Petri Danielis Huetii ... Opuscula duo quorum unum est De optimo genere interpretandi et de claris interpretibus; alterum De origine fabularum Romanensium

81쪽

cla DE OPTIMO GENEREsa, venturi Christi mysteria celarent, quae ne tum quidem Iudaeis illis doctoribus fatis videntur perspecta. Cur enim alioquin Epiphanius interpretationis hujus aceu rationem tam apertὲ praedicasset λ αά-,

ἐρμίωμαι διελέγχη: cur Hieronymus, Verbum quoque ipsum, inquit, αποκαλυ4εως velationis, proprie scripturarum est, oe anulis sapientium seeuli apud Graecos usurpa rum . Inde mihi didetur, quemadmodum in aliis verbis quae de Hebraeo in Graecum Septuaginta Interpretes tνanstulerunt, ita Θ in hoc magnopere esse conatos , ut proprietatem peregrini firmouetis exprimerent , nova novis rebus verba fingentes: & ipse Origenes; ἐοίκασιν οιαπρ ἐβραιομῆ ἐρμηί σαντες , μη Δρόν

sit, Philonis sane, Iosephi,&Aristearma ximi est apud me, in re hujusmodi, testifi

catio, qui & Septuaginta interpretum feta te propius abfuerunt, & emendatioribus usi sunt codicibus, necdum tanta temeritate corruptis, & eximia sacrarum Literarum peritia claruerunt. Repudiata quidem est, Propter nimiam a Chaldaicis discrepantiam, comparata a Septuaginta viris Danielis in terpretatio; cujus discriminis Septuaginta Interpretibus, non, ut tu nobis persuasum

esse vis, sine dubitatione dicam seribit Hieronymus; sed librum potius ab aliquo Chal. daicae linguae ignaro stis eorum nomine con fictum

82쪽

INTERpRETANDI. 63 fictum fuisse, vel aliud quidpiam causae subesse suspicatur . De Philone vero, qui cum

Septuaginta Senes Hebraica verbo tenus as

sectatos fuisse jactasset, loca ex iis petita pas sim ipse protulit, vix Hebraicis sententiis,

nedum verbis conssina, sic ego existimavi semper; utrorum Septuaginta Editionem, quae Origenis aetate tot mendis & mutati nibus contaminata erat, jam ipsius tempO re. Philonis defloruisse; alteramque κοιν ἰα vulgatam . immutatam videlicet & reco Elam; alteram integram, quaeque in Hex pla ab Origene deinde recepta est, extiti sese : Philonem itaque posterioris hujus consensum cum Hebraeis venditasse , e priore

vero suffragia depromsisse, quila notior illa,& usu quotidiano tritior Oet; Hieronymi quippe scitum est, Ubion ussancti apostoli,

aut Apostolici viri isq-ntur ad populos, hi l .ῖα Griplerumque testimoniis abuti . quae,mfuerant in Gentibas vulgata . mod non minus Vere de Philone dici potest . Cur vero Septuagin ta Senum Editionem tot ante Philonam an norum spatio elaboratam labis aliquid comtraxisse non credamus, cum Λquilae, Theodotionis & Symmachi interpretationes, paucis licet ante annis publicatas, sua jam aetate inquinatas fuisse quaeratur Origenes λQuae in Interpretibus denique Septuaginta apparet discordia , cavendum ne ab Hebrai' Corum fortasse codicum dissensione , , variisque eorum lestionibus ,& Iudaicorum ,q- deinde excogitata sunt, punctorum pertur' batione orta sit. At Theodoretus cum ex

nimis tenaci dcceligi ila s. minor

83쪽

6A DE OPTIMO GENERE interpretando fide natam caussatur obscuri tatem, hoc ipso fidem eorum, quam laindavimus, confirmat . Culpat itaque bricosam interpretationem sinceram cc se delem haud quaquam improbat . Etti vero incorruptam duntaxat Interpretum Septu, nita fidem desendendam, non excusa: dam obscuritatem sumsi, facilis tamen est hujus ipsius criminis depulsio . obscuritatem quippe exemplaris, pro eo ac postulat Inter pretandi lex, pari obscuritate reptiesentarunt. Quod illis ergo datur vitio, non magnae laudi ducimus. Hinc Aquilae ndem rogare adortus es , idque Hieronymi & Epiphanii confisus praesidio: equidem Hieronymum Hieronymus ipse, & unicum abs te recitatum locum complures alii confutabunt, quibus Aquilae singularem in interin pretando diligentiam , dc inusitatam Hebraicae linguae notitiam prφdicat. Insignis extat praecipue locus in epistola ad Dama' sum: Aquila, inquit, qui non contentiosius, ni quidam putant, sed sudiosius verbum Interpretatur ad verbum: & alter ille in ξxq-dum: Aquilam vero , ut in caeterII, Ira. o. In hoc maxime loco propνie transtulisse omnis aerea conclamat, Θ Gnagogarum unιυersa consonant subsellia: Nec minor ei laus, longe ante Hieronymum , fuerat ipsi ab Origene Contributa, in epiliola ad Africanum, lusverbis: Sic enim Aquila Hebraicae dictarer ser-Pyens reddidit, qui apudJudaeos creditus es Scripturam majori cum laude esse interpretatus, quo maxime solent uti, . qui sermonem renorant Hebraeum, ut qui maxime omnium

84쪽

dam rationem, unde accommodatior nobis obtingat responsio, quam ex eodem Epiphanio, qui id ipsum quod ab Aquila juxta Hebraicam veritatem fuerat superstitiosa diligentia repetitum, pari modo apud Symmachum , & in reliquis Editionibus iteratum reperiri docet& haec eadem clim es sent a Septuaginta praetermissa , a nonnulli si fui me desiderata. Non alterius itaque, quam Aquilae , vestigiis inhaerendum duxerunt triginta illi sacrorum Codicum Interpretes a Philastrio memorati. In articulis quidem & ῖ minutis quibusque orationis partibus refe-Irendis positum ab eo supervacaneum laborem fatendum est quod temere tamen non reprehendo : cum enim immunem labis interpretationem , in Scripturis praesertim sacri r Convertendis , vix dari pose putem ; si ali rquo modo peccandum est,in eam potius par tem peccari volo. Theodotionis item tauin ta quoniam cum causa Seniorum Septuagin ta conjuncta est , utramque obtinuisse satis videor. De Symmacho res est obscurior, et movet enim me testimonium quod protuli- ,sti: quo tamen non id videtur significari, de sententiis modo reponendis cogitasse Sym- :machum, verborum ladei nusquam se addi- cxisse; sed majorem sensus quam verborum a suscepisse curam , cum in verbis Aquila ma- tjorem, quam in sententiis, diligentiam prae- stitisset: utrisque sane studuit uterque thic praecipue verbis, ille sententiis.' Et ut rem aliter se habere vinceres, tot Interpretum patrocinio fretus, unum hoc tibi facile .

85쪽

xomittam. Quod autem, tres hosce persissim coarguunt universi Patres, non ad interpretandi rationem id pertinet, sed ad certas. qaraci in dumtarint sententias, in quibus veritate vo ulverunt consulto, non quod optimum id esse interpretandi genus existima rent , id Chaldaicae vcio interpretationis exemptium molars, quae in Paraphraseon ordinem olim amandata est Iamne: putas laut ζm Sodiae iste pietationem N abicam, lo m itum quidem , & liberam perpetuo tot Scripx,uae interpretum 'consensui ante ilare mycum praesertim aliamextare seia. inus apud Maligerum interpretationem A E rabicam ,icastigatiorem longe, &. archety, smin fidelius inhaerentem λ Ad Latinas i tanterpretationes tran si isti; & Italam pri mim, seu Vulgatam , ut pote ex infida de : .rivatam interpretatione. ,.ea, nempe quae

κοινου est, infidam quoque esse dispu- :tari; in quo tuam profecto solertiam, ω :veri perspicientiam requiro: tametsi enit' καινοι illam cum Hebraeis non satis consti . rasse demus, κωκη sane huic Itala mirifice. Vconsessiti, ut ab Augurinoaccepimus. Hebraeis ergo parum fida fuerit, quo Pinimciri aspiraverar; κοιν, certὸ fidissima suis quodn illi fuerat propositum . Quis eam vero infi- .dam imaginem esse dicat , quae ex talia imagine, quam voles, infida, accurate expressa sit Illius ergo redundantiam animadveristit Hieronymus, quum eam ad Hebraic veritati& normam exigeret ', a qua videliceri distabat κοiνου illa Septuaginta Interpretu m

illa, Itabcae fons & origo, Quod si Ita di ,

86쪽

neam ad expendisset, patris eas usqueqisaque & similes dep ehendisse .

veteri hac autem improbata, novam sumetendam judicavit; κοινίου in veteri Itala non Italam improbavit . Λd haec totam nin , Mier.. bis Hieronymi de interpretatione rationem nymi li explicam, quem unum fere hac in contro- ber deversia patronum es defensorem videris e . . .'optasse ab eoque auspicatus es Horatii linco de quo nune primhm inter Grammat, eos habita est concertatio ', id adeo ex prae-tur. postera Hieronymi explicatione videtur profluxisse: dicam enim vero quod sentio:

postquam pro Christi tribunali, propter levctum Ciceronem, flagellis tam probe intitatus est Hieronymus, ut cogeretur remittere nuntium humaniorum literarumetoribus , quemadranodum de se ipso narrat; ρ.eb.

minime mirum est quaedam illi gravioribus districto studiis exeidisse, cuni ex abiectis a

se , dc neglectis seriptoribus tanto post intervallo, testimonia quaedam &sententias ex membria proferret. Quum igitur de interpretandi ratiode dissereret apud Pamm chium , ad animum continuo succurrit Ho ratianus ille versus, qui a superioribus disse junctus in Hieronymi sententiam facile de torquetur . Quod si totum', equo is aptus est , locum ei dicus siet consulere , germa nam haud dubi=, sua fuit summi viri perspicaeitas, faetid pervidisseti sententiam Nd nec in alienam e incautus indux; si et . Iadinis iis , quos e inmaembras, viris fraudi fuit, qui rem asHieronynio praejudicatam defendere, quam astnogum examen revo-

87쪽

48 DE OPTIMO GE N TREcare maluerunt. Certe si ex seistatorum numero veritas spectanda est, vereor Fronto, ut causam obtineas eam quippe, qua

primo a nobis proposita est, loci hujus Horatiani explicationem amplexa est longo major criticorum pars; quo is nunc recen; sere Vellem, abuterer benignitate Iestra, Unus erit pro multis Henricus Stephanus, socer meus, cujus eruditas in Horatium Diatribas, & Schediasmatum libros si adi Veritis, non erit cur amplius de vera loci hujus sententia ambigatis. InterpretationiS

praeterea religionem ac fidem infidi ola κα- iappellatione non hoc solum lo- ico, sed aliis etiam sexcentis traducit Hie- ronymils cujus criminationis injuriam quo facilius repellam , quid si an- te omnia disquirendum est: hanc autem sic s.;, η. definit uti intilianus. Quidquid es ultra vir-ῖ tutem, quoties ingenium judicio caret, oeste cie boni)allitur ; quod astrictae potius, quam liberae interpretationi quomodo conveniat , omnino non video: imo vero posteribri huic, si ad rem attendimus , quae ultra modum &Viri utem abit, longe major quam priori. i lii

inesse videtur affectatio. Etenim in exacta. ad verbum interpretatione, quae praetermiseso elegantiae studio, non senten

tiarum solum religionem, sed verborum et iam fidem consectetur, in qua omnia ex .u Hore petita , nihil ab interprete suppositum appareat, qui ulla locum habere potest a D lfectatio ' bar aurium autem servit 'olu- lptati, quae dicendi lepores persequitur, suae . a numeros captat, & ascit ilium ornatum a si l

88쪽

INTA RPRETANDI.sectat, in ea enimvero potissimum κακοζηλὼ consistit: apposite siquidem Lucianus κακ

inde, & vitae S. Antonii interpretem Evagrium allegat Hieronymus , quasi vel Hila rii, vel Evagrii, etiam sine ratione , plus apud me valere possit, quam Hieronymi ipsius auctoritas ; cum Hilarium praesertim

vix tenui Graecae linguae aura amatum Gradi ica Latine reddenda suscepisse, ad idque Heliodori cujusdam Presbyteri scientia usum ' 'esis, & fert Paraphrasten, non Interpretem se gessisse ; imitatum esse, non inter

pretatum ipse scribat Hieronymus. Hinc mν. in porro sententiae suae Septuaginta Senum, Evangelistarum, Apostolorum , & Latino rum interpretum patrocinium conciliare conatur, multiplexque ad id locorum com gerit exemplum, quos ἡ Scripturae sacrae ibbris depromtos , non iisdem verbis , at semtentiis paribus retulerunt. Idem alibi quoque repetit & inculcat. At id nulla videtur ratione factum pace sancti viri dixisse liceat:

nam quicunque auctoris utitur testimonio, hoc ipsum testimonium ad verbum recitare non tenetur. Id quotidiana doctorum ii minum comprobat experientia, quibus vel auctorum, quos sibi patronos asciscunt, no mina modo proferre uiuenire solet ', vel sententias nullo verborum delectu expone re , vel insignia quaeque verba cum senten tiis retinere ', vel ipsa cum sententiis pariteu verba integra fide repraesentare. Horiam omnium exempla apud sacros scriptores Ob-

89쪽

'tia sunt, & in promtu . Extat apud Esau dictum illud, .rix clama,tis in des s , .Pa rate et iam Domini, hoc non sensu dumta l.

sed verb4s etiam integris subjecerunt Matthaeus, Marcus:& Lucas; at Iohannes sc , Ego vox clamantis in deserto , Dirigi e .iam Domini ἰficut dixit Maias tropsteta et eorum satist nullus interpretem agere instituit. sed dictum sententiae suae accommo dum pro arbitrio protulit 'unusquisiue , HVis.f. exscripsit. Cuius rei consessionem ipsa ab Hieronymo veritas expressit cum enim eX3' sumtum a Paulo testimonium ad ver lbum minime 'ersum fuisse demonstrasset, '

ergo illud est', non interpretatio; quae si rediversia in unum confudit Hieronymus ne te quidem, Fronto, opinor sectatorqm ha bebit. Aliud agit ergo qiii interpretatur, aliud qui sententiam suam auctoritate con firmare studet. Deinde. ut pro Zacharia, Muth. Ieremiam appellaverit Μatthaeusi pro Ma-2 achia, Esaiam: pro Achimelecbo, Abia, l, . tharum, Μarcus t pro Iacobo Abrahamum M. Lucas Iaudaverit quod Hieronymo tamen - no, faciIe concesserit quivis in quid inde

ε' eonflatur ζ idcircone nomina commutare

nominibus, & omnia permiscere ioterpretitas est' Septuaginta autem Seniorum exemplum obtendit; quam apposite vero, .cum eos inse Hebraicae veritati examussim respondere, ὲ posterioris' autem aetat is hominibus fuisse corruptos passim inculcet λ , uir litaque tota hςc exempIorum collecta ab Hi mnymo 2 rarata mutetica,totamque ipsius

90쪽

. 1MTTRPatae TANDI.l inausam hoc nudatam:praesidio impugnationi, inostrae &laetitioni apertam relinquit . Λd interpretationis denique specimen ab Him - Tonymo propositum descendisti, quod e c-s pendisse sene operaepretium fuerit , fui iudet quid de tota re statuendum sit , t umentum rapiamus . . Ab his verbis ducebat in i -tium μhannis Hierbsolymitani epistola s

νε σαω; quae sic ab Hieronymo reddit., sam, Oportebat nos, inoctissime , μνioatus . Ancire Mn abuti in ruperbiam. Non uno Venomine poenas se Rufino & Melans e dedita 'i queritur Hieronymus . Ided primum rei prehensus est, quod αγι-η , intermetatus, si Hucti me, dc merito quidem , mr enun, simplici superlationem addidit Divers sunt, φίλος, --: quod si Tithio*, . fuisse Trebatium, Atticum dixero; tuque φιλω amreissmum interpreteris , να - , , -- ου Gmi , aliitd hide Iector inrefliget,

. ac ego significatum volueram . Non recte ... λergo αγαπησὸ retulit Hieronymoes , e.

i quoque sine causa abiecit , Ρergamus ad re liqua, Hersea is honore i8M ebuti in se per i Mam: homine vero est intemtetm stre- ,- i ore, an paraphrasten ρ-, en tin', reii; illvisandae gratia , de suo largituου est Par nbuti in superbiam , pro eo quod est , a M. 1 concoquere millo modo possum . : Ut interpretationi inpostmodum suae lucern paret, ullam opponie, eamque absonam , dei a natiso sensu planε alienam . Oportebare. Vim σι inise , vis aes aerisne efer odium. ς σου, essemra hoclo XI