장음표시 사용
451쪽
res,cum lingua Hebraea notior caepit esse. Leo Judaeus,sive Leo Juda, non quidem gente Hebraeus, Hebraismi tamen notitia nec ipsis Hebraeis concedens, auspicatus fuerat versionem illam Latinam, quae postea Tiguri edita est. Mors opus perficere non permisit, quod Theodorus Bibliander absolvit. Ea est versio quam Robertus Stephanus, suppressis Auctorum nominibus, una cum Vulgata Sc Francisci Vatinii annotationibus, typis sitis mandavit. Emmanuel Tremellius, ex Iudaeo Christianus, dc Franciscus Iunius, conjunctis operis, versionem etiam textus Hebraei evulgarunt ι quod & tentarant alii, Castalio , Maluenda, dc nuper Sebastianus M idius. Sunt qui numerant Isidorum Clarium inter eos qui ex fontibus verterunt Latine sacros Codices, sed ille non novam versionem cudit, sed vetcrem emendavit ue in eam quandoque verbis usus acerbioribus. Lucas Osiander non tam novam versionem lacit, quam vulga tam correxit ad mentem Lutheri.
Versiones illae recentiores multum discrepant ab antiquis versionibus ; quod scilicet dicti Interpretes secuti sunt Masso- retas, Sc Grammaticos Judaeorum, qui regulas antiquis ignotas adinvenerunt. Ideo non mirum est , si tantum discriminis
intercedat inter veteres δc novas versiones. Constat enim ,
etiam 'ex Tal muta, varias olim suisse lectiones in Bibliis. Aliter novi, aliter veteres interpretes legebant. Jacobus Angliae rex Biblia Hebraeo fonte vertenda Angl ice curavit, sicut Bat vi lingua sibi propria, ex decreto synodi, quam Dodrectanam vocant. Lutherus Germanice, sic t Genevenses Gallice de Italich , omnes ex fonte interpretati sunt. Judaei Hispanice quoque verterunt vetus foedus. Cattalici Doctores Vulgatam Latinam versionem lingua sua interpretati sunt: Lovanienses Gallice. Ante aliquot annos, & Gallico quidem sermone , sed puriori elegantiori, scius. is diastre viligo de Saci. Disiligod by Cooste
452쪽
3,1 APPARATUS BIBLIC Us. CAPUT XIII.
De editionibus Bibliorum praeeipuis: de Hexaptis antiquis Origenisso aliis novis is PMIguttis. i
TR dunt Judaei Moysem duodecim exemplaria Legis d disse duodecim Principibus tribuum , ex quibusl singuli
Israelitae legem descripserint. Praecepto enim afirmativo, inquit Maimonides , sinsuli Israelitae jubentur sibi scribere librum Legis , dc quamvis quis a parentibus suis librum Legis acceperit, sibi tamen ipse proprium scribere bubetur : quem si manu sua scripserit, perinde est ac si accepisset e monte Sinaa. Si scribendi petitus non sit, scriptum pretio comparet. ReX quoque jubetur sibi, quatenus rex est, scribere librum Legis, , praeter cum quem privatus habebat, juxta illud Deuteronomii, or erit quando sederit super solium regni sui, scribet sibi exemplar hujus Legis , cte. In describenda autem Lege maximam curam, ne dicam superstitionem , impendunt Judaei. Viginti conditi nes recenset Maimonides necessarias ut liber Legis sacer ha-bcatur , id est, ut publice in Synagogis legi possit, quas enumerare supersedeo. Inceria quidem sunt, & nullo arSumento possunt probari , quae Judaei reserunt de exemplaribus illis unicuique Tribui datis , sed constat Deum semper providisse
ne sic negligerentur Libri sacri, ut in eos irreperent errores noxii fidei dc moribus. Post solutam captivitatem, clim in exilio, non ea qua par erat religione, servatae essent Scripturae, codices varios collegerunt, ordinarunt, & in unum corpuS redegerunt Estras, Ec viri Synagogae magnae , hoc est , viri Synedrii; & quae in Bibliis vitiosa erant, repurgarunt, dc intcgritati suae restituerunt, Canonem constituentes Scriptia rarum. Erat vero haec ipsa constitutio divinae prorsiis auctoritatis , cum in isto Synedrio essent non tantum Esdras, sed & Prophetarum ultimi, Aggaeus, Zacharias, Malachias , & ut quibusdam videtur Diuitigod by GOoste
453쪽
Videtur Daniel Auctor libri quarti Esdrae , dicit omnia exemplaria Legis cum Templo incensa esse, & ab Esdra , suggerente Spiritu Sancto, de novo reparata esse : sed liber ille merito numeratur inter apocryphos ι & ista fabula quam narrat, refelli potest ex libro secundo Esdrae, in cujus capite octavo ista legimus. Congregatus es omnis populus, o dixerunt Esdrascribae,
ut adferret librum legis Moysi, quam praeceperat Dominus saeti. Attulit ergo Esdras Sacerdos legem coram multitudine virorum se mulierum. Ibi non dicitur Esdras conscripsisse, sed attulisse librum Deuteronomii, quem apud se, ut pote Sacerdos, assem,
Vorisimile est Judaeos non statim fbisse studioses artis Grammaticae , quam novissimis temporibus excoluerunt; nec ant qui tus satagebant hujus scientiae, quae critica appellatur, occupata in corrigendis 3c restituendis libris huic integritati, qua primum scripti sunt a suis auctoribus. Unde, ut patet ex antiquis versionibus Graecis, complures erant diserepanthae imter codices, quibus quisque Interpres usus est. Verum quinto vel sexto iaculo, Judaei illi Doctores Academiae quae erat in urbe Tiberiade , ad lacum Genesareth, impenderunt operam
corrigendo Codici sacro, cui apposuerunt puncta vocalia, ut diximus, ne postea aliter legeretur textus, quam esse legendum traditio monebat. Quin dc varias variorum codicum lectiones sategerunt observare notis xeri dc Letis, quas voces supra exposuimus, tum dc usum earum. Illud autem studium quod adhibuerunt effecit ut textus, qualem nunc habemus ab illis editum, differat ab eo textu quem habuerant IntCrpretes Graeci , quos illis Tiberiensibus Judaeis non ubique decet postponere. Esto enim in optimis conquirendis codicibus seduli fuerint Massoretae; sed etiam sibi nimium forsan siimpserunt, ut correctio eorum non semper praevalere debeat. Ante natam Typographiam, celcbrabant Iudaei quosdam codices , ad quos, ut ad lydium lapidem, exemplaria sua examinabant. Codices celesriores illi flant, codex Hillelis, Palaestinus sive Hieroselymitanus, dc Babylonicus. Ex quo a Typographis tum Christianis, tum Judaeis multoties & ubique textus
454쪽
Hebraeus editus est , nulla jam in eo discrepantia est, nisi quam incuria Typographorum inducit. Quod ad textum Graecum versionis senum olim multae &discrepantes editiones erant, ut dicit Hieronymus in praefatione in librum Paralip. Alexandria is A 1ptus in LXX. suis
Hesichium laudat noetorem e Constantinopolis usque Antiochiam Luciam Mari is exemplaria approbat: media inter has promi elae Palaestinos codices legunt, quos ab arigene elaboratos Eusebiast 'or Pamphilus evulgarunt, tot urique orbis hae inter se trifaria --rietate compugnat. Editio LXX. procurata a Luciano Martyre,
qui passus est sub Diocletiano & Maximiano Tyrannis, versio nova censeri potest. Cum ille in Codices Hebraeos ec in Graecas versiones incidisset, & diligenter quae vel veritati deerant, vel superflua erant, inspexisset, suis quibusque Scripturarum.
locis correxit : ita non fuit amplius mere septuaginta Inte pretum , siquidem mutata sive emendata , de quo B. Hieronymus admonet Suniam & Fretellam in Epistola sita, utriusque nomine inscripta. Ut sciatis aliam esse editionem, quam Origenesse Caesariensis Eusebius, omnesque Gracia tractatores ... id es, communem anellant atque vulgatam, o apseririque nunc dicitur: aliam septuaginta Interpretum, quae ct in μηλπιε codicibus reperitur, se a nobis in Latinum sermonem Meliter versa est , ct Hierosolyma atque in rientis Ecclesiis decantatur. Modo videbimus Hexapta illa esse Biblia polyglotta edita ab Origene. Pos.
tea addit Hieronymus de disterentia quae erat inter utramque editionem LXX. Interpretum : sed hoc interes inter utramque, . quod ... is pro locis se temporibus se pro voluntate scriptorum veterum corrupta editio est. Ea autem quae habetur in l-- u. ct quam
nos vertimus, 'sa es qua in eruditorum libris incorrupta se immaculata septuaginta Interpretum transeatio reservatur.
Vidimus supra Lepilis Graece voelos codices inbraeos, ab Aquila, a Symmacho , a Theodotione , & a quinto, sexto Mseptimo auctoribus, qui ignoti sunt. Origenes suscepit edere Biblia, in quibus textus originalis cum his versionibus exhiberetur. Haec Biblia dicta sunt Tetrapta, nempe in quibus continebantur quatuor verson ,scilicet I .Septuaginta Senum, Disitigod by Cooste
455쪽
et. Aquilae, 3. Symmachi, Φ. Theodotionis; quibus postea cum addidisset textum Hebraeum, Hebraicis & Graecis caracteribus, edidit sua Biblia hexapta, nempe sex habentia paginas s quae tandem evenerunt octapla ; postquam quintam &sextam versionem Graecam , quas repererat in dolio, ut diximus , adjunxit: quod Rufinus libro vi. suae historiae Ecclesia ticae explicat. Origenes, inquit, illos famosissimos orices primas camposuit, in quibus per singulas columnutas e regione separatim opus interpretis uniuscujusique descripsit ; ita ut primo Omnium i a Hebraea verba Hebraicis literis poneret , secundo in loco per ordinem Graecis literis e regione Hebraea verba describeret ι tertia Aquila editionem subrungeret , quartam Smmachi , quintam se' ruaginta Interpretum , qua nostra est , sextam Theodotionis eoi e ret : se propter hujusinodi compositionem, exemplaria i a nominavit Hexapta. Addam quod dicit B. Hieronymus in caput te
tium Epistolae ad Titum, de ista Origeniana Bibliorum MLtione. Nobis cura fati omnes veteris Legis libros, quos vir doctus
Adamantius in He pia digesserat, de Caesariens Bibliotheca defcriptos, ct ipsis authenticis emendare ue in quibus se ipsa Hebraea
propriis sunt caracteribus verba descripta, ese Graecis literis tramite e vicino; Aquila, item se Symmachus, SeptuagintAE , se The dotion suum redinem tenent. Nonnulli ven libri, o maxime ii qui apud Hebraeos versu et sui sunt, tres alias addisss habent, quas quintam se sextam 9 septimam transationem vocant, auctoritarem sine nominibus interpretum consecutas. Hoc immortale illud imgenium suo nobis labore donavit. Cum omnium non esset magna illa volumina comparare ,
aliam editionem elaboravit idem Origenes, in qua scilicet sola versio septuaginta Interpretum esset, cui apposuit asteriscos, obelos & similes notas, ex quibus agnoscerentur 'uae ex fonte in ista versione deerant, quae redundarent 3 ut dicit Hieronymus in dicta Epistola ad Suniam & Fretellam. Ubi quid minus habetur in Grata ab Hebraica veritate, Origenes de transatione Theodotionis addicit, o signum possit asserisecum , ides, sellam qua quia prius absionditum videbatur, ista inet se in medium proferat. Ubi autem in Hebraeo non es, in Graecis eodia
456쪽
cibus invenitur, .sι - , ides, jacentem praeposuit virgulam, quam nos Latiia veru possumus dicere ι quo ostenditur jugulandum esse erconfodiendum , quod in authenticis libris non invenitur : quaesigna in Graecorum Latinorumque poematibus inveniuntur. Ideo Origenes supplevit ex Theodotione, quae Graeci senes omiserant, quia textum Hebraeum pressius sequitur ; quod additamentum ne confundCretur cum textu, apposuit asteriscos: quae vero erant in Graeca versione, & non in Hebraeo textu , non empunxit nec delevit, sed obeso notavit. Asteriscis utebantur veteres critici, librorumctue censores, cum vellent admonere lectorem sentcntiam aliquam esse memorabilem , & sic illam quasi hoc asterisco irradiabant. Adulterina vero & depravata, ne illis lector deciperetur , notula altera, quam a figura vera repraesentante dixerunt obelum , transfigebant. Praeter omnes illas editiones, quas paravit Origenes, ad revincendos Judaeos, qui in confressibus , sive privatis, sive publicis , Christianis de transsatione Graeca testimonia mutuantibus exprobrabant, illa modo non haberi in Hebraeo fontate , modo aliter explicanda esse , saepe etiam ex Hebraeo quaedam objiciebant, 'uae in Graeco non deprehenderentur: separato opere, ut fusius docuit Morinus in exercitationibus Biblicis , translationem Septuaginta edidit cum Hebraeo textu. comparatam , sa ut textui LXX. sub asterisco inseruerit quae textus Hebraeus addebat, at o lo notaver quae LXX. Interpretes textui Hebraeo addebant; non quod illa deesse, haec vero superesse existimaret, sed ut ostenderet quae Judaei in Christianorum textu deficere aut abundare dicerent, quae reseca-rcnt, quoad concertationem cum Judaeis instructiores Chri L. tiani prodirent, propriisque ipsorum armis illos confoderent, nec non etiam argumenta explicandae & illustrandae LXX. Interpretum translationi depromerent. Haec Morinus. Sunt & aliae notulae, quibus usum Volunt Origenem, nempe Lemniseos ac Hypolemniscos. Apud Hesychium λημ.ι-ωλ- - Syracusina vox est, qua sic appellant angustas taenias. . Hinc ad alia significanda usurpata vox fuit, nempe pro fasciis, . quibus coronae circumplicabantur; pro lineamento convoluto. Diuili do by Corale
457쪽
vulneribus inserendo , demumque pro nota librorum, de qua
Isidorus t Limnificus , ides, virgula inter geminos punctis jacens, apponitur in iis locis , quae sacra Scripturae interpretes eodem siensi, sed diversis sermonibus transtulerunt. Inde vocatus lemniseus, sive linea vittae more depicta , ait Bernardus de Monfaucon, cum duobus punctis,altero superne,altero inserne positis sic
Ideo autem lemniseos ab Origene usurpatos fuisse seribit Epiphanius , ut cum in editione LXX. reperitur aliqua vox non cohaerens neque aliis connexa , hoc signo notata, noveris ab
uno vel duobus interpretum paribus ita versum fuisti , ab uno scilicet, cum uno solum puncto linea signatur- tuncque Hypolemniseus dicitur; a duobus vero , quando punctum utrinque sonitur sic -: - dc tunc lemniseus dicitur. Caeterarum notarumiaec est forma. Asteriseus sic pingebatur obclus hac forma . Clim autem exscriberetur opus Origenis cum istis notis, contigit Librariorum oscitantia, ut sic pcrmixta sit versio senum LXX. cum Theodoti anis versione dc aliorum , ut postea vix constiterit, quae esset horum Senum, quae Theodotionis; quod apposita signa indicabant, quae dum perscriptorum negligentiam . queritur Hieronymus in Epistol.i ad Suniam & Frctellam , a
pleririque quasi supersiua relinquuntur , magnus in legendo error ob ritur. Hinc , inquam , diversae editiones LXX. cclebrabantur, quas viri docti tentaverant expurgare erroribus Librariorum,& horum virorum nominibus, ut vidimus , Helichii, Luciani. : Ipse Hieronymus Graecam versionem LXX. edidit, admonens iquod pro varietate regionum diversa circumferrentur cXcmplaria hujus versionis. Inde , inquam, post inventam Tvpogr, phiam , novillimis saeculis tot diversae prodierunt ejus editiones , quae omnes disserunt inter se. Editio Complutensis facta anno i sis. impensis Cardinalis Ximenes, dissert ab editione Vaticana anni I 187. Ncmpe cum viti docti , qui editioncs
Graecas LXX. procurarunt, alii in animo haberent versionem illam concordem facere cum hodierno textu Hebraeo, qui fuit scopus Complutensium , alii cum testimoniis ex dicta versione quae leguntur apud antiquos Patres, quod intenderunt Romani , praeponebant diversorum codicum lectiones suo consilio .
458쪽
magis idoneas. Graeca versio primum edita Compluti in Hispani.t anno Is I s. secunda vice prodiit Venetiis anno I si 8.
typis Aldi Manutii; quam editionem plerique Typographi
Germani secuti sunt. Editionem Romanam sive Vaticanam Cardinalis Carasa ex manuscripto Bibliothecae Vaticanae procuravit cum notis re scholiis. Anno subsequenti r 188. nobilius versionem Latinam hujus Graecae versionis 'collectam exstaptis antiquorum Patrum edidit. Graecam Vaticanam de hanc Latinam versionem curavit conjunctim edendas Joannes Morinus Parisiis anno 1 618. Ad manu scripti Alexandrini fidem correcta est editio Graeca , quae in polygloetis Anglicanis
Jam dicam de editione Vulgatae Latinae. Quamquam 1 nat Typographia saepius praelo subdita sit, tamen prima ejus notanda editio illa est, quam edendam curavit Sixtus quintus , post Concilium Tridentinum , a quo declarata fuit authentica. Declaratio autem illa non obstat cluominiis quos novae editioni praefecerat dichus Pontifex in illa immutaverint non pauca loca, dum student meliorem facere. Quin Cum haec nova editio non placuisset, Clemens octavus novam denuo procuravit emendatiorem; quae si ius recusa est, & in omnium manibus habetur. De editionibus tum textuum originalium , tum versionum seortina editis, diximus; nunc paucis perstringam celebres editiones pol Iglottas. Editiones Bibliorum illae dicuntur polyglottae, in quibus textus originalis cum una versione aut pluribus versionibus in variis linguis exhibetur, ut indicat nomen illud, uod Graecum est. Post inventam Typographiam multae proierunt hujusmodi editiones. Franciscus ramenes Cardinalis& Episcopus Toletanus suis impensis & studio quorumdam Academiae Complutensis Theologorum edenda curavit Biblia
Complutensia anno Isis. sex totas comprehensa , continentia Veteris Testamenti textum Hebraeum , & vulsatam Latinam , versionem LXX. & Onxelosi Targum , id est, Paraphrasim Chaldaicam cum versionibus latinis r Testamentum novum Graeco- latinum, & apparatum, in quo quaedam Grammaticae, Lexica, Indices. Diuitigod by Corale
459쪽
Multis accessionibus 8c chartae atque caracterum splendore illustriora fiunt polyglotta Hispanica Antuerpiensia regia, sumptibus Philippi II. regis Hispanorum, curante Mnedicto Aria Montano octo tomis edita anno Christi is r. ubi praeterea inveniuntur Targum sive Paraphrasis Chaldaica in reli- ,
quum Vetus Testamentum cum versione Latina, versio inter-
linearis Ueteris Testamenti speciali tomo , & novi Testamenti versio Syriaca expressa nativis, id est , Syriacis 6c Hebraicis simul literis. Versionem illam Syriacis caracteribus primum ediderat Viennae Albertus Widmanstadius Ferdinandi Imperat ris Cancellarius. Eandem Hebraico caractore expressi, & in Latinum convertit Guido Fabricius Boderimus , quae omnia habentur in dictis Bibliis regiis, iis exceptis, quae initio Syria-
caractem expressa non fiunt reperta, ut notat Bonfieri us- a. ' i
Non prodiere nuda Bibl ia resia i sed cum magno apparatu. Nimirum simul edita sunt lexica, prammaticae cum tractatibus philologicis, variis lectionibus & indicibus. Successerunt heptapla Gallica Parisiensia, quae decem magnis voluminibus anno i 6 s. impenss viri clarissimi Michaelis de Jay, studio autem Sc opera Gabrielis Sionitae, & Abrahae Eccheliensis Maronitarum , & Joannis Morini Congregationis Oratorii presbiteri, charta imperiali, clegantissimis caracter,
bus, Parisiis excusa. In hac editione praeterea habentur Pent, teuchus Samaritanus cum versione Chaldae Samaritana, totum Vetus Testamentum Syriacum , & utrumque Arabicum. Sed desiderantur in hoc opere protegomena & apparatus 1 quae inchoata , non perfecta sunt : Certe typis mandata non fuere.
Postmodum edita sunt prioribus omnibus ampliora Biblia polysiotta Anglica, quae fere decapta sunt, anno I 637. cura praecipue Brimi Waltoni ue Persicas enim Sc AEthiopicas versi nes habent, una cum uberrimis proicymenis.& apparatu in sex tomis. Quantum haec editio a Parisiensi vincitur typorumclegantia & splendore chartae, tantum majorem praestat utilitatem ι quia cima aperitur, simul exhibet oculis textus origi nates, versiones , ω paraphrases 1 quae in distinctis totas comtinentur in Parisiensi. . Diqitigod by Cooste
460쪽
Celebres editiones Bibliorum Venetiis prodierunt, quae poli glottae possunt dici, quia cum textu Hebraeo reperiuntur paraphrases Chaldaicae de Commentaria Rabbinorum. Veneta illa editio facta est Daniele Bombergo, anno Isi T. dc iterum accuratius & auctius anno I 128. Nec non a Joanne Buxtortio Basicae anno 1618. Ex ossicina Santadrcana anno II 99. prodicrunt Biblia cum textu originali & versione Latina Leonis Iuda , simul dc Graeca versione Senum, & ejusdem versionis interpretatione Latina cum notis Francisi , atabit; quae dc inter polyglotta numerari pollunt. Praetermitto silentio imnumeras alias Bibliorum editiones multiplicibus notis dc versonibus auctas; neque enim visum est de instituto nostro esse de omnibus per orbem terrarum variis Bibliorum editionibus dissercre ; quod opus perfecit Pater te Lori , Congregationis nostrae presbiter.
De variis Scriptura sacra exponendae modis ; sive de diversissensibus ejus.
PAium cst comparuisse sacros Codices', scire qua lingua,
quo tempore exarati, dc caetera quae congessimus & cong
remus in hunc- Apparatum , nisi in horum sensium pen tremus. Sensus autem illo multiplex est. Distinguendum enim primo , pcrinde ac in omni alio codice, an proprie an metaphorice Sacri Scriptorcs loquantur. Metaphora est transsatio vocis a propria sua significatione in aliam miniis propriam , ob aliquam similitudinem. Vix fieri potest ut metaphoris prorsus abstineamus ε, pronum est enim his uti vocibus, quarum in similibus rebus designandis jam tritus est usus. Cum ergo Deus voluerit homines noto dc usitato sermone compellare, necessa-i .. , iis sectum', ut quam plures metaphorae occurrant in Sacris Scripturis. Nullo locutionis genere loquitur Scriptura, ait August.