Christiani Alberti Doederlini Animadversiones historicocriticae de Thaletis et Phytagorae theologica ratione

51쪽

in hac: non autem in illa ratione ab aliis discesserat Anaxagoras philosophis. Quid Z ipse iani

partium, materiae agnouit q)ξ sed cuinam veterum in mentem Venit, proprium inde priuatumque Platonis placitum exlculpere 3 simili ratione &PYTHAGORAM partes materiae minimas probasse, postea ostendemus: ad I MPEDOCLEM enim quod attinet, nullum plane, quin idem secerit, est dubium. Atque ut paucis rem consciamus ; non uniuersis solum philosophis, qui de rerum generatione quaesuerunt : 1 ed ipsimu A LETI discipulisque eius hanc disertis verbis tribuit ARIsTOTELEs sententiam, ut in prima, quam statuerunt materia, particulas quasdam versari sint arbitrati: puta ite enim eos, inquit, το ολον τοῖς μοῦςίοις clamδες εινα . Totum PARTICULA s eiusdem esse speciei fr). Simili plane modo PLUTARCtius de Thaletis disci

nem eorum corporum, quae motibus sint obnoxiae

sed sub ero in iis, quae indiuidua sunt, re atomi

vocantur s). Adeo Vulgaris ista fuit omnibusque philosophis communis corpuscularis philosophia: neque aliam Ullam ob causam LEVCiP

52쪽

- .. .

Vs DEMOCRI f Vsque videntur huius discuplinae. auctores principesque laudari, quam quod minimorum istorum corpusculorum figuram naturainque non similem, sed infinitam numero variamque statuerint, a qua figura, ordine . ac litu atomorum Omnis proficis tur naturae varietas. Alii nimirum istas materiae primae par res aqueae naturae, alii aEreao, alii igneae vol hant esse: atque hi ex condensatione & rare- isectione istius materiae generationem rerum plicabant. . Anaxagoras similares incub in ma- teria putabat Partes. Pythagoreorum nonnulli, ut & Plato atque Aristoteles quatuor introd Xerunt corporum minimorum genera. Ab his omnibus disientientes Leucippus & Democritus, nec aliquod corpusculorum genus definientes, infinite v viis ea figuris praedita esse, c diuersoque eorum temperamento, committione atquestu omnem uniuersi mundi compagem pendere

decernebant: quae quidem sola ratio propria. . istorum Eleaticorum philosophorum peculiarisque videatur. Ita certe totam rem ARISTOTELEs expedit: si os inquiens, qui primam materiam unos eiurdemque putarint natu ae esse, atque eX , eluae variis astitationibus omnes reliquas res δε--xprint; istas arbitra sectioiles materiae esse το μανον κ' το πυκνον, rarum densum: L

eiIvm contra)Democritum flaruse, difffrentiam minimorum corpusculorum, quae in Agura, ordine ac situ ,eorum insit, esse cavsam , a quo

53쪽

quidem atomorum nomen , quo Vel maxime

posteriori aetate haec a reliquis distinguebatur disciplina , primis Eleaticae scholae philosophis cognitum, sed ab Epicuro demum introductum a nonnullis creditur fuisse su). Sed de toto hoc

genere praecipue consuli meretur CUDwORTH Vs, πὶ & quae I LLUSTR. MOS HEMIVS

ad istain Cudivorthi disputationem eruditissime

monuit.

g. XI. De diis autem, qui iam tertius praecipuusque est disputationis nostrae locus: nihilne plane istis' loci relictum in v MALE Tis schola fuit: Quidni phabuit T MALEs deos suos, aeque ac HOME-RVs, ex aqua natOS. Etenim videamus nunc,

quid argumentis dandum si iis, quae magna cura insignique eruditionis apparatu CUD NOR TH Vs xὶ aliique nonnulli magia e existimationis viri ty) conquisiverunt, ut Thalem probarent statuisse in cosmogonia sua mentis diuinae essectionem pDemus enim magnis his viris , non Thalem magis, quam priores Ionicos omnes, quamquam repudiarint mentis separatae rationem, ipsam tamen primam materiam animatam credidisse,

54쪽

disse, atque sensia rationeque .praeditam. Hanc unam si a d vruuersam Ionicorum disciplinam transferamus obseruationem , quam magnus Mos MEMIVS de Anaximandri ratione acutissime in medium attulit sZὶ; via & ratio nobis inventa esse videatur, qua contrarias, ut videntur, repugnantesque veterum auctoritates in Concordiam redigere; aptumque quoddam inde theologiae Ionicae corpus conficere possimus. Quod ut a pareat, obseruandum est, primum ipsum T HALEM minimis istis materiae primae partibus vim reibuisse mouendi pariter atque sentiendi. Clare id quidem Anis τ' et E LEs a): qui posmquam praecipuas posuisset animae pilae sones, motum scilicet atque sensum; ostendit deinceps, qua veterum quisque ratione aggressus sit animae naturam lexplicare. Hoc autem rottam eXPlicationis genus dicit referri ad eam, quam quisque potuit, elementorum rationem: eos enim, qui praeter materiae elementa puram adhibuerint mentem ad generationem rerum exponendam, separasse animam, quae constet ex et mentis, amente , siue intellectu ; ita enim Anaxagoram sPlatonem philosopharos esse: quibus autem nulla. 1lt rerum initia, praetre Unam primamque materiam, iis s animam atque intellectum unum idemque esse ς etenim eandem, qua imae se m ueant materiae parier, vim, producere in ahimalia

55쪽

met diuersque genera tribuerint primam materiam plerosque has auimae parres adplanasse, quae omnium videantur subtilissimae veloci inaeque: Democritum igitur dixisse, animam con stare ex igne ii corpusculis ζ alios co ofuisse tamen eandem ex omni elementorum genere, ut Empedoclem , qui in anima Putarit inesse es tenem,

aerem terram atque aquam: qui vero uno gemere unaque natura complexi flat primam materiam , eos arbitrari s animam esse ex hac una materia: e σοι λίαν τινοὶ λεγουσιν τὶν γλ τριχίζον εν, πι, τῆν χι χην εν τιΘέαπιν , οιον πυρ, η αερα, κ τ. λ. In horum autem n mero Aristoteles Thalem paullo ante nomin

tim retulerat, cui animam dicit nihil aliud elle. nisi vim istam mouendi, quae in prima insit materia, ideoque illum Magneti etiam trihuisio

videtur putasse, mortuum qnoddam ipsam animmam esse ; siquidem dixit, lapidem habere an mam, quia nisuet ferrum. Ista ipsa igitur mouendi vis, quae animam constituit, est 1entiendi quoque & intelligendi principium; quandoquidem, ut modo idem Aristoteles praeceperat, Thaleti omnibusque, qui unam materiam statuebant rerum omnium esse principium, aniama & intellectus unum idemque sunt. Neque in quibusdam duntaxat mundi partibus sensum intelligentiamque contineri Thales opinabatur rsed Disitirco by Cui dile

56쪽

sed lasam eam distributamque statuit per uni

quiunt esse. His vero continuo Aristoteles Thalem annumerat: cΘεν ισως, inquit, 'M θαλης παντα /πλήρη-ειν . quocirca forsi-

9 Thales omnia plena deorum esse putabat. Quam vero sine caula eruditissimi quidam viri, qui Thaletis causam defendunt sc), hoc utantur Aristotelis loco, ut mentem quamdam diuinam a materia diuersam in eius incile di lci plia . na euincant, aparet. Nihil enim magis isti ad- mersatur defensioni, quam haec ipi, verba Aristotelis: ex quibus, si quidem Aristotelis standum est auctoritate, prorsus indubie intelligitur, nullam aliam Thalem agnouisse mentem, practer assectionem quandam atque Vim moue

di sentiendique, quae ipsi sit propria primae

materiae.

f. XII.

Neque vero tum demum ista sentiendi intelligendique vis produci putanda est, cum quaedam primae maioriae partes, decerptae quasi& separatae a reliqua mole, animum nost messiciunt. In uniuersa prima materia hanc i

57쪽

esse virtutem natiuam quasi & aeternam , eum. ipsa satis clare indicat Aristotelis disputatio ; tum vero aliae quaedam eaeque haud leues rationes. Nulla etenim accidit primae materiae mutatio, nulla conuerso, quando mens humana inde prodit. Ipsa pii ma materia inest in anima nostra: ipsa eadem sentit & intelligit, ipsaque per Universam rerum naturam filia, mundi anima est. Atque eodem plane modo Anarii menes eundem aera, quem principium naturae ponit,eficere statuit animam nostram, eundemque animae instar continere uniue: sum mundum: id quod statim videbimus. Quid tandem est causae, quo i sensus iste intelligentiaque natiua primae materiae non sit 8 cur in partibus demuin

se te exserat, quae tamen eiusdem omnino, ac

totum, naturae sunt 8 Quid est aptius, quid

Conuenientius, quam, cum eadem aqua idemque aer sentiat & intelligat, quarenus inest in anima nostra, ut & cadem aqua sue aer sentiat per se, natiua sua vi & virtute 3 Quapropter Democritum quis regerere non possit, ex eadem Aristotelis disputatione, primae materiae, quatenus versatur in anima nostra, sentiendi vim dedisse, qui tamen eandem vim in uniuersa contineri prima materia non putarit. Neque enim anima nostra secundum Democritum eiusdem est naturae, ac uniuersa prima materia: quando ex infinita materiae mole similes quaedam colliguntur iungunturque inter se partes igneae, naturae, tum vero anima nostra

58쪽

stra demum gignitur. Atqui in Ionicorum disciplina nulla eiusmodi s milium corpusculorum a reliquis separatio, nulla congregatio in Unum, nulla mutatio primae materiae conspicitur: sed eadem illa prima materia sentit & intelligit. Quamquam& hoc jisputariadhuc possit, an totuin istud igneorum corpusculorum genus, prius etiam, quam animam nostram efficiunt, animatum intelligentiaque praeditum esse, Democrito placuerit 3 PLUTARCHO certe auctore Democritus Deum Vocavit: νουν , τὰν τοῦ κοτμου φυ- ὶν, mentem uncam, eamque auimiam munis

di sil). Sed omittamus hanc dili natationis pamtem , quae 'quidem huius loci non est: illudque teneamus, cum eiusdem plane anima nostra naturae sit, atque uniuersa prima materia,

illaque & sentiat & intelligat; fieri non poste, quin & ipse haec prima materia ex Ionicorum ratione, sensus & intelligentiae particeps sit.

Neque istud quidem ficti quid putandum est,

euius nulla in Ionicorum decretis expressa vestigia apareant. Recordare, quaeso , illud Diogenis Apolloniatae placitum, quod supra iam 3. VII.) obseruari iussimus: prima materia. sentit EI intelligit, quatenus prima es: mouet, quatenus est subtilissimum corpus. Quam eleganter his verbis recluduntur Ioni eae schola senius p quam amice eadem cum Aristotelis disputatione conspirant, quam modo de ipso Thal

59쪽

Thalete audiuimus 3 Accedit, quod vel maximum est, hac una posita explicatione Omnem evaneIcere vetustillimorum auctorum in tradenda Thaletis 1ententia dissensum, aptumque inde prodire disciplinae corpus, unde omnium fortalle, quae 'Ionicis, istis philosophis tria buuntur, decretorum, sine Vlla cuiusquam au ctoris injuria, eXpedita ratio reddi possit. A cipe igitur hanc theologiae Thaleticae formam. Ipsa prima materia, quatenus motu seniisque praedita intelligitur, est THALET is supremus Deus, unde, quod Aristoteles supra praeceperat, reliqua deorum cohors prodiit. Postea enim, quam magna diuinae istius aquae pars condensata priuataque velocissimo motu in crassiorem materiam abiisset; reliquum subtilissimum diuinumque corpus animae instar permeat

per tardam istam materiae molem: intentumque per Universam rerum naturam animat Cun-

. cta, & ratione administrat mundi ornatum. Quam quidem Thaletis rationem, quomodo eoncinnius aperire lectoribus meis queam, quam ipsorum Ionicae scholae philosophorum testia moniis, haud video. Reuocemus igitur nobis in memoriam Anaximenem, de quo iam'sh-Pra PLUTARCHus: 'Λναξιμιενης οντων ἀπεφηπατο, εκ γὰρ τουτου ταπαντα γωσΘαι, εἰς αυτον πάλιν ἀναλυεσ-

60쪽

υ, -υ χα. Anaximenes principium omnium rerum statuit aerem esse, ex hoc omnia gieni, sin eundem rursus interire: quemadmodum aniama, inquit, nostra, ex aere consat, emitiunet nos; sic o uniuersur mundus aere es spiriaru eontinetur: idem autem valent aer es spisse

rus se). En Ionicum philosophum in hoe

uno discrepantem a magistro, quod primam materiam putauit aeri similiorem esse, quam

aquae: deducentem vero ex ista materia uniuersam naturae generationem: retinentem nihilo secius diuinae istius naturae, quae simul prima materia est, magnam partem ad animandam digerendamque reliquam condensitam materiam : atque constituentem denique ipsam animam nostram quasi partem auulsam decerptamque ex diuino aere, siue prima materia. Diuinum enim istum aerem ex AnaXimenis sententia credi debere, cum ex eo satis clarum est. quod animam nostram, atque ideo sentientem intelligentemque naturam nil nisi aerem esse, atque aere isto totum mundum pari modo contineri statuit, quo anima nostra nostrum continet corpus; tum Vero, quod deos & diuina omnia ex aere secundum Anaximenem constare dudum docuimus. Accedit, quod sEx TusEM punicus Diogenem Apolloniatem ita 1emper iungat Anaximent, Vt eandem utrique sententiam eum tribuisse plane apareat iee). Dio-t genem