Principis christiani institutio per aphorismos digesta, auctore Desiderio Erasmo Roterodamo

41쪽

simul & optimus est , & potenti Dsimus , cui bonitas hoc praestat, ut omnibus prodesse velli, potentia, ut quibus velit, possit quoque, E diverse malus, ac pestileus princeps mali daemonis imaginem

reptaesentat, eui multum adsit potentiae cum summa malitia coniunctum. Quicquid habet virium, id omne consumit ad calamitatem humani generis. Annon huiusmodi quidam orbis malus genius fuit Nero Z an non Caligulay a. non Heliogabalus 8 quorum non solum omnis vita pestis quaedam mundi fuit , sed ipsa etiam

memoria publicae mortalium execrationi est obnoxia. At tu, qui Christianus etiam es Princeps , cum audis aut legis te Dei si lacrum filo, te Dei vicarium euT cave nequid hinc intumescas an mo, quin potius ea reste magis sollicitum reddat, ut respondeas archetypo tuo, pulcherrinio quidem illi , sed quod asi qui sit dissicillimum, non assequi

turpissimum. Theo-

42쪽

Par N CARIsTIANI 4I Theologia Christianorum tria Tria rispraecipua quaedam in Deo ponit,lummam potentiam , summam modum Lapientiam, tum mam bonitatem. in Deo. Hunc ternarium pro viribus absolvas oportet. - nam potentia sine bonitate mera tyrannis est, sine u

sapientia 2eryi sis , non regnum

'Primum igitur des operamis ut quandoquidem potentiam fortuna dedio, quam maximam sapientiae vim tibi compares, ut unus Ο-mnium optime quid expete ndum,

quidve fugiendum sit, perspicias et . deinde ut quam maxime prodesse studeas omnibus . nam id est bo--nitatis.

Potestas autem ad hoc potissimum tibi serviat, ut quantum cupis prodesse, tantundem& possis, immo plus velis quam possis. Porro nocere hoc minus velis, quo magis potes. Deus amatura bonis omnibus, . non timetur, nisi a malis, hoc dun- s,his Itaxat genere timoris , quo quis ti- met, ne sibi noceatur. Ita bonus princeps

43쪽

princeps nulli debet esse formidabilis , nisi sontibus ac scelerosis, at ita rursus, ut his quoque spes Veniae reliqua fiat i si modo fu eri ne sanabiles. Ex adverso, Caco daemon amatur a nemine , formid-tur ab omnibus . praecipue bonis: nam malis cum illo convenit. Ita

tyuinnus optimis quibustiue maxime eth invisus,& nullus est ab hoc minus alienus, quam qui pes- simus est, Perspexisse videtur haec divus ille Dionysius, qui treis fecit hi rarchias, ut quod Deus est inter coelitum ordines , ia Episcopus sit' in Ecclesia , id Princeps in Repub. illo nihil melius, & ab eo, velut a

fonte manat in alios quicquid bqui possidet .vehementer igitur absurdum videatur, si ab eo mari maRei p. malorum pars oriatur, ubi fontem bonorum oportebat esse. sv - populus suapte natura tumul-di '' ' tuatar magistratus facile corrumpit, aut avaritia, aut ambitio. Una

sit perest , veluti sacra anchora ,

44쪽

PRi N. CHRIsTIANI. 43 incorruptus Principis animus ,

quod si is quoque stultis opinionibus , pravis asse stibus vitiatus est, quae tangem potest esse Reip. spes Deus, eum sit in omnia benefi-

cus, ipse nec eget ullius ossicio, nec requirit beneficium. Ita vere

magni principis est , & aeterni

Principis imaginem reserentis, Vel gratis bene mereri de omnibus, nullo vel emolumenti vel gloriae respectu. Deus , ut pulcherrimum sui fimulacrum in coelo constituit in solem, ita inter homines evidentem , ac vivam sui collocavit imaginem regem. At sole nihil communius, ac caeteris item corporibus coelestibus lucem suam impartit, ita Princeps publicis usibus maxime debet esse expositus, 3c nativum sapientiae lumen habere domi, ut .etiam siquid caecutiant caeteri, nunquam tamen ille hallucinetur. Deus, cum nullis tangatur aD

sectio

45쪽

annotan

dum. utinitas. Vera mais inanimiis tas.

INSTITUTIO fectibus, tamen optime mundum administrat iudicio. Ad huius exemplum princeps in omnibus,quq gerit, exclusis animi motibus rationem,& animi iudicium debet. adhibere. Deo nihil sublimius : ita pri acipem oportet ab humilibus vulgi curis, ac sordidis affectibus quam longissime semotum esse.

Ut Deum omnia moderantem 4emo tamen cernit, sed sentit, idque beneficio adiutus: ita patria non sentiat principis vires, nisi cum illius sapientia, bonitateque sublevatur. Contra tyranni nusquam sentiuntur, nisi omniumat w Sol cum altissime provectus est in Zodiaco, tum tardissimi motus est: ita quo fortuna te subvexerit altius, hoc oportet animo leniori, minusque feroci esse. In hoc praestanda est vera animi celsitudo , non ut nihil contumeliae pati possis, non uti neminem feras te regnare latius, sed uti dedigneris quicquam admittere principe indignum. Cum

46쪽

P R I N. CHRISTIANI. sCum omnis servitus & misera Vera swest & foeda, tum vero foedissimum simul & miserrimum servitutis genus servire vitiis, aut sordidis affectibus. Aid quaeso turpius aut abie- istius, quam libidini, iracundiae, avaritiae, ambitioni, aliisque id genus insolentissimis dominis servire eum, qui sibi vis dicat impe- .rium in homines liberos i ' Quam absurdum sit cum apud ethnicos fuisse constet, qui maluerunt sibi necem consciscere , quam cum humani sanguinis iactura tueri imperium, quique Reipub. commoditatem anteposuerint suae vitae, Christianum Principem tanta Reipub. pernicie voluptatibus , aut affectibus vitiosis

consulere ξ ,

Cum principatum suscipis, ne eogita quantum accipias Eonoris, , sed quantum oneris ac sollicitudinis: neque censum ac vectigalium modu expende, sed curam, nec arbitreris tibi praedam obtigisse, sed administrationem. Nul-

47쪽

Nova Pimo in sentenaeia, .

6 INSTI Tu TIO Nullus imperio gerendo ceu setur idoneus auctore Platone, nisi qui coactus dc invitus suscipit imperium. Quisquis enim affectat principis munus, is aut stultus sit necesse est,qui non intelligat quam sollicita, quamque periculosa ressit recte fungi regis ossicio , aut a-deo vir malus, ut in animo habeat sibi gerere imperium, non Reipub. aut adeo socors , ut non expendat onus, quod suscipit. Oportet autem hunc, qui sit idoneus regno. simul & diligentem esse, di bonum,& sapi entem. Quo ditionem suscipis ampli

rem , cave ne hoc tibi videare fortunatior,sed memineris te hoc plus eurarum, ac sollicitudinum in humeros recipere , ut minus iam indulgendum sit otio , minus dandum voluptatibus, i demum Principis titulo disni sunt, non qui Rempub. sibi, sed se Reip. dicant. Etenim qui sibi gerit imperium , & omnia suis metitur commodis, is, non refert quibus Ornetur

48쪽

PRIN. CHRISTIANI. AT netur titulis, cstere tyrannus

non Princerami autem nulla pulchior appellatio quam Principis, ita nulla invisior,& omnium sensibus exsecratior quam tyranni. Hoc interest inter Principem ac tyrannum , quod inter propitium patrem , & immitem' dominum. Ille cupit etiam vitam Iiberis suis impendere, hie nihil aliud spectat, quam suum emolumen

tum , aut animo suo morem oerit, non suorum commodis eonsulit.

Neque tuo sit riimo satis si Rex, aut Princeps dicaris, posse- derunt hos titulos & orbis pestes Phalaris, ac Dionysius, sed apud tuum ipsius animum expendito quid sit. Vere siquidem a Seneca 'diistum est tyrannum a rege distare factis, non nomine. Id ut compendio dicam , hac χηαο- nota princ=pem a tyranno distin- num astuli in Politicis Aristoteles, quod Phi.M.. hic sitis studet commodis. ille Aristo -

Rei p. Princeps quacunque de re deliberans illud semper in animo spectata

49쪽

8 INsTI Tu Τ Iospectat, num expediat universis ci-xibus. Tyrannus illud considerar, an sibi conducat. Princeps etiam suum agens negotium , tamen potissimum suorum spectat utilita

tem.

Contra tyrannus siquando benemeretur de civibus, tamen hoc . ipsum ad privatam vivam refert utilitatem. . Qui suos eatenuS curanx, iquatenus expedit propriis commodiditatibus, ii non alio loco cives suos habent, quam vulgus hominum equos , &as nos. Nam hos quoque curant illi sed omnem curationem suis, non illorum usibus metiuntur. Caeterum qui rapacitate deglubune populum, aut crudelitate antant, aut ob ambitionem suam periculis omnibus obiiciunt , ii peiore loco cives habent liberos, qu*m vulsus empta iumenta, aut lanillae tua man

Curabit igitur: qui Principem instituit , nominum etiam ipso

50쪽

PRIN. CHRISTIANI. 49rum odium instissare futuro Principi , tyrannidis ac dominii, frequenter thecrans humano ge neri detestata vocabula, Phalari-

dis, Moezentii , Dionysii Syracu- lsiani, Neronis, Caligulae, Domi- tii, qui Deus ac dominus dici vo- ,

luerit.

Contra si qua sunt exempla b c norum priRcipum , qui vehementer absint ab imagine xyranni, ea cum favore & laude crebro stu deat proponere. Deinde utrius. que velut imaginem quandam depingat, & quoad poterit, oculis animoque repraesentet regis ac tyranni, ut ad illam magis inflammetur , ab hac vehementius abhorreat.

Deliniet igitur coeleste quoddam animal, numini quam homi- Princini similius, omnibus virtutum 'numeris absolutum, omnium bono natum, immo datum a superis sublevandis rebus mortalium,

quod omnibus prospiciat, omni bus consulat , cui nihil sit anti- . C quius,