장음표시 사용
561쪽
sic DE LUIS VENERE AEIN s v L A quaedam superioribus annis inter nouas terras & antiquis incognitas reperta est, ea parte Americaesita. qua longitudine in Sertentrionem desinit, huic Span-giola a repertore Hispano nomen inditum est. Illius insulae accolis omnibus Luem quandam, Venereae hic prauantispersimilem, aliquando familiarem esse,& endemiam, que- admodum exanthemata & ecphymata hic nobis litteris
Huius Luis unicum remedium illi; est ligni cuiusdam decoctum. Quod cum animaduertisset nobilis quidam Hispanus, illic Gallico morbo, quem in Hispania contraxerat, diutius & immanius distortus, cadem medicina usus feliciter conualuit. Cuius idcirco usum postea in Hispanias
attulit,primum anxius ne non trans mare,qualis in Insula, esset eius effectus. Nomen ei ligno fecerunt Guaiacum, quod cum hiatu Huracum pronunciant insulares. Aiunt crescere,qua apud noς fraxinuς proceritate, arborem teretem solia habere plantaginis neruosa, sed minora ac rotu diora & duriora,ac nuces gignere castanearum forma. Cortex huius cum ad nos peruenit, colore cinericeo, haud ita
densus, sed immodice durus. Color,qui buxeo ligno externae parti , nigrescens internae, quam medullam dicunt. Pondus et,quale nulli praeterea ligno. Nulla eius quam minima pars in aqua fluitat, sed mergitur continuo & subsidit. Duritie robur omne superat, & idcirco quam minimὰ hiat; neque facile videas,quod rimas traxerit. Vritur ac in flammatur odore suaui, ab accenso gummi profluit subnigrum,& praedurum,ubi refrixerit. Huius ligni sapor sub
amarus, miti acrimonia palatum ac fauces compungens:
qui semel cognitus nunquam errare in dignoscendo sinit emptorem ; ut neque odor. Huius ligni quanquain una est species, vari j tamen ad noς mittuntur trunci, alij crassiores ab arbore,alij minores,ubique sere albicantes a ramis deeis. Praeserendum quoa recens satis, non vetus aut cariosum existit, cui cortex proxime adhaeret quod quam plurimum nigri habet, & veluti lineis quibusdam colore fusco Per longum interfectum est: quod quam maxime pinguescit, & pondere valet: Eius enim senecta leuitas est;& ma- eao. Fallitur itaque Manardus ligni huius differentias
constitucos: truncos enim albicautes & prorsus buxeos Moloros
562쪽
Uore Odoratiores, atque idcirco valentiores esse colligit : aliisque parte nigri cantibus interna praeserret; nisi decoctum redderent & aspectu turpius &gustu insuauius. Est enim lignum illud omnino buxeum p ne inodoru & ines-ficax, redditque decoctum clarum S limpidum,nulla acrimonia rauces mordicans, sed ut cortex amarore molestum.
At quod intus multu nipri obtinet, ut odoratiuς & acrius ita decoctum facit albidius & minime lucidum plurimam enim obtinet resinam quae aquae incocta turbidam illam albidamque reddit. Sed & rationi consentaneu in est arbori
quam ramis maiorem este vina: quanto truncus quisque radici est propinquaor, tanto praestani telia esse ac rursum oui ab arbore nec senio marcescente, nec recens orta decidunt rami,us qui a modo natis aut senes ectibus multo esse praestantiores & cis caciores. Praecipiunt nonnulli fugiendum esse usum eius, cuius trunci afferuntur magni. & valde crassii, bique nigri. id enim cotingere senescentibus arboribus, ut succo destitutae paulatim nigrescant. At vero cum omnes eos truncos experiundi gratia saepius dissecuissilem ac non modo gummi muli is locis concretum deprehendi uena,sed etiam e ligno accensis profluere vidissem: eius decoctum usurpare ccxpi, quod ut maxim) crassium Malbidum,ita omnium eis cacissimum longa experientia deprehendi. Quo*rca hoc ego vel natali solo, vel arboris parte non solo senio ab aliis differre existimo, elusique ut maxime succulenti usum in primis comm edo. Iani vero cum in multis insulis reperiatur; nullius tamen literiς certe proditum est,ex qua mittatur praestantius. Video magnam copiam albicantis,quod imbecillius diximus,perexiguam iis,gri ad nos velit. Hoc mercatores ab insula Ioannis acra, il-
ferri afferunt. Itaque Guaiacum aliud ab alio disseri vel pro arboris parte E qua deciditur, vel pro solo in quo ortu increinentumque suinpsi vel certὰ pro aetate.
VM medicamentum unumquodque talidum aut sti- gidum humidum aut siccum ad corpus humanum dia
Qtur: quod ipsum per sic ac semper calefaciat, restigeret,
563쪽
humectet, aut sicceta Guaiacum temperamento calidum &siccum existimandum est. Si quis enim ramentum aut puluerent diutius mandat; caliditatem quandam percipiet, acrimoniae participem, quin & externa ulcera, si eius decocto aut bullienti spuma illinantur;diu postea calor, & acri inonia quaedam sentietur, huic opinioni subscribunt odor& sapor. Nam ut auctor est Galen. H.Simplic.cap.v.odorata omnia calida este certum est fit enim,ut scripsit Aristoteles, a vaporatione odor seu exhalatione quapiam: quorum v trumque caliditatem arguit. Haec aute cum temperata find& mitia: temperatam & mitem caliditatem declarant,quae secundi ordinis initium non transcendat. Est enim lecundo ordine calidum, frigidum,huinidum,siccum medicametum, quod manifeste suam qualitatem imprimit: primo vero quod obscure.Non tamen ut quibusdam placet, liccitas
in eo obscura est, ut in primo ordine subsistat, quin potius secundi finem assequi ex manifestis morborum humidorum curationibus opinor. Quanquam vero Gualacum c
Iidum deprehenditur & siccum ; est tamen hui auditatis cuiusdam particeps, maxime parte interiorς nigra, prir pin ui,& resinacea qua viscerum & partium solidarum humidum
primogenium conseruat & alit: ventresiaque lubricum facit praeterquam dum sudores promouentur.Quod si cuiquam mirum videatur,veteres consulat artis proceres, qui medicamentum unum & simplex pluribus Interdum , ill Que plane cotrariis pollere facultatibus experti sunt, ut excalfaciendi, refrigerandi aut exsiccandi & humectandi aut tenuium partium & crassarum,&c.Et nisi primae illae & ese scacissim τ qualitates ita in uno medicamento confundorentur : haud sane quae ex illis oriuntur, fecunda similiter complicatae foret. Iam vero materia Guaiaco eiusque cortici inest valdὰ tenuium partium: cuius vi ac sua temperie praestantissima edit opera Hinc enim crassa incidit & ait nuat,lenta deterget, structa aperit & liberat, sudores prouocat V Iinas ciet,sputa adiuuat,stomachum praehumidum, nauseabundum & resolutum sua siccitate astrictionis participe exsiccat & corroborat, ut & alia omnia viscera: oris malum odΛrem tollit: diuturnas & inueteratas Iecoris αlienis obstructiones,icterum,hystropem,aliaque xitia ex us
nata curat:omnium corporis partium superfluos humores
564쪽
fiigidos dissipat, atque absumit: capiti 'destillationes omnes exhaurit,ex iisque natos dolores tollinanginam notham,podagram , chiragram,ischiada, omnemque arthritim mire iuuat asthmaticos, paralyticos, stupidos, & quouis modo resolutos curat. Nerii bru affectionibus omnibus, subuenit tumores omnes frigidos ac duro ad suppuratione perducit ,ulcera cacoethea dc Chironia sili; t, exsiccat,& c catrice obducit .Luis pustulas, tubcrcula, ulcrraque omnia, atque omnes ex iis natos dolores,aliaque lyn. plomata nulla corporis noxa nullaque virium iactura paulatim cohibet & tollit. Vt non abs re t gnum hoc Guaiacum ob atamitabiles in hoc morbo percurando proprietates Sactuma inultis dictum sit. Vt aute cortex signo aliquanto acrior& amarior gustu deprehenditur, ita maiorem vim siccandi ac siidores promouendi obtinet: pr stant i5rque & efficacior in siccando & tenuando haberetur, nisi iecori caliada &sicca intemperie laborandi α febricitanti multum
esset noxius. Gualac; praeparatio. C A P. III.
T I o N v M oportet lima in scobem plane ac pulverem. I aedigere, quo penetratu sit facilior, & melius eius excoquatur vis. Nonnulli ad tornum in frusta quantumuis pusilla comminuunt, quod ut inefficaciuq est, ita limpidius reddit decoctum. Hunc pulverem pondere selibrae in aquae sontanae aut fluuialic libris vi, diem unu in macerare o t-tet: deinde percoque lento gne, leni vapore, in fictili olla noua plumbo intus illita, dc diligenter, prius elota , ad
prunam, dum ad libra dua 'se e imminuat, magna cura ac attenta custodia, ne nimio calore ebulliat, neve ex stire aut efferveat. Nam si quid exundauerit: multu de vi oc es-ficacia perit, minusque efficax reliquum existi ob idq. ad flammam coqui no debet: & prunam quoque modica Pe 6 r;atque ollam quae no repleatur,sed cuius quarta pars ad minimum vacet: quaeque perpetuo sit cooperculata,nequid virium exspiret .sunt qui ad dimidias tantum percoquunt
partes. Sed ego illud certὰ decoctum magis probo,quod aa ignem diutius suit, & quod a multo ligno paucum peruenit. Ita ut suadeam ad morbos inueteratos ad quartam
Witam partem decoquere modo nulla obsit calidior hepa-
565쪽
tis intemperies. Sic decoctum perfrigerari sinendum, dum scobs desideat deinde percolare & in vitreum vas desund te oportet;in cpio diligenter obstructo coseruetur ad usum. Hoc primum decoctum alij Guaiaci cremorem appellant, alii serapium. Color huic decocto est, qui aquae ex limo minimum turbatae. Sapor gustanti subacidus , initio quidem ingratus sed paulatim ais aescenti iiicuridu . Nonnulli
ex relicta denuo scobe cum libris visi, aut v III. aquae 'quandam quas loram percoquunt ad libras IIII. aut v I. Hoc tenue percolatum ad cibum potui dant: cum prius medicinae loco sorbeatur.Ego vero puluerem nouum Guataei pondere selibrae in libris dece aquq tepidae horis x v. maceratum ad prunas decoquo,dum ad libras uri. redigal tur. Hoc non modo alit humectat, sed etiam medicatae eurusdam est virtutis particeps,ut idcirco in pastul& extra passum quantumlibet tuto concedi possit. Acerba hoc loco inter medicos de Guaiaci natura & vis ribus exorta qu stio est aliis quidem eius solius usu Luem
venere ina penitus extingui,nec aliorum messicament
rem mistionem ipsu in sustinere quin de vi & efficacia de perdarisiis contra eius imbecillas vireς aliorum validi xum mistione intendi augerique,& quod eius naturae deest id aliorum admisi ne suppleri contendentibus,si persecta Lis, ςius v su expectatur curatio.Ego vero opinionem indefinitE prolatam falsi insimulo.Neque enim ita per se eLficax existit Gilaiaci decoctum, ut nuIlius alterius praesidi jope Luem percuret Veneremi : neque ita imbecillum , ut non nisi aliorurn mistione vires habeat. Cum ergo eius quidem solius usu absumptIs humoribus Luis 'inplomata omnia cohibeantura is tamen & 'ualita artibus iam insidens eodem penitus decocto exstingui deterive ne ui nissi cu eo aliquod incoquatur alexiebarmacum,aut eius pret- mittatur,misceaturve decocto. Itaque si solius Luis suscipis tur curatio soliu; G iaci decoctum ad sudores promouendos,cohibendaque eius omnia symptomata satis esse profiteor. tui tamen ad exstinguendam latentis veneni perniciem,impediendaque recidiuam, nostrum sexi pharmacu, qua ratione mox dicemus, adiungetur. Nisi sextE pauca quaedam incoquere placet,quae ipsum iucundius reddant,
iusinodi sunt uvae passae in primis,&zl70 rrhieta Quodsi quis
566쪽
oui; cum eo ingentem tot simplicium medicamentorum, sarcinam decoquere iubeat, eius saepe vim & emcaciam ita obtundet, ut optatus minimc siiccedat effectus. Non enim bene illi cum omnibus conuenit: sed habent nonnulla cer-gam inter se repugnantiam medicamenta, quam nisi medi us longo usu & experientia agnouerit, unius interdum Permisitone, multorum iάpe egregias vices obtundet,&ςffectus cohibebit. At vero si Lues in corpus inciderit vclasili male,ves arthritide,vel iecoris aut lienis inueterata obstructione, vel scirrho , vel certe insigni aliqua intemperie
preisu in , cuius eadem opera tentanda sit curatio 1, Guaiaco ea incoquenda erunt medicamenta, quae particulae laboranti eiusque affectui sint accommodata. Exempli caussa, si annuo asthi Date Lues coniungatur Venerea, multis iis
que diris symptomatis stipata, est uterque quidem affectus
diuturnus & curatu dissicilis. sed Lues Venerea tamen multis doloribuς acerbior . eius itaque curatio , quam primum
fieri poterit,suscipienda est,sed iis admistis Guaiaci decocto
medicamentis , quae asili malis sontem & icaturiginem exsiccent, ac cerebrum corroborent: Cuiusmodi iunt floreuioris marini, salutae,beto uicae,stoechados; & quae pulmones inulta pituita crassa ac lenta insarctos & obstructos expediant. Huius ordinis in primis commendantur enulae
campanae radix sicca, glycyrrhieta, polypodium, hyssopus,
satureia, scabiosa, ungula caballina, mel, nonnunquam dc liquor Cyrenaicus,& sturax calamita, mod5 iecoris intemperies non reclamet. Huius decocti usu Lues pariter atque aillima ita iuuati aliquando mihi visa sunt, ut eodem paene temporis spaetio, utriusque sequeretur sanatio. Sed sunt interim topica alia multa Lui minime aduersa remedia ad a-uhina adferenda. Eiusmodi sunt tum syrupi tum linctus omnes , qui crassa attenuant & incidunt, ac sputa promouent. Item quae extrinsecus capiti admota ipsum exsiccant& corroborant: cuiusmodi sunt calida omnia, praesertim ro saec quae modo nominautinus: item sussitus. Hic mano & vesperi, in sudoris exitu per nares & os excipiendus. Et ut paucis perstringam, erunt ea semper Guaiaci decocto iocoquenda, quae tum aduersus affectum Lui impliciis vires fabere putantur, tum partes primario obsessas cor- borent. Eli enim Guaiaci decoctum optimum aliorum .-
567쪽
mnium, quae vel illi permiscentur, vel praemittuntur, Velia culum ad solidas partes quasque etiamnum illa deducens.
Curatio per Gaiacum, oe ipsius luis me reae Oglex
IN conclaui, byeme praescrtim, curatio tentanda aeri inbnime,nedum Ventis obnoxio, ubi ignis continuo sit: aut ut in Germania, intra aestuariu tepidum, cuius ostio velum aut tapeteς obtendantur intus & foris , ne qui Pgredietur, aut intrabit,alerem frigidiorem intromittat. Melius est enim corporis spiracula laxa habere & patefacta, quo virus undiq; exspiret. Estate est haec cautio noxia, nedum superuacua. Primo statim die aluus ducetur medicina purgatoria,quae ad eximendam noxij humoris in corpore exsuperantis portionem dicata sit: ne is postea remediis concitatus curationem coeptam interturbet. Concinnetur autem serὸ eiusmodi, ut ad coercendam grassantem veneni perniciem
apta sit. Postridie purgationis aperienda est vena mediana aut basilica, maxime si plenum & succulentum sit corpus, aut aliqua venarum plenitudine pressum .Hinc opus ausiricari sic licet in hunc modum. Prius illud & valentius decoctum bis die propinetur tepidum ad cyathum unum, mane quidem ad quintam, vesperi ad quartum aut quinta. Porro cyathum voco I vj.quanquam dimidium libret commode datur. Hausto Guataei decocto interquiescendum horis aliquot: & tamdiu stragulis munitum & contectum csse oportet, dum caloris ope digesto in artus medicamento noxium exsudet aeger. Cumque alij hausto potu statim sudoribus diffluant,alij non nisi post duas tresve horas: n mo possit certum sudoris excipiendi tempus praefinire. Co- stat tamen quibus ab hausta potione sudores mox erumpunt,citius detergendos esse, α calidis linteis extergendos,
Me vires labascant. Qui contra x ero,tardius. Sudandum e
go erit,quamdiae vires ferre poturunt: & cum deficere sentientum etiam si vix parum quid eruperit, subsistendum. acresccato corpore & venis concidentibus e lecto siligere, M ad cibum se praeparare par es. bis enim die cibus est exlibbendus , mane quidem post quartam a sumpto poculo bo-ram,ad nonam, vel iuxta horam, vesperi ad septimam. sitque is quidem satis tenuis & exiguus sed boni suc i. nam
568쪽
C v A T r o N E. I si inane in primis vetere quaerit hoc medicamentum. itaque qui celerrime sanescere cupiunt,cibum sumunt,non qui vi res augeat, sed deficere qui non sinat. Neque periculia metui debet, siquidem x is tanta inest Guaiaco resciendi ale dique, ut nullia; hactenus defecerit, quantumcunque parum ederet, qui eius cremore fideliter praeparato uteretur. sit autem cibus assus potius quam elixus,pulli scilicet colubini aut gallinacei adhuc molliusculii magnitudinem non excedentes. Non ignoro alio; esse, qui carneς omnes ablegant, solum bis coctum panem ad I ij. cum vulti passis Corinthiensibus aut Damascenis concedentes, quod ut inu rerato moibo & altius fixo interdum concedi potest, ita in recenti minimE necessarium est. sed hi solis resiccantibus
Luem Veneream curare contendunt: nos alexi pharmaco
maligniste in exstinguimus & cohibemus.Panis vero quatuor g.delicatioribus, validioribus sex , non amplius in die scilicet concedantur, bellariorum loco sint passi ila: & modicum panis nautici biscocti aut ad ignem exsiccati, aut tiam intermedia panis crustula. Potus erit supradictum ais quosius altera Guaiaci decoctum. Vipum ne delibare quidem Oportet toto curationis decursu. tale enim huic ligno est vinum,quale cicutae: cum quasi hauseris,nullo remedio restitui possis. Npnnulli coenae tempus circumcidendum Uiunx, & ad meridiem tantum resiciendum. ego Vero vix' s die si Moribus tuto corpus exerceri diu polle existimo, nisi cibus aliquis interueniat, qui vires dissolutas recreet &reficiat. Alij non ante coenam, sed tribus horis ab ea haustod octo sudores prouocant, crudum aut semicoctum cibum in totius corporis partes male disiicientes. Porro inter utrumque pastnm legendis iucundis rebus, aut familiarium Istis colloquiis, aut lepidis confabulationibus, aut
cantorum vel citharoedorum modulationibus aut alio denique aliquo consueto lusu oblectameta quaerenda. Omnia vero negotia, omnes circumcidendae grauiores cogitationes,& ab ossani cura conquiescedum. Cauendum de ab ira-
sui34ia,quet biliosas in primis Haterias accendit Sed & Venerem tanquam pestem sugere oportet. Iam vero si haustu Guaiaci sudores non facile proliciantur, ut res aqua calcia pleni,vel lapides candetes, vel otiones in vino exstincti,reduin plantis & genibus admouendi. ita enim tepente calo
569쪽
tensus liquatusque frigidus &crassus humor in extima corporis digestus facilius in sudores abibit. Sed & hausto validiore Guaiaci deeocho sacculi sequentes calidissilie admoueantur capitis externae parti, totumque caput linteis
calidis diligenter superintegendum est, ne aerem frigidiorem sentiat: idque praesertim eum dolore caput obsideriir. No enim in parte frigida collectus vitiostis humor decocti beneficio in sudores facile resoluetur, nisi externorum praesidiorum ope incalescat. Sudore quantum Vires ferre pops in effuso, linteis calidis cistergendum exsiccandumque corpus est, & lenibus frictionibus, quod in partit, extimi haesit,dissipandum. Sed & in primis calidi; linteis aut pannis exercendia caput est, aut etiam calentibus sacculis perfricassidum. Seruetur aluus toto curationis tempore suam tenerrima. Itaq; si sponte sua non fluer, vel Senna earuium iusculo,uel decocto matutino validiori incoqueda, vel certe cassae fistularis semiuncia alternis diebus pastus initio oranda. Haec enim p terquam quod ventrem inanem reddunt,quae in ventriculo & hepatis cauis & in liene iamdiu sertasse delitescebant: detergunt & expurgant. Sed ni hilominus in sextum aut iuxta curatio his die in tape fit, ut incidenti; & attenuantis decocti usu vitiosi hutnores cocitati non modo consuetos artuu aut capitis dolores crudeliores reddant, sed alia quoque varia in qua inhaerens pro partis conditione sympto mata proserant: ut in os quidemi Ventriculi incidentes, nauseam , in appetentiam, interdum propter malignitate syncopax cardiacas, in pulmones v id tusses,initio inanes & sccas, sed tandem incra illato humore humidas. In thoracis partes externas, si liquefactus humor est, aut a capitis externis partibus inquat, nouos doI res omnium atrocissimos,ae spirandi dissicultatem, sine se-bre pleuritim mentientes inuehit. Si vero E posterioribus partibus capitis per ceruicem in dorsi aut lumborum 've tebras,aut etiarii in ischion illabatus alii sisque subeati diris adeo cruciatibus laborantem prosternit, ,t in peiore res
statu videatur esse quam unquam. Haec aliaque multa curationi huic superuenientia non modo laborantibus spem de salute conceptam adimunt, sed & medicos nondum artis longo usu confirmatos de coepta curandi ratione ad a
570쪽
e v et I o es r. 1ου hydrargyri vini & effcaciam in coelum laudibus esseruntes neque Guaiaci decocto neque ullis aliis remediis ullam uni quam restitutum sui sie impudenter mhntiuntur:solum hy-
argvrum viii alexi pharmaci habe e contendunt. At ea certe Giliaco vis est, caquh natura , ut quos initio impetus agitatis humoribus concitauerit dolore , hos tande iit dei hi absumptis cohibeat atque compescat , siquis eo constanteri utatur. Itaq; iis imminentibus aut ceriὸ iam exortis purgas medicamelum initio usurpatum aut ei s mile repetendum, quod humores cocitatos & suribundo ὰ toto corpore potenter exsurgat,intermisso eo die validiore decocto. Sed S: sexto & leptimo quoque huius curationis die catharticu nil aliquod validum repetendum. Ita enim non modo quod Guaiaci decocto senum alteriuatum concitatum fuerit: sea
α quod de quot,dianis alimetis pro partium vitiosa actione corrumpitur & curationem retardat, repente extrahitur; Vacuumque excrementis marcet aegri corpus. Interea
quibus perierat appetentia, restituitur . aliis post secundam medicinam purgatoriam septimo statim die, aliis non nisi
decimo aut decimoquinto: Hac ratione moderari oportet: & in victuq ratione initio prudenter instituta constanter perseuerare. Vinicum ibi solatium est non videre plures ei-bos,non videre edenteς,& nidorem non sentire. Ad di i huius curationis decimum aut duodecimum corpore' bis aut ter iam purgato, liberatis obstriinionibus viscerum Jotoque corpore iam aperto S priente , Optatae nostra su ' rioribus remediis adiicienda hunc in modum.
Quotidie mane & vesperi decoctum validius Guaia'- hausturus, optatae sesquidi achma deuoret. bine statimsrae dicti decocti I vj.aut xij.superbibat, ac in lectis se ad exes
piendos sudores,qua ratione stiprapositum est,c5ponat 'Hut1us per octo decet nve dies continuandus est usus ,aut etiam ldiutius , dum veneni tradix sit evulsa prorsusque eitincta' eius perinicies : quod quoniam sit alias breuiore temporis spaelo,alias serius pro veneni conditione,& affectionis it ut 'tornitate, tutius omnino est paulo ultra progredi,quani infra subsistere. Itaque si quis persectissim E liberari cupit,byeme aut collo frigidiore & aquilonio, Gnclaue ubi ipse cisebat,no excedat, priusquam omnis iii totum morbus sibi actus, restituta valetudo. Sed & seditis doloribus, omni