장음표시 사용
201쪽
82 DE CLARI sSedis Apostolicae, ut voeant Bibliotheea-i itis r multa ille Graecorum volumina Latine descripsit, at quamvis non κα sed bona tamen fide sensum retulisse se ipse scribat in quibusdam nihilominus boni interpretis numeros omnes absolvit; dc tanta quidem relligione, ut prae fidi interpretis laude puri dicasti sermonis decus sit aspernatus, ct vocabula Cethegis non exaudita: Ubi,' fingere ausus sit: juxta sanctionem Hiero-ιέν. s. nymi qui rebus novis nova fingere nomina interpretem jubet. Tertius quoque Anasta. sus quidam laregorii Naalangeni vitam , a Gregorio Presbytero circa annum Christi Dccccx L. Graece scriptam,Latine refundens, tanta Latini stili barbarie oblevit, ut elegantiorem hnic& mundiorem interpretationem induere necessis demum Iacobus Billius habuerit. Iohannis Erigenae, in exponendo Dionysio , industriam pauci omnino adaequarunt: studet ille sententiis assecta- .
tur verba, ordinem tenet: nec pro aetate
illa barbarus est tamen vel indisertus. ori- renis praeterea Commentariorum in Μat tharum barbaram quidem , at satis prope modum fidelem conversionem habemus: quae si Graecis usquequaque non respondet, in multis codicum differentiam, interpretis religionem in aliquibus, sed paucis accusemus. Huc vero puderet referre illustribus Dictys Cretensis, di Daretis Phrygii, in ecnon Q. Septimii Romani, dc Cornelii
Nepoti et interpretum nominibus venditatas nugas a Latinis hominibus, iisque exiguas
doὶtrinae, di judicii levissimi. Qtiare ab
202쪽
INTERPRETIBUS. I 83 antiquis interpretibus ad recentiores concedamus . Fκ. Sane quidem verumtamen tam paucos ex omni retro antiquitate miror abs te fuisse collectos, nisi forte taedio vietus, & languens ex via, quo citius ad sinem properares, sarcinae partem abjecisti. CAs. Feci equidem , Fronto, non tam dicen . . di laborem reformidans, quam auribus Vestris parcens , quamquam nec multo plures interpretes nobis memoria vetustatis sappeditat; quod ipse equidem perinpe miratus sum ; nam ct Graeca vertere in Latinum optimum factu judicasse veteres, & saepetasse tradunt Suetonius dc Hieronymus ;idemqtie porro juvenes ut facerent, adhortariis est Quintilianus . Cujus studii cur G am . tam pauca monumenta extent cogitanti mihi, id suecurrit unum , interpretationibus Eusb. ipsis antelata fuisse exemplaria, plurisque veritatem nudam & apertam , quam tectam& involutam homines fecisse. Sed cum extremis hisce temporibus propter hominum desidiam linguarum sudia refrixerint . multorumue oculi ignoratione caligarint, plusque in tenebris , quam in media Iuce acies valuerint, remota exemplarium face , interpretationum tenebrae affusis sunt. Λtque ea quidem in re tam dilige rem collocavit operam posterior aetas, ut si de omnibus agere velim , sim pro ceri a circumserendus: sed neque id hoe loeoptopos tum est, neque res postulat, inter pretandi enim rationem, non interpretum nimietum disquirimit s. Ex omnibus igitur,
qui innumerabiles fere sunt, insignes ali-Μ quot,
203쪽
a34 DE CLARIS. quot, ut dixi, generatim consectabor; li
Gallis nostris facto initio; tum producam Italos; inde Germanos appellabo ; tum Belgas; post Anglos ; deinde Hispanos ; reliquos demum in ima cera collocabo. Hunc , sat placet, cursum reliqua nostra tenebit oratio . Gallorum agmen ducat Gulielmus Budaeus, vir ad saeculi sui gloriam natus, laudibus literariis abundans, magnaque cuni propter singularem rerum omnium scientiam hominum admiratione affectus; tum ob id potissimum, quod Graecas literas sua
aetate intermortuas exsuscitarit: at cum pari felicitate Latinas arripuisset, si quando Graeca Latine exposuit, quid in utrisque posset voluit ostendere; & res illustrare splendore verborum ; cumque diserti interpretis quaereret laudem , evasit paraphrases. Huic Recedat Iohannes Ruellius, Aquila interpretum a Budato dictus , pro pter adhibitam nimirum in referendis sententiis religionem , eximia sermonis elegantia dc castitate conjunctam; in eo tamen culpandus, quod obscurioribus quandoquae locis vel perplexis asci titiam commodet tu
cem hoc autem explanatoris non interpretis esse demonstravimus. Idem peccat aliquando, rarius licet, Franciscus Vacablus , diligens caeteroquin interpres, &praeveritatis studio, elegantiae & castae locutionis negligens, nonnumquam & subobscurus.1 isdem ci ruit temporibus Petrus Gilius, acer eorum investigator, quae occulta sunt, natura, & antiquitatis literate peritus, Ve rum audax in interpretationibus, detrahen
204쪽
do, adjiciendo, interpolando, omnia su Gque deque miscendo; stilo tamen suo modoratus est, cum ad Theologica accessit, e que caste dc verecunde tractavit. Longe ca-11igatior in convertendis Μathematicis antiquis Iohannes Pena. Hi quum omnem
respuant ornatum', quo caruit, satis in eo fuit fidei, ut boni interpretis nomen tueretur.Ut autem quae mutila Vel obscura erant, . liberiore interdum conversione declarare,&quae Graecis deesse videbantur, supplere se professus est, quod candidi hominis fuit; ita supposititia haec alio charactere depingi, vel virgulis comprehendi, vel notis insigni-.ri voluissem, quibus Graecae Linguae imperitus lector adventitiis genuina seponeret. Qui Valabium in Hebraicarum literarum professione excepit Iohannes Μercerus,non
absurde in ori Apollinis & Harmenopuli
interpretatione versatus est; Latine scribendi diligens sine molestia venustas, non ubique tamen satis tenax, nec qualem in Hebraeis reddendis adhibet verborum parsimo niam . AEqualis temporum illorum Iulius Caesar Scaliger, quem in Italis natum apud Germanos eductum, sibi tandem Gallia vindicavit : homo disciplinas pene omnes capacissima mente complexus, ο ιιμαθὴς licet,
ac in militaribus & campestribus studiis toto juventutis decursu exercitatus; ad id a
natura factus, ut haberet nostra aetas quo vetustati invidiam faceret. Is cum artes propemodum omnes ingenio fuerit hervagatuS, tum eam , quae circa auctorum interpretationem versatur, lucubrationibus quoque
205쪽
186 DE CLARIS que suis concelebravit. At liber a religione verborum, sensa spectavit solummodo, ut hunc. eius interpretandi modum Iacobus G 'pylus in omnibus non probarit. De Ioachimo Perionio plane tibi assentior, Thua-- ; haec a te quippe non minus vere de eo, quam eleganter scripta sunt; Deum Aristo-x-m hactenus Uohanne Amronis fideliterrius, quam ornate versum auribus Latinis
propon enaeum aluisset, dum elegantistrissili
potius quam veri rationem plerumque Ciceromistis addictas habet, in contrariam ab Arrar
Vp ebensionem incidit, oe Nicolai Gructu viri doctissimi, postea Gulielmi Gureen-raei tensuram expertus est, oe cum Ludovico Streb eo literariis velitationibus ob eamdemeausam se exercuit; dc me quidem judice, i feliciter, nam in ea assequenda Ciceronis elegantia Strebaro, si forte, scriptore &Ipso non impuro superior, casti& fidi interpretis laude, dc Graecae linguae peritia longe neque vero hoc illum fugisse puto, sed verborum magnificentia α sermonis volubilitate est delectatus . Prinximus his Hadrianus Turnebus, literatis simus, & omni Iaude ornatus interpres. nam ct Graec8 luculenter stiebat, & Latine stitissime convertebat: pressus ille & adstrictus, ab auctore nusquam digrediens ; sua
vis Interim is perlucens oratio. Copiosior
paulo Dionysius Lambinus, dum quadran e orationi & elaboratae concinnitati stu
mi , hanc interpretationis salubritatem haudquaquam obtinuit. Non minus quidem ornarus Marcus Antonius Muretus, sed re'
206쪽
INTERPRETIBUS. I SIligiosus magis nec callitati minus quam elegantiae asservit; nec sententiam modo
exprimit, sed genus ipsum dicendi, quoad licet imitatur. Qtiod si plura in eo genere
elaborasset, inter multos interpretes propε singularis extitisset; sed tantum detraxit ex gloria, quantum ex eo studio decerpsit. Addendus huc etiam Iacobus Cujacius, arta tis nollice facile consultissimus , illius vero artis minime rudis. In sexagesimo quippe βασιλικῶν libro interpretando ita versatus est, ut fidei suae promissum planὸ praestiterit, neque desciverit a praescripto Iustiniani,quo leges suas Me ποδα verti sanxit. Λliquos praeterea operis ejusdem libros in Latinum
sermonem transcriptos editurum se receperat verum mors consilium intercepit. Μinime autem iis as entiendum , qui inauesta c/Dμε.
mentiendi o falsa fingendi licentia, Latinam
illam Graeearum Epistolarum interpretaris ,
ne in ei adscripserunt, Θ sub tam illustri nomine obscvrr cujusdam Θ medioeriter docti Geremans ver nem, caeteroquin non aspernan
dam, & verborum ac sententiarum satis tenacem publicarent , quum Franciseus Pithaeus , a quo illi habuerunt , eam δετὰ mihi in Bibliothecasua ostenderit, ex Bas Irae nescio quo es sibi νeperram dixerit. Eodem tempore Franciscus Foxius Candalla, non tam Propter generis nobilitatem , qu M ob eximiam dinrinam suspiciendus, inter opti mos interpretes positus est; nam quamvis in vertendo Euclide multa sibi permiserit, in eo ramen minimis videtur esse vituperandus, quod non tam interpretandis, quam
207쪽
188 DE CLARI saccuratius demonstrandis Euclidi s Propositis studuerit: id quod vel ex Trismegisti in terpretatione satis apparet, in qua quod caropam , nihil habeo. Eodem quoque artificio aliquam sibi quaesivit gloriam Gentianus
Hervetus, raro auctorem suum deserens, nec Verbis inops, nec eorum ambitu abjectus; in colore quoque reserendo non incon
cinnus . Detritus ad haec in Patrum scriptis, ct rei Ecelesiasticae satis peritus. Μajorem tamen Graecae Linguae, & caeterarum qitae lingua hac continentur historiarum & artium peritiam desideres: nam Sexti Empserici , acutissimi scriptoris, aliorumque Philosophorum interpretationem aggressus, famae suae pessime consuIuit, tot propemodum congestis erroribus, quot verbis. Fidem itidem suam interpretando praestitit Gilbertus Genebrardus; at Latinae linguae castitati non satis pepercit, & aliquid argutum ma gis & enucleatum requiras. Minimε vero a
Genebrardo dejungendus Iacobus Billius
Prunaeus, quicum non summa solum necessitudine, sed hospitio etiam conjunctus fuit: verbis ille paribus sententias apte & fideliter comprehendit; stylo certe nonnumquam excurrit; verum ipse se intra metas continuo revocat & coercet. Pauca quidem, sed omnibus absoluta numeris in eo studio et cubravit Henricus Stephantis , quem plane interpretem audeas dicere: eximia in reddendis verbis diligentia; summa in expinnendis sententiis accuratio; mira in charactere exprimendo felicitas; insignis ad haec perspicuitas, pari concinnitudine conjun-
208쪽
INTERPRETIBUS. I 89cta. Haec amore sortasse, supra id quod in illo fuit, vobis praedicare videor, a quo tantum certe absum , ut longe majora, quae de illo commemorari poterant, praetermittam.
Nomen quoque suum operosa, & triginta annorum studio elaborata Λthenaei inter pretatione, immortalitati consecravit. IMcobus Dalecam pius, Cadomensis, qui quam
vis verborum securus , in sententiis acquie- Verit , tanta tamen eas arte ad auetoris exegit normam , ut qui utrumque contulerit, verborum fidem magnopere non requirat. Prarae.
Quod si tantum otii tamen, ad hanc ornan- Eam Spaνtam quotidiana huic aegrorum impe-νia concessissent, quantum fuit in ipso φιλοπονώς Athm.
oe amoris erga literas ; non dubitamus ε' me. liorem Θ aeeuratiorem intermetationem potuisse ab eo sperari. Praeclare cum Hippocra- lte aetum est, quum Latine eum loquentem induxit Anutius Foesius interpres proxi mus optimis numerandus, ct reliquis longo superior, qui in eodem Hippocratis conver tendi labore claruerant. In Lysia quoque ex ponendo ita se gessit Claudius Grolarius, Neu striaci Senatus Princeps , ut eum Visus sit tenuisse modum , quem in oratorum interpretatione requiri diximus. Quae porro minus nobis in Theodoro Beeta placita est nimia Latinitatis cura, quum sacrae Scripturae libros converteret, ea in reliquis ejusdem interpretationibus, cum decenti temperatione eon)uncta se facile probat. Quid
in ea autem evercitatione Federico More l-.lo nostro praestantius, sincero rerum expli icat Ore, non ambitioso, non. fucato, non
209쪽
30o DE CLARI sturgido λ Magna vero Iacobi Sirmondi, non in ea solum, quam tractamus, sed in reliquis etiam humanioribus disciplinis praefantia: venusta quadam & nativa floret facundia , dc legentium animos mira voluptatis suavitate persundit: hanc tamen dicendi facultatem ad auctoris exemplum coercetinisque interpretationis fidei , dc recepto apud Christianos homines ver rum usui , quam elegantiae sermonis & munditiae tribuit . Innatior Nicolaus Rigaltius & ela, tior, verborum negligens la rat in senten- viis , easque pingui, ut ita dicam , interpretatione convesti t. Et vero, ut sunt studia , non hoc fine stabit nostrorum hominum diligentia : confluunt ad me quotidie 1uvenum examina , in quorum flagrantissima distendi cupiditate non levem spem col- Iocavi : sed ex illis potissimum duo, magna cum excellentia, praestantiaque reliquorum velut saecundae arboris generosi surculi in Iaudem patriae succrescunt: Dionysius alterritavius, in vestram , Fronto, ab annis aliquot familiam cooptatus , ad summam
loriam eruditionis florescens , exquisitis
octrinis exaggeratus &. tamen aetatem
videtis , jam inter eruditissimos nondum
inter viros numerandus : alter vero Claudius Salmasius Divionensis, homo perad sescens , ingenio dissimili, pari cupiditate
incensus, reconditas pervestigans & interiores ii teras, tam acri & indefesso labore, ut sit refraenandus a studiis ; vereor enim ut
sit diuturnus. Quod si utrique suppeditet ita, omnino connetura ducor ad suspican dum a
210쪽
IAT E R PR ET IE U S. I9I, maximum illos doctrinae siue dc gloriae lumen , sic tamquam geminos Solesto orbem literarum illaturos. Sed eo unde deinflexit, reseratur oratio : haec enim parum ad rem . TΗv. Parum ad rem, ut voleS , suerunt mihi certe jucunda; gaudeo enim, ubi in hac literarum vastitate adolescentes existere video, qui animum ad artes liberis hominibus dignas adjungant,nec in pravissi. mam sese dent juvenum nonnullorum con
suetudinem, qui inscitiam laudi ducunt , inum id student,
aut equos Alere , aut canes ad Pellandum .
Fa. Tolerabile vero id esset, ni hoc etiam delectarentur aucupio, quo petitae volucris cepe praeda fit ipse auceps. Sed haec miti mus: tu, Calaubone, εd Italos te confer, nisi quid de Gallis habes amplius quod addasCAS. Habeo vero, neque pauca, ted haec satis sunt, facile ut appareat quid nostri in eo genere potuerint . Videamus jam de Italis; s. qui in ea excolenda arte Gallis ipsis praeive- 'runt, nam dc annis abhinc ducentis Her dotum , & Thucydidem Latinis literis exponebat Laurentius Valla, in ea bene dceIeganter dicendi copia, quam totis voluminibus explicavit, inelegans tamen , Scpene barbarus; Graecis ad hoc literis leviter
tinctus, ad auctorum sententias parum aintentus, oscitans saepe, & alias res agens ,
fidem apud eruditos decoxit . Erat ejus aequalis Leonardus Brunus Aretinus , de cujus facultate praeclarum orat Andronici