장음표시 사용
81쪽
num extincta tamen desiit,nec amplius rediit. M DI V. fuit etiam pestis in his regionibus , licet non insignis desiit, nec reuersa est. Scio hic aliquem dicturum, nonne anno praeterito fuit pestis, quae uidetur hyeme prsterita desiiisls,de tamen rediit non possit in existimare, Auditores,appellandam esse eam pes em,in qua uix duo, aut tres . peribant singulo die erant fortasse initia quaedam pestis, sed non erat pestis. Si igitur in aliis pestilentiis obserua tum est hoc, ut nunquam sint reuersi , cum homines uel nulla , vel multo minore utebantur diligentia, quam nlic, quanto magis debemus nos sperare, no reuersiaram esse, quando non desiit studium, non sollicitudo, multa remedia sunt adhibita, quae alias numquam fuere in usu ξCur autem fiat,ut, postquam pestis magna semel aliquam regionem depopulata est, non amplius reuertatur,causa satis perspicua est. Primum, quia c li vires deficiunt, sine quibus non fit pestis insignis. Praeterea idem contingit in magnis pestilentiis , quod in illis, qui semel passi sunt pestem, ut de sua retulit Thucydides,4 qui semel passi sunt
quartanam , quos experientia comprobatum est, non ita cito, aut nunquam iterum illis tentari. assignant medici huius euentus rationem; quia euacuatur,4 consumitur tota illa materia, quae erat fomes mali, qua consumpta nihil amplius remanet, ex quo possit nouus morbus excitari pari pacto contingit in regionibus istis, quae, semel vexatae peste, ubi postmodum illa sunt liberatae, non nisi
multos post annos iterum tentantur, eo quod ea omnia
corpora consumuntur, quae habent in sese omitem, praeparationem ad pestem. Quam etiam ob causam illi quoq; habitiores,in speciosiores evaletudinariis redeut,
qui&morbi diuturnitate , humorum prauorum consumptione sunt a malo perfecte liberati. Non est ergo usque adeo pertimescendum de reditu huiusce morbi .
Cur vero timeam aliis urbibus44 locis, quae non sunt hucusque
82쪽
cusque peste vexata, ratio haec est , quia, cum contemplor cursum huiusce pestilentiae, certe videor videre, hoc fulmen, sicut nos reliquit, ita esse percursurum sere uniuersum orbem nam annis elapsis urbs Constantinopolitana vexata est, in Siciliam deinde transij malum, postea Tridentum, Verona, deinde Mantua, hoc anno Venetiae,&Patauium, 'ostremo Mediolanum senserunt huiusmodi iacturam. Transiluania, magna etiam pars Germaniae
uexata est . , quod ad rem aliquid facit, ex Oriente in Siciliam, atque inde in Italiam transiit ut etiam fecisse
eam pestilentiam, quae sua aetate niuersum p ne terraiarum orbem, ac praesertim Italiam totam grauissime afflixit, memoriae tradidit Matthaeus illanus. Ad haec me valde deterret pestis illa relata a Nicephoro, ab Euagrio, quaecum habuerit ea omnia symptomata , omnes eo morbos, quos expertae sunt hae nostrae regiones, fit , ut timeam, ne etiam in hoc similis sutura sit referunt enim scriptores illi, nullam terrarum orbis partem paene
fuisse intactam, sed aliquas urbes funditus fere esse destructas in aliquibus fuisse peste, sed statim abiisse; in non ullis multas familias penitus deleuisse; in aliquibus,vna,vel
altera familia tantum destructa, reliquas incolumes permansisse. addunt etiam hoc nouum fuisse in ea peste, ut aliqui ex infectis regionibus insanas abeuntes soli malo
tentarentur, interdum vero alios etiam contaminarent.
Si totam faciem illius pestilentiae maximae, atque alterius a Ioanne Boccaccio,& Matthso illano descripti , cum hac nostra conseratis, omnia psne videbitis euenin se. Illud unum superest, ut in hoc etiam nostra sit similis illi quod omnes urbes tangat, praesertimeas, quae sunt populo frequetiores ut post Atheniensem contigisse narrat Thucydides. Oro tamen enixe eum Opt. Max ut hunc meum timorem uanum, irritum reddat.
83쪽
Protonitur curatio pestis se docetur, quid oporteat Principes 'ublicas facere aiatequam adueniatre A
V M obseruatum sir,aduqrsus pestem medicinam aut ullam artem humanam nihil posse, satius fortasse osset curatione illius di omissa, frustra vos non detinere eo magiS, quod haec videtur esse pestis natura, ut maiore i partem aegrorum perdat, nullisque remediis cedat. ω, ut inquit ille , in ipse; seu medentes, erumpit clades. obsevi , si tirigus artes. Veruntamen , ut dicebat M. Varro in primo de re rustica cap. quarto, etsi salubritas, quae ducitur a coelo, I terra, non sit in potestate nostra, sed naturae; multum tamen est in nobis, quod, quae sunt
grauiora, possemus diligentia nostra facere leuiora. Obboc itaque iis, quae hactenus de peste dixi , etiam auxilia aduersus ipsam addere decreui. Sed, quia pestis duplicem speculationem habet, alteram, prorit est communis nimbus, atque in populum gras alum; alteram vero prout priuatumquemque occupat hinc fit, ut auxiliorum etiapars pertineat ad Principes ac Respublicas, pars vero ad unumquemqne priuatum Eapropter , Ut haec pars a me persecte tradatur, dicam primum, quae praesidia sint expectanda a Principibus; deinde,quae debeat unusquisque
adhibere. Sunt , quae Principe prs stared qbent aduersus pestem, alia agenda antequam adueniat, alia cum grassatur, alia postquam abiit.& in iis omnibus tria semper spectare debent, aerem, contagium,&corp0rum praeparationem . Aer vero, ut intellexistis, partim coelitus uitiatur, partim vero a terra malum suscipit. quod ad viti ac
li pertinet,nihil aliud agere debent Principes Respublicae , nisi statim ad Deum Optimum Maximum, omnis misericordiae sontem, confugere, qui selus vitia aeris a coe
84쪽
to adimere potest id factitas te maiores nostros,& Galentis noster docuit,4 historicii ne omnes testantur. In reliquis debent ante caetera optimi Principes , Respublicae euigilare , ut urbis viae omnes diligentissime mundentur, cloacae, quarum immunditiae laltvlpianus coelupestilens , ruinas minantur, paludes, stagna depurcturi&quidquid foetorem , putredinem, aut situm ullum parere potest, omnino extirpetur. ab his enim omnibus inteli existis maxime aerem vitiari. quo fit, ut sublata hac occasione, multum sperandum sit de aeris bonitate. Auctor enim est Laertius in Empedoclis vita, eum a Selinutiis pestem, quae ex adiacentis fluuii foetore eos inuaserat, auertisse, duobus quibusdam ex vicinis amnibus proprio sumptu in illud nn missis. Vigilandum est quoque, ut inistra urbes venti salutares tantum admittantur id fieri potest obstructis montium fissuris,per quas perflant uenti pestiferi . ita namque ferunt Empedoclem Agragantinum patriam suam a peste seruasse. adlisc, ut optimi uenti admittantur, prouidendum est, ut per totam urbem e fenestr sint adaperte, quς Aquilonem admittunt, sint auteocclusae,&obstructς, qu uentos aduersos . Narrat M. Varro, se Corcyram Insulam ab imminente peste liberasse , obstruistis iis fenestris, quq austrum spectabant,&adapertis iis quae ad Aquilonem vergebant. Dixi vobis , austros esse eos, qui pestes aduehant ut iure scriptum sita Plinio lib.v I x.cap. so. obseruatum esse, semper a meridionalibus partibus pestem in occidentem ire. Circa contagium euitandum debent quoque selliciti esse Principes ante cstera cauendum est, ne ex insectis regionibus ulli adueniant audivistis, quid contigerit in ea peste relata ab Euagrio scilicet plerunque aliquos, ex infectis discedentes, in urbes sanas abeuntes, eas totas contaminas e . quod si aliqui adueniunt, ii tantispersunt extra urbem detinendi clausi, donec certum sit, eos integros, &sanos
85쪽
sanos esse. Pari pacto diligentisiim ς studendum est , ne intra urbem admittantur ullae resis ex iis prisertim, quas docui somites esse pestis neque sane existimo ob aliud antiquitus pestes adeos quas, di publicas fuisse, nisi quod aut nullam, aut exiguam contagii curam gerebant cum non solupi erum insectarum nullam curam haberent,ve-iuin etiam figros, sanis quantum ego memini nequa qllam separarent. Nec est .mirum, si hodie etiam exterae nationes aliquae frequenter peste tentantur, quod negli gerites omnino sint metuitando contagio, quod quidem intellexistis semperin omni peste maiorem stragem facere . quam aerem pilaim. Circa corpurum dispqsitionem
desς't quoque Principes diligentes &solliciti esse in
ante caelebra curandum est , ut anno'a copi asa sit,ut paupe.
res habeant, unde sese possint sustentare. nam Galenus,& Auengoar,4 complures historici narrant, pestes ortas esse saepenumero non baliud, nisi quod populiis ob annonae caritate cogeretur vesci prauis cibis intellexi quasdam nobilissimas urbes, ut populus aleretur, artium opera auxisse. quod quidem n*n magnopere commendaret non possum , quandoquidem ita populus, dum lucratur ex artibus , facilem etiam victum sibi comparat,nec ab urbibus, locis suspectis res, unde manu pretia sibi quaerat clam unger re curat . fruaus pr ui , Praua edulia sunt ab urbibus quanino arcend* . fert quandam pestem Diopysius Halycarnasseus lib. IIII quam dixit virgines, praegna nies. dc pueros m axime tentasse cuius multi croediderunt eam fuisse originem , quod caro taurina populo. vendita fuisset, unde postmodum scribunt ludos Taurios fuisse institutos . Non minoncura gerenda est yt in urbibus aquae optima sint, salubres; eo quod, yt dicebat Aristoteles, maxime refert, qua aqua homines mitriatur. cum nullus cibus pine gratus aut utilisues positi sine aqua . Scimus intesro. exercitus interdum peste fuisse ex .
86쪽
tinctos, non ob aliud, nisi ob aquarum prauitatem.&maiores nostri, quemadmodum Eribit Vitruvius lib. I. cap. antequam urbes conderent, omni diligentia perscrutabantur prius locorum aquas, ut certi essent, ex salubritate aquarum posse etiam populum fanum degere lupanaria sunt remouenda, meretrice omnes ex civitatibus eiiciendae eo quod haec sit maxima occasio generationis,&etiam augumenti pestis Laconica quoque sunt penitus vetanda, quandoquidem propter aerem illum in propter conuersationem, valde loca illa solent este pesti fera, prssertim iis temporibus . Narrat Iacobus de Paritibus, sese in ea peste curasse, ut omnia balnea,&laconfea prohiberentur, ac propterea a balneatoribus sibi fuisse magnopere maledictum unum omnium maximum remedium est, quod debent Principes statim adhibere ubi suspicio est futurae pestis, ut scilicet omnes pauperes qui
male habitant, male vivunt, extra urbem in loca salubria agantur; ubi tamen commode nutriri possint. con stat enim hoc remedium alias venetiis contulisse, tilatrat Sabellicus libro tertio decadis quarti rerum Venetarum . Piosuit etiam hoc remedium magnopere olim Galli et profuit, ut intellexi, nuperrime Mediolano in
iure quidem et quandoquidem uerusin praecipuus pestis semes est populus ipse, plebs, pauperes , qui, propter
domos angustas , frauam victus rationem, maxime omnium contaminantur, maxime omnium pestem dilatanta
Est quoque a Principibus histe temporibus concedendu,
ut nobiles quique rura petant; eo quod sempar urbes propter aerem illum crassum, conclusum, ab grotantium , 'mortuorum vaporibus inquinatum, magis contaminat sunt, magis periculosae rura uero semper tutiora sunt. Scribit Plutarchus in Romanis Problematibus, ueteres id in more habuisse, ut templum Aesculapii semper extra urbes sdificarent, non ob aliud, nisi quia ruri
87쪽
aer salubrior est, quam in urbe Haec sint omnia, quae Principes,& Respublicae agere delaeni, antequamstedue niat pestis. Mid is agendum Principibus, Rebus ubiumpsisgrassatur:
cum iam desit, ne renaseatur Caput XXI. B I autem iam grassatur, multi existimant , praecipuum remedium esse, aerem igne alterare, exiccare; quo remedio sum esse olim Acronem Agragantinum, Hippocratem Coum, narrat M. Varro, Plutarchus Galenus in libro de theriaca, Aetius sed non defuerunt, qui&hoc auxilium damnarunt,&inter hos Rai- mundus in libro de peste, hac scilicet ratione ductus; stpestilentes febres ardentes sint, iccirco ab aere serui. do', calente etiam augeatur incendium . Ego existimo hac in re magna prudentia utendum esse hieme quidem&autumno ignis accensus per urbes non potest non magnopere utilis esse sed in summo aestatis seruore aut nullius ignis accendendus, aut moderatus, isque ex floribus ac lignis odoratis, quemadmodum fecisse Hippocratem testatur Galenus. Quapropter non possum commendare eos, qui hisce temporibus insectas supellectiles in urbibus cremant; propterea quod non solum aer magis se uet , verumetiam & propter illum teterrimum odore,propter graues illos fumos,ossenduntur nares, replentur c pila, atque multa mala fiunt. quod quidem puto etiam maxime nocuisse huic urbi: quia visum est, quo tempore hac in urbe cremabantur, magis pestem incruduisse . Cadauera sunt omni diligentia extra urbem portanda,a
que longe a m ibus, cinciis locis, a quibus ad sanos veti non spirant, vel concremanda diligenter, vel altis sos. sis sepelienda. Scribit enim Diodorus Siculus lib. XIIII.
88쪽
duas res potissimum ei Carthaginiensium incrementum fecisse, inleptiliorum corporum, quae nemo ob contagii timorem tractare audebat , foetorem, palustris loci putredinem . neque credendum est iis, qui existimant cadauera ipsa non esse contagiosa quonia, etsi frigida sint ad tactum , cuiri tamen putreant,necessario calida sunt,&ex illis eleuantur evaporationes stidae,&pestiferς. hoc et vehementer initio pestem Venetiis auxit, eo quod cadauera pluribus diebus insepulta retineretur in urbe, atq; in
ipsis domibus ob inopiam vespillonum ;&quod in valea.
tudinario veteri comburerentur, undc a vento in urbem
fumus, atque corporum combustorum inquinamentum pellebatur. Relatum est inter alia a Thucydide, in ea pelle aues,& bruta carni uora no attigisse cadauera, eo quod etiam haec animalia a natura essent edo ista cadauerum euitare contagium. Multas legetis apud historicos saepestes audias .eo quod cadauera insepulta manerent hoc etiam tempore curandum est,ut omnes viae urbis sint mundae, sine luto,&sine quisquiliis. memini me legisse apud Lucianum in Scytha , Toxarim medicum olim liberas te Athenas a pest quod iussierit vias urbis emundari,&angiportus omnes uino irrorari. Maxima etiam cura habenda est de contagio. Et primo prouidere debent Principes, ut, si fieri potest, omnes tentati a peste statim extra urbem portentur in valetudinaria; bi tamen diligenter,&omni caritate Christiana curentur: nec solum debent ipsi exportari aegri, verum etiam omnes illae res, omnes illa supellex, quae ab ipsis aegris potuit infici quo tempore
curandum est etiam diligenter, nequis res illas in seistas suffuretur quod si eger exportatus moriatur, quam primu omnes illa res sit ni comburendae nihil enim peius est, quam res illas aggregare. Sed, si seruetur aeger, curetur, ut res illae emundentur eo pacto, quo potestis legere in
Leuiticosaistum esse circa leptosbs. ,quia saepe in domi
89쪽
buc unde aegri sunt exportati , remanent etiam aliqui sani. de iis quoque non leuis sollicitudo est habenda, videatur, an in domibus illis possint conseruari, necne; quia, si timor sic, ne conseruari ulla arte possint, etia ipsi amadadi sunt extra urbem, in loca tamen ab aegris separatae, ubi nihil ipsis desit , quod pertineat ad ipsos a labe seruandos . Sed, si habeant domu amplas, commodas, permittendum est, Vt remaneant Lita tamen, ut neque ipsi exeant per multos dies, neque edomibus quidquam ex irietur, Mivi praesidia adhibeantur necessaria ipsorum eo eruatis ni fit interdum , ut etiam nobiles, diuites pestprentcntur, quos non aequum est una cum ple-bed dualatudinbria illa mitti iccirco prouidendum est, ut vel ipsi in proprias villas abeant,vcl extra urbem d mos ligneas sibi construant vel, si aliqua ratione ipsis in urbe manendum sita curandum est , ut non solum ipserum dor is clausa detineantur, nihil ex ipsis exportetur, ureuna etiam ut ipsi aegri separati maneant ab aliis sanis eum aliquo ministro, aut etiam medico. hoc namque studium confert quidem p r cipue ipsis nobilibus, sed
conserteriam toti urbi . nam , iis remediis adhibitis prohibetur , quo minus pestis propagari possit. Fuerunt, qui inter alia remedia id maximum esse crediderunt, ut quisque domi suae inclusus per aliquot dies maneat, nec quisquam per urbem commeet quod quidem remedium, ut ego audiui Mediolanensibus contulit verumtamen neque Venetis, neque Patauinis conduxisse compertum est. Ego sane laudo, ut potius caetera , quae proposui , perficiantur sed neque hoc damno quandoquidem sic fit , ut homines aere insecto non ita libere viantur non laborant, non incalescunt', neque etiam cum infectis conuersantur,ut non possit hoc auxilium inutile esse. Veruntamen, nisi duo observentur, potest hoc remedium lethale esse. Vnum est, ut uictus commodus,&conueniens
90쪽
conuenlans pauperibus administretur; alterum, ut prohibeatur,ne in una domo multi simul cohabitent . Dixi uobis alias, Athenienses criminatos esse Periclem, quod pesi occasionem dedisset, coacta multa agrestium copia inti a urbem . Scribit etiam Liuius libro tertio decadis primae sub consulatu L Aebutii,& P. Servilii factam fuisse pestem Romς, quod populus coactus esset iub arctis tectis. atque copiosus habitare. Circa corporum dispositiones debent Principes,& Respublicae eadem praestare, quae dixi facienda esse ante pestem Vbi uero pestilentia desiit, non minor debet esse Principum sollicitudo, in prouidendo, ne malit miterum reuertatur. , iccircolante caetera gratiae innumerae sunt Deo immortali agendae. Postea omni cura enitendum cst, ut uia omnes, quantum
fieri potest,emundentur. Solent post pestem superesse in ipsis uiis quisquilis,& fragmenta uestium,4 culcitarum, in quibus conseruantur pestiferi uapores pari diligentia
omnes domus infectae sunt emundands .in quemadmo idum faciebant veteres in domibus leprosorum, si expedit, prouidendum est, ut noua calcemur oblinantur
supellex omnis suspecta comburenda Resert Sabellicus in postremo libro historiarum Venetarum, cum ea pestis grassari desiisset, in fine sapientissimos illos Senatores
combussisse innumeram supellectilem, quam congrega uerant vespillones ex rebus infectis quod quidem remedium si hoc tempore&Veneti,&Patauini facient,procul dubio utilissimum erit. aduertite, ante ea tempora, narrata a Sabellico, non facith haberi memoriam, Venetiis, aut alibi concrematas esse res infectas. Illud maxime omnium prudentia Principum in diligentia, indiget, ut prouideatur pauperibus illis, parentibus, cognatis, fortunis omnibus spoliatis, qui, ex ualetudinariis in urbem redeuntes, cum non habeant, ubi recumbant, qui dedant, non solum frequentes occumbunt, uerum. etiam