Christiani Alberti Doederlini Animadversiones historicocriticae de Thaletis et Phytagorae theologica ratione

21쪽

runt disciplinae illius fornaam: Deum esse mentem diuersam separatamque a prima materia: hanc. tamquam mundi animam, transire atque PQrmeare per omnes uniuersi partes: hinc daemonum plena esse omnia, deumque & videre cuncta, & mundi gerere omniumque rerum

curam.

. II L

Verum, si accuratius rem consideraueris, quaecunque in hanc dicuntur sententiam: ea admodum incerta deprchendes & infirma esse. Purgandi Thaletis, atque tantae ab eo amoliendae impietitis stuuium abstulisse istos videtur m guos viros, Vt i te magis, quam vere constantemque de Thaletis sententia statuerent. Nequo ego hoc eorum improbo consilium: nec invideo Thaleti, si quidem ipse i mi a sapuit, quam quae cle eo veteros scriptores memoriae prodiderunt. Verumtamen non id iam agitur, qualis fortasse Thaletis elle potuerit sententia: sed qualem eius nobis tradant rationem auctores illi , quorum monumenta Vnum hodie habemus historiae philosophicae prisci aeui sontem. Ut igitur, qualis istius ex veterum scriptorum monumentis theologia statuenda sit, via & ratione inuestigemus, quatuor sere his locis totam nostram complecte-

CUD ORTHus in s YSTEM. IN TE L. Ρ. J, ς. 3, 3 ao. p. iai. seqq. Et, qui arctioriduntaxat vinculo materiam cum deo conitinctam este ex Thaletis senientia statuit, CELEBER BRVCX. l. c.

22쪽

mur disputationem : ut primo Thalem ostendamus ah una sibique in omnibus partibus suis simili materia uniuersi mundi deduxit te genera tionem : deinde eandem hanc primam materiam in minima indiuiduaque corpuscula diuilam eum eredidisse doceamur : post vero ipsas primae materiae partes sensu & intelligentia perfusas animatasque esse: quarto denique loco, Thaletis.& Heracliti rationem comparemus, ac Vimm-que, si si mam rei spectes, mons Tomus, idem fere seculum videri, hac una constituta disserentia, Vti, quam materiam Thales aqueae naturae esse voluit, eam Heraclitus ad ignem Propius dixerit accedere. g. IU. Et ad primum locum quod attinet, omnino, iste ab aliis iam ita pertram tus est, ut, si Vlla plerisque Veterum constare debet auctoritas, o innis Thaletis defenso frustra suscepta esse, ne que aliter de illius ratione statui ullo pacto posse videatur, nisi ab una eum materia totius mundi omni uinque rerum deriuasle ortum, nec ulluin agnouisse intelligens principium, quod quidem ab ipla prima materia diuersum separatumquest m). Supersedere igitur tota hac probatione possemus, nisi, eo quidem consilio, quo Orationi nostrae sua constet perpetuitas, potiora

23쪽

huius rei argumenta paucis indicanda nobis ellent. Aristotcles igitur primus in aciem prodeat, quo quidem, Ut mea fert sententia, antiquorum nemo clarius aut magis perspicue exposuit de Thaletis disciplina. Explicaturus autem Aristoteles veterum philosophorum de initiis rerum opiniones n), ordinem tempOrum seruans, antiquissimos quidem eorum, inquit.

qui primi philosophari sint, seu illa existimasse

rerum omnium principia, quae in materiae Decie sunt: τας εν υλης ειδει μονονάρ ς εινα πανσων. Ex quo enim omnia entia star, Us ad quod ultimum eorrumpantur . subsantia quidem permanente, mutatis quamquam passionibus, hoe elementum,/hoc omnium rerum eos habuisse principium: oportere enim aliquam naturam, aut unam aut plures , esse, e quibus eaetera flant, illa conseruata: non inter omnes autem illud quidem conuenire, unane, an plures

huiusmodi sint substantiae . aut qualis ea sit 'Thalem, qui sit princeps huius philosophiae . aquam

dixi se esse illud principium ; Anaximenem autem T Diogenem aera; Hippasum Metapontinum Heraclitum Ephesium, ignem: Empedoclem vero plura statui e eiusmodi principia ;l etenim coniunctis tribus illis quartum, nempe terram, admisisse: neque tamen horum quemquam de alio quodam incorporali atque intelligenti principio,

quod sit a prima materia diuersum, fuisse sellisserum, ut qui unis sis primae materiae elementis fuerint

24쪽

fuerint contenti: donec tandem posteriores re ima atque ratione coacti Ulterius quaererent, quae Istea a motionis atque mutationis in elementis:

quam quidem quaesionem primum Anaxa ora1r aut fortasse Hermotimum Clazomenium instituisse. Eandem sere disputationem Aristoteles alio loco suscipiens so), eos reprehendit, qui nonnisi

unam statuissent materiam rerum principium, ut aquam, aut aerem &c. Quibus quidem verbis Thalem rursus, quamuis eum non nominet Aristoteles, aperte peti in aprico est. Sed fortasse ipsa huius orationis apud Aristotelem continuatio aliam nos ei subiicere vim & interpretationem cogit 3 fortasse hi ipsi Ionici philosophi ii

sunt, quos necessitate adactos esse ipse Aristoteles perhibet, ad ulterius quaerendum, aliudque adsciscendum, praeter primam materiam, Principium , quod sit motus causa: omnisque Ionicorum culpa in eo versatur , quod obseuretantum tecteque de incorporali quadam natura cogitauerint , id quod Anaxagoras contra φανερως fecit sp)8 Tam est acuta subtilisque haec interpretatio, tamque digna summo ingenio ILL vs TR Is auctoris sui, ut audax fortasse immodestusue videar, qui discedere ab ista sustineam. Sed pace magni viri, qui summa humanitate exaequat ingenii singulare acumen, facile mihi licere confido, ut eam,

B s quae

25쪽

quae mihi in animo haeret, dubitationem, ea qua par est verecundia, paucis eX ponam. Atque primum quidem illud haud satis intelligo, qua ratione, quave causa potui illat Aristoteles Peculiare quoddam ab aliisque philosophis dissentiens genus istorum constituere, qui, ne glecto plane incorporali principio, eX Vna mam teria totius mundi generationem intelligi voluerint; si quidem ad hos ipsos ea pertineret Aristotelis adseueratio, coacitos nimirum eos fuisse, aliud principium, praeter materiam, quaerere 3 Qui, quaeso, opponi aliis, mentis effectionem adstruentibus, ab Aristotele iidem potuissent Qui dici i Ili postent mentis rationem negleXisse, quam ipsi, quamuis obscure, probassent tamen Z Neque prosecto ullo Aristoteles pacto constare sibi, nec aliquis in uniuersa disputationis perpetuitate sensus inesse possit Quo deinde iure, quave constantia Aristoteles pluribus, uno, locis, hos ipsos philosephos tam

grauiter neglectae purae mentis accusare, erro risque eos ob hanc unam maxime causam postulare potuisset, quod mundi ortum eX Vna materia, nulla interueniente mentis effectione, eX-plicare essent conati 3 si quidem hoc loco alia . quas ipsos huic menti partes obscure saltem dedisse, ipse adleueraret. Consideremus modo,

quam iratus sit Aristoteles his ipsis philosophis paullo post sqὶ: inepte ille quidem, si vel ipso' fatente, iidem rationi cedentes principium

26쪽

eiusmodi eorpore vacans. & quaesiverint& receperint in lisciplinam suam. Quid denique ea sbi vellet disputatio, quam alio loco idem

Aristoteles de animae natura instituit r)8 eos, inquiens, qui praeter materiae clementa purae etiam menti a materia diuersae aliquid reliquerint loci, distinxisse animam, quae composita tex elementis a mente AEte intelle ξω, quam rati nem Anaxagoras secutus sit s Plato: qui contramιlla agnouerint rerum initia, praeter Priam materiam, iis s animam atque intellectum idem valere ; eanr etenim, qua prima materia sit praedita , mouendi vim producere in animalibus refugum s intelligentiam. In horum autem numero, qui ita sentiant, Thalem Dominatim refert Aristoteles. Vides, nil Thalem ex Aristotelis iudicio sollicitum fuisse de alia quadam

motionis musa, praeter Urias materiae VireS,

Vt qui propterea & ipsam intelligendi facultatem in prima materia versari voluerit. Atqui siniti constantique modo Aristoteles, quotiescunque in antiquos istos physicos sermo ineidit. His cunctis de causis animum meum inducere non pollum, ut Aristotelem dixisse credam, hos ipsos Ionicos, neces litate & ratione coactos, de alio quodam intelligenti principio, a materia diuerso, tandem cogitasse. Procedente tempore , cum stolida ista Ionicorum ratio acutos quosdam viros offenderet; alii nimirum, non

ipsi illi priores Ionici, adducti sunt, vel alterum

27쪽

quoddam inquirerent principium materiae iungendum: quod quidem primus Anaxagoras φανεσς, aperte, secit. Quod autem Aristoteles liis ipsis verbis significare videtur, ante Anaxagoram ab aliis iam, quamuis Obscure, id fisectum esse; in his quidem Hermotimum Cla Zomenium fortasse complectitur, cuius expressam hoc loco mentionem iniicit: fortasse & alios,

quorum nomina non indicat.

l. U. Aristotelis igitur si standum est auctoritate, perspicue satis eam, quam dixi, patere arbitror Thaletis sententiam. De ipsa Aristotelis fide

iam non quaero: paullo ante hae de re mei aperui animi sensus. Unum contendo: quantum Aristoteli tribues fidei, opiniones Veterum re- Censenti, tantum veritatis & in eorum explicatione inesse statuas necesse est, qui Thalem nonnisi unum posuisse rerum omnium principium adseuerant. Durum certe mihi videtur, hominem , qui in hac ipsa disputatione Anaximenis, Anaximandri, Heracliti, aliorumque sententias Vere enarrauit, quod postea aparebit, in uno Thalete falsitatis aut mendacii accusare: cum praesertim de alia, eaque haud leuia huius rei argumenta praesto sint. Neque enim Vnus Aristoteles est, qui omnem smplicis alicuius mentis a prima materia diuersae essectionem ignoras Thalem tradat; iisdem enim fere ver-bIS A V G v s T I N v s de Thalete disputans: Aquam

28쪽

putavit Thales, inquit, rerum esse principium,s hix e omnia elementa mundi i umque mundum, quae in eo gignumur, existere. Nil autem huic operi, quod mundo considerato tam admirabile iadspicimus, ex diuina mente praep fuit s). Quibus verbis quid adhuc clarius ad confirmandum Aristotelis iudicium pollit requiri, non sane video. Simili modo de Thaletis disciplina

pronuntiant CLEMENS ALEXANDRINus de Evs EB ius st). Neque temere Credam, irriden lorum philosophorum studio ecclesiae patres istos adductos ita peruerte exposuisse de Thaletis disciplina; plus enim, quam par est,

Augustinus maxime, in eo elaborauerunt nonnunquam, ut philosophorum decrera, quacunque fieri posset ratione, cum sacrae 1cripturae conciliarent oraculis. Quo loco dissileri non postum, eorum mihi minus probari commentatorum explicationem, qui Thalem putant, cum aquam omnium rerum diceret principium, ad unius terrae nostrae generationem respexisse: ita quidem, ut nihil obstet, quo minus reliquorum corporum coelestium alia sint ex men- . te Thaletis principia su). Haec enim sententia cum ullo veterum scriptorum conciliari nullo pa- potest: quos Vna omnes constantique voce ita enarrare Thaletis rationem, ut secundum

eum ca I AUGUST. de eluit. D. L. VIII. e. a. T. U. Oper. p. m. 4 Edit. Basileens. e Cons. HOS HEM. ad CuDW. P. O .uUt. 8.

29쪽

eum aqua sit totius naturae principium, a paret. Neque etiam cuiationis aliquid inde redundat in Thaletem , quod, qua vius est, VOX ἀρχ, a Cicerone, initium, translata sit, quae , vox causam, Ut dicunt, materialem, non vero essectionem significet sx3. Promistue enim haud raro usurpantur probatis latinae linguae auctoribus voces initium & principium: atque ipse adeo Cicero, alio loco Thaletis lententiam cxponens, aquam eum vocasse dicit principium

omnium rerum: Tantum, inquiens, PRINCIPI Is rerum, e quibu1 omnia consaut, videmmus, quem probet sapiens): es enim inter magnos homines summa dissensio ' Princeps Thales ex aqua dixit consare omnia Ue. y .f. VI. Sed dispiciamus deinde, qualis fuerit ANA xi MANDRI, Thaletis discipuli, atque, qui

illum audiuit, ANAXIME Nis, physica ratio. Horum enim Vtriusque cum paullo apertior sit sententia, aliquam ea nobis videtur, de Thaletis mente probabili ratione coniiciendi. munire viam. Ignorasse vero omnino istos homines di- Uinam mentem, quae a prima materia sit diuersa, certum fere euictumque puto: atque aliter hac de re uti statuamus, ne fieri quidem potest, nisi apertissimis veterum testimoniis vim afferre, putidisque ea peruertere velimus explicationibus. xὶ BRVCK. l. e. y CIC. Q T AA. L. IV. c. 36. Disiti su by Coi l

30쪽

bus. Neque multas conquiramus auctoritates necesse est; unus enim Plutarchus hac in parte tam est clarus,' ut possi instar omnium bile inquit, φησὶ iῶν οντιο v τὰν αρ- χ iv τὀ απειρον. εκ γαρ τουτου παντα γι--θα , ala εις τοῦτο v αμας τάνειοῦν, τὰν μ.εν υλην ἀποφα νομενος. τὰ δε ποιοῦν, έτιον ἀναιρῶν. τὰ γαρ απειρον ουθεν α/λο. ἡ υλῆ aximander infinitatem naturae dicit rerum principium esse: ex hac enim omnia gigni, s in hanc eandem omnia interire ἀωα -- peccat igitur, materiam quidem iudicans, ctricem vero causam toliense nihil enim in itas naturae aliud es . nisi materia sa). Item de Anaximene: 'Aναξιμε ης α γ ν τλv οντων ἀεροι ἀπεφηναιτο εκ γαζ τουτου τἀ παντα γίνεσειν, 1- ἐις αυτον παλιv ἀ-λυψΘου ἀκαρτά

hiatii. Sed errat s hic, ex simplici, putans, atque in omnibus suis partibus I bimet Amili aereianimalia esse concreta. Fieri enim non pol cst, ut una materia sit rerum principium, ex qua

euneta subsisant; sed es causam esse tricem opor

tet ri Plutara. de PI, Ph. L. I. e. 3, T. I. oper. p.

u. a. 62.