Cajus Valerius Catullus et in eum Isaaci Vossii observationes

101쪽

AD C. VALERIuM CATu LLuΜ. GCnidumque arundinosim J Ovidius Cnidum piscosam vocat, sed hoc nihil ad arundines, cum loca piscosa esse possint etiam ubi nullae nascantur arundines. At vero qui calamos Cnidios commendat, de quidem prae caeteris, is est Plinius libro xv I. cap. xxxv I, cum scribit probatissimos calamos provenire Gnidi. & circa Anaiticum lacum , sic dictana ab Anaea , quae & ipsa est Cariae oppidum Cnido vi

cinum.

Dyrracbium Adria tabernam J Non sine causa Dyrrachium sic vocat. Illyriis quippe, oinnibusque Adriaticum mare accolentibus commune erat hoc emporium. Quippe cum Apolloniae vicinisque urbibus interdicita esset exteris habitatio, Dyrrachii seu Epidamni quibusvis & habitare & mercaturam exercere erat licitum, ut docet AElianus Var. lib. x III. cap. xv M. Huc accedit, quod cum omnibus fere e Graecia Macedoniaque Romam tendentibus per Dyrrachium csset transitus, utpote ubi brevissimus in Italiam sit trajectus, nccine sit exterorum plenam semper fuisse hanc civitatem. Pari ratione Egnatiam , vicinum Brunduso oppidum, commune advenarum in Graeciam proficiscentium diversorium vocat Strabo, utpote unde aeque, atque a Brunduso , brevissimus ad Dyrrachenos esset transitus , ita ut hic locus celebris viae Esnatiae, quae totam secat Macedoniam, caput & principium possit videri. Pleni ruris J De hoc loquendi genere superius diximus. Huic comtrarium μερος Vide Adagia.

AD CONTUBERNALES.

SALAX taberna, vosque contubernales,

A pileatis nona fratribus pila, Solis putatis esse mentulas vobis 8Solis licere, quicquid est puellarum

Confutuere, & putare caeteros hircos ZAn, continenter quod sedetis insulsi Centum, aut ducenti, non putatis ausurum

Me una ducentos iitrumare sessores 'Atqui putate, nanque totius vobis M

102쪽

Frontem tabernae sopionibus seribam. Puella nam modo quae meo sinu fugit,

Amata tantum, quantum amabitur nulla,

Pro qua mihi sunt magna bella pugnata, Consedit istic. hanc boni, beatique omnes amatis :&quidem , quod indignum est, Omnes pusilli, de semitarii moechi. Tu praeter omnis une de capillatis Celtis perola Celtiberiae fili Egnati, opaca quem facit bonum barba , Et dens Hibera, defricatus urina.

Vosque contubernalesJ Non recte contubernales intelligi hoc loco v lunt de scutris & perditis hominibus, quales in popinis & tabernis ut plurimum versantur, nam & in bonam partem accipitur hoc vocabulum apud ipsum quoque Ciceronem & alibi passilia, pro eo, qui lubeodem versatur tecto. Hinc Petronius allucitas, id est culices, ut v lunt, contubernales suos vocat. Nam contubernales me allacita molestabant. Vulgo inepte legitur nam cens in vernales. Ego vero allucitas hic interprctor, non culices, sed illos qui officia lucis noctisque pervertunt, qui in tenebris vivunt de interdiu stertunt. cujusmodi h minum genus M. Cato antipodas vocabat, ut eli apud Senecam cpiff. Cxx i i. Dicuntur vero allucitae vel alucitae a privativa particula a vel ab & lucco, unde& alucinari vel allucinari quasi ablucinari quidam

dici existimant. Pari ratione aves noctumas a lucos veteres vocarunt.

Philoxeni glossae; alucus, bubo. Sed S: Servius ad viii. Eccl. VIulae aves λά Κ ολολυζειν , id est a fetu nominata ,

quas vulgo a lucos vocant. Sic lege, non vlucos, ut vulgo.

A pileaiis nona fratribus pila J In vetustis nummis Castores semper plicati visuntur apposita supra pileum stella. Constat vero apud Spa tanos pileiam non libertatis tantum, uti apud Romanos & Macedonas, sed & nobilitatis filisse indicium. Itaque R Ulysses in Ithacensium nummis pileatus exprimitur , quod propter conjugem Penelopen, quae Lacaeva sitit, civitate donatus, & Spartanae inscitus fuerit nobi litati.

103쪽

AD C. VALERIuM CATu LLuΜ. litati. Primus qui hoc Vlyssem expresserit habitu, Plinius dicit sui se Nicomachum Aristodemi filium. Sed scholia mea antiqua , & ex illis Eustathius ad K Iliados, Apollodorum sciagraphum primum ita pinxisse Ulyssem assirmant. Mirum est quod scribit Herodianus, qui

perperam vulgo dicitur Erotianus, cum in dictionibus Hippocraticis σκιας χάνν pileatos fuisse dicit Laconas. Veteres quippe nummi& Scriptores complures testantur pileos istos Dioscororum fuisse instar dimidiati putaminis ovi, ut non immerito cxinde possit videri conficta fabella natalium Castoris&Pollucis, veluti qui toti ex ovo dissecto, id est ex pileolis quae gestant, prodire videantur; pari fere t quendi formula atque in Anthologia de hippocentauris legas, imp δ ανδρο , s ροτο --ον. Sed tamen ne putemus Herodianum errasse & pileum Laconicum confudisse cum pileo seu petaso Thessalico seu Macedonico, notandum vocem πιλου accipi & pro simplici pileo, qui e lana coacta erat contextus, & simul pro galea quae istiusmodi contineret pileum, & hinc est quod Graeci magistri omnem galeam dicant esse πῖλον λ ταῶν. Nec vero simile est galeas seu pileos Spartanorum bellicos margine caruisse, praesertim qua fronti imminerent. Observandum quoque, quamvis Vulcanus semper pileatus exprimatur, tamen in nummis Liparaeorum

troque habitu visendum occurrere, & simpliciter plicatum, & alias galeatum, uti videre est in nummis Siculis Philippi Parutae. Namqne totivi vobis Frontem taberna scipionibus scribam J Alii titi nibus reposuerunt, pro eo quod in veteribus legitur libris scorpionibw, aut svionibus. Scripserat forsan Catullus sopironibus. Ζωπυρους &ζω me quid Graeci vocent notissimum. A dimργ seu O-πορον est amplificativum O πνρων, ut a γναθρογνοί ων, βλεφαρον βλεφαρων , χειλο- χειλων & sexcenta similia. Hinc

sopironoe mutato Z in S more veterum Latinorum, quibus ignota erat prior litera, ut& Velius Longus &plerique veteres testantur Grammatici. Hinc quoque Zω-ργων boutestu, vilissimi mancipii nomen, ut docet Lucianus in scripto de mercede conductis. Sed tamen ampliato judicio, magis probamus, ut retineatur sopioni-bvi, quomodo in melioribus libris scriptum invenimus. Sopioncs M a . sunt

104쪽

sunt extincti aut sophi carbones , idem quod γπνω. A fvidi

autem prima producta, ut saepe, recte& analraice sopiones formari , nemo qui Grammaticorum libros triverit, inlicias, ut puto, lucrit- Emendandus quoque Petronius ; Ancilla totam faciem fuligine longa perfrictui ct non sentientu labra humerosque sopionibus pinxit. Vulgo legebatur sopitionibus, quae lectio multum ciercuit eruditos. Puella numque qua meo sinu fugit J In duobus vetustis exempla..tibus invenimus, Puella nam modo qua meo sinu fugit, quam lectio

nem retinendam puto

Caniculosa Celtibi ria lili J Sic quidem correctores , & quidem satis speciose; sed apud Priscianum in plerisque manu exaratis libris. idque duobus aut tribus in locis , legitur Celtiberosa Celtiberiae fit quemadmodum etiam legebatur in eo Bibliothecae Palatinae libro quoi usus est Commelinus, unde nuper in Castigationibus ad Melam seci .mus, Celiis per a Celtiberiae filia

AD CORNIFICIUM

MALA est, Cornifici, tuo Catullo , Male est mehercule, & laboriose: Magisque, & magis in dies, & horas. Quem tu, quod minimum, facillimumque est, Qua selatus es adlocutione 'Irascor tibi sic meos amores' Paulum quod juvet adlocutionis , Moestius lacrimis Simonideis.

ruulum quidlubet allocutioni, J Libri veteres habent quid iubet, u de, ut sensus conflet, secimus quod juret. Indignatur Corni scio quod

jejuna nimis: pocutione se in magna constitutum tristitia solatus fuerit , ac si amores ejus parvi faceret. Cum enim aliquod doloris levamen percipere soleant homines, quando alios vident πριοῦ Εονὶας . ea propter petit, ut Cornificius ossicio humanitatis satisfaciat, de non

aedestri aut humili aliqua allocutione, sed praeclara es iqua elegia, quae

105쪽

Α o Lo V A L E R I u Μ CATu L Lum sue sit instar naeniarum Simonidis,quidpiam dolori suo asserat solatii. Scaligeri interpretatio non placet,nec sensui convenit,cum Simonidem in rerum tristium commemoratione excelluisse constet. Sane Basilius Magnus Epist. CCCL xx I x. ad Martinianum, hac in parte uni cum postponit aesciiylo; Σιμωνι δου ονlως η πινγ τοιήτου ἐδε με , σαργως εἰδοτ Tri ναζειν τοῖς πανπ. καί m m λεγω, δεον Αικυλον ει τε,, η ει oη πις ἐτερ γοόως cocώνω- αργως μερο λοφλως ώδυρριτν Hinc Cea namia Horatio.

AD EGNATIUM.

EGNATI Us, quod candidos habet dentis, Renidet usque quaque: si ad rei ventum est Subsellium, quum orator excitat fictum ,

Renidet ille: si pii ad rogum filii

' Lugetur, orba quum flet unicum mateΠ, Renidet ille: quicquid est, ubicunque est, Quodcunque agit, renidet. hunc habet morbum Neque elegyntem, ut arbitror, neque urbanum, Quare monendus es mihi. bone Egnati, Si urbanus esses, aut Sabinus, aut Tiburs Aut pastus Umber, aut obesus Hetruscus,. Aut Lanuvinus ater, atque dentatus, ita Aut Transpadanus ut meos quoque attingam ,

Aut quilibet, qui puriter lavit dentis:

Tamen renidere usquequaque te nollem. Nam risu inepto res ineptior nulla est. Nunc Celtiber in Celtiberia terra.

Quod quisque minxit , hoc solet sibi mane Dentem atque russam defricare gingivam. Ut quo ista vester expolitior dens est, Hoc te amplius bibisse praedicet lotii.

106쪽

9 I. Vos s I. OBSERV ATIONES, Renidet J Renidete idem dicunt esse Grammatici, quod subridere, μειλαν, quod medium est inter hilarem, & tristem seu istricum risum. Itaque μειδία σροι austerum& ηρεμ ον γελω Sreddunt. Sed profecto melius hoc verbum interpretatur Catullus , quam Grammatici. Seu ad rei ventum est J Diphthongum seu putant hic absorberi a sequente vocali. Sed prose to tales synecphoneses apud Latinos non inveniuntur. Libri veteres habent; Sed ad rei ventum est, & paulo post,

si ad pii rogum flii. Profecto sic scripser at Catullus;

-- - Si ad rei renitim est Subsellium, cum Orator excitat 'emin,

Aenidet illa ; si pii ad rogum flii &c.

Aut parcus Umber J Libri veteres habent partus. Scaliger ad Varro-Dem ostendere conatur legendum esse aut porcus Umber. Sed profecto scripsit Catullus; Aut pastiti Vmber. Vide quae ad hunc locuna annotavit Scaliger , & fatebere veriorem esse hanc, quam reddimus, lectionem, ac sit ea quam ipse substituit. Glossae Philoxeni; Pastus μελης, λι-ρος. Gulae ac ventri addictos fuisse Umbros docent Dionysius Halicarnassensis , & Athenaeus , qyi αἔρολπιτους, de Virgilius & Persuis , qui Umbros vocant pingues. Recte quidem Scaliger reprehendit eos, qui ex Plutarchi Symposiacis ostendere conantur , Umbros parcos suisse : sed idem non minus peccat, cum ομσυκὰς διώτας accipit de coenis catulorum & ferarum , quia nempe illa ὀμιζυκιαι vocentur, quod tamen aliter se habet; ita quippe vocatur genus ovium Libycarum. Pranerea apud Plutarchuni pro οριίωκας λωτας scribi debere O W:υκας διώτας libenter agnoscet , qui Homerum triverit. Caeterum in hoc Catulli loco possit quoque legi, Aut fartus Vmber, sed alterum, nisi fallor, ve

rius.

aut Lanuvinus ater atque dentatus J Lanuvinos hoc nomine not tos fuisse, quod illis dentes & os rostri instar prominerent, colligo etiam e loco Lucilii apud Nonium; Bronci sunt producto ore 2 deni

bus prominentibus. Lucilius Sat. Lib. I. Broncus noritansu dente ad-

107쪽

AD C. VALERI ubi CATu LLu M. v verso eminuto hic est rhinoceros. Sic habet liber noster optimus, sic quoque in suis reperit Turnebus. Transpositae nempe sunt literae &pro novilanus legendum Lanopinis. Duas priores hujus vocabuli syllabas esse ancipi tes, monere, ut puto, non est opus. Aut quilibet qui puriter lavit dentes J Si in iis, inquit, natus esses populis, qui vel suapte natura, vel propter crebra sacrificantium convivia , aequo plus ventri indulgent, ac propterea saepius os aqua colluunt pura; adeo tamen frequens & intempestiva dentium ostentatio, res esset perquam inepta: nunc vero multo id ipsum magis ridiculum debet videri cum sis Celtiber, & quidem ex ipsa Celtiberia, terra famelica, ubi non puriter, ut in praedictis locis, sed obscenum in modum dentium student nitori , abluendo os & gingivas lotio matutino.Quod vero Egnatium vocet Celtiberum ex ipsa Celtiberia, id ideo facit, quoniam Celtiberorum nomen longe olim latius patebat, quam Celtiberiae. Quam parci vero & sobrii veteres fuerint Iberi, vel ex eo satis liquet, quod Athenaeus affirmet omnes Iberos, quamvis divites essent, solam potasse aquam, & solos semper c cenasse. Eosdein lotio solitos suisse lavare dentes, faciem, ac reliquum corpus, sanitatis, ut inquiebant, gratia, ex Diodoro Siculo & Strabone

constat.

- AD RAVIDUM.

QUAENAM te mala mens, miselle Ravide, Agit praecipitem in meos jam bos pQ is Deus tibi non bene advocatus ,

Vecordem parit excitare rixam 'Anne ut pervenias in ora volgi Cuivis qualibet esse notus optas ρEris: quandoquidem meos amores Cum longa voluisti amare poena.

Quidvis P qua lubet, esse notis opta/J Reseripserim Culpis qualine asse notis oraιλ Qualibet via seu ratione cuivis notus esse optas.

108쪽

DE SCORTO MAMURRAE

A is sana puella defututa Tota millia me decem poposc*ZIsta turpiculo puella naso, Decoctoris amica Formiani Propinqui, quibus est puella curae,

Amicos, medicosque convocate. Non est sana puella. nec rogat Qualis sit. solet o ιμαγώου οζειν.

ah me an illia puella J Et hic quoque misero se torquent interpretes, nec tamen quidquam proficiunt. In plerisque veteribus libris legitur Aincana vel Ameana, quemadmodum etiam testatur Achilles Statius. Noli dubitare quin sic sci ipserit Catullus; Ain sana puella defututa Tota millia me decem poposcit e Ipse Catullus confirmat hanc lectionem, cum mox subjicit, .on est sana puella. Est autem antiptosis, ut supra, ait fuisse narium celerrimus, & Virgilius, - sensit medios delapsus in hostes. Solet hac imaginosium J Et haec quoque letito mirifice viros doctos exercuit, cum & sensu careat & ne quidem sit Latina. Liber Vaticanus, Salet hac maginosum. Scribo;

- -- nec rogate

Qualis sit, solet ακμαγώου οζειν. Ab Ocμαρω seu coeμαρσω , abstergo , ' παπο μυ , .st ιμαγῶον. mantile, spon3ia, & quaelibet res, 'ua quid abstergimus, aliquando etiam quodlibet retrimentum. Prior significatio no-

109쪽

iior 5: frequentior est apud Grammaticos , quibus cκμαγεῖον αμιαγδαλία idem notat, nempe massain farinae sermentatae & aqua maceratae, qua peractis coenis manus abstergebant, quamque deinceps canibus objiciebant. In Glossis veteribus cἱ μαγεῖ is tergorium exponitur vel tersorium , utrumque enim dixere eteres. In Glossis vero Dosthei ακμαγειν mantile, χειρεκμαγῶον mappη ,& mδεκμιαγsio pedale redditur. Manifeste vero pro spongia accipitur apud Platonem in Timaeo, cum lienem excrementorum he

constitutio ct sedes est ad fnistram, idque ea gratia, ut jecur semper splendi uisi sit ac purum, ct ut huic inser riat linquam stan a parata Oproruta detergendo, cui apposita est, speculo. Ita vertenda erant verba Platonis, quae non male tantum, sed&ridicule interpretes plerique reddidere, ac si praeclarus ille Philosophus lienem vocasset speculum seu simulacrum hepatis. Est enim notum veterum specula, non Evitro, uti hodierna fere omnia, sed pleraque metallica nisse, ac proinde crebra tersone opus habuisse. Hinc νεοσμηκυν επορρον quod Hesychius interpretatur et ' νεως κακα δεον. Nec spongia tantum qua leviter tantummodo abstergerentur, sed &pumix olim specillis appendebatur, ut nempe si longo & diuturno situ scoriam aut aerii ginem contraxissent denuo polirentur, quod manifestum ex loco Tertulliani de pallio, ubi dicit Omphalen sibi secisse coronam ex sagittis Merculis, deterso prius sanguine , beneficio pumicis, qui speculo inserviebat. Miror doetissimum interpretem hic haesisse, de nescisse coronas ex sagittis fieri solitas. Cum tamen id ipsum satis constet e Plinio. Sed & Claudianus; Et gens compositis crinem vallata sagittu. Hinc quoque est quod Lucianus Sthiopibus capillos vicem pharetrae praestare scribat. Herculis vero sagittae eo ornandis Omphales c

110쪽

I. Vos sI Ons En v ATION Es,inis erant aptiores, quod breves admodum eas fuisse testentur veteres.

Fortitudinis quippe indicium brevibus uti sagittis, ut in belopolicis nostris ostendimus. Hunc vero Platonis locum laudat quoque Longinus λύψους cap. xx lx, sed male apud bunc legas μαγειρῶον, cum μαγειor scribendum sit. Quemadmodum vcro spleni spongiae noliten indidere, ita victissim spongias ci emplastra abliergentia. ληνία & απλί--ους vocant non Hippocrates tantum Miloue medici, sed & Philo mechanicus in scripto πως δῶ ν γον

μεῖα Pollux splenia cum spongiis conjungit Fb. x. cap. xxxi, ubi medici instrumenta enumerantur; λεκανις, αποθεα, ἄπιλα μα- σπληνίαν, λαρα-λον. Sic lese. Ut vero ad Catullum redeam, etiam apud illum de sponula accipiendum esse hoc existimo vocabulum , non tamen de qualibet, sed de ea, quae obscenis usibus esset destinata, quam propterea infelicem spongiam Martialis vocat. Quami vero turpis vita lucrit Romanis spongiae appellatio, patet quoque E S neca Controv. lib. m, in praefatione, cum Albutium represendit. qui in declamationibus, res dicebat omniam sordidissimas , Metuam , puleium, Damam , philerotem , laternia , storii . Sic libri veteres, nec quidquam mutandum. Accium & pulegium, res quidem pauperibus utilissimae, sed tamen vilissimae. Eadem est ratio laremae, quassili pauperes & in dici utebantur. Sed & Dama vilissimi & turpia,

tantum obeuntis munia mancipii est nomen, ut ex Horatio de Martiale colligi potest. φιλερως aeque ac παιδεροις, non lapidis nomen, sed uia enti ex anchusa , quo purpurissi loco genas puerorum juvenumque inungebant mangones. Oinnium vero turpissima spongia , utpote qua obseenae partes detergebantur. Hanc nec Graeci nec

Romani libento nominabant. Graci patres de ipse quoque Apost ius hujus loco habet mAt ημα Corinth. I. Iv. 13. ἀῆων πῆ ἔως α ι, omnium spongia hactemo, quod vulgo non recte interpretantur, idem enim est ea. μα & -μοιγέιον. Hinc commune illud apud Alexandrinos ἐγω eras etsi λημα. Caet rum antequam desinam , hoc quoque addo ; sive de spongia , sive delicite acceperis hunc Catulli locum, codem rem recidere, cum utrique conveniat sensui adagium istud c ια ου ο ειν ; Nam ut Cel sus