장음표시 사용
41쪽
semina omnium cognitionum , quas ratiocinanis do colligimus , & prima Philosophiae rudimenta , quae quamvis primi parentes peccato imminuta sint, non tamen penitus sublata, praelucentque menti ad quamlibet cognitionem tum speculati- am , tum practicam , ut autem quisquc ejusimodi principia facillim ε penetrat, ita ad Philosophiam
adjumenti plurimum habet. Admiratio, quae est suspensio quaedam cogitationum , & astectuum circa rem inconsuetam, Minsolitam , ad investigationem veri instigat. 'Parit enim desiderium causae cognoscendae effectus, queri demiraris , cognitio ; desiderium investigationem; investigationem sequitur inventio,inventionis fructus veritas , hinc Arist I. Met. c. 2. - νο -υι--οι καὶ - πρωνον ἔρξαννο φιλον : Propter admirationem is nune, , primo homines philosophari coeperunt ; unde Pythagoras finem Philosophiae volebat esse, nihil admirari. Sensus internuntii ac ministii mentis, praeeunt eidem, & viam sternunt ad rerum cognitionem.
Jensus habet vimscientia ; maxim δautem auditus & visus, quem ideo tenerrimhamamus ex Aristotele I. Metaphysic. Ratio est,qubd observatio, experientia, & inductio ex sensibus potissimilm pendeant. Quae tria sunt scientiae subsidia ex Aristotele, observatio quidem, quam. Vocat 2. posterior ,οειαν, mente retinet & quasi colligit', quae iterum ac lapius sensibus hausimus. Experientia, quae est multarum observationum collectici, & ad certum usum applicatio, scientiae quasi obstetrix est , fit autem illa collectio pergationem, & conservatur specierum in memoria
42쪽
ET PRINCIPIIS PHIL. I impressione, unde placitum manavit. 2. poster.
teX. 27. experientia una, multa memoria. Tantum
Porro tribuit experientiae ad scientiam Aristot. I. Metaph. c. I. ut expertes majus aliquid & amplius in disciplina consequi dictitet, quam eos, qui ar tem siue experientia sectantur. Denique inductio a singularibus ad universalia accessio quaedam est ex I. Topic. c. Io. & principium universalis ex ε. Ethic. c. 3.
Disciplinae vis quoque maxima ad persectam Philo phiae intelligentiam teste Plutarcho libello
de educat. Natura inesit, ars dirigit exculta-
rio perficit. Duo complectitur, methodum praeceptionum ,& exercitationem. Methodus praeceptorum exigit ut sint propria cujusque disciplinae, Naccommodata; deinde rite ordinata, & inter se connexa , nam ex proprietate & apta connexione Oritur perspicuitas , & facilitas. Exercitatio est apta ad contemplandum, & agendum praeceptorum applicati . Ex parte rerum, effecta sunt causiae scientiae, quatenus animum movent, & excitant ad causaxum diligentem inquisitionem. Auet quippe ani mus rerum quidditates, & causas cognoscere, cum effectus videt admirabiles , quia cognitio e fectus, quae non habetur per causam, imperfecta& rudis : itaque animus in ea acquiescere nonpo test, sed ulterias fertur, donec persectam causarum notitiam complexus sit. His principiis paulatim accrevit Philosephia. Sed eam postmodum oblivioni paene traditam vindicarunt ab interitu, Thales Milesius ex septem Sapientibus Graeciae unus, qui Physicam excoluit,
de Pythagoras alter Philosophiae instaurator, qui in
43쪽
xo D E N A T V R A, Italia docuit. Ex illius spatiis prodierunt Anaxi
mander , Anaxagoras , & Socrates : ex illius schola Xenophanes, Parmenides, Z no, & Epicurus , a quo secta Epicureorum nomen invenit. Socratis vero auditor fuit Plato Academicorum Iprinceps, qui duos habuit discipulos inter alios maxime celebres , Aristotelem , & Xenocratem ;hunc quidem Academicorum alterum qua si paren-rem , & vindicem, illum vero Peripateticorum authorem, & antistitem. Sed ne in recensendis omnibus sectis nimius videar , sit IV. Λ SsERTIO, Quatuor Philosophorum sectar principes & maximε celebres extitere, Pythagoreorum, Stoicorum, Academicorum, & Peripateticorum , quae in alias subinde tam 1lias di tractae , varia nomina variis de causis sortitae sunt.
Alii enim dicti sunt Academici abAcademia seu loco suburbano, qui Athenis non longe aberat, & in quo docebat Plato Academicorum Princeps , Alii Stoici via ς riti a porticu, sub quo scholas habebant; inter quos celeberrimus Zeno, Cynici alii a dicacitate, quod more canum in cavillando mordaces essent, inter quos eminuit Diogenes; Sc prici, & Pyrrhonii nonnulli, qui de omnibus iis dubitare profitebantur, Peripatetici alii a deambulatione, quod non lassitando , ut reliqui, sed inambulando inter se disputarent. De singulis dicere superledeo, ut in uno haeream Aristotele , eumque sequar tanquam ducem Philosephiari hic enim extinctae sere Philosophiae parens alter, & instaurator, genere Macedo, urbe Stagirites, ingeniorum meta , & menS scholae, ut vocabat Plato, tantum caeteris & ingenii bonitare , dc .opinionum sanitate antestat, quantum vir
44쪽
ΕΤ PRINCIPIIS PHIL. 2Isapiens antecellit puero. Neque tamen ita me totum ei addicam , ut ubi eum rationis Vis , roburque defecerit, pertinacius ejusdem sententiae ad la aerescendum putem. Sic venerabor authoritatem ipsius , ut quid valeat ipsa doceatque , expendam, sic audiam rationem, ut de luce ejus securus esse Velim. D. Thomam, & veteres Aristotelis in te pretes adjungam identidem , nec recentes omittam, qui ut solidam non semper habeant doctrinam, at certe subtilcm habent aliquando, & lerter excogitatam . ea tamen lege, Ut eos quidem delibem tantum , strictimque attingam , in Uno autem Aristotele totus pene habitem.
OB I I C I E s contra primam assertionem I. Deus satis habuit ingenium Adamo indere subtilissimum. quo ad persectam rerum notitiam facit E eniti posset: ergo Philosophiam non infudit. Resp. Nego Ant. cum enim Adamus napus sit orbis dominus, polleritatis suae doctor, & apiens rerum nomenclator , debuit statim ab ortu habere Philosophiam , adnulla ingenii vis quantumvis ais cerrima, tam brevi momento Philosophiam proprio marte assequi valuisset.
Objicies L. Philosophia , si Deus Adamo infudisset, supernaturalis fuisset : Philosophia , quam
habuit Ad mus , non fuit .supernaturalis : ergo nec insula. Resp. dist. majorem, fuisset supernaturalis in entitate, Nego : supernaturalis in modo , Conc. At non fuit supernaturalis, Distinguo minorem in entitate , Concedo : in modo , Nego minorem , α consequentiam. Distinctionem illustro.
45쪽
11 DE NATUR A. Supernaturale duplex, aliud in entitate, aliud in modo : supernaturale in entitate illud est , quod
secundum entitatem nec exigitur a natura , nec eidem debetur, ut gratia sanctificans : supernaturale in modo est, quod secundstm entitatem exigitur a natura, & eidem debetur, sed secundum modum est thpra omnem naturae exigentiam, Vt Vi
sio caeco restituta fateor Philosophiam Adamo . infusiam, supernaturalem in modo fuisse, quia nullis viribus ingenii humani tam brevi tempo- Te comparari potuit et at nego supernaturalem in entitate fuisse, quia fuit eiusdem speciei cum Philosophi ratiocinando parta, quippe quae & intra naturae ordinem contenta fuerit, & ad satiandum Adanai appetitum concessa. Quare species eidem
infusae, ejusdem erant naturae cum Ipeciebus acquisitis iisdemque utebatur dependenter a phantasmatis, quia modus cognoscendi dependenter phantasmatis est naturalis animae, quandiu corpore includitur. Haec est solutio D. Thomae loco jam citato ad primum, Dicendum , inquit, quod primus homo habuit mentiam omnium per speetes a Deo in μι : nee tamen scientia 'illa fuir alterius stationis a scientia nostra , sicut nec oculi. quos eaco nato Christus dedit, fuerunt alteri usi rationis ab oculis , quos natura produxit. objicies 3. Adamus deceptus est per mulierem, mulier per serpentem : nam ex Paulo I. ad Tim x. Mulier seducta in pravaricatione fuit. Resp. . I. Adamum in naturalibus non fuisse deceptum . in nrpernaturalibus autem deceptam fuisse Evam post pereatum internae elationis. Insubis r. Deceptus est Adamus circa. pomum,
mn eidem tribuens, quam tribue*e non debebat d.
46쪽
ergo deceptus est in naturalibus. Resp. nego con- seq. potuit enim dubitare an Deus vim 'pernaturalem aliquam pomo tribuisset. Deinde peccato superbiae ante in Deum insurrexerat, quam deciperetur.
Instabis L. Credidit daemoni assirmanti se fore Deum Adamus, si pomo vetito Vesceretur : ergo Philosophiam non nabuit infusam , ex cujus lumine facile cognoscere poterat se non post ' fieri Deum. Respondeo , serpentem non promisisse divinitatem , sed quandam cum Deo similitudinem, nempe independentiam a Deo in agendo moraliter , . t paret ex verbis scripturae : Eritis sileue Dii. Objicies 3. Serpens Evae promisit scientiam :ergo ante non habuit scientiam. Respondeo, diu. ant. promissit scientiam particularem asen doxum, & fugiendorum independenter a Dei regimine, concedo : universalem, & naturalem,
qualis est Philosophica, Nego. Instabis: Oculi primorum parentum post peccatum dicuntur aperti : ergo novam scientiam habucre. Resp. distinguo consequens , experimentalem , qua noverunt desectionem partis inferioris , a rationis imperio quam antea ob justitiam origin lem non noverant, concedo : philosophicam, nego,
g. III. De causa finali, Ur esse stis Philosophia.
I. ΑssER- VINIs cui Philosophiae, est ipse T I o. L homo ; finis qui proximus, ac in tertius Philosophiae speculativae, est nuda cognitio veritatis , practicae vero , qui moralis est,
47쪽
actio hynesta. Tres sunt partes assertionis. Prima probatur ; finis eui facultatis cujussibet est subjectum perficiendum, cui finis qui acquiritur : homo perficietur per Philosophiam, & a quirit finem qui e ergo finis eui Philosophiae est homo. Probatur secunda : sinis qui proximus ι & internus cujusque habitus speculativi est , quem primo , 8c per se respicit , & quo adepto quiescit et Philosophia speculativa primo, &per se respicit
nudam rei veritatem , eaque adepta. quiescit: Cr-go finis qui proximus, & internus Philosophiae
speculativae est nuda rei veritas. Porrb per madam veritatem intelligo veritatem , quae est ab luta& per se, nec tendit ad opus efficiendum, in quo a veritate practica distinguitur, cujus finis est opus ; nam Philosophus actuosus causas non considerat per se, sed ad aliquid, hoc est cum relatione ad opus & adjuncta temporum, locorum, α personarum. Confirmatur ex Aristotele lib. 2. Me
contemplatricis Philosophia finis veritas. Probatur tertia : Philosophia praetica; qua m ratis , primo, & per se respicit actionem honestam, eaque adepta quiescit : ergo finis qui proximus , dc internus Philosophiae praeficae , qua moralis est, est honesta actio. Dixi qua moralis est; nam qua artificialis est, habet pro fine utile& jucundum. Plura de fine Philosophiae moralis vide in disputatione prooemiali Ethicae artic.
I. g. 3-II. Assa RTI o. Finis externus, & remotus 'vitiusque Philo phra est beatitudo tum specula- Siva, tum practica seu similitudo cum Deo. Probatur:
48쪽
batur: Finis externus, & remotus est, quem median re proximo, & interno assequimur: Beatitudinem tum, specula ivam tum practicam mediante Veritate,& morum honestate assequimur: ergo&c. Et vero beatitudo Dei continetur, persectissima rerum cognitione, & rectissima operatione : Philosophia, qua speculativa, perfectam rerum cognitionem tradit; qua practica,modum recte operandi edocet; hinc,ex Epicuro , DIργεια λογιο xm διαλογσμοῖς τει ι δεί-
ωωνα βἰον πιριποιεῖ ο, Exercitatio, qua rationibus
mutumque sermonibus vitam beatam parit, & ex Aug. lib. I9. Civit. Dei c. i. Finis Philosophiae praestitutus est, ut hominem beatum reddat. Tantdm de
fine Philosophiae, jam de effectis : sed quia inter effecta alia respiciunt hominem, alia Deum. , fidem , & alias disciplinas, sit
III. AssERTto. Inter effecta relativa ad hominem, sunt r. cognitio sui ipsius, 2. voluptas. Cognitio siuipsius, quia naturam hominis tum quoad essentia-lia,tum quoad accidentalia detegit.Voluptas eaque duplex , speculativa , & practica. Speculativa est iucundissima intellectus speculativi laetitia, qua ex rerum variarum multiplici & perfecta cognitione perfundi rur. Practica vero est delectatio intellectus practici orta ex facili, & non impedita actio ne virtutis moralis , videre enim se speculari que rimus , inquit Marcilius Fiscinus , libello de voluptate , ut gaudeamus Sorro voluptas eX contem
platione orta, suavissima est, tum ex parte objecti, tum ex parte modi. ex parte objecti, hoc est rerum naturalium, quae pulchrae, & admirabiles per sese sunt ex parte modi, quia cognitio, ex qua nascitur , certa , recta , & ordinata : adeoque
49쪽
te, quam ex cibo, potuque percipimus , compare tur : constantissima, quia non fatigat animum ,
Vt Voluptas corporea, nec tam cito evanescit ; cert Eex Cicerone indagatio ipsa rerum tum maximarum,
xum etiam occultis arum habet oblectationem: Si vero aliquid occurret, quod verissimile videatur, humanu a completur animus voluptate. IV. AssERT. Effecta relativa ad Deum sunt I. cognitio Dei. 2.amor,& cultus. Cognitio Dei ad quam assurgimust, I .per viam negationis, 2 .per Viam causalitatis, 3. per viam eminentiae. Per viam negationis, cum id quod in creaturis imperfectum est, a. Deo removemus. Per viam causalitatis, & assit mationis , qua perfectiones , quas in creaturis ratiocinando deteximus, Deo tribuimus. Per viam eminentiae, cisio dotes , quae in rebus creatis elucent, Deo quidem, sed eminentissimo modo tribuimus, Ut cum vitam, sapientiam,& justitiam in Deo esse concludimus, sed in excellenti gradu. Quartam addunt Theologi , quam vocant viam eaece sus, cum partim negando, partim amrmando ex Cognitione creaturarum perfectionem aliquam Deo inesse concludimus , V. g. cdm reperta in rebus creatis perfectio aliqua ita negatur de Deo , ut aliquid excellentius de eodem assirmemus. Sic D. Dionysio Deus non bonitas, sed superbonitas. His itaque gradibus Philosophus ascendit ad Derim , sed praesertim via causalitatis , quatenuSin essentiis creaturarum essentiam Dei , in causis Omnipotentiam , in effectis virtutem , in ordine sapientiam quasi in speculo contemplatur ; hinc
Gregorius Nazianaenus orat. 1 o. Philosophiam οντων ψιλῆν tira vita , excetram vere, sesu
sum gradientem scientiam vocat, & D. Basilius
50쪽
mundum: in ιδευτήριον της θεογνωσῆαι, λώ 4ι κλοπιων διδι emti λῶον nuncupat. Denique amor , Sccultus numinis cognitionis ejusmodi partus est genuinus, quantum enim cognoscimus, tantum amamus , ideoque Clearens Alexand. in protrept. Philosophiam vocat aternum sapientia consilium , quod aternum ambit amorem , quanta. Deo Opifici gratia ob tantam operum praestantiam dι beatur , quanta pietate coli ipsum par sit, ex contemplatione naturae facith colligimus. Merito itaque Cicero I. Tuscul. Philosephia nos primum asDeorum cultum , deinde ad rus hominum, quod mlum est in generis humani secretate 3 tum ad modestam, magnitudinemque animi erudivit ἰ ea demque ab animo , tanquam ab oculis caliginem dispulit, ut omnia supera , infera , prima , visi
V. AssgRTIo. Inter effecta Philosophiae relativa ad fidem & sacram Theologiam, praecipuum est utriusque defensio contra infideles, &haereticos. Haec assertio est contra Ianssenium qui tom. I lib. 6. c. 18. Philosophiam ut noxiam , fidei multis convitiis proscindit. Probatur I. a contrario : Infideles, & haeretici
Philosophia , praesertim Logica instructi, Christi
nae fidei multum obsuerunt : ergo Ecclesiae Doctores eadem instructi, multum prodesse postunt. Accedit experientia , ut enim quisque sanctorum Patrum Philosophiae peritissimus, & in disputando acutissimus suit, ita Ecclesiam contra haeretico sum fallacias tum privatim , tum palam validissime propugna vir. Sic olim Ecclesiae laboranti eis gregiam navarunt operam Iustinus martyr, Origeqes , Hieronymus, Augustinus, Epiphanius,