quae accidentalem Vimum formam diversain exiis gant, & vero etiam plures accidentales sormas, quae diversas deis terminent vires, ex quibus componatur viS rotalis unius Ueinenti
respectu siti similium, vel respectu Miorum
DXIII. Posset autem admitti vis in ArunuSclani generibus nulla, & tunc siubstantia unius eA iis generibuS libemnie permearet per substantiam alterius sine ullo occursi, qui in nainero finito punctorum indivisbilium nulluS haberetur, adcoque transiret cum imis penetrabilitate reali, &comperiet, alio ne apparente; ac posset unum genus esse colligatum cum alio pei legem virium, quam habeant cum tertio, sine ulla lege virium mutua inter ipsa, ves po Tam ea duo genera nullum habere neXum dum ullo rertio, atque in hoc
Iosteriore casu haberi possent plurimi mundi materiales de sensibi- .es in eodem spatio ita inter se disparati, ut nullum alter cum al-. tero haberet commercium, nec alter ullam alterius notitiam plutet unquam acquirere. Μirum sane, quam multae aliae in casibus illius nexus cuiuspiam duorum generum cum tertio combinationes haberi, possint ad explicanda naturae phaenomena; sed argumenta, quae proe 'nomogenestate protiali, locum habent pro omnibus punctis, cim: ' quibus nos commercium aliquod habere possumus, pro quibus Q lis inductio locum habere potest. An autem sint alia punctorum
genera vel hic in nostro spatio, vel alibi in distantia quavis, vel si id ipsum non repugnat, in aliquo alio spatii genere, quod nullam
306쪽
habeat relationem cum nostro spatio, in quo possint esse puncta sine ulla relatione distantiae a punctis in nostro spatio existentibus,
nos prorsus ignoramus, nihil enim eo pertinens omnino ex naturae phaenomenis colligere possumus, & nimis est audax, qui eorum omnium, quae condidit Divinus Naturae Fabricator si tem ponat suam sentiendi, & vero etiam cogitandi vim. DXIV. Sed redeundo ad meam homogeneorum elementorum Theoriam, singulares corporum formae erunt combinatio punctorum homogeneorum, quae habetur a distantiis, & positiombus, ac praeter solam combinationem velocitas, & directio motus punctorum singulorum : pro individuis vero corporum massis accedit punctorum numerus. Dato numero & dispositione punctorum in data massa, datur radix omnium proprietatum, quas nabet eadem massa in se, dc omnium relationum, quas eadem habere debet cum aliis stis, quas nimirum determinabunt numeri, & combinationes, ae
. mores starum datur radix omnium mutationum, quae ipsi posistant acemere . Quoniam vero sunt quaedam combinationes peculiares, quae eXhibent quasdam peculiares proprietates constantes, quas determinavimus, S CXposuimus, nimirum suae pro cohaesione,
de variis soliditarum gradibus, tuae pro fluiditate, suae pro elasticitate, sitie pro mollitie, suae pro certis acquirendis figuris, suae pro criis habendis oscillationibus, quae & per se, & per virin sibi affixas diver As sese or rs pariant, & diverses odores, & colorum di-
Uersa, constantes propri rates e hibeant: sunt autem aliae combinationes, qliae inducunt motus, & mutationes non permanentes,
uri est omne fermcntationum genus ; possunt a primis illis constantium se D meratum combinationibus desivmi specificae corporum formae, & dissetenrite, S per hascc posteriores habebuntur alteratio-
DXV. Inter illas autem proprietates constantes possunt seligi ' qui dam, quae magis constantes sint, & quae non pendeam a permixtione aliarum particuistrum, vel etiam, quae si amittantur, fa-
vile & prompte acquirantur, & illae haberi pro essentialibus illi
speciei; quibus constanter mutatis hsbeatur transformatio; i sdem vero manentibus, habeatur tantummodo alteratio. Sic si fluidi parriculae alligentur per alias, ut morum circa se invicem habere non possint, sed illarum textus, & virium genus maneat idem, congia clatum illud fluidum dicetur tantummodo alteratum, non Uem etiam mutatum specifice. Ita alterabitur etiam, & non specifice mutabi-Disilirco by Coosit
307쪽
rer eo ut , si aucta quantitate materiae igneae, quam in poris con
tinet, vel aucto motu ejusdem, vel etiam aucta aliqua suarum Partium oscillatione, dicetur calefactione nova alteratum tantummodo;& aquae massa, quae post ebullitionem redit ad priorem formεm, erit per ipsam ebullitionem alterata, non transformata: figurae itidem mutatio, ubi ex cera, vel metallo diversa fiunt opera, alterationem quandam inducet. At ubi mutatur ille textus, qui habebatur in particulis, atque id mutatione constanti, & quae longe alia Phaenomena praebeat; tum vero dicetur corrumpi, & transformari corpus. Sic ubi e solidis corporibus generetur permanens aer ela sicus, & vapores elastici ex aqua; ubi aqua in terram concrescar, ubi commixtis sithstantiis pluribus arcte inter se cohaereant D VOnem earum particulae, & novum mixtum efforment; ubi mixti particulae separatae' per sblutionem nexus ipsius, quod accidit in putrefactione, S in fermentationibus plurimis, novam singulia' constitutionem acquiranti habebitur transformatio. DXVI. Si possemus inspicere intimam particulariam Constitu tionem, & textum, ac distinguere a se invicem particulas ordimii π radatim altiorum a punctis elenae nrambris ad haec nostra corpora; fortasse inveniremus aliqua particular in geriera ita siuae formae rena.cia , ut in omnibus permutationibus ea nunquam corrumpuntur, sed mutentur quorundam altiorurn ordinum particula: per sistam murationem compositionis, quam habent a divers1i d positione parmcularum constantium ordinis inferioris ', lice et multo certius dividere
corpora in stas species, & distinguere elementa quaedam, quae haberi possent pro simplicibus, & in alterabilibus vi natur e , tum
compositiones mixtorum specificas, S. essentiales ab ac K. ntalibus proprietatibus discemere. Sed quoniam in intimum ejusmodi rex rum penetrare nondum licet, eas proprietates debemus diligenter . notare, quae ab illo intimo textu proveniunt, ct nostris sensibus: ' sunt perviae, quae quidem omnes consistunt in viribus, motu A mutatione dissipositionis mastularum grandiuscularum, quae sensibus te no
stris obiiciunt; & constanter habitas, vel facile, & brevi recuPeratas distinguere a transitoriis, vel facile, & constanter amissas, & ex illarum aggregato distinguere species, hasce vero habere pro accidentalibus. DXVII. Verum quod ad omne hoc argumentum pertinet,. non erit abs re, si postremo loco huc transferam ex stayna Reeen- 'tiore Philosophis, ac meis in eam adnotationibus, illud, quod habeo ad versiim s 7 Lib. It is Quamvis intrinsecam corporum naturam
308쪽
is intueri non liceat, non esse abjiciendum, assimat, Naturse in- si vestigandae studium: Posse ex externis illis proprietatibus pluresis detegi in dies; id ipsiim summae laudi esse: ideam sane, quamis habemus confusam subiuintiae eas habentis proprietates, Proprie is talibus ipsis auetis extendimus. Rem illustrat aptissimo exemis plo eius substantiF, quam aurum appellamus, ac seriem PrO- is prietatum eo ordine Proponit, quo ipsas dete fas esse verolimiis liter arbitratur: colorem fulvum, pondus gravissimim, ductiliis talem, fusilitatem, quod in fusione nihil amittat, quod rubigi-ri nem non contrahat. Diu his tantummodo proprietatibus auriis siubstantiam contineri est creditum; sero additum, solvi per il- is lam, qram dicunt aquam retiam, & prae cipitari immisso sale.,, Porro S. aliae supererunt plurimae ejusmodi proprietates olim se fortasse detegenste : quo Plures detegimus, eo plus ad confu-ἡ siam illam natur.e auri cognitionem accedimus; a clara, atque in- se tima ipsius naturie contemplatione adhuc absimus. Idem, quod si in hoc vidimus Remiliari cor'ore de corPori S in genere natura
se assirmat. Investigandas Proserietates, quibus deteres illum in- is timum proprie rinyy fontein attingi nunquam posse: rol nisi ina-- nia proferri Vocabula, ubi iΠrima' Proprietates investigantur. DX HII. Haec ego quidem ex illo; tum meam hanc ipsisti Theorigna respicienS, quam & ipse I .ibro Io exposivit nondum edito, sic persequor: se Quid autem si Partim observatione, partiinis ratiocin ione adhibita, constaret demum, materiam homogeneam se esse, ac omne discrimen inter cor'ora Provenire a forma, ne-o Xu, viribus, motibus pirticularum , quae sint intima origo si sensibilium omnium Proprietatui . . Ea nostros sensi is non alia ,, effugiuisit ratione, nisi ob nimis exiguam Particularum molam; necis nostr e mentis vim, nisi ob ingentem ipsartim multitudinem, & sub -- lim sinam, ut ut communem, virium legem; quibus fit, ut si ad intimam singularum specierum compositionem cognoscen amis alpitare non possimus. At generalium corporis proprietatum,
si & generalium discriminum explicationem Lib. Io ex. intimis iis is principiis petitam, ohibebimus fortasse non infeliciter ; peculiarium corporum teXtum olim cognosci, dissicissimum quidem esse, arbitror; prorsiis impossibile, aestimare non ausim.' DXIX. Demum ibidem illud addo, quod pertinet ad genera,
ct specieqr se Interea specificas naturas testimamus, & distinguisus a collectione illa externarum proprietatum, In quo plurimum
309쪽
is consert ordo, quo deteguntur. Si quaedam collectio, quae sola si innotuerat, inveniatur simul cum nova quadam Proprietate con- si juncta, in aliis fere aequali numem man alia diversi; eam, quam is pro specie infima habebamus, pro genere quodam habemus con-- tinente sub se illas species, & nomen, quod prius habuerant, is pro utraque retinemus. Si diu invenimus conjunctam ubique is cum aliqua nova, deinde vero alicubi multo posterius inveniaturis sine illa nova; tum, nova illa jam in naturae ideam admissa, is hane sit bstantiam ea carentem ab ejusmodi natura arcemus, nec si ipsi id nomen tribuimus. Si nunc inveniretur massa, quae ce-ἡ reras omnes cnumeratas auri Proprietates haberet, sed aqua regia is non lveretur, eam non esse aurum diceremus. Si initio comis pertum esset, alias ejusmodi minas stivi, alias non lvi per se aquam regiam, sed per alium liquorem, S utrumque in aequalies fere earum mas arum numero notatum esset, puratum fuisset, si binas esse auri species, quarum altera altorius liquoris opo λlis Veretur.
Haec ego ibi; unde adhuc magis patet, quid specificae formae sint, ct inde, quid sit transformario. Sed sed de his omnibus jam satis.
310쪽
D . Uae pertinent ad discrimen animae a materia, & ad modum, quo anima in corpus agit, rejecta Leibnitianorum harmonia praestabilita, persecutus jam lam jn parte prima a Num. I a. Hic primum S id ipsum discrimen evolvam magis, & addam de ipsius animae, & HuS actuum vi, ac natura, non nulla, quae cum eodenr operis argumento artassime conne. Eluntur ; tum ad eum colligendum, qui semper maximus esse debet oi uia, Philos-lucariam meduationum fractus, nimirum ad ipsum potentissimum, ac sapientissimum Auctorem Naturae conscendam DXXl. Inprimis hic itertim patet, quantum discrimen sit inter corpus, & animam, ac inter ea, quae corporeae' materiae tribuimus , & quae in nostra spirituali substantia experimur. Ibi Omnia perfecimus tantummodo per distantias locales, & motus, ac per vires, qui e nihil aliud sint, nisi determinationes ad motus locales, sivi ad mutandas, Vel conservandas locales distantias certa lege necessaria, & a nulla materiae ipsius libera determinatione pendente. Nec vero ullas ey repraesentativas vires in ipse materia agnosco, quarum nomine haud sicio, an ii ipsi, qiu utuntur, satis norint, quid intelligant; nec ullum aliud genus virium, aut actionum i si tribito, praeter illud unum, quod respicit localem motum,
. accessus mutuos, ac recessus.
DXXII. At in ea nostra substantia, qua viVimus, nos qui- dem intimo sensit, & reflexione, duplex aliud operationum genus experimur, & agnoscimus, quarum alterum dicimus sensationem, alterum cogi rationem & Volitionem. Profecto idea, quam de illis habemus intimam, & prorsius experimentalem, est longe divera ab idea, quam habemus, localis distantiar, & morus. Et quidem .illud mihi. ut in prima Urte innui, omnino persuasum est, inesse animis nostris vim quandam, qua ipsas nosti as ideas, de illos, non, locales, sed animasticos motus, quos in nob)s ipsis inspicimus, intime cognoscamus, & non ilum similes a dissimilibus possimus dis