장음표시 사용
121쪽
r os S. PAULINI Eloquii tenuis, quo te loquar, inde prosectb
es Ducitur , unde etiam s ual)s exundat origo.
Nam quis vel modico te su mina potentia summi Christe Patris fari sine te queat e Ipse tuus te Inspirat Christus dici quo Iumine lumeo Et Patris & nati par cernimus , Ut duce sanctoe s Adspirante Drum fateamur cum Patre Christum: i bSed quia dum vivi fontis gero nomen in ore, Gutta meum stillauit in os de flumine Verbi . . e Forth aliquem reserent ex hinc mea labra saporem, Et nunc munus aquae non siccis saucibus arens cso Lingua, sed uberius velut humectata loquetur. Omnibus instructis operum , quae multa Videntur, Postulat iste locus deuotae nomen Abellae Indere versiculis , nam digna videtur honore
Nominis huius, ut in laudem Felicis & ipsa ess Laudetur , quia pro Pelicis honore laborem Sponte sibi sumpsit, quod desudare sub aesta Rupibus abruptis requiem , pretiumque putauit 'Parua quidem haec muris, sed sancto magna seretro Vrbs opere haec nostrae hinc sex mi Iibus absita Nolae 66o ALV. MI. Ipse tuus te. Lectio, sensiisque non parui in caligine sedent Nedelam tamen alijs intentandam relinquo. V. 63 2. Vomen Abella. Legendum Abella, non Auella, quippe quod
apud Ptolomaeum , ac Strabonem, ut obseruat Clytier. in Ital. antiqua Iib. . pag. 338 s. scribitur Α'a.λλα, non vero Α.ε - . In marmore
vetulio apud Capacium legitur POPVLVS ABELLANVS. Virgilius quoque AEneid. lib. 7. Abellam memoratiit: Et quos melliferae despectant maenia Abella. Seruus tamen ad hunc virgili, locum malifera legendum monet, nam lae Punica mala nasiuntur. Vide praeterea Iulii num Trogi abbreuiatorem tib io. , & Plinium lib. I. cap. s. V. 8. Sancto magna feretro . Nondum rescire datum est mihi, quodnam Sancti corpus olim Abellae conderetur, quicquid in hanc rem Iahoris impenderi eruditissimus vir, mihique multum commendandus Hercules Barnssus, qui nullum praetermisi, dum Neapoli ageret, Officium, ut huius erud tionis cognitionem attingeret. In Codice nostro ita legitur: Sed Sancto mihi magna feret. Ego defectum supplem in Postremo verbo, illudque m:hι metro suadente expunxi. v. 6 π. Urbs opere. Error procul dubio in carmine, quem tollere non audeo.
122쪽
eco Altiiugos montes interiacet, ex quibus ortas Cominus haurit aquas, S in V nam suscipit arcam, Unde per insertos calices sibi prima fluentum Vindicat, & reliquo Nolanam profluit urbem Flumine, multa rigans & in agris praedia passim 66j Sed redeam ad grates operis pro munere habendas; Namque operas ad aquaeductum, quem longa vetustas
Ruperat, ad sua vasa iter uiu formasque vocandum Praebuit ubertim gratas operas. Locus altis Insertus scopulis nullo neque calle viarum 67O Iumentis etiam penetrabilis esse negabat; Vnde etiam mercede manum reperire paratam
Dissicile immensi iaciebant ardua montis; Quo maior mercedis honor locupletat Abellam ,
- - Quod audeo. Gemmae nunc temporis numerari possunt Abellae. Nova una. vetus altera. Illa non sex Passuum millibus Nolana ab urbe distat; tu vero, ut ait Capae. Hist. Ne p. lib. a. cap. 3o. , vestigia vetusta prodit.
quae haud a noua longius absunt, murorum, turriumque reliqui sperspicua , 1 . ferὸ stadiorum ambrtu circumscripta. V. 66o. istiugos montes. Capacius loco laudato haec habet: In moniatium m collium theatro positastaei Abella in Campana planitie .ct quam is
vis Deme montium iuga rigeant, tanta vibilominus aflatur aeris amanitate , vi nnmquam accolae frigorum t murras perrιm cant. v. 66i. Cominus haurit aquas. De riuulis, qui ex Abellanis montibus cadunt, & Nolam usque deferuntur legendus Ambrosius Leo de Nola lib. I. cap. I. , & Capacius loco memorato.
66i. Per infertos calices. in id sit calix in Aquaeductibiis Glossar, Streliqui Lexicographi silent. Frontinum tamen habeo docentem lib. de Ruaed. Romae: Est autem , inquit ille, calix modulus aeneus, qui riuo, vel eastello inditur, huic Gula applicantur, Longitudo eius habere debet digitos non minus XII., lumen, idest capacitatem , quanta imperata fuerit . Excogitatus videtur, quoniam rigor aris di*cilior ad sexum non temerὸ potest laxari, vel coarctari. Hanc vocem usurpat insta laudatus Auctore Procurator calicem eius moduli, qui fuerit imperatus, adhibitis libratoribus signari cogitet. Et rurius: Circa eollocandos quoque calices obseruarι aportet, ut ad ιιneam ordinentur, nec alterius ιnferior ca lix alterius superior Ponatur. Denique haec notanda refert: In quorumisdam Utilis ne calices quidem positι Juerunt. V. 666. Namque operas. Ita scripsi. In MS. habetur: rmque operis. V. 668. Gratas operas. Et hic quoque sic legendum arbitror pro eo quod eli in MS. gratis operis.
123쪽
Quod prompte famulata lacro Felicis honori 67s Effusa pietate manus impendit inemptas. Cernere erat trepidas tota de plebe catherum ordinis & populi simul una mente coactas
Mane nouo excitos ad opus concurrere laetos, Certatimque alacres in summa cacumina ferri, 68o Et sub fasce graui cophini cerulce subacta, Cae mentisque limul dumosa per ardua vectos Sole lub ardenti crebros iterare recursus, Et tota, quam langa dies aestate moratur, Tendere ab Aurora seras in vesperis horas , 683 Peruigi Iesque animis , modica vix nocte refectis Corporibus, rurium ante diem fabrilia ad arma Surgere, nec sentire Deo Vegetante laborem. Denique sic operis processit gratia magni, Vt tamquam ludo paucis opus omne diebus Sumeret explicitum pellicto munere finem , Formaque tanginquis a montibus aggeris , arto Quae iuerat longe prius interrupta veterno, Undique fonticulis diuersa ex rupe receptis
apud Euangeli itas non modo, sed apud Latinos quoque meliores occur
Nunc sacri fontis nemus , oe delubra Ioeantin Iudaeis, quorum cophinuy, fanumque futellex. Idem repetit in Sat. o. v. 42. Egregiam de plano eruditionem , nem msgnum Iudaicae seruitutis fuisse , pete a Laurent,o Ram ire E de Prado
V. 69r. Formaque . Formae eanales struttiles sunt, O arcaati. ut ait Vi truvius. Nomen hoc Sidon. Apoll. lib. 8. cap. 7. usurpavic: Cuius mihi non solum formas, verum etiam Naumacmas videbar epotaturus . Fron-rin. lib. i. de x. , Calliod. EP. zi., I., Symmach. Ep. 3 3. lib. to. . Am arrian. lib.28. , & alii meminere . At Onymus de Aquaeduci. Nunc nomina aquarum , qua usibus aeterna Vrbis formarum constructionibus M,ectae sunt, indicemus. Palladius lib. 9. tit. O. Aqua si per formam duectuν, solidandus est canalis, ne per rimas possit elabi. Hinc Magi ii ratus inbebatur, cui comes Formarum, de Cursitor Formarum nomen erat, tria. Inscriptionibus veluti is non raro currcn. . De hoc vide clarissimum
Du Fresiarum in Gloss. Med. M inc Lae.
124쪽
Collectam reuocaret aquam sitientibus olim dys Urbibus, & pleno per milia multa viarum Tramite formarum , & notiri Felicis inundans Laeta nouum calicem fluuio superante repleret. Et quod diuini documentum muneris egit Largior aestiuis huc mensibus unda cucurrit, co Quam prius hybernis ex imbribus ire solebat. Ille ego te modo iure ream , mea Nola, patrono Communi statuam, di blandae pietatis ab ita Mente manens placida mutum simulabo patronum Filiolam increpitans veteris lub voce querelae. Vos Nam mihi, Nola, tui consortia iusta petenti Pontis eo turbata metu quasi dura negabas Hospitium communis aquae , diuinaque iura Respicere oblita, humanis mea vota putabaa Viribus, & mihi te Felicem Oblita daturam io Credebas, ac, si uributiles, mox tibi siccam Subducto patriam potu fore imella gemebas, Idque etiam moto damnabas saepe Lumultu, V. 69s. Per milia musta. Milia pro Missiaria vox prosectb melio Ghus ignota, sed aeuo Paulini usurpata. Hac noller supra usus tuerat rVrbs opere bac nostrae hinc sex milibus absita riolae . Adhibitam quoque inuenio a Rutilio Numacia O lib. 1., qui Paulini aera te floruit:
Interualla via fessis Araestare videtur
Qui notat inscriptus r ullia multa lapis. Ego a Graecis Latio illatum hoc nomen arbitror , apud illos enim in usa fuit MIλω pro mille passibus . quod vocabulum Strabo lib. I. usurpavit.
De hac voce Suidas ait : Mιλιον μειρον την γῆς. πιι δεκα. αίλια δεσσενα ἡ . Milium mensura terra. Dccem Mitia habent So. stadia Idcirco Contantinopoli Mi λιον appellabatur locus, unde inae numerabantur , es ubi itinerum meta merae sita . ad instar Militaras Aurei, quod Romae antiquitus erectum fuit, de quo vide erudit. Du Fressanam lib. r. CP. Christ. cap. 14. Palladius propterea Paulino synchronus in Hist Laus cap. 6 2o. dc 77. mIli1 vocem Pro millι-ι usurpat, quam Latinus eius Interpres admodum velutius retinuit. ln Codice notiro per unicuiri L. scribitur hoc vocabulum . Ego non immutaui , quum maxime ad
v. 7io. credebas . Forsen verbum aliqua indiget emendatione. Certe sensus clarior euadcye POilec. v. 7 Q
125쪽
Nestia diuinis opibus promptos fore sontes, Sicut & experta es. Nam mox Deus ipse Creator , is Arguit ignauas Christo diffidere mentes , Cum tibi post placitam pacem ut iam numinis usum
Felici consorte pie partita teneres δQuo magis exsuperante tuam bonitate querelam Argueret. Non, ut metuebas, ille sitire '72o Uiuisa te fecit aqua, sed ut auctor , & altor Rerum hominumque simul , qui condidit omnia verbo, Ostendit tibi rem esse suam, quam tu eius amico Ut propriam Domino rerum dissici negabas. Vidisti certe nam te res ipsa fateri is Compulit )aeterni sublimia iura parentis, s potens meritum cum larga sub aestu Efflueret, damnoque pio, quo Martyris aulis Tradideras partem , subitos creuisse meatus, Laxatoque suis in faucibus ubere fontis 3o Iussa fluenta tibi cum faenore reddita multo Maenibus influxisse tuis, & tempore in ipso , o totiens undae possessor egere solebas, In multum referente Deo quod sumpserat a te ἰFluxit abunda tuis aqua potibus, atque lauacris Tis Quodnam igitur tanto pro munere munus, Abella Pauper opum , referam tibi e Saltem carmine nostro
Obsequium nomenque tuum dum praedico signans, Hoc pensabo tibi pretium mercedis honore , Felicis Sancti scribaris ut addita semper
et o Laudibus, & tanti memoreris alumna patroni, Cuius donorum tibi portio maxima facta est. Nunc tuus iste labor, quo te Eelicis adegit Spiritus, ut tota tibi plebe vel Ordine concors Adgredereris opus magno sudore parandum , 7 3 Temporc & aestiuo durum duplicante laborem, Molis ut aaliquae per iniqua cacumina sormam V. 7 6. Pauper opum . Abellae pauperiem tetigit etiam Silius Italic. lib. 8. Sorrentum, oe pauper sulci cerealis Abella.
126쪽
Praeteritis notam sectis , iam verb sinetvsu Deficientis aquae , superactis undique multi Congerie lyluis inter iuga vasta latentem ti7so Exuis aggeribus densis , oblitaque dudum Munia restituis , sparsasque per auia Venas, Pumiceis alte quae sorbebantur arenis , Colligis, & sua quamque sequi vestigia rursus Cogis aquam , & reducem formae matricis in oti sue Inuehis , & dudum vacuos cessante meatu
Exundare facis suetu remeante canales,
Atque diu queiulam subductis fontibus vlbem Iam desperato periundis flumine Nolam, Quae fruitur Pelicis aquis quia copia non est 6o Haec ipsi sua nunc urbi, quam nuper adepta est Felicis studio modicae pro munere guttae Ex ope diuina largis ditata fluentis. Ergo & tu mecum paruam quasi mater Abellam
Nola foue, quoniam, ut cognoscis , di ipsa tuarum, 6s Filia cum tua sit, tamen est tibi mater aquarum, Cuius ab indigenis tibi montibus affluet omnis Copia , quae fueras felicibus ante superba, Et qua post itudio meliore ministra tu illi. Gaude igitur , mea Nola, tibi, de gratare profusis 77o Viribus exultaus Christo, qui te per amicum Dilectumque suum Pelicem finxit, & auxit NNatura famulante tuum manus alta decorem Cerne tuam iaciem,.qua nunc noua paenituisti, Ut noscas , dederisne aliquid Felicis honori,
7s An magis a Felice Dei cumulata colatis ;Asper
V. 767. Copia quae fueras. Ita in Codice . Corrigere non ausim.
V. 773. Panituisti. Paniteo apud veteres Latinos usurpatum, ac propterea eleganter quo ue a Paulino usurpatur. Testis est vetustiss. Priscian. lib. II. de temp. & form. Partici p., ubi de Imper son. loquens ait: Sciendum tamen quod hae omnia inueniuntur persectorum declinationem habentia in usu veterum teste Capro, pigeo, pudeo, radeo. paeniteo. Monuit etiam utriusqtie luignae peritiissimus vir, & summa refertus eruditi
ne Michael M:idd. us magni viri Caroli Mariae Maddi, filius apud Pacuuium se legisse panitebunt. V. 78I.
127쪽
Asper ubi nudis arebat calculus aruis, Nunc mutata viret madefactis gratia glebis . Non istos tantum fontes tibi, Nola , profudit Felicis merito tibi diues gratia Christi. D Caelin uos etiam sontes huc ad tua duxit Maenia, Felicisque sinu gaudente locatos
Diffluere in multas effusis amnibus urbes
Urbe tua iussit. Eamulos Christi loquor istos .
Par inlustre Deo , par nobile nomine Christi as Albina cum matre tuis modb finibus ortos. Pignora Cunctorum Sanctorum , & gaudia Caeli, Piniadae Melani eum faedere par benedictum. Hos Deus & natos Pelicis , & ubera fecit, Ubera Diu inae bonitatis proflua lacte, E quibus omnis inops alimenta fluentia sumit, Omnis item diues documenta salubria sumit. Hi sunt ecce pio Christi de numine fomes , Qui non visibili per terram gurgite manant, 'De viva miserantis aqua pietatis abundant.
79s Hos tu Christe tibi praesta ubertate perenni .
Scaturire tui Felicis in ubere fontes, Et numquam has ullo tenuari sidere venas.
Innue pectoribus semper tibi Christe dicatis, Felicique tuo de peccatoribus ipsi . -
8oo Mandatis tribue, ut numquam pietas ina nostris Visceribus fontem huius opis subducat, & ipse Fons a lante tuo Folix nos largus inundet, Semper ut in nobis saliat, Rex Christe, tuus sons, Et nos de miseris , & egenis sorte tui iam so Nominis obtineat felices uiuere Felix. V. 787. Piniadae. Hoc est Piniani, qui Hrte alterius Piniani filius erat,
128쪽
PRaeclarissima haec S. PAvLiNI carmina in Ethnicos post
XIII. Natalem subsequuntur in Codice nostro. Mira inest eruditio , & solitus Poetae eloquentissimi spiritus. Primum in Iudaeos, in Gentiles deinde sertur , quorum Numina , variam Philosophiam , erroresque plurimos notat. Hoc opus innui certum arbitror in Epist. 3 . S. Augustini ad PAvLIN v M ita scribentis: Aduersus Paganos te scribere didici ex
fratribus. Sι quid de tuo pectore mercisur , indifferenter mitte , Ut Iegamus; nam pectus tuum tale Domini oraculum est, vi ex eo nobis
tam placita , o aduersus loquacis mas quassiones explicatissima dari respoWa prasumamus . Opinabatur forsan Augustinus statutum fuisse P AvLINo uniueriam Ethnicorum confodere superstitio nem, sed huiuimodi consilium Poetae sacro non obuenerat, cui tantum placuit Paganorum explicare, non refutare dementiam. Fama aliud Augustino sua lit, ve mirum non sit, si a PavLi Noloquacissimas quaestiones explicatas opperiri se dicat . Certe si P Λvo Nus egregium aliquod opus in Paganos scribendum la- scepisset, Gennadius eius scripta recensens mentionem aliquam iniecisset. Superest igitur, ut ab eodem Sancto exiguum hac de re opus elaboratum fuisse dicamus, cuiusmodi est hocce Poetna . Quin & elucubrati libelli tempus coniecturam i: ostram tueri vi
detur. Obbrio, o Probino coss., inquit Prosper in Chron. hoc est
Anno Domini 393ὰ Ahgustinus B. Ambrosi, discipulus multa facundia, doctrinaque eacellens Hippone Regio in Africa Episcopus ordinatur . SuM porro ordinationis tamquam nuper lactae certiorem P ΛvLIN vri Augustinus facit in eadem supra citata Epiliola , dum ait: Qua Eccleba card tenear, ea hoc vestra charitas oportet attendat, quod Beatis mus Pater Valerius nec presbyterum me esse Dum plus est , nisi urato rem mihi CoepiIcopatus sarcinam imponeret σc. Haec ergo Augustini Epistola aut sub finem anni 3 F., aut sub initium sublequentis pro cul dubio scripta . Ut enim Chii fletius parte a. cap. 8. Paulin. Il
129쪽
brem eiusdem Anni 3ps. Itaque hoc Anno aduersus Paganos P xv-LI N vs noster scriptis pugnabat. Nolam hic se receperat eadente A. C. 39 ., ibique maturato conuersionis suae consilio praestantissi- mam Christianae uitae methodum aggressus fuerat. Hoc vero idem consilium tangit huius Poematis initio his verbis r Discus, fateor, sectas Antonius omnes Tlurima quaesiuι, per singula quaque cucurri , Sed nihil inueni melius, quam credere ccbrasto
Vberius hoc sequentia euincunt. Hae ego euncta prius o clarum eum lumes adeptus 8Ieque diu incertum , o tot tempestatibus uiuum
sancta salutari fuscepit Eclesia portu, vostque vagos subtus tranquilla in sede locauit ,
Ut mihi iam liceat detersa nube malorum
Tempore promisso lucem sperare serenam Et talia : Vt modo qui nobis errorem mentis ademit, HIe meliore via Paradisi limina pandat Felix . Mostra fides um certoque dicata. En ut secesium Nolanum, novumque vitae institutum nuper sibi ele- etiam nobis PAvLINus insinuat. Itaque quum hos versus elucu-hrarit eo tempore ΡΛvLINus, quo totum animum Christo, eluserue Fidei deuouerat, hoc est A. 3s . , aut 39F., Vides eosdem inci
ere in supra memoratum tempus, quo P AvLINus contra Paga nos scribere ab Augustino etiam dicitur. Quis ille Antonius fuerit, cui Poema suum P AvLINus inscribit, diuinare nequeo. Ad pri mum operis conspectum pro Antonius legendum Ausonius suspica har, quem utique arctissima familiaritate quondam complectebatut PAvLINVS, carminibusque non paucis etiamnum extantibus est alloquutus . Sed interruptum inter hosce duos egregios viros amoris commercium iampridem fuerat, & alijs sane verb:s Poeta noster usus fuisset, si ad Ausonium, suum olim praeceptorem, ac pene pa rentem, scripsisset. Antonium vero istum Christianorum albo fuisse inscriptum non ambigo, quum Dauid illi in exemplum adducatur οῦ Et ne di pliceat , quod talia carmina pando , Muid ipse chebm modulata voce rogauit,
Guo nos exemplo pro magnis parua canemus .
130쪽
, fateor , sectas Antonius omnes, Utam Plurima quaesiui , per singula quaeque cucurri . Sed nihil inueni melius quam credere Christo . Haec ego disposui leni conscribere versu, s Et ne displiceat, quod talia carmina pando, David ipse chelym modulata voce rogauit , Quo nos exemplo pro magnis parua canemus , Dicentes quae sunt fugienda , sequenda, colenda , Cum tameta in cunctis oc res, & causa probetur. io Iudaicum primci populum nee gratia mouit Mira Dei , nam tum Pharaoni ereptus iniquo, Et mare transgressus pedibus, lucente columna Cum Duce , qui mergi infestos vidit equestre , Et cui desertis nihilum quoque delatu agris,as Manna cui e caelo , & sons de rupe cucurrῶt, Post haec ipse Deum praestantem tanta negauit, Dumque a Iiud Numen dementi pecto te quaerit , Ignibus incensis quod misit perdidit aurum . Par quoque Paganus lapides, quos sculpsit, adorat,ao Et facit ipse sibi , quod debeat ipse timere. Tum simulacra colit, quae sic ex aere figurat,
, carminis rationi aliquid deest . Fortasse pro mergi legendum mersos. Et fons. Hla quoque laborat aliquantulum versus. Scriberem I
. Manna cui δ eato, evi siona m. Ex aere figurat. Tertullian. in Apole g. cap. I. idem Domesticos 'Deos, quos Lares dicitis, domestica po-