장음표시 사용
531쪽
fg I E LYIs VENEREAE externae,eiusque venenatae causae occursu geniti unt, vel contagione mutuaque societate vicinas partes contaminent. At hi qui solo contactu contrahuntur, ut livdrophobia.Lues Venerea,&qui bestiarum venenatarum ictu fiunt, .
simpliciter contagiosi dicuntur. alii qui ab acre procedunt pestilentes Vt idcirco bretussim d dici possit, Occultorum
morborum alios venenatos esse, alios contagiosos: ali spestilentes. Sed venenatis & pestilentibus relictis, de contagiosis pauca quaedam dicem usi Contagios tota substan- tia morbi alii manifesti sunt alii occulti. Manifesti sunti phthisis, pruritus, scabies, lepra, actiores, faui & reliqui huius generis:qui licet contactu & fiunt x assciunt, nillil vi amen occultum malignumque resipiunt: sed a manifesta autredine,& qualitatum primarum intemperie, oriuntur. Contagiosi occulti dicuntur, qui externi cuiuspiam veneni Occursu & contagione primum contracti sunt, ut stupor a
torpedine pisce, vel ab opio , hydrophobia & qui scorpi
num bestiarumque venenatarum morsia vel telorum veri Do insectorum ictu fiunt. In horum censu iure numeranda enit Lues Venerea. cum enim neminem unquam hac Lue labefactauerit, inquinaueritve aeris inspiratio, nec multos communiter illo inuadat: non potest inter Epidemico et morbos censeri,emnque nec alimentorii impuritate nec vitio sit orta, non numerabitur in venenati . Restat igitur ut
habeatur inter coni giosos,quorum peculiaris est sua cuius que causa.Et licet fot lassis ab externis haec causis primum origine no habuerit: quoniam tamen haec semel genita noni si contagione postea afficit, contagios sum more co4itagiosus quoq. morbus dicendus est alioqui nec elephantia,nec qui Luis Venereae & Eleeliantiae permixtione fiίri
possunt, inter morbos contagioios recenser 'ntur. quod tamen veterum auctoritas & vlus coarguit.Ita l. Lues Vene
rea totius substantiae affectus est occultus 5c contagiosus.
ANNUs suit a Christo nato post M.& C C C c.nonagesimus tertius saliis secundusi cum irrepsit lues Veia rea apud Neapolim primum in Gallorum exercitum. Vnde a Gallis Neapolitanus, a Neapolitanis Gallicus morbus est appellatus. Huc iram Dei Opt.Maximi interpretati
532쪽
sint Theologi cxtin hanc malorum a nobis moria poenam exigi, hoc supplicium de scortatoribus sumi publice doc erunt. Hinc statim miratam horrendum assectum superstitio excepit,indoctis quibusque homini b. & mulierculis ad Diuos nescio quos vota sua reserentibus, opemq; ab iis
poscentibus.Non defuerunt etia Astrologi & Meteorolo-sici. qui morborum popularium causas altius repetentes, insolente in quandam siderum constitutionem ac binas solis eclipses, aeri inquinamenta quaedam respergentes accusativit Epidemicumque hunc assectum dixeriint: quorum
etiam opinione plures Medici postea sunt secuti. At cgo vel ab insulis qujbusdam Americis in quibus populariter assi ctum hunc gratiari audio per Hispanos in Gallorum exe
citum vitium allatu crediderim:aut illic certe scorti cuiuspiam magna impuritate contractum, cuius dein contagio in omnem Europam,Asiam, Africam, & extremam India dessuierit, omnemque orbis partem, quae nostrarum commerciis utitur impleuerit .Etenim si Epidem icorii morborum conditione, a certo astroruin influxu derivata est haec
Lues,quomodo paucis diebus plures non afflixit tandemq. tempore deiici GIta enim pestis illa Anglica hoc ieculo Q-ta saepius iam & inuasit,& extincta est penitus. Ita morbi omnes Epidemici ab Hippocrate celebrati: ita exanthem ta & ecphymata ortus & interitus sui cursum semper absoluunt. At Eux ab uno aut admodum paucis apud Neapolim origitiem habuit lues venerea: cuius contagio hactenus' so psit in reliquos, nec tempore desiit. Itaque accusanda hoc loco multorum credulitas, qui mult s se in coenobiis virgiae; arte conclutas hac lue labe sactatas vidisse scrip erimi sine viri consuetudine, & impuro contactu : sola inquinatas acris inspiratione. Non minus explodenda est illorum opinio, qui alimentorum impuritate & vitio luem banc saepius oriri contendunt. quasi vero nunquam antea putridi; & vitiosis alimentis usi sint & hornis ines sine lue Venerea: aut haec in plebeio tantum & infimet sortis homines vitiosis plerumque cibi et victitantes,non autem in magnates & reges ipsos selectis limis cibis vientes grassata sit. Multi etiam Luem hanc in dici mutari,& ita inclinare atque consenescere,ut sit posthac breui finem ha- bitura, litteris prodiderunt. aiunt enim,cum primum ori
533쪽
retur, tanta suisse foeditate, ut quae 'unc grassatur,vix illius
generis esse putetur. Vlcera erant innumera, in quernet glandis speciem & magnitudinem aspera,exporrectaque: spurcus ab iis profluens humor, foetor vero tantus exi, Ians, ut cuius uares attigisset,is infici mox crederetur: color pustulis ex nigro virescens, ipso as pectu non minuς aegros quam dolore cruciabat. Fugiebat idcirco omnes eius aspe ctum,nedum cotactu abstinebant, ut morbi praeterea nullius. Quae vero secuta est & iain passim vagatur : pustulas quidem habet paucas, Ut de ulcera, dolores autem atroces cuin tuberculis scirrhosis, ea ut sceditate tolerabilior: ita certe doloribus & cruciatibus immanior euasit. Id vero, minime senescentis Luis naturae & conditioni tribuerunt sed praeposterae multorum curationi. Adeo enim est haec
Lues mortalibus formidabilis ut vel illius minima suspicisone confestim ad remedium ex hydrargyro concurratur, quod suae pustularum ardorem extinguit, exsiccatque xlcera:at destillationes articulorum l. dolores adauget. Itaq. hanc,nisi Deus Opt. Max. sua clementia ipse exstinguat, aut effrenem hominum libidinem temperet nunquam exstinctum iri,sed fore humano generi comitem & immortalem crediderim.
Lius carisa eficiens ex nonnullorum opinione. CAP. III.
DI X a M v s de Luis origine dc externa oc'sone. Iam de efficiente causa, cuius ad curationem in primis est necessaria cognitio, accuratitis disserendum. Huius quidem natura & essentia quete sic, quae qualitas, quantae iam diu,
quamque odiosae concertationes, quot opiniones, quam maxime a Neotericis agitatae & lumina discordia conue
satae at nondum tamen definita quaestio est. Alius enim hepati; intemperiem valde siccam & pauid calidiorem pexcotagium impressam arguit,ac eam primum quidem simplicem, deinde vero increscente humore noxio compositam: qui in carnes ac corporis habitum a natura propulsus& contanuum soluat,& pustulas ,ulceraque excitet, dolores, tophos, aliaque incommossa innumerabilia accersat,neque mirum videri debere si medicamen iis quae ad omnis generis intemperie comparata sunt,hactenus non cesserit: itida ω is sicca intemperies partis alicuius nobilis maximE' hep atis-
534쪽
hepatis humidi primogenii plurimum absumat atque dissipet nec nisi arte summa & iummo remediorum usu tolli emendari e possit cum reliquae omnes intemperies facile corrigantur. Intemperiem calidam esie a natura rei cognosci & ab eius affectibus,siquidem pustulae & ulcera, quae in hoc sunt morbo duritiem habent insignem: durities autemst vel a pituita cratia, vel a melancholia. At pisu ita crassas acta non corrodit. Erosiones enim, quae cuin duritie assii- sunt,sui causam materiam crassam & densam agnoscunt. Adb c imateria tenuis erysipelata vel herpetes excitat,visecora autem Luis prosunda sunt & caua. Denique luis Venereae ulcera iis tolluntur remediis, quae veteres Arabes aἀvlcera a sicca & torrida materia compararunt. Qi iocirca amateria calida sicca & densa en ergunt. Haec autem materia non potest aliunde peti quam ab hepate siquidem medicum est theorema: Actione aliqua per corpus totum aequabiliter laesa, principium eius naturale necessario esse mal Palfectium, neque enim quod exempli. causa dictuni sit motu & sensu totum corpus priuari potest,illaeso cer bro motus & sensus principio, neque asphyxia, id est, sumina pulsus imbecillitas, in toto corpore deprehendi potest, illaeso eius principio corde. Sic profecto vitiato sanguine in omnibus corporis partibus: necesse est hepar laesum esse, de cuiusmodi est sanguinis. vitium talem quoque esse iecoris noxam.At Omnes eo morbo affecti, liuidi iere & subnigri cernuntur,ctoridumque tum faciei tum reliqui corporis amittunt colorem , quo fit, ut sanguis in hepate gignatur crassus, desus & mordax,qui postea in superficie protrusus eum colorem inuehit,nam talis est cutis in superficie quales sunt i mores in intimo corpore exsuperantes nisi ad profundum frigore aut alia occasione decubuerint, recellerintve. Alii omnes in hoc conueniunt quatuor humorum exustionem & malignam quandam affectione antecedentem causam esse Luis, dum nec dolores, nec pustu- las excitat coniunctam vero & continentem, tum illa iam protulerit: humores autem in hunc modum vitiari atque corrumpi, scilicet vel adris vitiati atque corrupti inspiratione,vel cibi cacochymi & aquq corruptς usu, vel certe alterius inquinati cuiuspiam contagione atque congressit. Qui
535쪽
49O DE LUIs v ENER fallpurationem, quae pdst in tumores & nodo consecata imduretur,& cuius scaturigo a male affecto iecinore pullulet. Horum rationes quam vim habeant,paucis excutiamus,ut veritaς magis elucescat. Intemperiem siccam Luis causam non esse ex invadenia 1erpendique modo conspicuum est. Omnis enim visti rumintemperies,praesertim verδ sicca paulatim contrahitur,1dque Vel potus penuria, vel rerum calidarum & siccanti uiri diuturno v su. Est enim siccitas patiens qualitas minimam vim agendi sortita. Atqui Luis causa, luanquam no seinpersubito se prodit,sed interdum, ut rabidi canis virus aliqua- diu in nobis delitescit, repente tamen semper contrahitur eo ipso die vel altero, vel certe breui admodum temporis spatio, qua parte contracta est,ea ulcere ali6ve symptomate certa de se indicia prodit, totumque corpus vel optimὰ sanum peruertit. At potestne iecur tam cito siccescere, humidumque eius primogenium absumi, de retorridus in eo genitus humor in corporis ambitum propelli Z Quaenam ista, aut in quo alio morbo tam repentina yerspeetii est humorum secretio, genitave intemperies Z In febre quidem pestilenti, dum inquinati aeris inspiratione repento cordis spiritus contaminantur, lacessitum cor sitae assectionis indicia carbunculum & bubonem foras eructat.At minimὰ tamen accensa aut resccata sunt viscera, cor squide maligna quadam & inexplicabili qualitate obsessum saepe prius extinguitur, quam viscerum temperies possit perna rari. Ad haec cedo,quae intemperies unquam contagiosa visa est 3 Neque vero si tubercula dura & ulcera exedentia Liae Venerea statim excipiunt, idcirco sand horum principium iecur sicca intemperie statim laborat. Ea quippe non tam aiecoris vitio & noxa, quam a malignitate causis, quae humores in sui naturam deprauat, proficiscuntur. Itaque calida & sicca hepatis intemperies Luis Venereae causa esse
non potest. Indignum certὰ fuit tanti philosophi grauitate
in re adeo aperta caecutire. Aliorum ego omnium opiniones , quae non nisi simplicem humorum corruptionem de exustionem proponunt,nihil moror: cum vel ipsis Medicianae tironibus ac tonsoribus notum sit,omnis generis ex Eui morum putredine morbos sine Liae superioribus saeculis crassatos suisse: nec iis remediis, quae humorum putredi
536쪽
CVRATIONE. 49 Inem arcent & emendant, luem Veneream bene unquain fuisse curatam. Vera Lis causa et iens. CAP. IIII.
EFrici ENs Luis Venereae causa occulta est, & venenata qualitas atque perniciosa labes attactu & conta-etione contracta: nuae licet leuis admodum & sere corporis expers sit sensulque nostros effagiat,non simplex tamen& solitaria existit sed in humore aut alio quouis corpore inhaeretc i, quo ut subiecto quodam & vehiculo utitur. Qui enim possit corpori nostro vim inferre virtus incorporea. i Huius perniciei vis & essicacia diutius aliquando in nobis delitescit, tempore tamen copiosi; signis & argumentis se prodit.Vt enim rabidi canis aut scorpionis, ita huius venenum ab ea sede,quae sit primum contasione inquinata,sensim in omne corpus spargi inr, contagiosorum morborum naturam & conditionem imitatum maxime autem Venereo contrahitur concubitu,a quo & nomen inuenit,& eius
frequentatione propagata est Lues in hominum genus , &ex unius impuritate & inquinamento sensim in uniuersum orbem disseminata, miserabile scortorum flagellum. Itaque sui Venereo complexu iungitur cum inquinata, a pudendis Luem contrahit: nutrix,a qua infans pollutus lac su-gito mammis: obitetrix, quae insectae parienti opem tule-
. ri a manu: insans a vitiata nutrice altus,nunc ab ore, nunc
ab interioribus: condormiens inquinato sudore dissi uenti, a cute & a summis partibus: qui effusiore osculo saliuam exceperit ab ore. Huius tamen veneni vis,quia est hebetior, non nisi in apertam nudamque partem saeuit, neque qui iam inquinatus est, alium halitu solo , sed liquore de se in alterius corporis partem epiderinide nudatam reiecto comtaminat, a qua malum prorsus initium sumit. Partium a quibus Lues initium capit, aliae aliis grauius vitae discrime inserunt, omnium exitiosissima est Lues, quae ab interioribuς & reconditis visceribus, aut a partibus obscoenis inchoat : caeterae leuiores & minus periculosae. Cuicumque particulae Lues primum insederit, illic inhaerescens pustula excitat, interim & ulcusculum inde longius prorepens radi, ces figit sensimq; partium continuatione interiora subit,&cx Prauo initio & quasi suscitabulo prosecta paulatim pro-
537쪽
ragatur & inualescit,dum non spiritus modo atque humo res,sed & carnem & partes solidas omnes pervagetur, & aiextremum, ni medicamentum adhibueris, rore omne corpus vastet atque depopuletur, idque hac sere ratione. Cum virus exempli cauila, concubitu a pudendis madore persi ss initium habet, pullulas in his primum & ulcuscula eum cat contumacia, malique moris. Vapor deinde aut spiritus ductu cauo pudendi introrepens neq; enim credibile est, humoris quidquam eo subire. venae cauae sanguinem arte riaeque maioris spiritum labe etat, tunc etiam bubo prorumpit in inguine : hinc vasis spermaticis renibulque assetis, gonorrhoea se prodit,qua virus velut eructando turpis Asine elicitur. Cuin execrandum malum iam iecur & ventriculum inuasit,leui; quidam alui filior suboffendit m , que cum iecore sanguis polluitur , cuius cunctae postea venae participes sui: eoque in artus,in cutim,in musculos disse seminato,compressum maleficium atque xacitum crumpit,
prosiliuntq; liuidae rubentesque pumilae, ulcuscula crusto sa& herpeses. nonnullis caua ulcera atque maligna, biliosis quidem phagedaenica& exedentia,melancholicis cancrosa, pituitosis leuiora,sed foediora & humore quodam mucoso foetidoque manantia: sanguineis crebriora carbunculi eni-gie : omnia quidem labris praeduris,lumentibus & inversiqquae exesa carne ipsa etiam olla depascunt , primum tenet Ja,qualia sunt ii an & palati,deinde solidiora, quae putria ca- riosaque tempore excidunt. Ab iiq cum malum iam cerebrum , summamque corporis arcem obsidet, multa superuacua pro partis conditione pituitosa colligi necesse est: uae si interclusa capite contineantur,mabnum & acerbum olorem commouent. Sin soras sub cutim capitis promineant,vel in articulos vel artus det uinentur,cruciatus excitant immanes ac diuturnos, qui noctu maxime ingrauescant: aut tophos praeduros scirrho sosq; tumores,haudquaquam tamen doloris expellies plogignunt. Quanquam enim pituitosa videtur inaruria, veneni tamen maleficio pe
fusa acrimoniae particeps est. Hinc sub ossiuin membranasse recondens tum acrimonia, tum distentione dolore excitat: in ossium vero substantiam per tenues quasi tubos sese inserens,illa diffundit dilatatque in tumorem,quae tandem carie consumpta putrescunt. Si milius acris materia mor-
538쪽
dax cutim non exedit, ad pilorum radices effusa malignitate aut venenato vapore effluuium concitat: quo plerique
visi sunt sine capillis ine supercilio,sine barba,sine pilis,qui
postea repullularunt. Cum tamen multa ubique sint huius perniciei signa,nullum tamen cernitiat in urinis: neque ex iis quisquam aut hoc aut aliud ullum veneni genus possit deprehendere. Iam vero haec paucula de lue Venerea si acriore iudicio studiose obseruaremus, cui non perspicua fuerit eius pernicies, quis eam veneni participem inficiabitur 3 Si enim m nima eius portio in totum corpus disseminata serpit non aliter, quam quae a rabidi canis morsu insertur , possitne esse veneni ea pers 3 Non enim in externas duntaxat,quae sub aspectum veniunt, veru metiam in interiores quasque partes, in ipsam viscera penetrat, quae disiectis mortuis comparent pustulis ulceribusque foeda Itaque hoc in morbo, aliisque venenatis plurimos videas captiosi eaque admodum inani ratione falsi, quod dum vident symptomata haec omnia cum humoris cui ulpiam vitio insultare, nihil praeter humorem inesse putant, nihil maius animo concipitat, neque acriore animi acie perscrutantur, num aliud quippiam in humore subsit, in quo praecipua affectionis causa constat: quale procul dubio, si sensit non cernimus, potest certe ratione ac intelligentia comprehendi: alioqui in maxima rerum ignoratione versamur, sed de hic alias. Hanc luem nulli adnasci, nisi contagio qui se pollueri diximus, quod quoniam in cocubitu tolet euenire,pia ros & senes aut alioqui coitus expertes rarius occupat: sepius & facilius,quo quis salacior, & in Venerem est procliuior, tua de re & a partibus obscoenis saepissime incipit: licet &interdit,ex aliis plerisque, ut dixi, locis expullulet,quibus labes contagioque fuerit aspersa. Inquinatur aute duntaxat vel purus ab impuro, vel impurus ab eo qui sit longe impurior: a simili vero, vel minus impuro nunquam. AEquEimpuros citra offensionem congredi licet: & uterque tame lium puriorem congressu labefactat. Hauritur etiam iii-terdiim Lues d scorto, quod nondum sit inquinatum, cum quis cum eo volutatur,mox ab alio impuro scortatore. Impuritas no ex cute spectatur quod saepe inueteratς luis ser-mentum intus reconditum sit & abstrusum. Iam quos cor,
ripui ut quisque vivit,ivi eu am cito deseriis, aut diu tenet
539쪽
& in totum absumit In Italia & Hispania ac sicubi praeterea sobrij sunt homines, initior in Germania propter crapu- Iam & victus intemperantiam ut diutius haeret ita prehen ses infestissime torquet,& acerbissime affligit. Secundo loco sunt Galli. Lut species*na Omplomata. C A I . V.
LVi s differentias speciesque nonnulli, quibus symptomatum quam essentiae maior cura filii varias multiplices'; statuerunt. Vna tame & eadem est essentia totius: sed variis distincta ordinibus vi alia leuior sit,alia grauior. Esti & corporum, in quae illa incidita ermagna varietas.Ac utraque ex causa fit ut lue; alia leuioribus alia grauiorib. symptomatis exerceat. O innitio, leuissima est ea species, qua solum capitis & barbae pili sensim citra ullam corporis e , fusionem defluunt. Eius quippe virus in tenui quoda vapo-ye consistit,qui in corporis su mina diffunditur ad pilorum radicem. Atque ut ephemera febris a putrida, ita & h c species distat a caeteris. Altera paulo deterior est, qua cutis v- niuersa crebris maculis mini inὰ tuberantibus aspergitur, iisque paruis tetiginis instar, ac modo rubris, modo Hauis: quae non ante deleri extinguiue possunt,quam morbi radix sit evulsa. Haec in tenuissimo sanguine virus habet: quam nulla alia grauiora sequuntur symptomata. Tertia species grauior, ac iam vera Lues est. Hac rubrae aut flauae pustulae primum quidem circa frontem ac tempora, ponequeauxes, dein in capite atque etiam in reliquo corpore erupunt, & extuberant rotundo schemate, siccae sine pure, quae deinscca crusta obducuntur: atque si negligantur, serpunt in
ambitum, excavantque cutim,dum ex pustula verum ulcus
fiat: quod sere irulentum est ac sordidum, partes quae ad
podicem,nares atque sauces sunt,quia tenellae, omnia primae exulcerari solent. Emergunt autem haec,cum iecur i- ysum,atque sanguinis humorumque massa labefactatur: a. qua protinus carnose mollesque partes detrimentum capiunt. Quarta his species succedit, cum iam inualescens
Lues, solidas partes ossa,vincula, membranas ac neruosa soritur. In hi; tam vitiatis excrementa multa crassa quidem ac 'lutinosa pro p rtis conditione, sed tamen maligna co-gvitione aecumulantur, quae nonnunquam in tendones,
540쪽
sepius inter offa & periosita confluunt. Haec cum vel membranam ab osse diuellulit, vel eam maligna acrimonia seriunt;criiciatus cient implicabiles, qui noctu fere ingrauescunt. Ab his demum coagmentatis praeduri tophicum cruciatu multo frauiore succrescunt. Eadem porro cum in osse figuntur, id amplificant, distendi int, atque cxedunt, ut eius saepe deprehensa sit monstrosi figura. Tandem vero corpus vigili s, dirisque cruciatibus confectiun,& atrophia marcescens, vita destituitur. Quae Luiς natura
ac conditio , & quibus illa ordinibus tanquam disserentiis discreta si ex his constat. Iam certa eius signa, quae causae essicientis symptomata sint sparsim proposita, seorsiuin e-
umeranἀa,& in epilogum coartanda sunt. Itaque si capillorum aut barbae defluuium citra morbum grauem &acutum incidat, & maculae exiguae lentiginis instar, modo rubrae, modo flavae per cuti in uniuersam exortae sint, Lues Vcnerea contracta est,idq; certius constat si vel in pene veI in inguinibus Agin aliquod praecessit. Eadem sententia serenda est,si rubrae,aut flauae,aut liuidae pustulae circa frontem & tempora, ponentie aures, dein in capite &podice ac reliquo corpore extuberant rotundo schemate,
quae cum initio siccae ellent & sne pure , dein sicca crusta
Obducuntur, aut etiam exulcerantur, excavanturque & in
ulcus sordidum rotundum sere degenerant. Sed omnium
harum pustularum & viceru ab aliis simplicibus distinctio
vix plane & at unguem literis explicari potest: oculorum intuitu & frequenti aspectione cognoscenda. Si dolores αcruciatus ingentes noctu ingrauescentes non in articulis, sed in mediis artubus affligunt, in quibus etiam toplii praeduri inter ossa & periostea ei crasta lentaque materia succreuerint ; aut etiam carie consumptum os est exesumque:
Lues iam tu contracta est. Horum multis aut aliquibus tandem comparentibus, Lues contracta intelligitur, & curatio maturanda. Multos video symptomatum multitudinem inter Liris signa reponere. quae quoniam illius prori pria non simi; cognitioncm interturbant, & tyronum in geniis nondum exercitatis & usu confirmatis, caliginem offundunt. Quorsum autem attinet lassitudinem, prostiata
appetentiam, ibin nolentiam, faciei pallorem, linguae scabricium,aliaque innumex sine lue quotidie affigentia in-