장음표시 사용
311쪽
cernere, quod omnino facimus, cum post equi visi ideam, se nobis idea piscis objicit, & hunc dicimus non esse equum; vel cum inprimis principiis ideas conformes in ando conjungimus, difformes vero separamus negando ; verum etiam ipsorum non localium motuum, & idearum naturam immediate videamus, atque Origi'
nem; ut idcirco nobis evidenter constet per se se, alias oriri in nobis a stubstantia aliqua externa ipsi animo, & admodum discrepante ab ipso, ut ut etiam ipsi conjuncta, quam corpus dicimus; alias earum occasione in ipso animo exurgere, atque enasci per longe aliam vim; ac primi generis esse sensationes ipsas, dc directas ideas, posterioris autem omne reflexionum genus, judicia, discursus, ac voluntatis actus tam varios; qua interna evidentis, & conscientia sita illi etiam, qui de corporum, de aliorum extra se objectorum existentia dubitare vellent, ac idealismum, & epoisia tum amictant, coguntur vel inviti internum ejusmodi ineptillimi, dubitationibus
assensium negare, & quotiescunque directe , & vero etiam reflexe, ac serio cogitant, & loquuntur, aut agunt, ita agere, loquI, cogitare, ut alia etiam extra se posita sibi similia, ct spiritualia, &materialia entia agnostant: neque enim librets cons iberent, α ederent, & siuam rationibus confirmare seirtens:an . niterensui, nisi ilis
lis omnino permasum esset, eXistere eXtra ipis, qui, qine scri merint, & typis vulgaverint, Perlegant, qui Eorum rariones . .ce expressas aure excipiant, & victi demum se dedant. DXXIII. Et vero ex motibus quibusdam localibus in iacistro corpore factis per impulsium ab eXrernis corporibus, vel per se etiam eo modo, quo ab externis h ent, ac delatis ad cerebrum in eo enim alicubi debet esse animae sedes, ad quam nimirum tot nervorum fibrae pertingunt idcirco, ut impulson propagatae, vel per succum volatilem, vel per rigidas fibris quaqua versus cleferri a
possint, & lacte imperium in universim exerceri Corpus j exurgurri motus quidam non locales in animo, nec vero liberi, & iden co loris, saporis, odoris, soni, & vero etiam doloris, qui oriuntur quidem ex motibus illis localibus, sed intima conscientia reste, qua ipsbrum naturam, & originem intuemur, Ionge aliud sunt, quam motus ipsi localas: sunt nimirum vitales actus, ut ut non liberi. Praeter ipsbs autem in nobis ipsis illiud aliud etiam operationum genus peripicimus cogitandi, ac volendi, quod alii & brutis itidem attribuunt, cum quibus illud primum operationum genus commune nobis esse censent jam omnes, praeter Cartesianos paucos, Philos,
312쪽
phi; nam & Leibnitiani brutis ipsis animam tribuunt, quanquam non immediate agentem in corpus; sed ex iis, qui ipsam cogitandi,& volendi vim brutis attribuunt, in iis agnoscunt Passim omnes, qui sapiunt, nostra inferiorem longe, & ita a materia Pendentem, ut sine illa nec vivere possint, nec agere; dum nostras animas etiam a corsore separatas credimus Posse eosdem aeque cogitatio nis, ct volironis actus eXercere. DXXIV. Porro ex his, qui cogitationem, & voluntatem brutis attribuunt, alii utrique generi applicant nomen spiritus, sed distinguunt diversa spirituum genera; al:i vocem spiritualis substantiae tribuunt illis solis, quae cogitare, & velle possint etiam sine ullo neXli zum corpi ,re, & sine ulla materiae organica dispositione, &motu qui necessarius est brutis, ut vivant. Atque id quidem ad modum facile revocari potest ad litem de nomine, & ad ideam, quae assigatur huic voci spiritus, vel spiritualis, cujus vocis latina
Uis orisinaria non nisi tenuem flatum significat; nec magna erit in Vocum iis patione dissicuItas, dummo bene distinguantur a se nVicem materia expers omni &sentietidi, & cogitandi, ac volendi. i, a viventibus sensii pricditis; S in Viventibus ipsis anima immortalis, ac Por se ipsain eriam extra omne anicum corpus capax cogitationis. & voluntatis, a brutis longe linperlaetioribus, vel quia talum sentiendi Oim habeant cimnis cogitationis & voluntatis empertia, vel quia si cogitem. & velint, longe imperfectiores habeant ejusmodi operationes, ac dissoluto per organici corporis cor-
u Pilonem neXU Cum ipso cor ore, Prorsiis dis'ereant.
DXXU Ceterum longc aliud profecto est & tenuitas Iamellae quae determittar hunc potius quam illiun coloratum radium ad refleXionem . ur ad oculos nostros deveniat, in quo sensu adhi-her zol iris nomen vulgLs, & opifices; & dispositio punctorum. et niPonentium particu Iam luminis, quae certum ipsi conciliat re-Dang hilitatis gradum, certum in certis circumst intiis intervallum vicium facilioris refleuronis, & facilioris transi nissus, Unde fit, ut certam in oculi fibris impressonem faciat, in quo sensu nomen coloris adhibent optici; & im remo ipse sem in oculo, & propagata 8d cerebrum, in quo sensu coloris nomen Anatomici usurpare possitnt; & longe aliud quid, & diversum ab iis omnibus, ac ne ana logum quidem 'illis, satrem satis arcto snalogiae, & omnimodae similitudinis genere, est idea illa, quae nobis puci ratur in animo, &qum demum a prioribus illis localibus motibus determinatam in
313쪽
tuemur in nobis ipsis, ac intima nostra conscientia, & animi vis,
de cujus vera in nobiS ipsis existentia dubitare omnino non possumus, evidentissima voce admonent ea de re, & certoS nos reddunt. DXXVI. Porro commercium illud inter animam & corpus, quod unionem appellamus, tria habet inter se diversia legum genera, quarum bina sunt prorsiis diversa ab ea etiam, quae habetur inter materiae puncta; tertium accedit ad ipsam, quanquam etiam ab eadem in multis distrepat. Priores sunt in ordine ad motus locales organici nostri corporis ; vel potius ejus partis, sive ea sit fluidum quoddam tenuissimum, sive sint solidae fibrae; & ad motus non to es, sed animasticos nostri animi, nimirum ad excitationem
idearum, & ad voluntatis amis. Utroque legum genere ad quosedam motus corporis excitantur qi . dam animi actus, ct vice versa S utrumque requirit inter cetera positionem certam in partihus cor poris ad se invicem, S certam animae postior ad ipses ubi enim laesione quadam alis magna organici corporis ea muth: positio partium satis turbatur, ejusmodi legum observantia ccstrit: nec
vero ea locum habere Potest, si anima procul distet a corpore extra ipsum sita. DXXVII. Sunt autem ejusmoni egum duo genera: gite; u et genus est illud, cujus nexus est nccessaritis; alterum, cuius nemo
est liber: habemus enim & liberos, & necessarios motus, ct sie e fit, ut aliquis apoploia i Elus amiti c omnem, stitem resipectu diquorum membrorum, facultatem liberi motus; ar necessarios, non eos tantum, qui ad nutritionem pertinent, Ra Γola machina per dent, sed S. eos, quibus eXcitanti. senationes, retineat. Unde
apparet & illud, diversa esse instrumenta, quibus ad ea duo diversa
motuum genera utimur. Quanouam & in hoc secundo legum g nere fieri posset, ut nexus ibi quidem . liquis necessarius habeatu sed non mutuus. Ut nimirum tota libertas nostra consistat in evel- tandis actibus voluntatis, S eoriam ope etiam ideis mentis, quibus ' . semeI libero animastico motu intrinseco excitatis, per legem bujus secundi generis debeant illico certi locales motus exoriri in ea corporis nostri parte, quae est primum instrumentum liberorum motuum; nulli autem sint motus locales partis ullius nostri corporis, nullae ideae nostrae mentis, quae animum certa lege determinent
ad hunc potius, quam illum voluntatis liberum actum; licet fieri possit, ut certa lege ad id inclinent, & actus alios aliis faciliores reddant, manente tamen semper in animo , in ipsa illa ejus facilita- Nn a re,
314쪽
te, quam dicimus voluntatem, potestate liberrima eligcndi illud
etiam, contra quod inclinatur, & cssciendi ut ex mera ita determinatione praeponderet etiam illud, quod independentur ab G minorem trabet vim. In eodem autem genere neXus quidam necessa rii erunt itidem inter motus locales co oris, ac ideas mentis, cum
quibusdam indeliberatis animi affectionibus quae leges, q/m multae sint, quam variae, & an singula genera ad unicam aliquam satis generalem reduci possint, id vero nobis quidem saltem huc usque est penitus inaccessum. DXXVIK. Tertium legum genus migis assine legi mutuae punctorum materiae est illud, quod ad motum localem pertinet animae ipsius, ac certam ejus positionem ad corpus, α ad certam organorum dispositionem. Durante nimirum inspositione, a qua Pendet vita, anima necessario debet mutare locum, dum locum mutat corpus; at uo id ipsum quodam necessario nexu, non libero; si en m praeceps gravitate sita corpus ruit, si ab .alio repente im- , navi, si me ipsius animae voluntate progreditur, moveri utique cum ipsis debet necessario & anima, ac illam eandem respoEtivqm sedem tenΘre, S corpus comitari ubique. ' Dissolu-Yo autem o neXu Ο.DIni cortim in t umentorum, abit illico, &a corpore, Iam suis inepto usibus, discedit. At in eo harer virium lex localem motum animae respiciens plurimum differt a viribus materiae, quod nec in infini Π protenditur, sed ad certam quandam satis exiguam distantiam, nec illam habet tantam reciprocationem .leterminationis ad accessum, Sc recessum cum tot illis limitibus, vel saltem nullum earirm rerum abemus indicium. Fortasse nec in minimis distantiis a quovis materiae pumilo determinationem ullam habet ad recessum . cum potius ipsa compenetrari cum materia posse videarur . nam ex Phaenc nenis Dec illud certo colligi posse arbi- rror, an cum ullo materiae puncto compenetretur. Deinde nec
t.. iiii iusmodi vires habet perennes, & immutabiles; pereunt enim de- di i structa organi ratione corporis, nec eas lipher, cum sius similibus, nimirum cum aliis animabus, cum quibus idcirco nec impenetrabili- tarem habet, nec illos nexus cohaesonum, ex quibus materiae sen- sbiliras oritur. DXXIX. Ubi sit an mae sedes ex phaenomenis ut que nosse non possumus; an nimirum ea sit praesens cerro cuidam punctorum e numero, & toti spatio intermedio, habenet virtualem illam Eurensionem, quam Num. 8a in primis materiae elementis reiecimus;
315쪽
an cel penetretur cum uno aliquo puncto materiae, citi unita Dcum ferat neces arios illos, & liberos nexus, ut vel illud punctum cum aliis etiam legibus agat in alia puneis quaedam, vel ut enatis certis quibusdam in ipsb motibus cetera fiant per virium legem toti materiae communem; an ipse punehun spatii occupet a nullo materiae puncto occupatum, sed adhuc corporis dicatur forma, &anima per neXum, quem cum certis habeat punctis, respectu quo rum omnes habeat illas motuum localium, ae animasticorum leges, quas diximus; id sene ex puris naturae phaemomenis, & Uero etiam, ut arbitror, eX reflexione, & meditatione 'quavis nunquam nobis innotescet. Illud unum haberi credo in omnibus hisce legibus, quod est observationibus conforme, quod Num. innui, nunquam ab anima produci motum in uno materiae puneto , quin in alio aliquore qualis motus in partem contrariam producariir; unde fit, ut nec liberi, nec necessarii materiae motus ab animabus nostri' orti Perturbent actionis, & reactionis aequalitatem, cona: vationem ejusdem status centri communis .ravitat , α conservati riem ejusdem quantiraris motus in mundo in eandem Plagam computati.
DXXX. Haec quidem de animal iam quod pertinet ad ipsum Divinum Naturae opificem, in hac rheoria esucet ma ..ne S. necessitas ipsum omnino 'dmittendi, dia summa ipsus, atquc infinita potentia, sapientia, Providentia, quae venerationem a nobis demisisissimam, & simul gratum animum, siqUL amorem CXPOsta. ii: ac
vanissima illorum λmnia corruunt penitus , qui Iundum vel casu quodam fortuito putant, vel fatali quadam necessira a potuisse eon. di, vel per se ipsum existere ab aeteri. o suis necestariis legibus consistentem
DXXXI. Et primo quidem quod ad cain, pertinet, se ratiocinantur : finiri terminorum nunieri e inbinationes numero finitas habent; combinationes autem per totam infin 'tam aeternitatem , debent extitis. numero infinitae, etiamsi nomine combinationum . . assumamus totam seriem pertinentem ad quotcunque millenos annos. Quamobrem in fortuita atomorum agitatione si omnia se aequaliter
habuerint, ut in longa fortititorum serie semper accrdir, debuit quaevis ex ipsis redire infinitis vicibus, adeoque infinities maior est probabilitas pro reditu huius individuae combinationis, quam habemus,
quocunque finito numero vicium redeuntis mem casia, quam pro non reditu. Hi quidem inprimis in eo errant, quod putent esse
aliquid, quod in se ipso revera fortuitum fit; cum omnia determi-
316쪽
natas habeant in natura causas, ex quibus profluunt, & idaeo a nobis sortuita dicuntur quaedam, quia causas, a quibuS eorum eX stentia determinatur ignoramus. DXXXII. Sed eo omisso, falsissimum est, numerum combinationum esse finitum in terminis numero finitis, si omnia, quin ad mundi constitutionem necessaria sunt, perpendantur. Est quidem finitus numerus combinationum, si nomine combinationis assumatiir tantummodo ordo quidam, quo alii termini post alios , tent : hinc ultro agnosco illud, si onmes litterae, quae Virgilii poema componunt, versentur temere in sicco aliquo, tum extra an Iur, & ordinentur omnes litterae, aliae post alias, atque ejusmodi peratio continuetur in infinitum, redituram & ipsam combinationem Virgiliai iam numero vicium quemvis determinatum numerum superante. At κd mundi constitutionem habetur inprimis dimositio Punctorum nist criae in spatio patente in longum, latum, α profundum: Porro rectae in uno Diano sunt infinitae, plana in spatios--ι si ita, MPH, --- in quovis plano infinita sunt curvarum genera, quae cum eadem eX dato puncto directionis orian-rur , in quariim singularum classibus infinities plures sunt, quae per datum Punctorum numerum non transeant. Quare ubi seligenda sit curUa, quae transeat per omnia materiae puncta, jam habemus infinitum saltem ordinis tertii. Praeterea determinata ejus
di ea va potest variari in i afinitum distantia puncti cujusvis a sibi proximo; quamobrem numerus dispositionum possibilium pro
quovis puncto naaleriae adhEc cereris manentibus est infinitus, adeo- qtie i, numeyuS ex omnium . mutationibus possibilibus est infinitus ordinis expositi a numero punctorum aucto talem ternario. Iterum velocitas, quam habet dato tem re punctum quodvis, potest
variari in infinitum, &r directio motus potest variari in infinitum ordinis sncundi ob directiones infinitas in eodem plano, & plana infinita in sipitio. Chiare cum constitutio mundi, & sequentiumphaenomenorum series pendeat ab ipsa velocitate, & directione morus , nii meriis, qui exprimit gradum infiniti, ad quem assurgit numerus castitim diversbrum, debet multiplicari rer per numerum
DXXXIII. Est igitur numerus cassium diversbrum non finitus, sed infinitus ordinis expositi a quarta potentia numeri punctorum aucta saltem ternario. atque id etiam determinata citrua virium, quae potest itidem infinir s modis variari. Quamobrem numerus
317쪽
combinationum relativarum ad inndi constitutionem non est mirus Pro dato quovis momento temporis, sed infinitus ordinis altit-simi, resipem infiniti ejus generis, cujus generis est infinitum numeri punetorum spatii in recta quapiam, quae concipiatur utrinque in infinitum producta. At huic infinito est analogum infinitum momentorum temporis in rota utraque aeternitate, Cum unicam dimensionem habeat tempus. Igitur numerus combinationum est infinitus ordinis in immensum altioris ordine infiniti momentorum temporis; adeoque non Qtum non omnes combinationeS non debent redire infinities, sed ratio numeri earum, quae non re deunt , est infinita ordinis altissimi, quam nimirum eXponit quarta. Potentia numeri punctorum aucta saltem binario; vel si libeat varium virium leges, saltem ternario. Quamobrem ruic futile e 3
ΡXXXIV. Sed inde etiam illud eruitur, in im. lolii isto Combinationum numero infinities esse plures pro quoviS genere com binationes inordinatas, quae exhibearit incertum Cha 3 , massam remere volitantium Punctorum, quam quae exhibeant mundum ordinatum , & certis constantem Perpetuis legibuS. Sic ex. gr. ad efformandas particulas, quae constanter mana formam retineant rc-quiritur collocatio in punctis illis, in quibus stinr limites, & quorum numerus debet ella infinities minor, quam nVmerus puncto, rum sitorum extra ipis; nam interse Hon curvae cum aXe bent
fieri in certis punctis, & inter ipsa oebent inrercedere segmenta mis continua, nabentia puncta spatii infinita. Quare obrem iiisi sit aliquis, qui ex omnibus aeque per si possibilibus seligat unam ex ordinatis , infinities probabilius est, infinitare ordinis admodum eicis
Vati, obventuram inordinatam combinationum seriem, & chsos. non ordinatam, & Μundum, quem cernit.,us, & admiramur. Atque ad vincendam determinate eam infinitam improbabilitatem, requiritur infinita vis Conditoris Supremi seligentis unam ex iis infinitis DXXXV. Nec vero illud obiici potest, etiam hominem, statuam aliquam effingat, finita vi eligere illam individuam formam, quam illi dat, inter infinitas, quae haberi possunt. Nam inprimis ille eam individuam non eligit, sed determinat modo admodum cousum fieturam quandam, ct individua illa oritur ex naturae legibus, & Μundi constitutione illa individua, quam naturae opisex. Infinitus infinitam indeterminationem superans determinavir, per quam ab ejus voluntatis achi onuntiir illi certi motus in ejus brachiis,
318쪽
λει, δι ab hisce moriis instrumentoriam. Muin etiam in genere idcirco tam multi Philosophi determinationem ad individuum, S determinationem ad omnes illos gnadus, ad quos cognitio creati determinantis non pertingit, rejecerunt in DEUM innnita cognostendi, S disternendi vi praeditum, necessaria ad determinandum unum individuum casum ex infinitis ad idem genus pertinentibus; cum crearae mentis cmitio ad finitum tantummodo graduum diversorum numerum dillincte percipiendum extendi posin ; fine ullo autem determinante ex casibus infinitis, & quidem tanto infinitatis gradu , individuus unus prae aliis per se, aut per fortuitam eventualitatem prodire omnino non potest. DXXXVI. Sed nec dici potest, hunc ipsum ordinem necessar ri esse, α aeternum, ac per se subsistere, casu quovis sequente determinero a proxime praecedente, & a lege virium intrinseca,& necestaris iiς individuis punctis, & non aliis. Nam contra hoc ipsum miseruic Ane effugium quamplurima sunt, quae opponi postum Imii rotis admin uiri itissume eisti ut homo sibi serio petitia-deat, hanc unam virium legem, quam habet hoc individuum pun-
Eturn respectu hujus individui punEhi, mille possibilem, & necessa
riam, ut nimii inia in hac inclividua distantia se potius attrahant, quam repellant, & se attrahant Panta potius attractione, quam alia. Nulla apparet ione conneXio inter distantiam tantam, & tantam talis spect i i im, ut ibi non Dotu rit esse alia quaevis, S ut hanc potius , quam alth. Π Pro hisce Punct is non selegerit arbitrium entis habentis infinitam de ermintari,am potentiam, vel pro hisce punctis id, si liboeir, ex natura sitia petentibus, non posuerit alia punm illam aliam perentibus ex sua itidem natura.
DXXXVII. Praeterea cum S infinitum, & infinite parvum in se determinatum, S n se rate, sit impossibiIe; quod de infinito in extensione demonstravi b pluribus in locis, nec una tanrum
319쪽
demonstritione, ut in Dissertatione de Natura, usi infinitori , . V infinite paravorum, ac in Dissertatione adjecta meis Setitiorum co- mcarum elementis, Elementa tom. 3; finitus est numerus punctorum materiae, vel saltem in communi etiam sententia finita es .materiae existentis massa, quae finitum statium occupare . debet, & non in infinitum protendi. Porro cur hic sit potius numerus Punctorum, haec PotiuS massae quantitas in natura, quam alia, nulla sane ratio esse potest, nisi arbitrium entis infinita determinativa potentia praediti; & nemo sanus sibi facile serio persuadebit, in quodam deter minato numero punctorum haberi necesstatem existentiae potius, quam in alio quovis. DXXXVIII. Accedit illud, quod si muncus cum hisce legibus fuisset ab aeterno, extitissent jam motus aeterni, & linea' a singulis punctis descriptae debuissent fuisse jam in infinio: m produetae; nam in se ipsas non redeunt sine arbitrio er is infinitam is, probabilitatem vincentis, cum demonstraverim 1ἰipra pluribus in
locis, infinities improbabilius esse, aliquod Pone .im redire aliquando ad locum, quem alio temporis momento occupaverit, quam nullum redire unquam. Porro infinitum in extensione impossibile prorsus esse, ego quidem demonstravi, uti monui. S. illimpossibilitas pertinere debet ad omne genus linearum, quae in in . finitum productae sint. Poteli utique motus continuari in infinitum her aeternitatem futuram, qu 2 si is quando caepir, nu . quam habebitur momentum temporis, in quo iam euerit exiitentia infinia rise lineae: secus vero, si Per aeternitistem praecedentem lam exri. teriti nec in eo futuram aeterni atem cum praeterita promus analo.
gam esse censeo, ut illud indefinitum futurae non sit venim quod.dam infinitum praeteritae. Quod s linea infinita non fuerit, & o 'quies est infinities adhuc improbabilior, quam regresius pro unico 'et temporis momento ad idem spatii Punctum, ac multo m nis terer- .
MPm. ωι DCC est unisum infinitaem absolutum eontentum restribas CD, CRAE surdiam diritin tantummodo, ubi sinatis morsus limitibus, a quibus iniuntur ae
320쪽
na quies; utique nec motum habuit aeternum materia, nec existere potuit ab aeterno, cum sine & quiete, & motu eriissere non Potu- . erit, adeoque creatione, & creatore fuit opus, qui idcirco infinitam haberet effectivam potentiam, ut omnem creare Poster materiam, ac infinitam determinativam potentiam, ut libero arbitrio suo utens ex omnibus infinitis postibilibus momentis totius aeternitatis in utramque partem indefinitae illud posset seligere individuum momentum, in quo materiam crearet, ac ex omnibus
infinitis illis possibilibus statibus, & quidem tam sublimi infinitatis
gradu, seligere illum individuum statum, complectentem unum ex illis curvis per omnia punm dato ordine accepta transeuntibus. ac in ea cle terminatas allas distantias, ac determinatas motuum veloci- ar. , & directiones. DXX IX. Verum hisce omnibus etiam omissis, est illud a determinatione itidem necessaria repetitum, & in quavis Theoria V Iidissimiain, Ied adhuc magis in ni ea, in qua omnia Phaenomena veri lemmae virium, α inem e vi. Nimirum materia licet Donatur ejuSmodi, ut habeat necessariam, & sibi essentialem vim inertia , & virium activarum legem; adhuc ut quovis dato temporepc steriore laabest determinatum statum, quem habet, debet determinari ad ipsum a statu praecedenti, qui si fuisset diversus, diver. ius effer de subsequens; neque enim lapis, qui sequenti tempore est in cellure ibi esset. . t immediate antecedenti filisset in luna. Quare staciis ille, qui stabetur tempore sequenti, nec a se ipsis, nec a mareria, nec ab ullo en re materiali tum eXistente, habet determi-riationem ad eXistendum, & proprietates, quas habet materia perennes, indifferentiam per se continent, nec ullam determinationem in lucunt. Determinationem igitur, quam habet ille status ad existendum, accipi r a statu praecedenti. Porro status praecedens non Potest determinaria sequentem, nisi quatenus ipse determinate exi-ιlit. Ipse autem nullam itidem in se habet determinationem ad -e cistendi m , sed illam accipit a pria cedente. Ergo nihil habemus adhuc in ipQ secundum se considerato determinationis ad existendum postremo illi statui. Quod de secundo diximus, dicendum de tertio praecedente, qui determinationem debet accinere a quarto, adeoque in se nullam habet determinationem pro existentia sui, nec idcirco ullam pro existentia postremi. Verum eodem pacto progrediendo in infinitum, habemus infinitam seriem statuum, in quorum singulis habemus merum nihil in ordine ad determinatam existen Dipiti by COO le