Ioannis Fernelii Ambiani Vniuersa medicina ab ipso quidem authore ante obitum diligenter recognita, ... Postea autem studio & diligentia Guliel. Plantii Cenomani postremùm elimata, .. Ioannis Fernelii Ambiani ... Theraupetices vniuersalis, seu Medend

541쪽

ter I uis signa recensere3Iam vero cum clanculum s pe se pat Lues, narreatq; in corpore diutius, nullis signi; praedictis conspicua, illius ab aliis affectibus internotio at , diremptuq accurate tradendus. Itaq; cum ex dubiis signis de Lue umbigitur eius origo est altius iiivestiganda, & partes omnes adeundae,a quibus initium habere potest. Et quonia non nisi attactu contrahi potest: nece de est,ut labes aliqua in ea parte primum comparuerit, per quam incertum est virus. Quen lain exempli causa statuamus, multos iam mentes de scapularum & occipitis dolore, noctu quam interdiu grauius affigente conqueri: qui iustis purgationibus& topicss remediis non cesserit. Cum dolor externuς sine manifesto tumore aut abscessu tam diu affixerit, frigidum ex capite humorem eo conquere sentim, aut certὰ partis vitio & imbecillitate gigni, cumularique necesse est. Qui tantilina a visceribus in partes externas pellitur noxius hi mor siue tubercula aut pus uias excitet, siue scabiem, sue per uniuersum corporis habitum diffundatur, dolores nonem cit tam atroce , non noctu excandescentes, sed qui duntaxat circa partes membranosas cumulatur. Luis enim initio ex interioribus noxia materia ad cutim pellitur: quae postea in tubercula & pustulas erumpit: nullus tamen ante affigit dolor quam circum membranas venenata qualit te iam perfusas vitiosus humor menenata & maligna congestione coaceruatus sit. Et in hydrope Ana sarca licet totius corporis habitus cruciatibus distendatur , nullus tamen aut obtutiis admodum dolor est, ut nec in tumoribus pe- . dum oe lemato sis, circa finem diuturnarum febrium contingentibus. Vtrum vero Digidum huc humorem simplex partis intemperies cumulet, an qualitas potius maligna ei perfusa, in testigandum dili aeneius. Perscrutandum ergonum ante hos dolores, quiddam in partibus obscoenis

comparuerit. Emergunt autem in his pustulae, ulcera maligna, viria icta,gonorrhoea,& inguinum bubones. Haec tametsi nondum lues Venerea dicuntur, sunt tamen rudimentum & aveluti character eius impendentis. quorum siqHie-plain praecesserit, quod postea quibusdam remediis auerit1hblatum, quoniam tamen scapularum dolores diutius rex seuerant, venenatae cuiusdam qualitatis inde relictae suspicio esse ὀcbet: quae lolidas partes iam obsidens, ac illarum

542쪽

concoctionem peruertens, ea crementa multa congerit,

eaque crassa & maligna, quae doloris causa sunt efficiens.& hic communia omnia destillationum remedia conueniunt. Si vel in faucibus vel in ore ulcus,vel excoriatio, sit quavis alia corporis parte contagione aliquid inhaesit , cadem est serenda sententia. Licet enim resccatum fortasse fuerit ulcus non est tamen mali radix euulsa,sed sensim interiora vastans, tempore sni testimonia profert. Sulpicionis porro occasionem confirmabit, si circa os tibiae,aut bra- cliij, aut frontis,aut alterius partiς alicuius humor in callum aut tophum concrescens, noctiirno dolore farigans, exstiterit. hic enim non aliunde nasci solet, & huic morbosa miliatis est. Quod si praeterea inunctiones ex hydrargyro aeger expertris est: multo crit certior causae interioris

coniectura. At vero si istorum nihil praecessit. sed solitarius dolor est; causae internotio dissicillima existit: qua iti tamen hac ratione assequi licet, si dolor, citius causa inuestigatur,vel in articulis vel mediis artubus & musculis sedemnabet. Qui in articultu vel circa hos existit,fixusque inmori Venereus,sed vel Arthriticus, si consuetus est, ex interuallis repente invadit, paulatimque soluitur: vela simplici est defluxione. Non enim Venereus dolor articulos id pace multorum dixerimi sed medios artus obsidet. In quibus etiam liximus plerumque tophos succrescere, maximc Vero in fronte & capite,in clauibuς, in medio humeri radio,& cubiti osse,in parte priore tibiaemonnunquam & in aliis, quoq; ossibus. Iam vero ex ii; qui in mediis artubus fiunt, qui breui paruoque tempore exoriuntur, a defluxione simplici sunt, quae repente e capite eo labi solet: cuius etia fons antea fortassie suerat deprehensus. Qui vero sensim multoque tempore procedunt ab eo excremento,quod pars maldasiecta paulatim congessit, Luis materiam redolent. atque idcirco cunctandumest, dum aliate produnt sumpto mata.

Neque enim incogniti & nondum planὰ perspecti affectis;

tentanda unquam est curatio. Solent enim complures admissum scelus constanter denegare, dum dolorum vehementia & ingenti sympto inatum turba conuincantur. Sedia his satis. Iam agnitae Luis tradenda curatio.

Curatio per hydraro 'm. CAP. VI.

543쪽

a Vi omnium primi tetri Cuius L immanis morbi cu-

onem sunt aggressi neglccta eius essentia, horum

quorum symptomatum, tuberum nempe & ulcerum tantum curam habuerunt. Ac primum cum illa corpus depascebantur, ea. ilicis cor taburere conati sunt. Dein quia uno cxtincto, noua renascebratur; permulta excogitauerunt

unguento eodem restinguere omnia , in aliarum pustularum & scabiei modum. Aliter atque aliter hoc tentabant, verum nullo quisquam a TVctu, argentum vivum qui non addidistet. Huius enim usum aut nostri ex Arabum schola deduxerunt, quos constat hydrargyrum ad ulcera malignata cacoethea cocrcenda, atque ad scabiem omnem siccam feliciter usurpaste. Itaque eo cum aliis quibusdam oleis &pulveribus in ungi rati formam concinnato, inunget, ni brachiorum & crurum iuncturas, alij & spinam & ceruicenam 'nnulli etiam tempora; item & ventrem: atque iterum alij uniuersum corpus. Quibusdam semel die, quibus dam bis: nonnillis tertio iterum die; nonnullis quarto Claudebatur aeger in aestuario, quod calebat assidue atque intentissime, alij viginti, alij triginta toto; dies, nonnulli

plures. perunctum lecto, qui intra aestuariu in sternebatur apponebant: ac multa superiecta veste sudare cogebat. Empiriaca in hanc curandi rationem hactenus secuti sunt medici & chirurgi sere omnes, non sine magno Reip. detrimento. Tanta si quidem huius unguenti crudelitas est atque serocia,ut secundo statim aut tertio die languescere incipiat figer quippe quod in summo corpore est, & in toto corporis ambitu,summa sua tenuitate colliquat ac dissoluit ac tandem extrema refrigerandi, qua pollet, facultate, ad interna repellit: inde in ventriculum & thoracem, E quibus. deinde sursum partium continuatione ad gulam & os compellit,tanta tamque violenta iniuria, ut dentes quibus, ut Acerebro, peculiariter inimicum est, statim omnibus vicit-Ient, ac nonnulliς liuidi decidant omnes. Quaedam e corpore per sudores dissipat: quaedam purgatoria vi in aluum

deturbat magnis torminibus. Atque ut paucis complectar, Omnibus certe, sui ita curantur, exulcerantur fauces; lingua,& palatum intumescunt,gingiuς dentes vacillant: spu- rum per ora sine intermissione profluit, omni prorsus foetore olentius, tanto contagio,vi labia eius contacta ulcus co-

544쪽

trahant,& intus buccae vicerentur. frigeActo stomacho, M. turbato foetore appetentia cibiHestituuntur aegri: cumquesti intolerabili crucientur, vix tamen bibere possunt, os a lioqui totum uno occupante ulcere. Quinctiam lingua baubutiem,aures surditatem contrahunt nonnullis i mnedica-i bilem. Foetet omniς circum habitatio. Atque adeo durum est hoc medicationis genus, ut perire morbo complures malint,quam tanto periculo tam acerbo discrimine seriari. qualiquam vix centesimus quisque leuatur, recidivo ut plurimum aegro.Recidiva raro similis est radici, neque iisdem simplomatis exercet, sed serὰ dillillatione arthritide,tophis vel o ilium carie. Neque pari contagione eos cum quibus societas est,aiscit; quod humoris firor & impetus illis auxiliis repres lus sit, etiam nondum mali radice reuulia tempore siquidem ea revirescit, recurritque in t rdum post annum vis simum aut etiam triges naum. tantoque interuallo mali semes, quasi sepultus delitescit. Et nihilom nus, qui tum expertex mali,prorsul que expedito se putant alios cum quibus concubaerint,cootaminant, prolemq; s' 'nut . ea Lue conspersam: indicium sane.tum temporis mali ser- mentum in venis,in ipsi que partibus reser rari,& ut dicere

solent, in ipsi; quasi medullis delitescere. Est igitur omnisi curationum acerbissina, quae huiusmodi peti unctione fit:& in ea miseriimum hoc quoque est. luod plerique omnes qui sic medentur,medicinam non callent, sed ut audaci ista inus quis'; aut in aliis vidit. aut ipse tulit, ita melicii agit, uno quopiam ad omnes unguento utens,&, ut ille ait, uno collyrio omnes persanans,nul ius neque temporis neq; corporum qualitatis habita ratione. Si quid accidat interim aegro confiiij inopia quid suadeat non habens, morbi p ruicaciam & malignitatem arguit,quae non nisi iterata unctione tolli possit. Hinc alius bis,alius ter aut quater, nonnulli decie , alii etiam undecies aut duodecies eam cur tionem experiuntur,tanta cum doloris acerbitate & majorum aceruo ut credi possit, nimium vivendi cupidos, qui non moti maluerint, quam sic vitam proferre.Multis namque ad vertiginem, quibusdam ad inlaniarn usque infestatur cerebra

post curationem. Tremunt multis non manus tantum,

ted pedes etiam & uniuersum corpus, aliis quide ad annos aliquot,aliis ad omnem 'itam. Multos in media curationet

545쪽

interire vidimus, dum carnifices illo; hypocausto plus aequo calido includui: in quo illi salutis,quam sic adepturos te esse sperant, studio patientius consistunt, donec resolutis caloris vehementia spiritibus, ac desectiς cordibus mori se

non sentiant. Alios vidimus,intu inescente ad fauces hiatture, cum exitum non haberet sanies & spiritus, iusto cari: quosdam cum meiere non possent , alios exorta dysentetia ac febre, mori.Omnino pauci ita conualescuntriique vali' di ac robusto corpore,quibus malum inter initia consistit, solusque corporis spiritus vel humor, non autem partium substantia obsidetur atque illi hoc periculo hac amaritudine,his malis affliguntur.Nam cum initiu praeterlapsa Lues

ipsam iam partium substantiam obsidet, ut argentum viva pustulis ulceribus, tophis, doloribus, aliisque symptomatis

tanto periculo opem serat ; mali tamen radicem haudquaquam euellit. Et si quod iuvamentum eius adserat usus. id prosecto vix ad paucos mense; ne dicam dies durare co-l ueuit. Pro hac tam acerba, tamque periculosa curatione, Chiruigi naturae arcana penitus si Diis placet; intuiti, veluti pro aris & socis decertant. Nec inuenta meliore seuSe, glandibus etiamnum vesci des nunt, veriti credo, ne vel Npsis de suo aliquid decedat lucro vel a iunioribus aliquid didicisse videantur. His ego ad Solem caecutientibus longum Vale praefatus, quae de hydrargyro sentiam, paucis

HYD R A κ o Y R vs summa partium tenuitate praeditus tantam vim purgandi sortitus est ut ne ustione quide,

ea spoliari priuatique possit,sed quod aliorum purgantium

nulli concessitin video, in eius cinere supersit ea multo etiam, quam antea vehementior. Purgat autem peculiari& sibi insita proprietate crassum letumque mucum, atque ipsam pituitam, deinde cosecutione quadam bilem viratamque. Crassum hunc lentsinaque mucum cum ex corporibus vel exquisitὰ sanis eo perunctis detrahat,tendones, me-branas, neruos aliasque partes solidas dissoluere, videtur: atque propriam, ipsorum substantiam colliquare & in eam materiam conuertere, quam ex ore talare aranifeste cernimus:

546쪽

nimus: carnosa; vero & molles in sudores digerere, totiusque corroris constitutione adeo pexuertere, ut diu postea non nisi crassum lentumque naucum vel ex suris alimentis proferat. Sed ne ossibus quidem, si quis saepius unguine ex eo illitus erit, vel cius vapore, aut cinnabaris eius sobolis suffitii pepercerit.Siquidem dentes eo saepius inunctis statim postea vacillant ta liuescentes marcescunt, alia vero ci assiora cariem parte quadam contrahunt quam serro excidens guttulas assiqnti viui tremulas non raro ipse comperi.Quanquam autem ut & reliqua omnia validiora, ita hydrargyrus nonnunquam supra & insta vacuat no iu-tra corpus modo ai sumptus, sed etiam soris inunctus,maximὰ tamen & propria vi supra purgare natus est,& humores omnes pretiertim cratios A. lentos ex corporis ambitu,& v- niuersa mole primum in ventriculum & pulmones regere-xe,ex his deinde ii, auces,tandemque in os compellere,ia

quidem vomitione, sed continua mucosi l puti profusione. Vnde & Saliuatio vulgo di ista noua haec & veteribus intentata purgationis forma. At haec quidem soris inuncto hydrargyro, nunquam intro sumpto, tentatur purgatio, quae quoniam inchoata semel in multos dies velis nolis producitur imbecillis viribus quisquis illam promouerit, in certum vitae discrimen laborantem adducet. Recte Dioscorides argentum vivum seu facticium ex minio, quod cinnabaris dicitur, siue minerale in argenti sodinarum tecti stillatim concretum,aut pur se in metallis repertum potu vim pernicialem habere ceimiit eius usu grauissima seri tormina,interna exedi & exulcerari, urinam supprimi,corpus intumescere, plumbeamque deformitatem concipere testatus.Ac Galenus suspectum eius usum ita inc rito abhorruit, xt interimat necne sumptus vel admotus, periculum nutarquam sacere voluerit, nec denique ex veteribus Graecis iii medicinae usum tam periculosum pharmacum inducere

quisquam est ausus. Quod igitur ex Arabum medicorum

sententia a multis argentum vivum vel extinctum cum aliis sumi intr5 posse dictitant,suaque,ut interpretantur, in stabilitate & grauitate,mox ut ingestum est, ad aluum deuolui, reddique sincerum nullo ventriculi aut interaneorum Vulnere,minime recipiendum censeo. Multo minus ver)consentit,quod Automus Musa multis lite rarum mo-

547쪽

numentis clarius scriptum reliquit, infantium lumbricos argento vivo propinato tuto sese enecasse proseisus. Nec, si puerorum pediculos unguento ex hydrargyro in capite parte neruosa & frigida mulierculet nullo discrihilne interim ut, idcirco sane statim licuerit argentum vivum, cuius

solo vapore non homines solum perculsi, tape stupidi ac

prorsiis veternosi redduntur, sed aues quoque omnes re pente mortuae concidunt, intra corpus allumere. Quid

igitur de his sentiam, expertusque sim , paucis comple

ctar.

Equidem tam mihi peccare videntur, qui hydrargyriuri uouis modo praeparatum tuto ore porrigi posse conten-unt,quam qui venenatum adeo & humano generi ita pe-1iculi litin existi inant, ut a remediorum etiam externorum censu prorsus sit expungendum. Nam tametsi fortasse in tro suinptum ventriculum & interanea, pondere non exulcerat, sicut neque plumbei iclopeiorum globuli, siquidein hi diu interdum in torpore haerent sine incommodo, dum sibi viam & exitum pondere suo pararunt j alia tamen ii genti frigore,quo os praesertim ventriculi laedit, alia ea uemulto grauiora venenata sua qualitate ac malignitate symptomata concitat, iis non dissimilia, quae sumpto puluere plumbi amicus quidam meus his diebus expertus est. Eratis destillationi e capite interdu in ceruicem & scapulos, interdum in pedum articulos obnoxius: qua tamen superue- nicte iustis vacuationibus haud aegre liberari solebat. Huic a me iam doloribus liberato Empiricus q iida plumbi puluerem aduersus Arthritim ita commendauit, ut in eo solocius recurrentis praecautioncm positam esse statim persiaderet. Cuius idcirco usum amplexus, puluer: ς eius sesquilibra ex isticulis, ea vino, & pyxis coctis aliisq; cibis sacchari loco dierit quindecim spacio absumpsit. Sed dii boni quot quantaque incommoda statim persensiti Dysenteria cri delis febri stipata die duodecimo exorta est cum grauissimis no ventris solum, sed & ventriculi torsionibus ad cam spinae dorsi partem, in quam os ipsius incumbit, pertinentibus. Ventriculi tanta dissolutio tanta oris ablaesio subs

cuta est,ut ne contactum vel blandissimum serre posset. Et quaecunque ingerebantur, vel in plumbeum nidorem, velari mucorem tenuissimum versa mox remouebantur. Indens inri

548쪽

CVRATIONE. F.,

ructuum tanta edebatur copia, ut in status omnia abire viderentur. Sedata dysen teria, graues illi ventris, lumborum & ventriculi cruciatus dies viginti perseuerarunt cum incendi j interni molestissimo sensu, totidεmque noctes peregit insomnes. Atque hoc temporis interuallo licet

sitis ipsu in non valde exercuerit,appetentia tamen 1 emper prostrata iacuit, nec aluus quidquam nisi vel clystere, vel cathartico medicamento proritata reddidit: & quaecunque tum infra tum supra aut sponte aut artis beneficio prodi re plumbeo colore' infecta erant omnia,suam illam qualitatem internis partibus pertinaciter adeo impresterat. Interim exorta ictero corpus totum s Cedat in apparuit, aci sanguis sedata dysenteria ad febris curationem reserata vena detractus, totus flavus,biliosus ac spumosus deprehen- sis est.Haec tam grauia tamque periculosa symptomata si plumbum non tam pondere aut insita frigiditate,quam occulta quadam eaque inexplicabili malisnitate, o laesic visceribus in serre animaduritimus, quid de hydrargyro in-ird sumpto censendum putemus 3 Pictor quidam Andegavensis anno natus xxx. firma ac laudabili corporis constitutione non ita pridem hic agens

anno M. D. LVII. in uum digitos grauiores solito, torpidiores , aegriusque mobiles percipiens, paucis post diebus contrahi illos, comi et lique sensit atq; sensim in dies magis . ac magis aucta affectio est, dii incurui illi & paene inflexibiles manerent. mn & carpti & brachia peruasit affectio, dum neruis tendonibusque instigeratiς , humorEque cratio imbutis admodum torpida,conuulsa graviaque redderentur. Haud multo post idem pedes vitium sensere, sublata incedet di potentia: in his tamen ut neque in brachiis

neque in manibus non admodum vehemens dolor affligebat. Misellus hic tot malis non satis, credo,diuexatus,aliud symptoma longe graiuslinaum ac crudelissimum incuriit. Dolor enim acerbissimus atque atrocissimus ventriculum atque hypochondrium utrumque occupare coepit, sed qui ad totum ventrem pertineret, cui,cum nec noliu nec

interdiu intermittebat,clysteribus, tibiis balneis, ac aliis quibus da remediorum genetibus ,sed frustra leuatio quaesita est. Unicum latum in accessione inuentum est solatium res quatuorve robustos homines ventri superpositos suctis

549쪽

Mre. Compresso siquidem ventre paulo mitior cruciatus crat.Vbi sex octove dies nonnunquam & duodecim miser ille adeo fuerat discruciatus, sensim abeunte dolore languidus quidem ac pqne moribundus cernebatur, sed qui statim restituta appetentia vires aliquas reciperet, dum alia rursus simili accessione correptus prosterneretur. Viginti enim non amplius dies intermittebat. Atque in accessior nibus aluus ne validis quidem proritata medicamentis quidquam demittere poterat, qudd si quando contingeret, nigrum omnino ac liuidum stercus erat.Sed & in intcrinis

sonibus,quaecunqile purgantium medicamentorum vi detrahebantur,atrabitaria omnia ac splenis purgamenta iudicari poterant.Adhibiti ad tanti mali expugnationem celeberrimi quique Medici brachiorum & pe luna resolutionem ad cinnabitum , quo pictores non raro utuntur, res

Iendum putauerunt. Cum enim penicillum ille saepe dis itis extergeret, iis inhaerens cinnabrium ex hydrargyro

icticium,partium continuatione vim suam in cerebrum, cui ut & neruis & tendonibus & membranis omnibus imprimis inimicum est, transmisit, in quo frigefacto pituita

multa tandem collecta est, quae postea in tota bracnia &pedes influens eorum tendonibus & neruis symptomata

iis non dissimilia,quq unguento ex hydrarg Iro perunctis

accidunt,excitauit. Et lixe sana fuit, me tuaice sententia. At in doloris illius atrocis pervestiganda causa quandiu laboratum est ὶ quod habitς concertationes quam varia su runt Medicorum iudiciat Alius frigidam vitreamque pituitam intestinis firmius inhaerescentem quam ut facile

posset detergeri,in flatus resolui, doloremque colicum excitare contendebat. Alius bilem acrem,quam natura in intestina expurgare debuerat, inter abdominis membranaetcssusam, illicque coercitam certis cruciatibus inualescere, intumescere, & quoquoversum furibunde moueri iudicabat; atq; in ipso motus impetu tum distentione, tum compunctione membranarum crudelem illum dolorem excitare. Alij denique alias causas astruebant: quas superuacaneum fuerit recensete. Etsi autem unusquisque positae a se & probabilibus coniecturis inuentae causae remedia opposuit consentaneam ullius tamen potuit dolorem non dico in totum tollere,sed ne aliqua ex parte quidem minuere

550쪽

ev RATIO NE . sos et accessioneς eius breuiores aut tardiores essicere. Imino vero annos tres crudeliter excarnificatus , exsanguis tandem ac pland tabidus vitam cum morte coininutauit. Indissecto huius corpore singula ad causae in uestigationem inspicientes, iecur, lienem, ventriculum , & renes natura' leni constitutio uena prae se ferre vidi inu; ni illa in cysti sellis obstructio : nulla in mesenterio humoris vitiosi congestio: nihil denique in ulla alia parte notati fotuit, quod tatorum fuisset malorum causa. Omnes siquidem longe aberamus a scopo & tota,quod aiunt, via errabamus. Cum enim penicillum non digitis modo extergeret, sed etiam im'

prudens & incautus ore exsugeret, verisimile est , ut d manuum digitis, partium continuatione cerebro, totique generi neruoso communicata fuit cinnabaris, ita ore acceptam ventriculum & intestina, membranasque omnes in-

tetiyres non humectas: solii in aut frigesecisse, sed ine plicabili vitio & maligna quadam qualitate . quae oculorum refugiat obtuitum, insecti se, quae tantorum dolorum causa occulta fuerit: cui non tam purgantibus , quam contrario erat antidoto succurrendum. Sicuti dolore; his non

dissimiles plumbei pulueris usu concitatos,ctim nullis purgationibus cedere viderentur, balneorum &lactis asinini usu curauimus.Ratum sit igitur argentum vivum & plumbum incomprehensa sua qualitate venenata, inexplicabilia vitia partibus internis inurere,unde vix unquam expediri queant: nec intra corpus unquam sumi debers: quod Malia obseruatione costat. Populi qui ad Alpes habitat,bronchocelis turgida guttura habent: id quod Sc nos aliquando vidimus, & veteres etiam complures litteris prodiderunt. Id autem illis vitium peculiare est, quod Alpes inetallorqvenis, maximεque argenti abundant, per quas aquarum scaturigines emanant, aquae autem vitiosa hydrargyri facultate imbutae suos tumores proserunt, quae & delibus &t,ti cerebro non parum obsunt .Qua ex causa veteres mul-' tos fontes notarunt,ex quibus qui biberant,alij intra biennium,alij citius vitam amittebant. Quanquam tamen hydrargyrus cxternis affectibus saepe auxilio suit: quippe qui sanguinis incendium , biles ardores exesionesque foris admotus mitige sistat atque compescat,ex iisque nata ulcera perianet. Quocirca ad cohibendam omnis generis sereen-