장음표시 사용
151쪽
partu solet, utcunque naturalis fuerit, nec difficilis sermo. Atqui protracta tamen, quin et aSpera aliquantum Ρartura, vitata modo ministrandi cruditate, raro moleStiaS, ne Veras quidem indignationes concitat, praecipue Si amicum tempus est, neque morbus popularis, aut incongruens ante Omnia in graviditate et puerperio regimen fuerit. is requentissima morborum puerperalium, dum Certe singulatim occurrunt, Occasio ab intemperie aeris, a subita illius mutatione, et contracto frigore oritur; item a transpiratione, aliisque excretionibuS retropulsis; a ciborum potusque immoderatione, nec raro a tenui Victu, ex Vegetabilibus inprimis; ab extenuante potatione, ab infirmantum purgantiumque abusu, denique ab Omni Vehementi, sive subito,
siVe longius Opprimente motu animi. Verum uberrimus metu molestiaque guavium fons malorum turbata lactatio est: mammarum omnis totaque repuISa, Vitioso insuper usurpato regimine, aut illarum Sera nimis admotio. Eaque prorSus Vitia et errores vix aliquando doloribus, et Certa febre vacant. Nihilo secius mortalibus cum ipsa hac febris specie mirabilis familiaritas est, ut eam habere pro nece SSaria et naturali socia Omnis puerperii ament, imo invitandam esse
Nunc Vero in rem orit, tractandi morbi, quem febrem puerperalem dicunt, ante Omnia atterere historiam, tum quaenam Vulgaris illius habeatur idea, Obiter pronunciare. Conveniendum enim ubique ante disceptationem e St, quaenam nominibus tribuatur significatio. Ac quoniam, quod ore profertur, non tam residere in fictione quam existere in reponimuS, Vocis conceptio versari in factis potius, quam in Vanitate soni debet.
Quamquam id sero quidem. Praestat autem, ut nune non graculi aut corvi more de vocibus decertes, sed ipsi rerum veritati des operam.
Ac quidem ex quo nomen labris puerperalis innotuit: ubilaemina in puerperio ex acuta varia febre moritur, et Secto Cadavere in ventris praesertim, Vel etiam pectoris caVO, aut
152쪽
alibi colluvios aquosa et aemula puris omenditur, communi prudentum medicorum Sermone defuncta febre puerperali dicitur. Id equidem confirmatum est. Item omnes, ab auCtOribus vocabulo febris puerperalis ad hanc diem designatas febres, eodem Se habuisse modo , ejusque ipsius speciei aD sectiones fuisse, etiam hoc Compertum e St. Febris itaque, aut quaelibet puerperam inVadens aegritudo, Sub qua peculiaris hujusmodi collu ies Occupat, Vel occupare pote St, febris puerperarum exstat. Neque tamen Omnis, quae in puerpera est, recte febris puerperalis est; quanquam constet, pleramque febrem nonnihil protractam, inprimis quodam in Systemate uteri longius morante Stimulo, ad inducendum similem morbum idoneam ESSE, Teque Vera Saepe inducere, qualiScunque passionum, unde febrem nominas, caeterum in perspicuo apparatus fuerit. Ubicunque igitur, quod saepe assolet, ejusmodi infensa febris haud satis in tempore judicari et feliciter poteSt, mox malo ea Conatu modoque ponere humorem tendit, et copia Et materia ita comparatum , ut similis congestio in nemine fieri, nisi in puerpera queat. Atque licet non Omnis in novam matrem incidens Valitudo ac febris ab initio jamjam, et ex se febrem puerperalem pro Prio Constituat, potest saltem in eam abire, imo ni Ocyus Sano tur, aut rite mulceatur, debet abire.
Quae quidem paradoxa multis sententia ab innumerabilibus exemplis sponte promitur. Atqui ex totidem iisque probis observhtis aliud momentum grave ex febris ipsa natur prodiit: summum quippe in hoc morbo esse discrimen, ne idiopathica febris sit, an deuteropathica. Quarum postrema ab omni morbo potest oriri, qui puerperas passim, atque alias foeminaS quacunque de causa COP-ripit; ut tamen in illis, ob facilem in febrem puerperarum metamorpho Sin, periculosius decurrat, quam in aliis, extra puerperium. Illae enim non tam ex morbo primo, et ab ortu fortasse minus exitioso perimuntur, quom ex morbidis, qua tenus puerferae Sunt, per febrem in se inductis et induci
153쪽
aptis modificationibus. Interim etiam hoc docet experientia, generalium assectionum in febres puerperales descensum non quovis tempore, nec omni sub climate , nec in quaVis puerpera similiter fieri, eademque Velocitate. Quandoque autem morbi in puerperia cadunt, jam ipsa ab origine hoc praediti genio, ut sine praegreSSiS inter cum
rentium febrium notis, neque quod deforis accesserit Ocea-Sio, maximum subito ac nonnisi puerperis infestum discrimen prodant.
Qua in re potissimum ad duo momenta respicimus et primo ad Singularem malignitatem, quae morbum efficit; tum adiΡSum corpus suscipiendae labis peculiariter, quin imo unice
idoneum. Quid ni Ipsi contagio harum febrium, ut multis
exemplis, ne dicam experimentis, calleo, nec in alias λθ- minaS, neque in graVidas, ullum est imperium. Corripit nempe illas, siVe ulterius saltem ac manifessius erumpit in eis nonnisi post editum foetum morbus. Atque pessimae tales febres sub diversis, nec aptis semper in prodition om insidiis etiam endemice grassantuΓ. Ut- plurimum vero illarum epidemicus furor est; quin tam era, ut reliquae pestes, medicorum curas, imo no Suspiciones
Vulgi, illico in se convertant; quia minus ubique, quam alii
Quarum febrium causa et origo absque dubitatione praesertim in qualitatibus aeris latet, quin SenSibias Occurrat, nec forte etiam, licet cognita, immutari queat. Consuevit autem febrium puerperarum genus hoc plurimum cum exanthemate grassari, Vixque malignitatis modum tenere. Stratae Venenoso, Vitam Veluti a lante, halitu asphy-cticae jacent, intus fractae, Vixque erigendae ad animum amplius puerpeΓae. Sed infesta maxime ea febris est, quae cum maligno uteri assectu aut putrescentia, Vel cum extincta illius Vita, Vel simili pernicie cujusdam alius partis conficitur. Atque ista quoque febris more epidemicarum Saexit; sed passim Sporadice etiam. Tum vitio loci, sive causa illud febris sit,
154쪽
sive essectus, curam et moderamen respuente, Plerumque
Inter sporadicas sebres frequentissime ea incidit, quae ortum a laesione et inflammatione genitalis habet, post gra-Ves partus ex natura, Vel PuStica manu, item, quae profusas haemorrhagias sequitur. Praegressis talis notae offensis, nisi mors confestim iraeuit, dumque vitium loci impatiens medelae perstat, calamitas Omnis in febrem puerperalem Vertitur, quae Vel per se, Vel una cum gangraena ac Sphaeel Oamictae partis, certa nece perimit. Nihilominus celebres
alias medici non solum nihil proprii inesse febri puellerati
arguunt; sed etiam Viros eadem laborare similiter ac foeminas perhibent. Alienus sermo i quin etiamsi Verum dictum esset; at salsissimum est PuerperaS perinde ac Viros, utique citra puerperium, inflammatione peritonaei et intestinorum prensari, hacque illos inteximi prope uti puerperas posse, apeIta et ConseSSa Veritas est. Item plurimas membranacearum Partium pialogo-εeS cum transfusione humoris lymphatici ac Sero si cui rere, tum inflammata membra passim conglutinari, et hoc liquet. Humoris vero talem destillationem illi, quae in puerpera, tenente Vel praegressa Vulgari intestinorum aut peritonaei Phlogosi, Sive etiam, ut Saepius consuevit, absque tali inflammatione, in decursu tempestatis tardius Ocyus in Ventremi uit, copia, indole, ortusque causa et modo, esse Simillimam; id experientia ipse que aspectus Te utat. Illa quippe evaporatio nunquam sine inflammatione Oritur, arctis Simumque cum iSta prodit nexum; haec autem metastasis in paretibus saepe, quas inundat, nihil habet inflammati ; dumque per casum phlegmonis quiddam obrepit,
abest tamen, ut quae puerperae insidet, colluVies, Seu eo Ρia, Seu colore, Vel materia et consistentia, cum illa videlicet
per phlogosin facta destillatione, aliquatenus Congruat. Ac Sane absque singulari perspicacitato intelligitur, suidorum copiam, constituentes partes, et mixtionem, item corporis illiusque facultatum omnem complexum aliter dis
155쪽
a 4 Ihabere in foemina, dum Ventrem gestat, aliterque, quando Vacua est; ut taceamus, quantum haec Omnia ab aliis corporibus , cummaxime Virorum discrepent.
Illi Voro unam esse omnium hominum curationem eXistimant. Ego contra, si cujusque privatim naturam explorare ad unguem scirem, utique qualem suisse Aesculapium mente concipio, talem me esse putarema
Verum mortalis, cujus vita et bona valitudo statis temporibus tot peculiares mutabilitates habet; nonne consequens est, ut, si iisdem vitae periodis Valitudine laboret, et ipsis quoque suis afflictibus insit quidpiam, quo ab omni morbo otio se distinguant 8 Atqui harum mutabilitatum in gravidis ac praesertim puerperis, Caduca Salubritate, Singularissima una et maxime conspicua haec est: quod iis ex fatali fere, quatenus morbus tenet, humorum ubertate sua et indolo, tum ob propriam sibi sensibilitatem tam facile, ac quidem frequentissime in Ventrem, ex morboso stimulo et agitationa febris, liquidi alieni congestio fiat. Atque ex hac a quovis prudente medico agnita demum et aperta experientia clare Scitur, omni puerperali febri atque aliis etiam minus periculosi S puerperarum morbis, Si quidem etiam majorem in illis irritabilitatem, fluxum Iochiorum, Iactisque appulsum et excretionem quorum Omnium multiplex et peculiaris est in assectiones suas potestas), haud respicimus; proprium et per Se inSignitum characterem esse, easque Ob hanc singularitatem Variam quidem, sed ubiquo tamen ad ipsam indolem Suam proxime applicatam arte
Quae curationem indicant, prout in duo dividuntur, assectus, quem. Curamus , et partium aegrotantium temperies Sunt.
Nihilosegnius circulatorum genus aegrotanti Omni puerperae , paucas intra horas, senis pluribusque vicibus indis. criminatim Venam deplent, ac in sal So credita, Seu Vera etiam enteritide, intra biduum ex usu et sine Omni haesitatione sal amarum Cum parca aqua ad sex et ultra uncias
156쪽
impie ingerunt. Boni Diti quod si non omnis ita interficitur muliercula, quid aliud colligimus inde nisi Vix quaqua methodo quasdam naturaS POSSe destrui, quasdam contra nulla
VARIAE CΛUSAE, QUAE IN AEGROTAN TIB Us PUERPERIS EXSTI LLATIONEM LACTEAM PROLI cIUNT.
ob multifarias causas foeminam ex ea, quam Sibi ceu puerpera propriam habet, salubritate, in aliam ab hac aberrantem, ideoque morbosam Valitudinem posse delabi, nemo dubitat. Praeter Vulgares in rebus non naturalibus admiSSOS Errore S, puerperi S majore ambitu infestos, excitandae febris, et lethalis in cavum quoddam transiturae materiae actuOSiS-simam occasionem intempesta saepe et aliena medicina exhibet. Quidquid in puerpera inimicum stimulum concitat, et ali quantum Valet extrahere, id ipsum etiam in illa vitiosae destillationis opportunitatem, ipsamque inducere sunestam actionem poterit. Praeter varias topicas, praecipue genitalium aliorumque quae hi S proxima Sunt, membrorum nssectiones, quaelibet alitudo febrilis cum Vel etiam sine conspicua OssenSa, in-rrimis ubi ante partum incessit labes, ceu princeps in puerperio morbi post foetum emergentis habenda causa est. Idque ante Omnia ad illas primarum Viarum alienitates perti Net, quae insequi omnino debent, quoniam certi homines praeter aVariSSimum Victum, quo miserabiles graVidae alioquin marceSeunt, Crudelius etiamnum eas crebris purgationibus per menSOS extenuant. Ista gignentium pernicies tristiorem fatui humano stragem inferunt, quam omne S , quot quot fuerant eruntque, epidemiae inter pilerperaS. Morbi acuti alias regnantes, si sorte in enixas incidunt, quibus alioqui gravius minantur, accedente praesertim maligna visceri S cujuspiam in thorace, seu Ventro phlogosi;
157쪽
tum Varia typhi genera ; sebres putridae Vel nervoSae, inprimis cum scarlatina, Vel pelechiis, ni morbo tempestive
Occuritur, Vel recte a principio, protenus naturam induunt febris puerperalis. Eaque nunc uspiam in corpore colluViem ponit, arte ut plurimum jam nimis sera Vix arcendam. In Permultis puerperarum epidemicis febribus, excitans somes, uti Videtur, specialiter ex aere Cadit, tanta noxa et repentina nec explananda facile omnium functionum eversione, ut exitialis destillatio paucis nonnunquam ab inVasione horis jam coeperit, imo consummata sit. Ea prope celeritate ac saevitia febris affligit, quae per contagium est illata, Morbum quippe in locis, ubi plures puerperae Simul commorantuΓ, non communicari Solum et propagari, sed etiam continuo evolFi in pejus, enim Vero non argumentis hoc in- Vestigandum , sed jam experimentiS cognitum eSt. Nec fas est reticere, ne unam quidem me comminisci
hoc morbo exstinctam, quae nec uteΓi, neVe alterutrius tubae aut ovarii, singulatim vel omnium Simul, morbosam aliquam assectionem exhibuerit. Quas quidem mutationes et corruptelas interdum a morbo produci et ab ipsa in Ventre collecta sanie, nequaquam abnego. Verumtamen, quia ejusmodi alienitates passim Occurrunt, ubi nihil humoris in membra premit, Tentro omni colluVie Vacuo, ac perfectissima, quae hac in ca itate Sunt, Ρartium natura; quum porro ea Sit persaepe corruptioDis facies, ut illam evenisse inter febris breve tempus prudenterne cogitari queat ; non est profecto, ut abnormes in systemate uteri mutationes semper consequi ex febre putemus; ad summum fateamur, quasdam illarum increbrescere ipso sub assectu, tum forsan prae Sentibus alioqui passionibus supervenire per ca Sum POSSO. Memorata a me hucusque parum equidem cum sententiis aliorum conspirant, qui febre hac extinctarum uteros semper se reperisse illaesos asserunt. At primo celebres illi scriptores nihil produnt, quanam nota ipSi uteros internoscant. Namque non omnem a phlegmone licet et gangraena, aut
158쪽
alias clara pernicie incolumem uterum ideo quoque pro sano habeamus. Quotnam Sunt demum obstetrioantes et medici, quibus brevi ante graVidae, aut recentis puerperae Salubrem et in toto ad naturam dispositum uterum intueri acciderit, et palpare manu Z quive, dum morbidum viscus licuit aspi-CeTe, adeo curiosi fuerint Persaepe primo ego obtuitu suspectos, paucis minutis antea ab aliis vix in fundo scissos, ab omni suspicione plane absolutos, et rejectos uteros paullo post coram iisdem medicis ac chirurgis, eadem Supe P tabula, ΠOVo examini sub jeci, nulloque studio indurationes in iiS, pus, ulcera, Vel aliter depravata loca Omnium ante oculos POSVi. Contigit mihi etiam in peregrinationibus meis, interfuisse aliquando in parientium quodam instituto duabus sectionibus. Si quidem in examinanda omni per febrem Sublata puerpera similis levitas ac properatio ex consueto obtinet; haud miremur porro, quemadmodum in omnibus, quae circa morbos puerperii cadaverumque extispicia illinc pervenere hi-StoriiS , uterum Vix unquam Contaminari dicant. In alio amplissimo Valitudinario, ubi Singulis annis non paucae puerperarum moΓteS Sunt, Certior factus, propriisque edoctus oculis sui, in his ad Vulgares anatomicas exercitationes , uti caetera, destinatis corporibus, nihil peculiariter inquiri. Imo certus quidam alibi degens Obstetricator, de Sua puerperarum egregia tractatione impie Vociferans, tametsi in cadaVerum copia tristem morbum proxime Spectare opportunissime possit, quin aspicere flocci pendit, nimirum senescenti secum adquiescens indolentiae, alioqui noscitare Se prae omnibuS, taleS aegraS ad unam omnes ex onteritide perimi, a sordibus nempe in primis viis. Alii interim prudentes, instituta sectione in ipsis iis corporibus, semper qui' dem congestionem in ca O ventris, sed phlegmonis intesti norum, omenti, peritonaeique Saepissime ne Vestigium, Contra ubique uteri corruptionem et in ultimas aliquando fibras
Unde claro perspicitur, quaenam auctoribus fides sit,
159쪽
quihus uterus in defunctis hac febre puerperi S Continuo sanus et integer apparet. Sors talis insolens mihi Saltem nunquam contigit. Uteri et internorum genitalium morbida, et diverse ad putredinem inclinata conditio, ut in antecedente libro uberius tractaVi, febrem puerperalem malignam creberrime excitat. Hancque Veritatem a perpetuo coram multis medicis facto examine ita habeo probatam, ut omnino existimem, in hujus notae morbis systema uteri, in quantum irritabile auson sibile est, tum quoad ipsum Solidum, ideoque etiam quatenus ad integritatem Strueturae ac funetionum, Sempor a
salubritate quodammodo deflecti, quin imo certam, licet saepe nonni Si per Vitiata munera intelligendam alienitato min locis, quatenus topica affectio cum Communibus privatis vepuerperae facultatibus propius Communicat, Omnem febrem puerperalem ferino Per essentiam Ponere, caeterum parum referre, num uteri Calamitas ante febrem Steterit, hanc queprimum Concita erit, an morbo, VariaS Ob Causas in puerperium ante illapso, ea demum fuerit inducta; adeoque , t Opicam ossensam febris fecerit. Equidem, si celebratis medicis fidem habemus, lactis lochiorumque ipsa materia et modus Secessionis haud multum spectant ad febrem puerperalem, haecque ipSa ex casu dumtaxat , ut in quaedam alia munera, Sic etiam in illa influxum habent. Attamen ex meo Con Spectu alia interponenda opinio est. Ac quonam argumento Vel exemplo exorotiones
illas in febre puerperali haud recedere a salubritate disputant Nemo medicus, cui aliquoties modo curare in puerperio contigit, neScium habet, urinam, to Chia, aliasque linteo exceptas impuritate S curiose diScerni semper nec ubique haudquaquam posse. Quin imo minister ille naturae, Omniumque, quae ad puerperii cultuS Spectant, diligens Observator ultro innuet, in lubrica Te potiuS ad Stantium et custodum dictis confidendum, quam Sensibus esse. Quid autem foeminarum istud genus non impigre narrat Ac quaenam notae, quae pleraque in lochiis Sana esse significent 8 quum
160쪽
Motissimum sit, neque colorem , neque ConSiStentiam et copiam ad illas cognitiones praestare, Sed in Singulis mulieribus Varia et mutabilia esse, ut non tam ex Iochiis ipsis, quam ex Valitudine totius corporaturae decerni de purgamenti natura et errore debeat. Idem etiam de praepostero judicio circa munus mammarum Valet. Permultum impedimenti medico, potissimum, nisi simul obstetricans est, etiamque huic Saepenumero, ab intempestiVO decore Objicitur. Namque ubera, Siquidem non Omni Vacant lacte, quod rarum est, ideone certi sumus, laciis sincerum inesse justaque copia 8 Qua caeterum levitate in ista ossicia Vulgo animadvertatur, nemo nescit. Atqui tamen ab lactis omni defectu, ad illius rectam copiam, et qualitatem certa est gradatio. Mihi saltem Vix ulla, quoad memini, febris puerperarum Obvenit, in qua tardius Ocyus ne Cin purgamenti S, neque in Secretione lactis, aliqua ingruerit
turbatio; ut itaque breviter dicam: Ubicunque febris puerperalis est , ibi etiam et in lacte et in lochiis aberratio est. Sed ne ita quidem rem complexus sum. Scilicet oportet
etiam, curam Praecipue eVaporationis per cutim habere. Ast deficit fore functionum cutis doctrina, quum nec modum, quo traΠSpiratio Succedat, nec, quibuS elementis exspiratum constet, intellectum habeamus. Neque explicamus, quemadmodum re S Orptio per cutim 'fiat, quaeve principia, quaque ea copia ex aere in corpuSCommeent. Atqui tamen notitia haeo ob plura nondum explicari apta argumenta plurimum interes Set. Verum neque crassioris humidi, quod ex cute proVenit, SudoriS nempe, aliquod, unde scientia in USus proficiat, praetentatum examen
sciveris. Num illius, quod clam aVolat per cutim, ipsiusque
Sudoris, ex parte Saltem, eadem Sunt excernentia organa,
eademque principia excretorum, juxta, quod copia et forma discrepant i quomodo materia transpirabilis et Sudor, quatenus perfecta Sanitas est, ab eadem materia tenente morbo
dissert. Quinam illarum secretionum modus variis sub aegritudinum formis uanam pactio no excretio illa morbum le-