장음표시 사용
121쪽
abiectos .Hanc veram ac germanam esse Prophetat sententiam nemo comuni sensu praeditus, in sacris literis vel mediocriter versatus, negauerit. Sed illud ostedamus oportet, cur Propheta non addiderit,d a me : quod nos intelligendum esse afferimus tam ex ipsa sententiae consecutione, quam e sermonis Hebraici proprietate: qui particulas quasdam interdum omittit, quae tame ad
sententiam, si in aliam linguam vertantur, Omnino faciunt quod Vno aut altero exemplo commonstradum est. David loquitur, Psal. II9.ogd. I 8. η'n3yz'γ3NS p zz ΠΥ yφῆς, Angustia εἰ aerumna inuenerui me, praecepta tua
delicite meae sunt. Qia is h1c non videt addendum esse, Tamen Contra,si quis addat,Quia, ut in Propheta facit Osander,impia erit sententia : nec enim Dauidi obseruata Dei praecepta quicquam aduersi obtigit vox idem ait,)n Pambin nray a ora an, Multi sunt insectatores mei & aduersarii mei, a testificationibus tuis non declinaui .h1c iterum intelligendum, Tamen. Exposita Prophetae sententia, Euangelistae verba perpendamus. Ille enim ita scribit, tu es minima,Tam ex te prodibit Christus hic vero ait, Tu haudquaquam minima es: ex te enim exibit Christus. Quae duae orationes
idem prorsus loquuntur. Nisi quod Euagelista, qui illius
collationis Propheticae priore parte non indigebat, nec erat cur de Babylone vel Ierosolymis loqueretur,posteriorem partem, quae ad rem faciebat, dilucidius quam Propheta explicauit addita ratione: Propheta idem sen tiens alio modo orationem disposuit, sed paulo obscurius.Hanc interpretandi rationem adeo veram esse credo, ut neminem tam impudentem aut praefractum esse existimem,qui eam audeat conuellere. d.i.
122쪽
mulca elephantum faciunt,& Euangelistarum authoritate, quae omnibus sacrosancta esse debet, ex uno ver-bulo in discrimen adducunt Ubi sunt qui non tam Euagelistarum amore, quam odio Patrum, illorum defensionem cum horum accus tione coniungunte De Hosanna. INuitat nos celeberrima in Evangelio vox Hosanna, ut rei originem paucis exponamus, in qua sibi adeo placet sander. Cui quidem non refragaremur, nisi loci obscuritas nos propemodu cogeret, quae nescio quos sic delirare secit, ut interpretarentur, Hosanna fili ODavid: ut esset casus vocandi. Habet enim haec res contruuersiae aliquid, quae exponenda ac componenda est. Aliter enim vox haec apud
vetustissimos Hebraeorum scriptores accipitur:aliter intelligitur a recentioribus in precationum libello, quem secutus est sander.Qui recte ait in festo tabernaculorum cani a Iudaeis litanias quasdam, populo identidem respodente, Hosinna .Quodam enim loco sic scribitur,
Vbi proculdubio Hosanna significat,Serua quaeso,vel
Sed si hoc recipimus, ut nobis author est sander, quomodo, quod in Evangelio legimus de voce turbae clamantis Hosanna filio David,apte exponemuse Nam Graece sic scriptum est, χὴ οἰ Us οἰ προάγως ὐο αυ-
123쪽
praeeuntes sequentes clamabant dicentes,Hosanna filio David. Si enim Hosanna significat, salua quaeso, quiderit, Salua quaeso filio Dauid ρ Atque hunc nodum quod sciam,nemo haci enus soluit. Non nego apud Hebraeos esse precationem,quae diciturn in i Nivetian Hosanna magnum sed quaero quomodo intelligedum sat Hosanna filio David Iudaeorum quidem recentiorum, qui suam linguam non intelligunt, authoritas Christianis magni facienda non est Videamus itaque quid Hosanna apud priscos Iudaeos, quorum plerique Christi aetate vixertit, significet. Sed prius ostendendum est vocabulum hoc Hebraicum esse non posse,siue nomen sit, siue Verbum. Ac nome quidem Hebraicum non esse, vel qui primo ribus labris Hebraeorum sontes degustarint, facile concedent Aleph enim ultimum planissime id nos docet, quod in hac voce ad thema non pertinet cum si Hebraicum nomen esset, necessariὀin themate futurusve rit. Verbum vero qui quaeso erit,si analogiam modo seruare volumus e Naba enim cum Hebraicis verbis nun quam componitur, praesertim cum ratio coniugationis
postulet Uin vel nymi Hosta vel hosiali, ut in Psalmis legimus. In eremia tamen cap. 3I legimus, prini vari,anu'nes Hosa Iehoua eth am mecha Salua domine populum tuum. Dixerit hic aliquis corruptum esse,vel potius per syncopen contractum, ut Elias docet. Ait enim ex Nam in hossalina, quod crebro canebant Iudaei in sesto tabernaculorum, factu esse breuitatis causa Navvin Hosanna,quod mihi non displicet. Nec est quod quidam,qui vix Hebraica elementa callent,verbum Euangelistaru Hosanna, in Hostanna mu-d.il.
124쪽
tent. Addit enim Elias hanc rationem, Vt unam vocem
esse intelligamus quὀd fasciculos salicum fluuialii ob
crebras Iudaeorum vociferationes,qui identide responsabant Hosanna, iam vocent omnes Hosannas. Quod mirifice cum Thal udicorum usu consentit, qui ut in mysteriis plumbei sunt, sic linguae suae proprietatem atque elegantiam accurate seruant. Audiamus ergo quomodo in Thalnaud vocabulum hoc accipiatur. Impe reclula haggagul sic legimus, inan Nan im ips
Dixit Rabbi illis, qui nectit Hosanna domus AEchmalotarchae, vel principis exulum is erat insignis quida Iudaeus)cum nectitis Hosannas,facite eis manubrium. Mox etia scribitur, avetrina Nah via ruris Sari DNDixit Rabba ne decacuminet quisqua sparulam vel ramum palmae in Hosanna. Nemo hic non videt Hosan na pro uno ac simplici nomine usurpari, quod omnes Glos graphi salicem significare no Oreas erunt. Porro quoniam salices passim inueniuntur:cedri, palmae, myrtique non item, obtinuit Vsus,Que penes arbitrium est,&vis& norma loquendi, Vt Omnium arborum rami, quos infesto Scenopegion Hebraei gestabant, subinde clamantes Hosanna, id nomen nanciscerentur. Quod etiam in secundo Thargum Ester, cap. . scribitur,l'avr, NavWin iam, Et faciti sibi Hosana: d mox, NyyU IAM II , Et circumeunt cum Hosanna , ubi aperte intelligitur salicum, aliarumve arborum fasciculus. Vt etiam Galli in festo palmarum , cum propter caeli intemperiem oleas, cedros, myrtosue non habeant, buxeos ramos gestare solent. Iam itaque intelligi potest, cur turbae Christum aduentantem hoc elogio excepe-
125쪽
rint fatentes se Hosanna,hoc est,salicum,palmarum, aliarumq; arborum ramos ferre filio David, eumq; Deum ac Messiam agnoscere: quod tantopere Pharisaeos offendit. yandoquidem haec vox Deo soli conuenit: non, ut quidam somniant, est salutatio, qua reges Iudaei compellabant, ut illa vulgaris,Vivat rex. Vox itaque, si etymon quaerimus, significat salua nunc, vel salua quaeso,quod Graeci dicunt, σῶοον A.Vsus vero nominis de salice, aliisque arboribus, quarum ramos, Leu 23 gestare iubentur Hebraei, intelligitur. Vtrunque optime conuenit Christo Dei filio, quod Deo tribuebant Hebraei. Nam&recte clamamu SHO- sanna ut nos saluet, qui salutis solus author est: recte etiamanibus gestamus Hosanna filio David,ut victorem ac
triumphantem ovantes ipsi comitemur. De Amen.
R Eceptum in primitiua Ecclesia suisse Paulus i. Cor.
1 . ostendit,ut populus post recitatas preces responderet, Amen:quod neminem recte dicere ait, qui preces non intellexerit. Cui valde consentanea sunt, quae in libris Thalna udicis leguntur. Sed prius explicadum,quid significet Amen, quod Septuaginta verturit. 'οιτο, fat. Nonnulli interpretantur, confirmetur, stabiliatur,quasi Indi, resecta prima litera, quae ad thema non pertinet. Quod sarecipimus, dura erit verborum illorum sententia, Amen amen dico vobis. Mihi quidem esse videtur adverbium affirmantis, vere, quod addita paragoge hedicitur naz N. Symmachus recte Vertit, πεπι μυως.
126쪽
pillum naiun surreptilium, 'ν ut sectile . Nam in Massecheth Beraclioth Perec ellu debarim,sic legimus,
Quodnam est Amen pupillum e Rab Heuna ait, Est cum quis precatione tenetur,nec intelligit, quod respo-det Surreptilium,cum surripit, dicit Ame, antequam absoluatur precatio Sectile, cum secat in duas parteis, nempe oscitanter audiens, Malia res agens. Praeterea in Massecheth Succa scriptis est, u , naia quin idciri n)n mim ning n I*i rizaz Ima ux*Na l*Nlai in I I da Suggestus ligneus in medio erat, lector Synagogae in eo stabat,ut legem recitaret. Porro synagogae praesectus sudarium circumagebat ipsi respondebant,
Is enim mos diu permansit in Ecclesia,ut populus fiequens preces S caetera, quae in Ecclesia recitabantur, audiret,ium respoderet Amen. Quod facit populus Israel, Deut.27. Mose Dei mandata exponente. Atque utinam nostri quoque homines in Ecclesia Amen non pupillis, non furtivum,non se O ile,sed legitimi ac pium responderet. Sic enim fieret,ut attentius sacra verba audirentur, kintelligerentur exactius. Sed de his hactenus. De Rabbi, Rabboni, , ineris. FRequentissimum est in Evangeliis hoc vocabulum: sed quoniam vetat Christus, ne quis vocetur Rabbi, nec Pater, explicanda est huius rei ratio, quae certe intelligi non potest nisi e libris Thalnaudicis Legimus enim
127쪽
in Evangelio Aba Rabba Rabboni, apud paulum
ran. In Thalmud Ilaec omnia reperiuntur, praeterea Rab, Rabban vel Rabbana,&abai,quae omnia sunt nomina dignitatis Ac primum agemus de Rabbon ian, ina Maran,quae soli Deo proprie tribuuntur. Rabbon Syriacum verbu est, dominum non quem libet significans, sed qui Mox, est,uet,ut iuriscosultiloquuntur,qui merum habet imperium. Hebraei in commetariis, Nisba siue Deuterosi scribunt Iaan ribbon, ut illud creberrimum dictum ostedit. n iv 'via an. dominus mundi, quo Deum describunt. Quae enim Hebraice initio habent i, ea Syriace cum a proniiciantur. Quod dilucide cernas ilicet in Mariam,
quae Hebraice dicitur Miriam. Et Migdal Syriae oppidii, Syriace est Magdal, ut Herodotus docet, qui μοι γόν scribit. Sic quod Hebraei dicunt Ribbon, Syri Rabbon
pronuciant. Propterea Maria Magdalene Syriace Christum, qui iam resurrexerat, salutauit Rabboni, hoc est, Mi domine: Deum scilicet agnoscens, cum ante morte nemo eum vocaverit Rabboni, sed magistrum, id est, Rabb1,&dominum,hoc est Mara. Sic Maran,quod est dominus noster, Deo tantum accommodatur. Hoc tame interest inter Rabbon Naran, quod illud sonat κυριον hoc δε ἀτίω: illo intelligi mur filii hoc serui. Vt pater filiorum suorum κίει est,
Hinc Paulus clim solennia anathematis verba pronia ciat, Syriace dicit,nn Dd Maran Atha, dominus noster cuius scilicet serui stimus)venit. Id Hebraice scribendii
Caeteroris nominum ratio in libris Thalmudicis e
128쪽
posita est Rabbi Nathan insignis doctor ea sic colligit,
tia, Rabbi tribuitur sapietibus terrae Israel, quibus imposita fuit manus illic in conciliis eorum : quod dictit propter impositionem manuum seniorum, qui imponunt alicui manum,& vocant eum Rabbi,quod est Magister mi,&facilitei potestate cognoscedi causas mulo alitias. Rab autem est sapientum Babyloniae Rabbinorum scilicet exulum quibus imposita est manus in scholis eorum. At homines Priscae aetatis, qui maximi erant ac praestatissimi, no opus erat ut magistraretur per Rabban, quod est magister noster, nec per Rabbi, nec per Rab, sed solo ac simplici nomine appellabantur. Alio etiam loco legitur, hi avia 'a'* inar an an bina in Ian: Hoc est, Rabbi maior quam Rab & Rabban maior quam Rabbs, maior tame quam Rabban est qui simplici nomine appellatur. Et alibi, mi a *znd Naana Iau ni fari 'us' p*n apta u)zIn NaNa IN. Quod est, Mar, id est, dominus tribuitur sapientibus AEchmalotarchis vel principibus exulum,qui sunt in Babylonia. Rabbana dominus noster sapientibus domus David. Abat Aba, hoc est Pater mi,& Pater, sapientibus iam senibuS. Ex his facile horum nominum ratio atque ordo cognosci potest: isos praeterea manuum impositionis,
qui hodie quoq; apud Hebraeos seruatur in Rabbinorii,
129쪽
33 NOVI TESTAM. vi vulgo i tantur, promotione. Hinc etiam cernere licet, cur interdicat Christus, nequis nominetur Rabbi, nec Pater. Vnus enim est verus Rabbs, magister doctor noster Iesus Christus: Unus pater, a quo adoptati fratres Christi eius merito efficimur. Nec velim quisquam haec a me in alicuius ordinis co- tumeliam dici putet, cum authoritatis conciliandae causa ne passim omnes vel insulsa, vel impia tradant, necessaria propemodum in Ecclesia sit dignitatis ac titulorum surpatio. De Raca, Mammona, b Concilio.
Di, ac multum magnos etiam Theologos exercuit locus ille Matth. s. de Raca concilio:qui ad mores Hebraeorum publica iudicia pertinet, ut ex eorum libris debeat explicari. Sed praestat Euangelistat verba proferre in medium.
Audistis inquit Christus, quisldictis est antiquis, Non
occides. Qui vero occiderit, obnoxius erit iudicio. At ego dico vobis, quod omnis qui irascitur fratri suo temere, obnoxius erit iudicio Et quicunque dixerit fratri suo Raca, reus erit Cocilio. vj autem dixerit fratri suo Fatue, reus erit gehennae ignis. Η1c considerandum est quid sit Iudicium, quid Con- citrum, quod Graece est π έδριον quid Raca S postre motu dixerit, Audistis. Nam cum quasi delictorii gradus constituerit Christus, ut grauius peccet qui dixerit
Fatue, quam Raca, quaerenda eius rei ratio est. Porro ut haec omnia, quae ad Hebraeorum mores pertinent, planius intelligi possint, de iudiciorum ratione pauci age dum est. Ea vero depromi non potest, nisi e libris Thal
130쪽
mudicis, in quibus iura omnia humana diuina Iudaeorum exposita sunt.
Extat itaque in Thalnaud Massecheth i md id est,
et εθίων vel cociliorum. Quod ita esse qui Graece δ: Syriace sciunt,facile concedent. Solent enim Graeca verba in Thalnaud vi commetariis aliis,praesertim ubi Hebraicum non reperitur, usurpare, ut illa ostendunt, P ῖλκει- πηλέον caupona Pnz ά άροιο Assis, Nn2 na αἰνωπιας proconsule Iazan Dux Uripa Asbηρος Senatus,r pnu κώνιον triclinium, N)zm - ρησόα libere, 'invccswειν Amylum, Daham vis is hydraulus, aliaque sexcenta, quae afferre possem. In quibus accurate Graecae orthographiae ratio seruata est,Vt apparet in 1 γε- ορ-
Ιηοπα, απου ἐθιοH. Vt ne accentum quidem densum praeterire voluerint.
In eo igitur libro Synhedrion, quae a iudicii consessu ad nomen inuenerunt,tegimus udiciorum genera duo esse, quoribunum Vocant niaan 'am Dine Mamonoth, alterum nioga ara Dine Nephasoth id est, Iudicia pecuniarum, iudicia animarum Latini iureconsulti iudi cia pecuniaria, S capitalia vocarent. Porro Iudicu clas ses tres sunt. Prima dicitur miramia, Beth Din scelsceloscia, domus iudicii triumuirum, ad quam minores causae, Ut furti, iniuriarum priuatarum, malae tractationis, ac denique Dine Mamonoth deserebantur. Secunda appellatur V md P .n y Bethdinsce e r1m sicloscia, domus iudicii vigintitrium, vel n up Inaz synhedr1 quelanna, Synhedrion paruum sinquo causae maiores, nempe capitale S, cognoscebantur.'
Tertia ac praecipua, instar Atheniensis Areopagi, nominabatur InNidivavi' oim n)a Bethdinstet scibilavee-