장음표시 사용
141쪽
Italica: Siactinae autem, quam puram illam esse, Hexaptis intextam eriiniti propuminant , Nobiliana consentiat; certissimum non saei lius in Nobiliana Italam , quam aliam quamlibet reperiri posse. Quod si con-kctviae tamen locus est, quam in operibus suis illustratam commentariis descripsit Ambiosius,hanc Italam ipsam interpretati nem esse amrmaverim. Ecquamnam enim libris suis inseruissis Italum . Episcopum verisimilius putem, quam quae in Italicis exorta regionibus, apud Italos homines, & in Italiae Ecelesiis supra reliquas omnes poti se limum celebrabatur' Quod autem Psalterium exhibuit, nonne ipsum illud Vulgatae Psalterium est, ex Itala desumtum λ Lueae praeterea Evangelium nonne iisdem repetit verbis, quibus in Vulgat a conceptum, e KItala veteri deductum est , exceptis duntaxat iis . quae ab Hieronymo correcta sunt: ex Itala itidem depromta censuerim testimonia haec, quae lucubrationibus suis inseruit Rufinus Λquilejensis Presbyter, quem ea usum Seripturae expositione credibile est,
quae in eius patria vulgo circumferebatur; nedum Hieronymiana, quam vel nondum evulgatam esse acceperat, vel propter Λωctoris odium repudiaverat. Utraque porros Italam dico & Hieronymianam nullo dignitatis discrimine deinde usurpata est, &ex utraque testimonia sumere se. declarat Gregorius Μagn us, quod ambabus Romana uteretur Ecclesia. De Vulgata quid se
tiam, & ab aliis judieari velim, & jam su-' pra satis dixi, dc plura post conspirantes
142쪽
iNTERPRETIBUS. 03. Patrum Ecclesiae consensum dicere, ineptire aest. At illud a me pene fuerat Praeter , ra. m. missum, quod diligentem quoque videtur commemorationem postulare: Tobiae dc Iudith libros, priusque Machabaeorum volu-na Ii. men, Hebraico primum , hoc est, Caldaico, &Syriaco sermone conssata fu i sse ori- ω au- genes, ct Hieronymus prodidere; inde Graeca, quam terimus, interpretatio , ct Vulgata Latina ortae sunt ἰ utramque vero si in- e.
Vicem contuleris, tanta apparebit dissensio ut veladiversis eas profluκisse exem plari bus, ct m qualia multa sua fuisse aetate scribit Hiero-Mymus vel summa alterutram libertate fui sese aecuratam fateare. Quin & ipsa a Iudaeis Dialis. Hebraim postrandiim conficta: Tobiae interpretatio, quam a se discrepantem ediderunt
mnsterus , α Fagius di cujus exemplar manu descripuim , ad Μunsteri editionemrropius accedens apud me est, a prioribus illas ita distedit, ut aliunde derivatam esse non inepte eoniici possit. A Graeca tamen,quim ab Hieronymi Latina longe propius abest, ab eaque descendisse vere Scaliger
meus existimalint is Hebraica quoque Μat-tim duplex extae conversio , quariim prior
Sebastiani primum Μunsteri , atque iteruna Iohannis 4rinquar rei opera in lucem venit; altera a Johanne Me icero Latine ex Planata , Iohamis demum Tilii beneficio Publicina est, utraque a Iodaeis 4 Latina i
tepretatione ramversia est. Iam vero aliquibusne locis cauta stae faventes illi veritatem imminuerint, sensissiue men iis viti. Iinx, non qumo; inusinia perspicitum est
143쪽
a 24 DE CLARIS' ἴsummam caeteroquin in iis sententiarum verborumque curam splendestare : . quanquam incomtior est prior illa Μunsteri&aliquando etiam, ubi lacer deficeret Codex, ab illo resarta & expleta; cultior altera Tilii, & nitidior , sed levi tamen &exiguo inter eas discrimine; utraque vero deformata erroribus, & interpretum imperitiam prodens. Huic Evangelio Epistolam Pauli ad Hebraeos, Hebraice itidem e Latino, nisi me animus fallit, redditam , nec minori quam Evangelium ipsum religione. & diligentia interpretatam Munsterus conjunxit . Quas vero a Iosepho Ben Gorion , e Danielis dc Estherae Teliquiis & utroque Μachabaeorum libro traductas historias edidit , omnino ex interpretationum censu expunximus; nulla quippe servata lege & odidine, totis insertis capitibus , totis detractis , non tam interpretem, quam imitat
rem sese gessit Gorionides ille. Quod si He-ειοι . braicum illud Iesu Sirachidae arctetypum, unde Graeca, qua fruimur, prodiit Ecelusiastici conver silo nobis temporum diuturnitas servasset, nobile scilieet & luculentum interpretationis instar haberemus; at pari , quo superiora illa, casu intercidit. Caeterum probabile est, non Interpretis nimiam licentiam, sed exemplarium potius Graecorum varietatem caussae fuisse, cur Latinae vi ius interpretationis, quam habemus, tanta esset ab archetypo dilarepantia, quantam ex utriusque contentione tiprehendimus .
Scriptum Hebraieε Librum hune vidisse se
144쪽
braica isthaec, non ex his Graeca esse exprest sa; neque ipsum Iesu Sirachidae exemplar hoc fuiste sciatis. E Graecis quoque, vel for tam 8 Latinis translata est a Iudaeis recentioribus Hebraica Libri ejusdem descriptio, quae alicubi extare fertur. Falli porro ceditissimum est qui libros illos, quos in Hebraeorum licet Canonem non admistos, Alexandrini tamen Iudaei, ipsaque adeo Christi Ecclesia recepit, a Theodotione Graece fulsese expositos arbitrantur. Nunc autem ad recentiores Bibliorum interpretes ire pergamus . Quod antequam facere ingrediar, id
vos praemonitos esse Velim , quaecumque lime in novarum Scripturae interpretationum laudem , reprehensionemve dicenda , Rint ab omni, circa tritas de religione con- . troversias, studio sore seposita, "ies- cunque interpretis commendabo fidem,ean me spectaturum,quam auctori suo interpres,
non quam Deo Christianus homo praestare debet. Primus postremis hisce temporibus A nomen suum duplici sacrorum librorum in-guginiterpretatione , i altera ex Hebraeis, e Cha Jadaeis altera celebravit Λugustinus ille Iustifinianus, de quo mentio modo λ nobis injecta est e verba verbis totidem, iisque selectis nec impuris in utraque retulit, fidemque suam ac diligentiam doctis omnibus approbavit. Id adeo ex Psalterio ejus πολυγλωττν, quod unum,ex immenso MC Opere, typographic labore exculam in statuere licet . Id si in
docta illa aetas majori favore excepisset, dc nobiles eruditi hominis labores adjumento
aliquo & opibus pro visset , .um essu
145쪽
326 DE CLARI 2 Seripturam simili ornatu de ratam,'par interpretationum numero ab eo dilatam ba. beremus. Hujus aetati eonjunctius est seba- .seba. sianus Μunsterus, Bibliorum iniet pres fa- ne doctus, in Hebraica semper sylum co lineans , ad eaque nunquam non se comprnens ; nec ideo tamen Latini coloris negligens, in ejus quamvis linguae elegantiis partim se torserit. Quod si quando obscuris eκ- planandis, unam, alteramve dictionem oproprio penu adjeeit, certis illam notis homo religiosus insignivit: quo adulterinis lector germana se Mneret. Leonis Decimi Pontificis Maximi hortatu dc ope idem felicissimo successu tentavit Santes Pagninusar. Sin. censis: Hebraicae quidem veritatis ubiei P . que retinens, majoremque ejus quam Lati ' nitatis rationem habens, persectae propem
dum , dc absolutae sanctorum voluminum in terpretationis exemplum dedit. Λttamen ot punctum omne ferre dissicile est, quidam in eo nimiam diligentiam , ambitionem , aecuram; tum morosam minutarum quarum'. i que rerum ac levium assectationem, inco cinnitatem etiam, Ac. obscuritatem culparunt ; reclamantibus licet Rabbinormn ip Titissimis, quibus summopere probatur interpretatio haec, ac reliquis anteponitur .
Quo magis etiam Λriae Montani apud non nullos ostendit emendatio, iit quae Pagnini rudem interpretationem, nTue valde cultam, nova etiam basiariet&squali 'cessione contaminarit; sed unica tidissimi interpretis, & Hebraicae linguae tironibustu ratilis laude contentus, impetitorum
146쪽
INTER P RETI Bus . 27 spernit convitia . Santem in eo munere ex cepit Isidorus Clarius Brixianus, Episcopus is. Isi. Fulginas, non tam novae auctor ealtionis quam veteris, uti in operis sui fronte prae- 'nuntiat ipse, emendator & corrector: cujua
tituli modestiam & veritatem , alioqui laudabilem , immerito castigat Melchior Canus . Hoc autem nomine non magis inter
Scripturae Sacrae interpretes, quam nra dus Pellicanus , Lucas otiander, aliique , videtur esse referendus . Quid de Leonis I dat editione pronuntiem , incertum me faciunt i varia de ea hominum judicia: hine enim eam quasi impuram , indoctam, fabulis, farraginibusque consutam proscindi Genebrardus; & ejus antea nomine a ParIsiensis hujus se Ee Theologis arcessitus, Q-lum vertere coactus fuerat Robertus Ste-plianus: indei vero Hispanorum Theologo tam tulit suffragia, ab iisque Lugduni &Salmantieae recusa est. Cujus rei memoriam quoniam in praeclaro historiarum nostri tempori s libro complexus es, Thuane, quae denis a te consignata sunt, non aegre , Puto , hic retexesis Tun Ilia quidem a me non uno Ioeo scripta sunt, recolligam lainen , & ni
hil tibi postulanti recusabo, quo facilius.
quae petimus, largiare . Novam Bibliorum conversionem Tiguri inchoaverat Leo Iudae, cujus absolutionem quum repentina vibri mors peremisset, assebo operi ollasae , quorum fidei a moriente Leone suerat religiose commissum, . ustimam manum impo
fuerunt; Theodorus nempe Bibliand .
Conradi Pellicaal oc Petri Giolini ore;
147쪽
i 2 8 D E A c L Λ R I s Iadjutus. Anno primi ina Mox LIII. Tiguri bubliei juris facta est haec interpretatio . . Eam vero biennio post eddidit Robertus Stephanus, additis suis sub Francisci Vatabli nomine annotationibus. QuamviS autem celato auctore hanc interpretationem
sparsisset Robertus, rem tamen subodorati Theologi Parisienses acriter ipsum exagit Te non desierunt, donec perpetuae confite Deionis pertaesus Genevam concessit. Caet tum mitius in interpretationem hanc se ges serunt Hispani Theologi, eamque recognitam non semel ediderunt. FR. Μihi Iero Roberti Stephani numquam probatum est
facinus quum hanc Tigurinorum editio hem, suppresso Leonis Iudae aliorumque nomine , ad Vulgatam adfecit, & annotationes suas novae doctrinae, passim jam in Galliis inolescentis, seminibus conspea fas in lucem dare cogitans, insidioso eas Prael ctionum Vatilli titulo apud incautos vendittavit:quumque aliquot post annis novam minstus editionem, Santis Pagnini interpret tionem;ex allistoris Vatabli Prpleistionibus, ut ipse ait, emendatam ut ego judico, ad arbitrium suum interpolatam cum Vulgata publicavit. Non tam ergo T it gurinorum editionem Parisienses Theologi, quam Stephani fraudem culparunt. Quamvis autem harum editionum neutra, neque iis adtextae annotationes Valabium auctorsem habeant, utraque tamen, quod mirere
Valabii nomen hodie prae se fert, & recipio apud omnes usu Biblia ritabit ambae appellari consueverunt. Tu nunc , Cc u
148쪽
INTERPRETIBUS. I 29 bone, quo loco a nobis Leonis Iudae interpretatio habenda sit; uti incepisti, docere iverge CAs. Constans ea fere est doctorum hominum sententia, recentioribus illam, cum fide& doctrina, tum perspicuitate an tecellere; cui sane, si Santinam seposueris refragari religio est et elegantiae tamen ac persp icuitatis studium detraxisse nonnulla fatentur de indole, deque verborum fide&situ, qui . ut ex ipso Hieronymo sanximus, mysterium est & venerandam illam dictionis simplicitatem asci titio lepore, sic tanquam nativum venustae sormae decus illito fuco, fuisse sublatam: ut non conversionem , at paraphrasim Salmanticenses appellandam illam censuerint .. Parem etiam Tigurini Graecis Veteris Testamenti libris curam impenderunt, quorum convertendorum negotium in se receperat is , de quo . dixisti Thuane, Petrus Cholinus Tugiem sis ; cujus operis editio quo die per typogra phum absoluta est, eodem hoc fatis ille conces*t Quid vero de intemperanti isma Sebastiani Castalionis interpretatione statuen- 'uitii dum est, quae res purissimas. fastidiosa. vG Casta i' nustate oblimavit, & omnem divini Verbi vim nimia curatura elisiit in &verba a Pa i bus dc toto Christianorum coetu recepta &usurpata ineptissime repudiavit: 'homocte teroquin simplex, &ab omni fastu alienus ut de eo vere scripsit Sammarthanus &eximiam in operis sui praefatione ingenuita tem , dc candorem prae se feren , proptereaque a nobis sine contumelia dimittendus .
Aliquot deinde, post illam aetatem, annis - I ad
149쪽
ia sacrum opus interpretandum sese accin-εου. Im. xerunt Immanuel Tremellius, dc Franci manue. scus Iunius, laudabili quidem conatu , sed cui ex libertate nimia par successius non ob-
τε x. tigit. Itaque Iohannes Piscator post collo-ςiMIR eatam in ea lucubratione illuuranda α mendanda non levem operam, utilius sedemum in nova procuranda interpretatione laboraturum intellexit; sic tamen ut priorem illam spectaret praecipue, palamque imitaretur. Neque vero prytereundae sunt Com ex interpretationibus exoticis Latine ex Pht v pre interpretationes: ea, puta, quae In Complutensi Bibliorum editione e Septua ea ex ginta Interpretum conversione traducta eli;
qua prosecto nihil diligentius & Graeco exemplari consonum magis fingi queat . Quod utinam de Latina Chaldaicae Par
xx. Lati- Phraseos interpretatione diei posset. Nam n C quamvis eam ad verbum excudendam rece-
viri lingue hujus peritissimi;illamquedaica demum Λrias Μontanus partim emendave rit, partim etiam expleverit, in muli Is t ex .f. men interpretum fidem nutare congerias .i - Iohannem Reuehlinum, Felicem Prate 1em, & Ρaulum Fagium propter operiam parvitatem praetereo nam hic in aliquibus duntaxat Scripturae particulis, illi in Septem Psalmis saeuitatem suam periclitati sunt; quam praeclar8 nobilitassent, si in reliquo Bibliorum opere pari eam castitate erevissent.Nec reliquos item in hanc scenam producam, qui exiguas tantlim sancti libri partes attigerunt I non Cardinalem
ipsum Ccletanum, qui quamvis in compI
150쪽
INTERPRETIBUS. 1 Ibus saeri Voluminis partibus Latine magna fide convertendis facultatem suam exercuerit, in obscuro tamen sacvit ejus labor, nec suffragiis doctoruin comprobatus est. Cum enim Hebraiecἡ ac Graecae linguo, linarum se profiteretur, viros utriusque m. ritos, non ad eruendos sensus, quos apedite neglexit ι sed ad verborum significati nes cognoscendas, quas spectavit unas , incbnsilium adhibuit. Merito itaque alien Eeruditionis foetum exclusisse creditus est. Qitidam intra Novi solius Testamenti eah- cestos suam in interpretando industriam ese et . Deplicuerunt, quorum facile, meo judicio , princeps est Desiderius Erasinus: is ea fe- busdamilicitate hane ornavit Spartam, ut & verba verbis, & sententias sententiis , dc saporem meriti
sapore exaequaverit; perspicuitatem ta-lures π.men, cum dictionis castitate, di nativo illo colore obtinuerit, quae ad integram inter' a 3 Desi- pretis laudem unies requirebamus. Quin dio 'tiam ubi propter Latinae linsuae insem , 'quod uno Graeci, idem pluribus exponere verbis neeesse habuit, ascit ilia verba virio, insigni charactere depingi curavit, .m fidei suae integritas pathm eκtaret. Indei ageo Leonis Decimi Pontificis Μaximi Diplomate commendari meritus est hiel psilis labor. Et tamen , quae rerum humanarum varietas est, eodem nomine suggilis
latus est a multis, inter quos familiam duxit Petrus Sutor, pius quidem homo, &domis; sed neque doctrinae, neque acuminis, neque urbanitatis & elegantiae merito cum Erasmo componendus. In I a ali xae.