Petri Danielis Huetii ... Opuscula duo quorum unum est De optimo genere interpretandi et de claris interpretibus; alterum De origine fabularum Romanensium

91쪽

72 DE OPTIMO GENER Ehaudquaquam sonat , sed superbiam, dcam rogantiam; neque κληρων, clericorum , sed clericatus: nec σν φέρεσθα, ferri, sed , ester νi, respondet. Neutra ergo mihi probatur interpretatio : ea autem sic fuerant Convertenda, Oportebat enim nos, allecte , arν gantia propter claricatum efferri: geminam Fidetis esse sententiam , & verba quoque Verbis , quoad ejus fieri potuit , essie repen- .sa. Pari quoque arte concinnatis ad verbum

interpretationibus idem alibi invidiam fa- cit: ex hoc quippe centesimi Psalmi versu,

αυτους , hanc ad verbum inter- . Pretationem dicit exurgere, Oculi mei is faeles terrae , confidere ipsos mecum: tum deinde in haec verba erumpit, suis non talem fugiat interpretationem, ut verbum ad verbum exprimens dicat, considere ipsos cum me.Eam ne vero ad verbum expresiam esse dici sim terpretationem, quae vocem iis expungit, in qua totius sententiae cardo vertebatur cum

me autem ridiculi causa a te dictum esse ubdeo. Qiiod autem elegantiae & numeris ope ram diligenter dari jubet, mos ipsi eatenus gerendus est,uerba modo,& ipsis sit fieri pote

Tit, verborum compositio teneatur: ipse cerrte venustatis. studium non in Scripturae solum interpretatione deseruit, sed in Euse biani etiam Chronici & in Homiliarum Origenis in Erechielem conversione saepe a se omissum declarat. IMisitatas porro dictio-

. nes a Scripturae , interpretatione repudiat; -peas opinor, aquas. tum solum censemus. cadmittendas quum aliae non suppetunt ,

92쪽

INTERPRETANDI.

longiore ambitu sententiae vis foret eliden -- da; at eas duntaxat, quae cum barbarae si ni&ab usu remotae, receptis aliis & elegan tibus, vel brevi certe verborum conclusione poterant compensari; cujusmodi sunt, quas ipse profert, annullast , dilificasti , amaricaverunt aliis autem saepissime ipse usus est , quae quum res ad Christi religionem pertinentes & antiquis ignotas significent, a recentioi ibus necessario confictae sunt: talis ea est , quam in excussis mox a nobis interpretationis spe-

Cimine u stirpaviti, clericatus', quo etiam in genere censentur,Salvator, baptizare, eDan

gelietare, scandalam, sanat care , sanctua rium , blasphemare , &.innumera ejusmordi . Suar ipse sententiae idoneus accedat sidejussor Hieronymus, Si itaque, inquit, hi qui disertos saeculi legere consueverunt,

perint nobis de novitate oe vilitare sermonis is Gaia. i. Iudere mittamus eos ad Ciceronis libros, qui de quaestionibus Philosophiae praenotantur , oe m deant quanta ibi necessitate compulsus sic tamia verborum portenta proferre, quae numquam. Latini sermonis auris auditis ex hoc, quum de Graeco, quae lingua vicina est trans ferret 'in nostrum . suid patiuntur illi , qui de imis, braeis di cultatibus proprietates exprimere conantur oe tamen multo pauciora sunt in tantis voluminibus Scripturarum, quae novitatem somni, quam ea quae illa in parvo opere conges cum memoria teneo , totum enim in meaDe optimo genere interpretandi disserqtatione jam antis exposui . . Laxa porro haec ,

ct solitia interne di ratio ma hodie pri -

93쪽

D E OP T I Μ o G E N DR Emam in hominum reprehensiones iucurrit :simul enim ut sese in Hieronymoieκeruit, ut Rufini convitia & clamores excitavit:

proserrem libros & verba singula , si nePres;

sed nota tibi res est, nec repugnans. DiCam interim, ut totam hanc ad Pammachium epistolam, nulla circuitione usus , uno ver- R. . bo conficit: In illo libello, inquit, quem De optimo Benere interpretandi intitutavit , praeter titula annotationem, mori optimum , sed

totum pessimum est. Tota denique haec, in qua triumphasti, ad Pammachium epistola liberiorem quamdam Hieronymi interpretationem adversus Rufini & Μelaniae castigationem tuetur: quo majori confidentia visus es, Fronto, sui tantum desensitandi causa comparatis a sanistissimo Viro argumentis,ad sententiae nostrae oppugnationem abuti. Quod in alio autem culpavit Rufinus in eo sehaerere neutiquam sensit: adeo foris seculata domi coeca est hominum natura. De

Eu sebiani praetereaChronici inteFretatione quam objicis , quid sentiendum sit, potius

est ut ex aliorum animadversionibus , quam ex verbis meis discatis . De sua vero convere V. in. sione Origenis, sic Hieronymus ad The ορε -ο .philum , Origenem me arguit vertisse in Lat '' num . me non solus ego feci ,sed oe confessor -- Iarius fecit tamen uterque nostrum , mori . quinque det eam , utilia transtuli , pio quisdem consilio , sed periculosie aleae pleno emplo; quod si quis secutus, cum inter Pretem agere instituerit , emendatorem agat , jam vero ad interpretum libidinem

94쪽

plura congererem . sed nolo esse 'ngusiam tempus est, ut cum Hieronymo redeamus ingratiam. Nunquam equidem adductus sum ut crederem Iantum virum, in omnis generis scriptorum libris pervolutatum , tot linguarum peritum, in ipsa interpretandi exercitatione tot annos tractatum, tam praepollere de eo artificio sensisse, ut inexplendis molliori numero sententiis palmam. esse repositam existimaret; omnem ero circa verba diligentiam, ac sollicitudinem aspernaretur; neque illis quicquam crederet inesse momenti, ad nativos auctoris sensus exprimendos. At ea mihi semper animo insedit suspieio, eos potissimum instelatum Hieronymum, qui nimio verborum studio & religionem prodiissi, sententias ipsas

pervertunt; μlu, inquit , Iabas eventur . O literas, tu quaere sententias: tum lio loco: Non debemus sic verbum de verbo Pamm. exprimere , ut dum sellabassequimur , perdamus intelligentiam: satemur id quidem; sin s... Iita syIlabas& verba persequimur, ut subjectam iis sententiam obtineamus plane Hieronymo nobiscum conveniet. Aperte is quoque declarat aspernari se hoc servile ver tendi genus, quo perimuntur vel infusca tur certe sententiae cum haec scribit in Rufiniim: Omnis meta hora, fide alia in aliam Mam transferatur qd verbum ginibusdam I, ,..' I.

eu sentibus orationis sensus oe germina sin σειε .. caaeriar. Idem S. istis indicat: scien um 6 δι quod his locus in Greco mqnfestior β: dum

95쪽

facere quod dicitur. Adsonat Hilario , cuius haec sunt in libro 'De synodis: Ex Graeco in

Latinum ad verbum expressa' transtatio affert plerumque obscuritatem, dum custodita verborum translatio eamdem absolutionem non potest ad intelligentiae simplicitatem constrvare . Suas enim habent singulae linguae proprietateS Verborum, quas aliae non assequuntur quaeque cum aliam transferuntur linguam, videntur absurda ; sunt Augustini: ut quod de Hebraicis dixit Interpres Ecclesiasti-so. p et , deficere.ea quando fuerint translatam ad 'I. Ee- alterani linguam, de universis liceat pronun tiare. Praeclare Nicolaus Papa in Epistola ad Μichaelem Imperatore : Si Latinam linguam ideo barbaram nuncupatis , quoniam is translatoribus in Graecam dictionem mutata bairbarismos generat , non linguae Latinae, sed . culpa es, ut opinor , interpretum , qui quan-- do necesse est, non sensum e sensiu , sed violenter

' verbum edere conantur e vervo. Non eos cul-

: Pat qui Verbum edunt de verbo, sed qui violenter ; quique sensum non retinent. Prae Greg. M. clare dc Gresorius Μagnus: Iudicamus prin, V qμiagravem hic d ficultatem interpre- tum patimur. Dum enim non sunt, qui sen sum de sensu exprimunt, sed transferre pr-Eietatem semper volunt , omnem' sensum dμ- ctorum confundunt. Unde agitur, ut ea quae translata fuerint , nisi eam gravi labore inte ligere valeamus . Clarissime vero Largius Uesignatianus: Cavi, fateor , ne ad verbum initi. verba transferrem, quo minus pleraque Iin-- :ti. guarum diversisate congruerent , siparum ροπ'

96쪽

. . IN T E RPRET A ND I. 77plicandae rei adversus obscuritatem consului . Cum autem ita disserit Hieronymus ad μενουου. Pammachium & Oceanum: suid autem laboris in libris transferendis περἰ αρχῶν susti misia, , nuerim, vestro judicio derelinquo; dum oe mu- - ..tare quippiam de Graeco, non est vertentis sed evertentis ; er eadem ad verbum exprornere, nequaquam eius quiservari velit eloquia venustatem: plane ostendit se eum refugisse morem interpretandi ad verbum, quem nota haleretur linguarum indoles, qua una eloquii venustas constat. Cum caeteroquin ad H . . Paulinum profiteatur se in his libris vertendis eam servasse mensuram, ut nec adderet Paulis. quid , nec demeret, Graecamque fidem Latina integritate servaret. Nec aliter nobis visum

est: eatenus enim verbis censemus inhaeren 'dum,quoad ferre id potest ingenium linguae,

sermonis perspicuitas ,& integritas sentenistiarum . Aliis quoque locis verborum cu- fram abjicere se testatur , cum ea retinere se 'pos e desperat: Unde oe nos, inquit , propte,

paupertatem linguae, rerum novitatem,

sicut quidam ait quod fit Graecorum s sermolatur, Θ lingua felicior , conabimur non tam verbum transferre de verbo , quod impossibile est , quam vim verbi quodam explicare circui- 'tu . Si quando vero fieri id possie credidit, tum ' religione verborum astri, gi se passus est: puta cum Q rigenis Epistolam ad Alexandrinos ad verbum se reddidisse seribit Rufinum , quod aliter fecerit, evertisse om- :nia, . non vertisse. Fastidibsam alitem hane quam dixi, ineptorum interpretum severi in 'tat em dum exagitat, hominem acrem, & in

97쪽

8 DE G IMO GEMERE id sputando perpugnacem extra olea; tenetis lanimi,vigor nonnumquam abripuit. 6ad vero in Jibrorum quorumda in ' interpretationibus tam solute di licenter aliquando versatus est& aliqua ej etiam' quandoque hiam anillis exciderunt, Id viro sane condo: nandum est tot negotiis Woecupationibus' impedito, ut idonetim uescuique rei ac debitum tempus imperire nullo nabdo pinet: dum enim aliqua scriberet ipse; alia cipe notatio dictare, varias curas ac multi. pIices cogitationes mentem distrahere coger bEur . . Quaecunque autem otiose animo K Vacuo et doravit, neque majorem in iis dili- lRentiam , neque copiosiorem eruditionis' fiugem, neque acriorem ingenii vim , neque temperatiorem iudicii matutitatem de sJderes , Cujus odi eae haud dubie ' fue xunt ScripturaeTacrae Interpretationes duae: quarunt e Seniqrib us Septuaginta prout in Origenis Hexaptis habebantur , puti . nimirum & integris, unam ; ex Hebraicae Veritate alteram Mnxit . Quae enim homonis integerrinii pietas fuit. di adfersus Verbum Dei reverentia', cum sacras pa has P quibus continetui illud , pelati aetaret Poneret, neque industriae ulli pepercime, Vel labori, . neque sibi quicquam reliqui se- 'cisse verisimile est. vulgata quidem Editio quam Hieronymo misna ex parte acceptam ' Ieserimus, L qua tota haec de eo orta est

concertatio , ejusmodi est , quae nulli supe 'xiorum, meo judicio, deceda . Neque' m6- ror Palladii Galatae, & Rufini reprehenso ines , quos Hieronymianae laudis invidia '

98쪽

INTER 'ETANDI. γmente excaecatos4n ejus inte pretationem praxipi es egiti: nec Augustini item castigationem i hi quippe non Hieronymianae interpretationisi fidem , sed tempus &orportunitatem improbarunt. Insulsa quoquo contemno hominum quorumdam judicia, qui in scirpo nodum quaerunt; quasi terra Solem ccillucere gravemur, quod IeVibum fortam maculis infuseatus sit. Nimia est' miseria delicatum esse hominem nimis. FR. Ego quidem sie sentio; opus hoo carere mendis quicunque perfricta fronte pertenderit; ipsi Hieronymo mendacii contumeliam in ingeret, qui sexcentis id locis u tro emendat: at iniquior longὸ & impuden 'tror fuerit quisquis illius auctoritatem idcirco repudiarit: quaecunque enim in antiqua haz

&. tot retro saeculorum usu comprobata interpretatione reprehendi volgo solen , levia sunt, &sumn futilitatis plena; tricae nimirum di. quisquiliae ex ima faece Grammatices, non tam interpretis culpa , quam scriptorism obortis vitio; e quibus tantum Aqua εν. opus spectarei injuria sit, hominumque pariam considerate agentium . Sed hunc errorem vereoo ut eripere possimus. CAs. Haec Lat. quidem abs re, nunc vero in eo disputamus,

an ad verbum eMusa illa sit; necne; cujus xquidem controversiae Hieronymum ipsum arbitrum, & judicem non defugio. Sic ille vero in Prologo Galeato, Et quum inreb Iexeris quod antea nessebas, vel interpretem me Mimato , Ityartis es; deIparapsasten, Fingratuc. quanquam mihi omnino conscius non fmmutasse, Mid quippiam de Hebraisa verit

99쪽

8o DE OPTIMO GENERE tec Certe si incredulus es , lege Graecos credisse lLatinos , Θ confer cum iis opusculis, quae nuper emen adimus: ubicunque discrepare inter se videris , interroga quemlibet Ebraeo rum , cui magis accommodare debeas fidem roesi nostra firmaverit , puto quod eum non aes mes conjectore, ut in eodem loco mecum simili- . ter divinarit: sic in ea praefatione, quam libro Paralipomenon praefixit, Si quis in hac Editione voluerit aliquid reprehendere, interroget Ebraeos, quorum eruditissimos hujus laboris sibi adjunxiste comites paulo ante

scripsit. Idem in praefatione libri Esther, uLibrum uber variis translatoribus consat esse vitiatum , quem ego de archiυis Hebraeorum redeuns, verbum e Perbo expressus transtuli:

dc in ea ipsa toties a te laudata ad Pammachium Epistola, se in aliis quidem interpretationibus res spectare , non Verba pendere scribit; in Scripturis vero, ubi ει verborum ordo Usterium est , sic enim lego non item: quam nempe aliis dabat veniam,

eam ipse sibi non tribuebat. Rabbini ipsi, Christianis licet, & tritae a Christianis L brorum sacrorum, Editioni infensi, veris Hieronymum dixissis testantur, nihil a se ,

immutatum , quum de Hebreis Latina con- . Veteret. At cum Iaein iis ex Italica antiqua detractis consuta sit Vulgata nostra, ad Hieronymianam adtextis; ad κοινlta autem Septuaginta Interpretum Editionem Italica comparata sit, minime mirum ab Hebraeis . Vulgatam aberrare nonnuquam, a quibus

κοινου illa tantopere discrepabat. Pluribus i Praeterea locis elegantiam & venustatem in

100쪽

I NT ERPRETAM D t 81terpretibus commendat Hieronymus , vocibus barbaris interdicit, ita ut i te, Fronto, demonstratum est; ea tamen lege se ipse saepissime absolvit, quemadmodum supra jam ostendimus. Disertissime vero suam his sententiam patefecit verbis , 'Non

enim curae nobis est vitare sermonum Ditia, sied . n Exeth.

Seripturae sanctae obscuritatem quibuscunque Φerbis disserere . Idem alibi, Nolo ostendaris Epo. in scripturis sanctis simplicitate , Θ quasi vilitate verborum , quae vel vitio interpretum , mel de industria ita prolata sunt, ut rusticam concionem 1acilius instruerent, edi in una eademque sententia aliter doctus, aliter audiret indoctus. Nec aliam ob causam ad Iudi eis tribunal se graviter vapulasse reseri, quam quod sacras Literas , propter inculti sermonis horriditatem aspernaretur. Praeclarus H uaest locus, & ad rem accommodatus, quem totum vos hortor ut recognoscatis. Qtiodsi quam denique sibi aliquando licentiam arrogavit; homini quidem divinae gratiar dotibus, & coelesti luce perfuso, nullo erroris metu, a trito calle recedere licuit: nos autem homuli inveniens aevum perniciem trahenti exemplo abuti certe non debemus .

Clim e dimicatione denique pedem referres , adjecisti tela a Cieerone & Gellio mutuata , non tam ad pugnam , quam ad pompam dc speciem; lente siquidem, & imbecilliter acciderunt. Quum enim indiserti

Interpretis esse dixit Cicero verbum exprimere de verbo, eam quae nunc est in mani bus, interpretandi rationem nequaquam intuitus est ; sed id quaesivit, liceretne Cato F ni