De victu febricitantium dissertatio auctore Josepho Antonio Pujati ..

131쪽

nam sicient , eo aliquoties adeundum fuit, ut aegros illos inviserem, de Epidemiae statu reserrem. Postrema vices, qua illuc accessi, uri, Arte dicto, ducebar ad rusticum, quem aliis vicibus minime inviseram , quique jam morbum evaserat , in lecto sedebat, sed potius mortuo reviviscenti, quam e morbo surgenti similis. Ab eo inter alia quaesivi , cujus consilio, ope sibi succurrisset . Languida voce respondit, se nullius medici consilio usum proximum vero Fontem sibi uniceo pro Culina. pro Pharmacis inserviisse , profusisque sudoribus morbum evasisse. Tunc erat dies vigesima a decubi tu , jubatque Presbyter, qui me ad convalescentem duxerat , cum decima sexta die a febre liberum suis . Si etiam macies, pallor, vocis languor, pulsus imbecilliter mocantes fatis non ostendissent , quam si actae fuerint illi homini vires quicumque consideraverit, eum grsexdecim dies in solo aquae potu stetisse , cum gravissima febre pugnasse, 6 sudoribus prosusis evasisse; conjicere facile poterit, sanguinis circuitum ad vitam

trahendam necessarium, ab exili virium manu in eo sustentatum, perennatumque suisse. VII. Iamque observationes racticae nos docuerunt, paucis viribus acute aegrotantibus opus esse , ut vivant, morbum evadant . Nunc ad earumdem o servationum lumen videbimus, necesse iis fores, si morbum effugere velint, ut viribus plurimum mulctentur Hac de re cum primis nos certiores reddet curationum consideratio, quas sponte Natura peragit sponte 4nquam, sibique soli relicta, nullisque artificis auxiliis, stimulisque, sive illecta, sive perculsa tum consideratio

132쪽

ratio aliarum, quas medici molimur Morbi gravissi, mi acutioresque in rusticana plebe, haud infreque ter , absque ullo artis auxilio in salutem terminantur Putandum sortes, qui morbum evaserunt, viribus satis instructos e lecto surgere Non, per Iovem. Non minus ac ii , qui ope artis evadunt, decolores, excarnes, elumbes, imbecilli sunt; atque ad reparandas vires, quas Natura in morbi curatione ipsa non conservavit, sed exhausit, tempore, & decubitu, &paulatina cibi adjectione opus habent. Num credendum, interim, ac Natura Medicatrix vires illis convellit, eos sibi consulere restaurantibus, contusis a nibus, serculis, quae plurimum alimoniae contineant ZNugae. Tunc e macello Vitulum comparant , aut e Cohorte pullum sumunt, cum res tota ad Parochum redacta jam est . Arbitrandum forsan iis succurrere naturam mitioribus evacuationibus , quae neque humores exhauriant, neque vires dissipenta Quicumque in hac sententia foret , in magna rerum medicarum

ignoratione versaretur Sanguinem rarius ex ano saepius ex naribus, ad libras tundunt. Ut ut palea , pluma Grabat humori siccando retinendo sint; copiosi , quibus di fluunt sudores, omnia non humectant modo, sed madefaciunt, largislimisque diarrhaeis exercentur . Ex hujusmodi spontaneis salubribus judicationibus invaluit verissimum illud apud Medicos axiomaci nil paucum criticum. At natura hujusmodi curationes sorte suscipit, dum adhuc aegri viribus valent , firmioresque artus illis sunt . Toto caelo errat quicumque sic secum reputat . Sanguinis spontanea profusio, quocumque morbi tempore, nec minus imri et choam

133쪽

Choante, quam crescente morbo, ex verissimama

tiani observatione a quidquid aliter alii scripsi

rint, morbum tollere potest at reliquae rises salubriter non fiunt, nisi aut apparentibus, aut praegraes

sis coctionis signisci neque haec in acutis , qui post septimum judicantur, apparent, nisi postquam aeger cum morbo luctatus aliquandiu fuerit; postquam scilicet, virium non levem partem consumpserit. Tunc crises fiunt, morbusque vincitur, neque alio modo spontaneis naturae motibus acuti morbi domantur. Neque ars igitur Naturae imitatrix, eos domabit, nisi plus quam mediocriter vires aegrotanti succisae suerint. Rem meditemur VIII. Copiosior morbosa materies intra vasa accumulata, Machinas omnes cruori pellendo datas excitat, vellicat, inaequaliter premit , irritat . Praecipiti cursu labi incipit sanguinis flumen; validiore momento omnia premit, ac percutit eo vi adigitur, qua subtilioribus solummodo humoribus transitus datur: vasa minora nimis repleta, ut phrasi ippocratica Cy utar, nihil remittunt, scilicet in alia se se exon

rare non possunt stagnationes inde humorum, doloresque fiunt circuitus aequabilitas tollitur essebris nunc apertius, nunc occultius incenditur assidue hominem febris excitata tenet jamque morbo acuto sterio

reptus est,is in uitae discrimine non levi versatur. Quid, quaeso, ars sibi praestandum proponit, ut tantas turbas places Humorum impetum compescere satagit. Qui autem Cum primis evacuando is omnia vasa

deplem

134쪽

deplendes. Quomodo vero evacuatio, vasorumque depletio motos, ut ita dicam, fluctus componis ut aliquod corpus celeriter versus aliquam plagam fluens tardius moveatur, neque obice aliquo, impetum, quo sertur, tardare velimus, aut possimus necesse est, ut, quae illi imprimitur vis, imminuatur retundatur. Si igitur quantitatem motus sanguinis , magno ruentis in petu, fraenare velimus, velocitatisque acturam inducereri vires , quae illum projiciunt, minuendae nobis sunt. At id solis evacuationibus praestare nobis datum est . Licet enim quibusdam non careamus auxiliis, quae blidorum irritabilitatem minuunt tollunt, eoque superaddita morbosa vi , quae ab irritatione pende , tolli possit ; horum facultas mitto

cautiones ex Practicorum sententia in horum remediorum usu adhibendas, quibus quidam illorum Pra-xim suspectam, modo jure modo inepte reddunt brevioris durationis, utque medici loqui solent, palliativa est quapropter remedii facultate evanescente, turbae iterum moventur, excitanturque, eodemque in loco, post eorum usum , res sata invenitur, in quo antea consistebat In sola igitur quantitatis detracti ne spes certior, solidiorque efframes motus compescendi versatur Evacuandum igitur est, sed non utcumque Verum quousque impellentes sanguinem vires

fracti aliquanto suerint fieri enim potest fit, ut

nisi hujusmodi vires succisae sint , a praestitis evacuationibus motus, aut validiores insurgant, aut saltem non compescantur. Rem Quidit , adnotavit,

illius rationem reddidit Galenus a quam tamen

135쪽

CXVIII.

nos planius, latiusque explicabimus. Ita ille aegris

uro D, ut vires suas invenerimus, maj'res reddamus, sed fere semper operam damus, ut in longis quidem morbis easdem retineamus, ac tueamur in acutis vero modice imminutas confervemus . Nam si quis in iis semper, vel quales accepimus se Tare, vel etiam augere voluerimus, o hum procul dubj auxerimus Exemplo autem res clarior

evadet . Ipse, vi quadraginta graduum pilam plumbeam duodecim librarum, ad datum terminum , dato impetu, momento projicio ut impetus, .momentum projecta pilae minuatur, nequaquam satis est, si eam mediam, .sex libris minorem faciam . Namque cum in meo brachio quadraginta gradus virium post dimidiatam pilam remaneant eam tanto sortius tunc projiciam quantum pilae pondus imminutum deficit a pilae integrae pondere omnibus enim, singulis sex libris plumbi, tota ea vis applicatur, quae applicabatur antea totis singulis libris duodecim quapropter resistentia imminuta, quoad flectum, pro viribus auctis, ut aestimetur, necesse est . Ut igitur impetum momentumque pilae projiciendae tollam, idque praestem ocius, quam fieri potest subtilioribus mechanices legibus inconsultis, pilam extenuo, vires projicientes minuo. Ad eumdem modum in sanguine violenter afla res cedit . Ut sanguinis impetum momentumque, quo resistentias percutit, compescam non solum oportet, ut illius quantitatem minuam sed ut vires quoque impellentes infringam. Si enim imminuero pondus sanguinis , non autem vires , istae, quod e pondere reliquum est, violentius projicient IX.

136쪽

IX. Huic ratiocinio quotidiana Praxis in morbis inflammatoriis, in iis scilicet, in quibus sanguis violentius per liberos canales fluit, ad amussim respondet. Isti enim , ubi Iehementiores fuerint, vehementiam nequaquam remittunt , nisi post iteratas venae sectiones,, humorum quantitatem plurimum imminutam Me haud latet , plerosque Practicorum tunc sanguinem mitteres, ut illius aucto motu , quae v scula obstruunt, lenta , crassa extenuentur,is a ripiantur. At si, ut par est, diligentius observabunt, tunc solummodo remissiorem factam aegritudinem videbunt; quae obstruebant scilicet , extenuari percipiuent; postquam sanguinis motus mitior evaserit. Praeterea animadvertant velim, non solum Sydenhamio,

Boerhaavioque , Viris Praestantissimi ; sed ipsimet Hippocrati, deductisque ab eo Medicis, nil antiquius

in acutorum cura fuisse, ut ut aliis Theoriis uterem turri quam humorum motum, impetumque fram re . Igitur ex examine is aestimatione curationum quas tam natura , quam ars in acutis aegritudinibus

praestant , apertissime colligitur, ad illarum sanationem necesse fore, ut aegrotorum vires convellantur.

X. Uerum quispiam subdet quousque tandem vires istae demendae sunt Utinam demonstratione aliqua mediante ad certam mensuram pervenire possemus t Uerum in hoc negotio calculatori locus non est opus tantum est conjectore, sed medico: eo scilicet, qui hau d. quaquam ab universalibus probabilibus coniecturas ducat; sed eas ab observatis Q posteriori, ut scholae loquuntur , sumat. Ab universalibus probabilibus tantum conjectatur, qui ad rem hanc aegrotantis tem

137쪽

peramentum, habitudinem, artatem, sexum sibi consideranda proponit . Temperamentorum doctrina , ut ut a quibusdam dedolata, perpolita, vel si mavultis, recusa ; neque stat , neque firmo unquam talo stare poterit . Ab iis autem , quae ad habitudines , sexus, aetates spectant, conjecturas duceres, unde cum fiducia operemur idem est, ac, quam non habent, rebus, constantiam dare. Pulsus, in iis praesertim , quae ad virium mensuram spectant , signum egregie fallax non raro sunt . Intueri utique etiam ista oportet ; sed postquam necessarium ab observationibus lumen acceperimuS. XI. Ex observatione Hippocratica et 8 aphorism. . comprehensa, saepe nimium experimur , non satis seliciter cum iis ex acute aegrotantibus agi, quorum corpora, licet morbo, medicamentis exercita, non minuuntur, sed , ut sanitatis tempore, turgidula adhuc. bene colorata apparent. Ut igitur de iis bene speremus, inter alia, ut minuantur oportet, vasa in iis concidant. En signum minus fallax neces sariae virium imminutionis . Ad incipientem vaserum collapsiam convellendae eae sunt. Etenim si etiam quantitas humorum educta ea soret, a qua vasorum concidentia expectanda esset si impellentes adhuc vigeant vires, vasa non collabentur . Ab illis etenim, quod reliquum est humorum , ut vehementius cim cumagatur necesse est ab hoc vehementiore motu, calor a calore autem humoris rarefactio necessario consequitur, quae humoris volumen augendo vice quam litatis ungitur, 'umoribus quoque detractis, Msorum turgescentiam sustentat, neque ea collabi sinit. Neque

138쪽

s CXXI.

Neque obstat Clariss de Sanvages observasse a sanguinem ad aquae ebullientis calorem , ducentesmatantum parte, volumine adauctum, eoque in calidis sim febres, in qua calor tertiam selummodo partem caloris aquae ebullientis aequat, sanguinis rarescentiam, sexcenresimam partem sui voluminis , quod perceptibile non est , tantum augere posse . Contra enim stat Autopsia , qua videmus , nobis incalescentibus,

venas, quae per dorsum manus excurrunt, excitari,

tumefieri. Id autem in causa est , ut nobis saepe mirantibus aegri in morbis acutis colorem, faciei plenitudinem retineant , quamvis ex perastis evacuationibus, ut nobis quidem videtur, facie coli, psa esse deberent. Igitur, ad hunc usque terminum vires demendas esse puto . Sagacitas autem medici, hoc statuto termino, considerata habitudine, aetate, sexu , atque aegrotantis vivendi modo, conjectari non inepte poterit, num plurima, num mediocris, num Luca evacuatio aegrum suum ad hunc vasorum col- ipsum perdustura sit. Sed certum est , observatione id docentes, huc in morbis acutis perveniendum esse; neque huc perveniri posse sine non pauca virium laesione. Et non pauca quidem absolute, licet evacuationum quantitas, quae vasorum collapsum inducit,4 latio tantum, neque absolute magna esse debeat. XII. Cum igitur, non selum paucioribus virium copiis egeant acute aegrotantes , ut morbum effugiant, sed omnino necesse sit iis vires non parum convelli; consectarium est, eos non pleniore, sed tenuiore cibo

alendos esse proindeque valentioris substantiae alba mem

Differt a suci diversi esseti detraria sui corpo mano n. O7.

139쪽

CXXII.

menta, quae reprobavimus, ab iis esse arcenda . Quam illationem ex praemissis fluere non dubites, quemadmodum ro certo teneo, praemissas a vero non abe rare. Quod si contingeret cum eae merae observationes sint , observationes autem sint naturae nos edocentis sermo I vocem quoque, sermonem naturq vero aberrare dicendum foret eoque eam minus

fallacem Medicinam, qu ab ore, ut ita dicam, Mtur edocetur , neque ullam estes, neque suisse unquam, aut uspiam . At fuit hujusmodi medicina apud eos, qui ab ore edocentis natur eam discere voluerunt. Fuit apud Empiricos vetustissimos medicorum: fuit apud Hippocratem artis Principem, immo Dictatorem fuit apud reliquos Dogmaticos Proceres suit apud Methodicos , qui magno in pretio habiti sunt. Ut ut isti in diversa ab Hippocrate abirent, eumdem tamen servabant scopum in acute aegrotantibus ale disci eos nempe levissima materia. parcius quoque, quam Hippocrates Hippocratici, alebant. Fuit tandem apud Italos non pluribus seculis a nobis remotos qui quamvis suorum temporum vitio in iis essent opinionibus, quae non me ratione, hodie minus

probantur in ea tamen Praxeos parte, quae victu aegros curat, eminuerunt . Iure merito igitur propter

Greci Hippocratis vestigia incedens alter Angliae

Hippocrates, Sydenhamius, acute aegrotantes, non in vis, non carnibus, non restaurantibus, non triticeo cibo nutriebat, sed avenaceis blummodo aut horde

ceis Eamdem Praxini , ut ut in multis a Sydenti mi diversi, Angli Celebres Medici servavere, illis, atque Morthon . Primus haec habet, ubi de vi

140쪽

CXXIII.

ratione continuarum 40. Quare a amibus o. ivalescentes diu temperent si id convalescentibus jussum, quid putandum de actu febrientibus' iisque demum tantur, non nisi posquam vir fuerit suorum Iimilis, neque amplius

a frigore turbetur. Et quidem tunc satis erit diluto camnium oculo incipere hinc videte , ut vir non modo de Anatome egregie meritus, sed suo aevo Praxi medica clarus, victum suis aegrotantibus administraret atque dein pedetentim ad alimenta fortiora ascendere. Ubi vero de tertiana intermittente dy. Secunda intentio erat haec succi nutriti emendatio di.eta, ct exacta victus ratione optime perficitur, quae in o morbo sic tenuis, parca oportet ' quare vulgo dicitur a fames ptimum uoce aegritudinis remedium . Neque putetis, haec dictata is Praecepta solummodo esse . Prostant, laudatis locis, observationes febrium feliciter curatarum, contra quas praedicta victus ratione celebris auctor usus est. Alter clari nominis practicus Morthon de indicationibus curativis ebrium intermittentium agens ita loquitur e Lieta sit ad nodum tenuis, uti

venacea Panatella mordeacea. De febribus vero continuis d) rictus, licet ad spiritus refocillandos sepius

minis ri oporteat: unoquoque tamen pastu sit parvus admodum, isque tenuissimus . . . vetat Avenacea Panatelloe

Hordeacea liquor palseticus salvi alteratus, erevisa tonui pane tosi calefacta ala mactata , tisana . reindtandem hisce recentior, agens de secunda febre u riolis confluentibus superveniente in epistola ad Clariss Mead inaud , quidem, praecipit, quo Victus genere, a cuto,