Ioh. Nicolai Funccii Marburgensis De imminenti Latinae linguae senectute tractatus, quo decrescens Romani sermonis robur et fata ab excessu Caesaris Octauiani Augusti ad principatum vsque Hadriani imperatoris describuntur, et notatu maxime digna hist

561쪽

erat, et Optimi Viri, et literatorum principes trucida hantur. Quod cum Plinius noster, praesertim nouissimis illius tyranni temporibus quotidie magis experire tur atque Videret, quod omne studiorum genus paulo liberius et erectius faceret seruitus periculosum: diuertebatur ad humanitatis studia, et dubii sermonis si ue grammaticos libros scribebat. Hactenus ille quidem, sed non tanta luce ViXit. Maxime florere coepit, et aliquo numero esse, Vespasiano imperante, qui Plinii no stri consiliis interdiu noctuque utebatur. Caesaris in

Hispania procurator fuerati atque adeo in principum amicitia muneribus spectatissimis perfunctus. Inter

continuaS Occupationes caelebs vixit, Vt expeditior literis vacaret. Sororem, quae C. Caecilio Comensi nupserat, ac maritUm amiserat matUre, cum filio recepit

in domum atque familiam suam. Hunc quidem Iuniorem Plinium optimis artibus instituit, Vt illum adoptio ne filium aliquando studiorum, quibus se totum deuouerat, fidum comitem atQue socium haberet: cui etiam paulo ante obitum, quOG scriberet, dederat. g Inter amicos inprimis coluit Pompomum Secundum, a quo valde amatus, hoc amici memoriae, quasi debitum munus exsoluit, Ut vitam eius duobus libris consignaret. B Eundem vocat consularem poetam. Et FAssius h) de tragicis poetis, eorum , inquit, quos viderim, longe

princeps Pomponius Secuudus, quem senes parum tragia cum putabant, eruditiove ac nitore praestare constebantur. 'Erat hominis ingenium acre , studiuin incredibile, et

562쪽

sunum vigilantia. Teste PLINio Iuniore l) Vulcan libus ad d. X. DJ. Septembri, non auspicandi, sed studendi causia lucubrare incipiebat. Tum enim antelucanam lucubrationem incipiebant, sed auspicandi caussa, postea Omittebant fere ad autumni finem ; quemadmodum etiam Kalendis Ianuariis opera sua leuiter a tingebant auspicii caussa, quae in aliud tempus distere-hantur. Noster vero erat parcissimi somni: et cum i .ter studia somnus aliquando instaret, eumque nimis fatigatum urgeret: mox tamen deserere illum, quod c dere nollet intentus lectioni, et evanescere debuit. A te lucem ad Vespasianum Imperatorem ire solebat; i de ad delegatum sibi officium. Reversus domum, quod temporis reliquum erat, studiis impendit. Aestate post cibum saepe iacebat in sole, librum legebat, nota bat, excerpebat. Nihil enim legit, quod non e cerperet: Unde tot electorum commentarii, quos iuniori Plinio reliquit. Dicere vero sdiebat : nullum esse librum tam malum, ut non aliqua parte prodesset. Post

solem plerumque frigida lauabatur ; deinde gustabat, ac paulisper dormiebat. Mox quasi alio die studebat in

coenae tempUS. Atqui etiam inter coenandum ab an gnosta m) liber legebatur et annotabatur cursim. Quam Dieris fuerit intentus , ac temporis minime prodigus, vel inde patet, quod ex amiciS aliquando in mensa cuidam, reuocanti et lectorem , quod perperam pronunciasset, repetere cogenti, respondit: intellexeras nempe ζet annuenti: cur ergo reuocabas P decem amplius versius

hac tua interpellatione perdidimus. In balneo audiebat aliquid aut dictabat. In itinere, quasi curis esset sblu-

563쪽

tus ceteris, huic Uni Uaciabat. Semper ad latus ipsi notarius cum libro et pugillaribus, cuius manus hieme muniebantur manicis: Ut ne coeli quidem asperitas vialum studii tempus eriperet. Nec alia erat Caussa, quod Romae sella vehebatur: situmque ex sorore nepotem liquando corripuit, quod ambularet, cum potuisset ii Ias horas non perdere. Nam porire omne tempus arbitra batur , quod studiis non impertiretur. u Anno Titi

Vespasiani Imperatoris primo o) ab U. C. DCCCXXXI.

mons Vesuuius in Vertice ruptuS, tantum ex se arde iis eiecit ac late sparsit sulphuris, ut urbes vicinta et re giones cum hominibus exureret. Tum noster erat Μi-1eni, quod oppidum et promontorium est Campaniae, atque classem praesens imperio regebat. IX. Kalend. Septembris soror accurrit, indicans apparere nubem i usitata et magnitudine et specie. Id miraculum postruam ipse ex sublimiori loco aspexerit, propiuS noicenum eruditissimo viro visum : ut iuberet nauem velocem hiremem aptari. Vix Retinam traiecit, quae villa est sub Miseno : cum classiarii maximum imminere periculum sentirent, ac territi Plinium rogarent, semet ne tanto rerum discrimini exponeret. Frustra. Miseni cum filio relicta sorore, properat illuc, unde alii fugiunt, omni metu solutus. Ipsum assurgit montem ; ted statim concidit, crassiore caligine obstructo spiritu, et st maelio clauso, qui illi natura inualidus et angustus, et Dequenter interaestuans erat. Die post mortem tertio corpus inuentum est integrum , illaesum, opertumque ut indutus fuerat habitus, quiescenti, quam defuncto, simia

564쪽

similior. p) Atque ita vir eruditissimus, incendii curiosius explorans caussita, Vitam cum morte commuta Uit, natuS annos LVI. q)

g. XLIV.

De scriptis optimum habemus testem ipsum iuniorem PLINI vM, ro qui Macro petenti, ut sibros auunculi sui recenseret, illorum etiam notaVit ordinem , et qua occasione fuerit quisque exaratus, Ut auctoris summa industria ac indefessus labor pateret. Pari ingenio et cura composuit I de iaculatione equesri librum unis cuius et auctor meminit. a) de vita Pomponii Secundi libros duos'. et ipse illius vatis memor, vitam eius d scripsisse testatur. t) 3 bellorum Germaniae libros via ginti, quibus Omnia, suae ab Romanis gesta fuere aduersus Germanos, bella collegit. Hinc TACITO et, Germanicorum bellorum scriptor vocatur. Hos libros Augustae Vindelicorum extare, CONR. GESNFRVS . credidit , qui se ait alicubi hoc legisse. Sed fucum illi a quodam per literas fastiam arbitror. Iam sua aetatesYMMAcΗvs x euitar, scripsit, si fors votum iuuet , e iam Plinii Secundi German ca bea a conquirere. Vnde latet, etiam tum illud opus raro obuium fuisse : quodi superesset, multum lucis ad veteris Germaniae notiatiam posset conferre. Sed dudum magno rerum n strarum damno interiit. Studiosis libros tres, in sex

565쪽

volumina propter amplitudinem diuisos : quibus or torem ab incunabulis instituit et persecit. Has vero suas institi tiones oratorias vocat libros studiosos , quia plurimum studii ad eloquentiam requiritur. Illorum men

tio fit quoque apud GELLI v M. γ s Libros dubii

sermonis octo, grammaticum OpuS, a CHARISIo et) laudatum. Et in illo videtur exposuisse, quo quaeque modo, quo genere, qua declinatione, qua significati ne sint esserenda: quibus et eruditi saepe haerent. E. gr. Vtrum gibbus et gibber pro vitio dicendum; anclypeus et clypeum, baltheus et baltheum promiscuo sumantur, an mare pro mari, et similia. 6) n fine Aufidii Basi libros triginta et unum. In illis Vespasiani et filiorum gesta prodidit; suamque narrationem inda coepit, ubi Aufidius Bassus desierat. Sic ipse in historiae naturalis prologo ad Titum Caesarem: nos quidem omnes, patrem, te, fratremque diximus opere iusto, temporum nostrorum hi riam a Ane Au dii Bessi. a Neque dubitamus in his libris etiam Neronis vitam proiecutum esse, quod ipse b) testatur res gestas Neronis a se congestis e. se; et coRN. ΤAcITvs c idem non nihil recenset. γ Bistoriae naturalis libros XXXVII. Addendi viderentur esse libri geographici: nam sERvius: d) de ciuitatibus totius orbis multi quidem scripserunt: ad

I Noct. Atii c. l. s. c. vlt. in his libris testatur multa varie ad oblectandas eruditorum aures posuisse, ac sententias, quas in declamandis controuersiis lepide et argute dictas putet. Illorum quoque exemplum tradit. Σὶ Lib. I. pag. 39.οὶ Confer. 31N A suasor. c. et u ιNTILi AN s inst. Orat.

566쪽

illos indicat Geographiae libros, qui in ipso historiae

naturalis verissimo mesauro inueniuntur. Praeter illos iam sito ordine memoratos Plinii libros, quod bene notandum, ex adoptione filio suo reliquit commentarios cen- eum et sexaginta electorum, i. e. excerPtorum, quae ad Uersaria quoque vocamus, et sunt rudeS eorum, quae

legimus, congestiones. Et Iunior ille PLINΙ vs eo te statur, electorum commentarios i stos fuisse opisthogra-PhOS, i. e. a tergo etiam et minutissimis literis scriptos. Nam raro veteres in charta scribebant aduersa, nisi in palimpsestis ac deleticiis; aut quando ita excipiebant, Ut ornatius postea describerent, ac in Ordinem redigerent. Ista sua ex variis scriptoribus excerpta ubique secum habere solebat, atque cum Caesaris in Hispania procurator esset, utut numero tunc pauciora, Largio cuidam Licinio, quadringentis millibus nummum vendere

poterat.

6. XLV. Ex omnibus Plinii scriptis hodie, de quibus nobis

gratulamur, tantum exstant libri XXXVII. Bisoriae naturalis, siue historia mundi; iuniore PLINI of iudicante, opus diffusum, eruditum, nec minUS varium, quam ipsa natura. Nam ex voluminibus vltra bis mille scriptorum , Graecorum atque Latinorum, Unitie sam naturae varietatem hausit. Praefatio est: ad Titum V spasianum Imperatorem : ex qua patet, hunc suuin th 1aurum perfecisse Tito Vespasiano seXtum consule, i. e.

anno ab U. C. DCCCXXVIII. post Christum natum anno LXXVIII. Liber primus est loco indicis, cum

567쪽

argumentorum, quae tractandat tum auctorum, ex quibus ipse ante sua monumenta hausit. Nam henignum arbitrabatur et Plenum ingenui pudoris, fateri per quos profeceris. Hunc librum una cum praefatione Plinio suppositum esse, IOII. II ARDUINVS frustra cometendit. A libro secundo ad quintum cosinographica peris 1equitur et geographica i inde ad decimum naturam animalium describit; ad undevicesimum usque de plan- 'tis, hortorum atque agrorum cultura loquitur; a vie simo ad trigesimum secundum de medicamentis agitq ae a plantis et animalibus petuntur ; denique a libro' tricesimo tertio ad finem historiae exponit naturam metallorum atque lapidum, Ubi etiam de statuariis, pictoribus, etc. De Anglica Philippi Hollandi Medici versi

ne sic ludit epigrammate IOH. OWENVS :Himus es longus, quia multa 2 breuis, quia Amin

Scri it. At Hollandus longior quia plenior) et bre

Quod ipse testatur, plurima Pellit a Graecis, in quorum sensu assequendo non ubique feliciter versatus est Istud vero non auctoris inscitiae, Verum potius illorum negligentiae tribuendum est, qui ex auctoribus mala Mee ad eum deferebant excerpta, Vt in ordinem ab eo digererentur: ita enim vir ille ab ingenio et studio nunquam satis commendandus historiam mundi magna ex parte composuit. In aliiS fidem sirperare, iam tum fitie ab A. GELLi Og) notatum, ubi visum est, inquit

non praetereundum, quod in Plinis Secundi tibro finis naturatis Bisoreae legimus. Id autem, quia extra fidem

esse

Nee . Attic t em. Conser. eiusdem L i o. c. tentis f ζ usarunt, quae Plinius noli in Democritum philo Phum itidiatriisine contulcia.

568쪽

esse videri potest , verba i ius Plinii posuimus. De m tre agit, quae Partum se tredecim mensibus tulisse diaxerit. Tandemque addit : in eodem libro Plisti υerba Baec scripta sunt, oscitatio in nixu letalis est, sicut sem fuisse a coitu aboratuum. Eiusdem furfuris sunt quae iadem h) ex libro Plinii septimo recenset, este quasdam in Africa hominum familias, voce atque lingua effasci nantium et qui si impensius forte lauciauerint pulchras

arbores, segetes laetioreS, infantra etc. emoriantur repente. Oculis quoque exitialem fascinationem fieri. In India homines esse caninis capitibus et latrantibus; alia esse apud ultimas OrientiS terras hominum miracula ; monoculos; singulis cruribus saltuatim currentes; quo clam etiam esse nullis ceruicibus, Oculos in humeris habentes; alios nullo cibatu vescentes, sed spiritu florum naribus hausto victitant i Pygmaeos, quorum qui longissimi, non longiores PedibuS duobus; ex seminis mutari mares. Id genus sexcenta alia. Quae si generoso exceperis animo, Vtilissima et doctis Omnino cognitu necessaria multa in illo verissimo Variae eruditionis thesauro continentUr. Nam et ille, quod idem GELLIus i habet, existimatUs est esse aetatis suae doctissimus. Alia

hi, h) vir in temporibus aetatis suae, ingenii dignit iisque gratia, auctoritate magVraeditus De stilo ac dictione, quam in illo historiae natu. ratis opere expresserit, ipse PLINIus l) ad Titum Vespasianum scribit: nec ingenii sum capaces ditelli nec

admittunt excessus, AEut oration , sermonesve, aut cas smirabiles, vel cucutus varios, non alia iucunda dιctu,

Attici l. s. c. q. δὲ Lib. 2. c. I 6. init.

569쪽

sso C Ap. I c. BE HlITORICII AB EX Essu Avmniaue serentibus blanda. Sterili materia rerum natura, h. e.

visa narratur, et haec sordidis a fui parte, ut plurimarum rerum aut rusticis vocabulis, aut externis, imo barbaris, etiam cum honoris praefatione ponendis. Fra terea iter es, non trita auctoribus via, nec qua pereTrianari animus evetat. Nemo apud nos, qui idem tentaverit; nemo apud GraecoS, qui unus omnia ea tractauerit. Raes ardua, metu fis nouitatem dare, nouis auctoritatem,

obsoletis nitorem, obcuris lucem, fastiditis gratiam, d

bis, fidem, omnibus vero naturam, et naturae suae omnia. Itaque etiam non assecutis, voluise abunde pulchrum a

que magnificum est. Equidcm ita sentio, peculiarem in sudiis causam eorum e se, qui di cultatibus victis, Militatem iuuandi praetulerunt gratiae placendi. OLAvs BORRI cIlIvS Vero m) non putat illum excusatione hac indigere : nam stilum eius esse plane cultum, lectum et mirificae industriae : mendacium ipsi recenti res impingere saepe, sed parum modeste. Alii obser-Dant in eo eximiam stili grauitatem, quae nonnisi ab eruditioribus intelligi potest. S cIOPPIus contra n) Plinii verbis non nisi ubi nos meliora deficiunt, utendum putat. Quam enim eius aetatis homines Latinum se monem corrumpere studio habuerint, ex Quintiliani confessione satis patere. Nec aliter ego sentire possum. Multa habet non modo corrUPta Vel ex ingenio post rioris aeui deprauatai Verum etiam, quod ipse in ops ris sui praefatione fatetur, rustica, eXterna, barbara; uuae vix sine audientis Venia proferre liceret. Nec iapsae res aliud postulant dicendi genus : Vt prudens tanti operis auctor, omni ornatu destitutam, qua fuerit V vius

570쪽

usus in describenda totius mundi historia, optimo consilio excusaret dictionem, et vocabulorum insolentium, fictorum, aut exoticorum in elegans atque VetuS Latium irruptionem et impetum Dinam. Et ipse videtur primus conterranei o) Vocabulum finxisse : cuius imit tione postea, ad grauiora linguae latinae vulnera, com-tresbter, conleprosus concivis, id genus sexcenta alia impune sermarunt. Ecquis Optimorum auctorum, ut noster, dixerit, p) studiorum amoenitates quaerimus ἰaut, q) Myoenis lima parietum pictura: cum id vocis significans aspectit et naturali quidem delectatione iucundum quid, tantum de locis opacis et umbrosis diactum fuisse legamuia r)6. XLVII. . . Haud immerito conqueritur Μ RHopivss) non

dum prodiisse naturalis nistoriae editionem tam docto seculo dignam, sed in tenebris macularum tam pulchrum opus diu adeo delituisse. Neque enim ullus e veteribus est auctor, qui foedioribus sit oppletus erroribuS, quibus non sine magno labore medicina adhiberi po est. Nec suppetit ea codicum MStorum copia, quae desectum supplere queat: nam et illi, qui passim se Uantur, corruptissimi sunt, et incuria vel inscitia librariorum vix dici potest: quam deprauati. Iam tum aet te sua scripsit ad Ausonium sxΜΜ-tius: t) si te amor

habeto operis praefatione, ab initi ubi Catullum conterraneum suum

vocat.

ρὶ Praefatione ad Tit. Vespasianum. Hiil. n tur. l. 3 s. c. .r Conset. differt. de lectione auctorum elassicorum c. g. g. g.

P. Ol.