Petri Danielis Huetii ... Opuscula duo quorum unum est De optimo genere interpretandi et de claris interpretibus; alterum De origine fabularum Romanensium

151쪽

Τ32 . DE CLARI saliquanto post pelagus sese capessi vit The

dorus Beza, at non perinde prospera tempestate usus est; quamvis enim summam fidem Ac simplicitatem ipso statim initio fui se set professus, laudi tamen facundiae , dc Latinitatis studio nimium est velificatus: nec quicquam enim, viri de me licet olim bene meriti gratia, de veritate apud Vos detra as. Et ctum velim. Insignis inter alias Guidonis. Fasititii elaborata ad Syriacum Novi Testa-hniit' menti exemplar interpretatio idque tam di. Roderia-Iigenti &exquisita convenientia, ut nihil suprὲ . Λc de Sacrorum Voluminum interpretationibus hactenus, quas vel integras , vel ex parte tantum aliqua mihi videre contigit . Ne quid autem studio vestro dessit,

eas etiam obiter commemorabimus, de quibus vel legendo , vel fando accepimus a vi- Tis curiosis, qui veterum illorum diligentiam aemulati, in exteras regiones incredibili distendi cupiditate ducti se contulerunt.

as. De Multorum ergo in ore ea est Pentateuchiiihi' ' interpretatio, a Samaritis condita Chaldai- Seriptu- co quodam sermone, qui antiquitatem δε- νη λη' pit pristi illius sermonis, quo majores ipsi Ottone, rum ex Babylonia, aliisque vicinis provindeque ciis in Samariam missi utebantur. Hujus I interpretationis propter crassiissimam gen-juarum tis inscitiam, Auctorem vulgo ignorabilem '. serunt: neque vero de ejus antiquita-

Lbo , te quicquam posse definiri. Ante Christum . quidem confictam plerique iactant ; quin de temporibus, Esdrae, Nehemiaeque aetati proximis eam arcessiunt nonnulli, sed non ego credulus illis: etsi satis antiquam esse

152쪽

1NTE R RATIBUS. loquela declarat. 4d vero rei caput est, laudabilem interpretis fidem esse ac , integrita

tem, cum fere par utrobique verborum numerus, cum sententiarum consensione ap-

Pareat ; quam quominus ubique retineat, densissima literarum ignorantia causae est, qua excaecatus Iudos de se nonnunquam farcit. mposita est haee interpretatio ad Pe tateuchi Samaritanum exemplar, totidem constans literis, quot olim Hebraicum, ut inaran. ex Hieronymo discimus, figuris tantum strepans dc apicibus, quo uno omnis Samaritarum statque, caditque religio . Exigua nonnulla de eo, sibi licet numquam viso, adnotavit Iosephus Scaliger;charactere qui S tu. dem mere Mosaico exaratus est, .ut ipse eκPostello tradit; at non totidem literis, quot T. .

hodie Iudaei, ne una quidem , quemadmo dum ait ille, minus aut amplius; levia enim

quaedam gratis inserta sunt, quaedam transeposita. Graece praeterea Pentateuchum SMmaritani verterunt; Hellenistae videlicet, ut opinor , AEgyptienses, Graeca lingua uti soliti: quemadmcuum qui Samaritice loquebantur, Samaritanam sibi procuderunt interpretationem Λrabicam , qui Arabice . Nonnulla occurrunt in veterum Patrum libris, & in Scholiis Graecis fragmenta interpretationis hujus , unde cognoscas elaboratam fuisse ad conversionem Samaritanam, ac fortam ex Septuaginta Senum.opere in terpolatam ; a verbis raro quidem , sed non numquam tamen discedere; sententias vero diligenter consectari.Λt Arabicq illorum interpretationis fragmenta quae supersunt,

153쪽

buc illuc inserta habent commata quaedamaseititia, quibus corrupta est egregii caete- , . co- roquin operis integritas , Copticae quoque Ptica. interpretationis exemplaria aliquot. in Europae Bibliothecis quibusdam attineri audio; quae cujusinodi sint , juxta scio eum ignarisesimis . Id scio, vetustatis nomine commen dari eam plurimum, & mille ab hinc & tre, eentis annis concinnatam serri.Videtur qui dem expressa e Graecis Septuaginta Senum, quorum in his partibus frequens erat usus aquanquam dc ςx Hebraicis ac Chaldaicis etiam ad Copioru interpretationes extitisseas. A creduntur . In aliquibus etiam Orientis tra--δε,- -, usurpaἡtur Scripturae sacrae Libri, ad Graecum itidem, uti accepi, Septuaginta interpretum exemplar Λrmenice conης si: qui interpretemne Chrysostomum, quod vulgo creditur, an Georgium primum Λrmenum Patriarcham habeant; an, quod

probabilius mihi sit, Chrysest i aequales ,

Mosem cognomento Grammaticum,& Davidem cognomento Philosophum, rerum Armenicarum consulti & --αι dijudic hunt. Testatum quidem reliquit Theodori. ..d eius, qui suppar fuit temporibus illis, C dices sacros sua aetate Armenicum cultum , habitumque induisse . Praeclara oro ea est ,& omni commendatione digna interpret as. Dal- tio Dalmatica, quae& Hieronymiana arm-xiς- -, idcirco quod Hieronymum auctorem habere creditur ; hanc hodieque apua Illyricos, Dalmatas, 'aliasque hujus linguae nationes in usu esse serunt; ut non characteros solum,quibus utuntur,ab eodemque Hie-

154쪽

INTERPRETIBUS. I 3sronymianos dictos , sed iis etiam literis descriptam conversionem , in auctoris , puto, gratiam, constanti sti me retinuerint . Que o. Itu. madmodum autem germana hujus linguae tinua.

Rutenica, ex eodem fonte proselia, lite-rum tamen figura dc dialecto valde differt; ita suam sibi peculiarem habet Bibliorum interpretationem , a Cyrillo quodam κutonicorum itidem characterum auctore, M thodio operam conferente, ante inin en tos annos ex libro Septuaginta virorum proecuratam: de quibus omnibus deque Gothica illa perveteri, quam Ulphilae, cum pha-3r.& C raeteribus suis Gothi acceptam serunt , ct Nicaenae Synodi temporibus elaboratam esse statuunt, a peritis earum linguarum viris plura audietis. Nunc vero enumeratis Scriptu radi sanctae nobilissimis editionibus , ad alias interpretationes exoticas, quando id ipsi nobis imposuimus negotii, progredi mur : inter quas cum alterum a Gricis, quas infra, cum aliis, quae nobis frequentiori usu cognitae sunt, tractabimus , locum Arabicae

teneant, omnino est ab iis auspicandum. At- Iv. DEque utinam votis meis dc vehementissimae Arabi-

cupiditati eventus respondisset, ampliores equidem, eκ immensis locupletissimae illius lationi. linguae thesauris, copias comparassem, &nunc aequissimis vestris desideriis abundἡἀ'ἰς satisfacere possem; sed nescio quae fati iniquitas meos in hoc studium impetus retardavit . Quem enim opthnum mihi ducem selegeram, Ubertum medicum, eum, ut dixi , ex hac urbe egestas extrusit Hadri

155쪽

336 DE CLARI snis quidem etiam tum juvenem Μ 1 ed Arsebicis doestrinis ut Graecas, Latinasque sileam, & totius ἰατρικης υλης incredibili perbita instructum tamquam donum aliquod apud me exceperam, operamque illi assiduisIime dabam,cum ecce optimum ad lescentem mors immatura corripuit: cui si longiorem lucis usuram concessisset Deus , qua spe praelucebat in posterum, ad immortalitatis gloriam dubio procul evasisset. Hoeautem casu fracta mea spes erat pene omnis,

ct amicta, nisi sapientissimis Scaligeri praeceptis & consiliis fuissem erectus & ni erudito juveni succedaneum Thomam Erpentum , cum aliarum literarum oe Philosophiae callentem tum Arabismi, Θ grmmaticarum ejus linguae observationum mirifice curissum Θ intelligentem , Deus nobis excitasset. Quod si diuturniorem in his loeis fecisset moram , pro nostra familiaritate Hadriani mei jacturam poterat reparare. Quodcumque ergo proprio Μarte, aliis impeditus, succisivis operis arripere potui, mihi non defui, aliquam vocum Λrabicarum messem mihi collegi; in Avicenna , non secus quam in pistrino desudavi; Geographi Nubiensis marignam partem Latinὰ reddidi , & tamen vix in Arabicae linguae primo limine adhuc adstitisse me sentio, ut nostri nosmet omnino poeniteat.Haec autem eo praefatus sum, ne quid a me valde reconditum expectetis. Quod ad Arabum ergo interpretationes spectat, ut omnes semel complectar, in eodem laxitatis, infidelitatis, lu- Xuriae, lasciviae vitio pene versantur univer

sae.

156쪽

INTERPRETIBUS. 137 in . Quum enim densissima caligo ingenuas

artes insedisset, quo tempore gens ea fiorem re coepit: ex quo nempe retorridus ille veriterator Muham medus stolidas mentes vana superstitione delusit, parum viderunt in liriteris; di quum Graecorum veterum scriptae fere omnia, ne ab ipsis quidem recentioribus Graecis, nedum ab alienigenis intelle cta, vernacula lingua popularibus suis exporinenda suscepissent, ineptissimis, ea inter-Pretationibus contaminarunt,detractis mulitis', pluribus adjectis , inversis fere omniethus & interpolatis. Neque vero Latinorum scriptorum conversionem felicius admini strarunt. Auctor est Leo Africanus in Lati'nis quibusdampexplicandis auctoribus,infortasse Tito Livio, ne servatum quidem ascriptoribus ordinem Arabes interpretes te nuisse, sed summa solummodo rerum securitos fastigia, ad Annales Persicos, aut Chal daicos , vel Hegirae aEram universa accommodasse . Interpretum Arabum Catalogum texuit Μuham medus quidam Haaci filius, vetustiorum itidem dc recentiorum, qui variis Persarum, Syrorum, Indorum libris Arabicam linguam locupletarunt. Hinc multa de gentis illius studiis cognosti pose

sunt. Stephanum is commemorat, qui Cha

lidi, Muaviae nepotis jussu Μechanica pleraque scripta vertit: commemorat & Batri-kium, qui Almansori; Hasenum &Her-hagum, qui Λlmamoni in libris exoticis Arabismo donandis operas suas locarunt. His vero potissimum temporibus studia literarum apud Λrabes viguerunt, quibus redignum

157쪽

I38 DECLARIS gnum tenuit hic Almamon anno seiliret

Hegirae circiter ducentesimo vigesimus Belavus Chaliis, ex Abassidarum gente septimus , doctis savens, ipse literis , atquo Astronomicis praesertim satis excultus,cam apud reliquas Asiae& Europae gentes miseraharbaries mssaretur. Apud eundem Afri

num, in libro De doctis Arabibus nondum edito, memini me legi sse , immani discipli .

narum datum desiderio ictum hunc Cruubfam in varias orbis partes misisse homines literatos, qui optimos quosQue eodices sibi pretio compararent;in his Iohannem Μesuinam,aliosque hujus aetatis viros,inter Arabes, literarum gloria florentissimos ; immenta librorum copiae compine m factum Almaminnem, selegisse praestantiores , eorumque Arabich exponendorum curam hominibus eruditis, eidemque praesertim Mesuae imposuisse, atque inde porro Arabicam con versionem, Aristotelem, Galenum, &an Almagesto Ptolemaeum fuisse consecutosa Huic ergo praecipue aetati Λrabicae debentur

Gr Orum auctorum interpretationeS: Cum

alii quoque Chaliis, iisdem studiis dediti,

volumina Graeca collegerint diligenter, α a Constantinopolitanis Imperatoribus ad lamissa patrio suo sermone reddi curaverint; cumque Iustiniani aevo , hoc est, ducentis ante & quinquaginta circiter annis , Chos roen Persarum Regem Platonis & Aristot lis aliorumque libros Persico jam sermone donandos curasse prodat Agathias. Nam

ιio. ' Persas quoque eadem bonarum literarum

ex Graecorum libris hauriendarum cupiditas

158쪽

INTERPRETIBUS. Iastenuit. Itaque nobili mimos gentis hujus Scriptores Persice loqui instituerunt , sive converses de Graecis exemplaribus, sive de

interpretationibus Arabicis , ubi Graecorum exemplarium copia deesset , vel Graecae loquelae peritia. Operam suam huic exercitartioni impendisse praecipue fertur Codgia Nesir, cujus plurimae interpretationes celesbrantur: de quibus quid nobis censendum sit, ex Arabicis, unde sere propriis cum latae vitiis provenerunt, arbitramini. At a nunc his praetermissis, Arabicarum illarum interpretationum praecipuas duntaxat, quasi per saturam, colligam. Nobilissima omnium

illa Euclidis, ipsorum Λrabum judicio, esse fertur; Romae Sixto Quinto sedente edita a

Euelidis tamen sensus soldδ corrumpens , methodumque dc ordinem , in quo libri totius vertitur praestantia, prae stere distorquens: quae quum tanti ab ipsis fiat, reliquas inde facile spectari possunt . Apollonium quoque Pergaeum de Graeco secerunt Arabem , eaque adeo lingua septem legi Conicorum libros dicunt, quorum quatuor tam tum modo Latine redditi apud nos extantat ea nondum , quod sciam, huc allata est ex oriente interpretatio. Arabice itidem Theodosium Tripolitam loqui docuerunt. quanta fide, malo vos a Iohanne Pena insi gni Mathematico, quam a me audiatis: sic ille , Si quis Theodosium ex Arabico versum , oe Venetiis excusum cum Graeco conferat, incredibile discrimen, non modo facilitatis, sed et- s h. .din. iam brevitatis inveniet. Primo enim Theodo. uisex, septemve definitionibus tantum con

159쪽

3 o D E C L A R i stentus fuit: at Arabes alias septem, eas usseresupervacuas adsiecerunt. Theodo ius ma titudinem Theorematum consulto vitavit , is totum Sphaericum negotium exaginta Propos-rionibus absonis: at Arabes hunc numerum triente auxerunt , er pro sexagenis octogenas cumularunt. Theodosiur singula Theoremata ita monstravit , ut nullam demonstrationis partem omiserit: at Arabes adeo Theodosii Dein monstrationes decurtarunt, ut necessaria plera que reliquerint. Ac , ut semel dicam , Arabes hu ne auctorem tam diversum fecerunt, ut vix

ullam ejusspeciem retinuerint, sedpraestantis Selarissimi Mathematici doctrinamDeillimam variis ambagibus obscurarint. L cum prolixum olim mandavi memoriae, pro Pter momentum rei, & nunc vobis recit

vi , quo facilius de reliquis possitis conjic

re . Arabicat Λutolyci interpretationi quam' partim cum Graecis conveniat, testis est Iosephus Λuria in ea Praefatione , quam Aut

lyco a se edito praefixit. Nec melius vero in Herone dc Ptolemaei Almagesto, quod anno

Hegirae ccxrr. Almamonis Saracenorum

Regis jussu translatum est, aliisque, quos

Tecensuimus, versatos Arabes esse crediderim . Ptolemaei sane Planisphaerium Arabice a Μassem Arabe redditum , di Latine ex Arabico a Rodolpho Brugensi conversum si contuleris cum Latina Federici Commandini interpretatione e Graeco archetypode rivata, quae sit Λrabibus interpretibus fides adhibenda, clare intelliges. InnumerOS GGaleno, Paulo AEgineta, & Dioscoride pan' nos operibus suis adtexuit Avicenna, innu

160쪽

meros itidem suis ex Platone, Aristotele, Themistio, aliisque Graecis Scriptoribus R.

Moses ben Μaimon , quem quidam Graece. peritum fuisse volunt: verum resartos eOS, 1 dc ad arbitrium reconcinnatos, suique planei dissimiles. Meminerimus tamen, quod ad ' notatum jam nobis est, aliud es te interpre- tari, aliud auctorum loca colligere & proferre; ne temere sorte Μedicorum .Arabum principem n Rabbinorum doctissimum cul-remus . In Dioscoride praeterea quam va-'mam Operam posuerunt Arabes t ejus tamen maximam partem in Aben bitare conversam, neque a Graecis omnino absonam & alienam reperiri fatendum est. Galenum autem,Ce

hetis Tabulam, Aristoteli adscriptos De Philosophia AEgyptiorum libros ab Abena

ma Saraceno Arabice redditos, aliaque ejus Opera fere omnia, non ex Graecis fontibus , sed ex Latinis lacunis, iisque contaminatis deducta, Aurea Pythagorae Carmina , Ca tonis Disticha, Alexandrum , Themistium, Nicolaum Damascenum, aliaque comptu ria , vel assecuti sunt, vel si quando mentem eorum perspexerunt, vitiosa interpretatione foedarunt .Fabulas morales Pilpaei Brach inanis ex Indico Sermone Persicὰ primum convertit PerZoes medicus , Chostois Per sarum regis jussu,qui foruit Iustiniani temporibus. Arabicam deinde interpretationem adepta est Persica isthare, Abujasaris Almansoris Chalila: mandato . Arabicam hanc demum interpretationem Persae iterum linguae suae reddiderunt. Interpretum illorum intemperiis ut discerptum fuerit ac