De victu febricitantium dissertatio auctore Josepho Antonio Pujati ..

91쪽

LXXIV.

Uitulinam, Vervecinam, carnem pulli , quoniam

hisce requentius in aegrotantium vim utimur. Quatuor igitur unciae Bovinae carnis, dedere extracti su

stanti e nempe gelati nos , quam quaerimus, drachmam plus granis quinquaginta se . Unciae quatuor Vitulinae, dedere extracti drachmas binas plus granis triginta. Vervecina ad idem pondus, drachmas duas plus granis quinquaginta octo extracti exhibuit. Quod ad pullum autem, adhibuit hujus carnem, & ossa anu pendentia uncias novem cum semisse, plus granis quadraginta octo, atque ex hisce habuit extracti drachmas septem, plus granis triginta sex . Ut comparatio horum extractorum facilius fieri postit, pulli

carnem reducamus ad medietatem ponderis ab Geos

fro adhibiti, scilicet ad uncias quatuor, plus drachmis sex, granis viginti quatuor. Dabit haec extracti drachmas tres cum semisse, plus granis duodeviginti. Ex hisce apparet, omnibus hisce carnibus , quibus ad aegrotantes utimur, succum elatinosum plurimum alentem inesse : plus pullo , quam Verveci: plus Verveci , quam Vitulo plus Vitulo, quam Bovi Cerealia semina iste nequaquam examinavit laus hae nostrum Italum Bononiensem manet. IX. Clariss Iacobus Bartholomaeus eccarius Publ. Bonon Proses , quo in viro nescias , num morum suavitas, quae in eo summa est, an medicarum, physicarumque rerum scientia major varias seminum Cerealium farinas examinavit , atque in sola Triticea gelatinosam, glutinosamque partem invenit. Haec amtem Triticea Glutinosa pars, periculo factes digesti ne scilicet cum acidis miscella , ac distillatione i

psa;

92쪽

pia tantam animalis substantiae speciem msetulit, ut sciem verbis doctissimi, elegafitissimique Scriptoris

Commentariorum Instituti Bononiensis a dicam qui illum nesciat e frumento esse eductam , animalem esse sine ulla dubitatione facile assemeret. Sed hic obiter adnotetis velim, ut huic experimento respondeant, quae docuit Hippocrates de vi Tritici plurimum alimentitia. Secundo de diaeta, textu septimo scripsit Tritia cum fortius es ordeo, ct magis nutrit. Textu quadragesimo secundo libri de affectionibus, vocat alicam, Ptisanam triticeam , sorbitiones sortiores Textu quinquagesimo secundo ejusdem libri , panem inter alimenta primo loco recenset, quae ad augmentum, robur faciunt. Ac sexto Epidem sectione tertia, ad Eusarciam minuendam praecepta tradens , inter alia docet, pane modico utendum esse. Inter diversa vero Tritici genera similam , quam esse nostrum Patavinum Triticum ex ore celeberrimi nostri Pontederae, nimis cito nobis erepti, habui, sortiorem reliquis magis alentem scripsit by. Nonne mirari subit, aut eum, aut illius superiores Medicos , rem cognitu dissicillimam observatio enim in sanis instituenda est , qui selo pane haudquaquam vescunturi selius

Practica observationis ope, quae in casu oppido aequi- Voca non esse non potest , acu, ut dicitur, tangere potui es Id sane confirmat, quod a Plinio animadversum , traditumque est e . Rudis fuit Priscorum vita , atque sine litteris . Non minus tamen ingeniosam fuisse in illis observationem apparebit, quam nunc esse a tionem. Sed e diverticulo in viam. et X.

93쪽

X. Beccarius itaque, si Triticum dematis, reliquis in frugibus substantiam hanc gelatinosam, quae

plurimum alimentitia putatur , nequaquam invenit.

Ergo si quo plus alimentitiae substantiae alicui cibo

inest, eo magis, ex iis quae supra diximus , viribus vitae substantiam eam subacturis resistit: quo autem plus resistit, eo alienior acute egrotanti est necessario consequitur, victum animalem, quique animalem indolem, naturamque sapit , acute aegrotanti minus conducibilem ore . Ergo omni jure ab Hippocrate, atque ab Hippocraticis viris a victu acutorum animales cibi, atque e Tritico parati exclusi fuere. XI. Quod si, quia valentioris substantia sunt cibi animales, acutis ebribus alieni sunt multo alieniores erunt , quo plus substantia haec valentior , meraca , impermista, atque a reliquis , quae illam contemperent, discreta fuerit Praeter non paucas activiores mo- leculas , de quibus mox , plurimum aquae examinatis a Geoffro carnibus inest , ac non parum fibrarum exsuccarum, quae ignis vi violentiore agitatae alia de- composita dant , ac tandem caput mortuum relinquunt . Haec omnia in carnis composito ista, confusa , invicem se se corrigunt , hebetantque discreta vero, facultates , quibus pollent, vehementer xerunt. Ita vini spiritus, qui etiam reliquis vini a

tibus mistus , iisque invalidior factus hominem inebriat multo magis idem praestabit, praestat , Si per distillationem ab aliis diditus, atque secretus e bibatur. Porro, quod distillatio vini spiritui dat , Ldem longior decoctio, aut expressio carnibus tribuit Solus etenim succus expressione prolicitur longa au

tem Diqiligo b Coos

94쪽

LXXVII.

tem coctione, totum quantum est, illius elatinosum extractum habetur. Substantia itaque alens, quae reliquis etiam immista acutae febri non convenit, hisce operationibus meracior facta, atque , ex dictis, quo

meracior, eo noxior, minus conveniet.

XII. Diximus, nequaquam cibum illum acuto mombo convenire, qui motum in humoribus, quo seruntur, auget. Si igitur vis ista sanguinem sortius asendi consumptis uribus , atque extractis restaurantibus insit, nemo sane, qui ratione uti velit, asserere poterit , ea acuto morbo conducere . Quid enim ineptius , ne dicam stultius fieri posset, quam si dum Medicus Pharmaceuticis , Chirurgicisque auxiliis, manibus, pedibusque, ut ita dicam, facit, ut impetus, quo sertur morbus, retundatur Dieteticis interim impetum eumdem exustitaret, concitaretque At valemtior, de qua loquimur, alimonia id praestat iis tenim principiis scatet, quae urgent, quae irritant, qua calefaciunt, quae agitant. XIII. Laudatus Geosisto ex rachma plus granis quadraginta se extracti , quod e quatuor unciis Bovinae carnis habuit, prolicuit drachmam , grana duo salis volatili , insuperque grana triginta octo spiritus, atque olei Caput mortuum sex solummodo grana pondere aequavit, ac grana decem, quae evolavere , activioribus , volatilioribusque partibus addenda sunt . Ex proposita igitur quantitate extracti, praeter grana ex , totum volatile , activissimumque

suit. Ex drachmis duabus extracti Vitulini plus grani triginta , drachmam , d duodecim grana eduxit salis volatilis, olei, spiritus Pars iners, inutiliLque

95쪽

LXXVIII.

que drachmam ponderavit : grana duodeviginti v lavere subtilioribus, cista addenda. Bina drachma plus granis quinquaginta octo extracti ervecini drachmam unam salis volatili , atque alteram spiritus, oleique dederes Capitis mortui pondus fuit granorum quinquaginta quatuor amissum, ideoque volatile , grana quatuor . Drachmae tandem tres cum

semisse , insuperque grana vigintiquatuor extracti pullo proportione servata ad pondus, quod Geoffroyexamini subiecit exhibere debuerunt spiritus, oleique cum phlegmate rachmas duas, ac grana septem cum dimidio nec non salis volatili , atque olei binis enim distillationibus analysin hanc exegit grana viginti novem . Carbo, seu caput mortuum drachmas duas, grana vigintici amissum autem volatilioribus adjiciendum, grana septem plus dimidio a quare debuit. Ex hisce facile perspicere est, ut major horum extractorum pars in aftivioribus moleculis , impetumque facientibus consistat Salia volatilia ad grana solummodo amedicis praescribuntur dum restaurantia aegris praescribunt, inscii , aliudque omnino se praestare putantes , eadem ad drachmas plures dant. Animadvertites, studios Iuvenes, ex relatis Clar Gauli analysibus constare , substantiae volatilis copiosi rem vim in Bubula, quam in Vitulina , contineri; quod congruit iis quoque , quae alter Gallus Clar. Lemery tradidit . Scitote quoque ab GeoMoy observatum firmius, consistentiusque extractum e Uitulina , quam e Bubula haberi quod observationi nostrorum Italorum eccari , is monti respondet

an Trait de alim. T. 2. q.

96쪽

LXXIX.

det a'. Id adnotasse, ex usu vobis aliquando in

Praxi esse poterit. XIV. Sed, ut quae sentio ingenue fatear, videmus utique aegros a restaurantibus, a consumptis uribus, a carnium succis assumptis, aliquanto intensius calere .coloratiores fieri ; eas tamen turbas , immultusque, qui tantam volatilium , spirituosorumque vim sumptam consequi deberent , nequaquam id mus. Scitis unde hoc In memoriam revocate, qu ex Celso, QSanctorio supra diximus valentioris, scit, cet, substantie cibos haud facile coqui, digeri, atque in chylum converti. Cogitate insuper, vehememtiore ignis Chemici vi opus esse , ut volatilia istheca invicem extricentur , atque evolent. Activiora igitur ex iis, que facili nexu reliquis coherent , atque implicantur, a solo stomachi calore exaltata, sanguianem ingrediuntur, ingrellaque illius quidem motum concitant, sed non ad eum gradum, ad quem illum concitarent, si universa, que restaurans, seu extractum sumptum continet, venas subirent . Que igitur venas ingressa sunt, quod su facultatis est, exerunt vires noxie augent, utque sanguis in motum aliquanto citatiorem rapiatur, essiciunt. Atque hinc, calor, dccolor. Que vero in stomacho immota resident neque enim stomachi calor is est, qui gradum Chemici ignis, ad illa extricanda, sursumque rapienda necessarii eque Dei oneri, incommodo sunt . Ex el-niontio, qui amplissimum sibi arrogavit privilegium

tum in medicina, tum in latino sermone nova cudendi nomina , Cadaverantura ex laudato autem meritissimo

T. a. p. I. Inst. Bonon.

97쪽

simo Sanctori , aut alvum duriorem iaciunt , aut corrupta, plus aequo teneriorem reddunt . Quantum autem utrumque acute febricitantibus obsit, tunc planissime perspicietis, cum iis medebimini. XV. Non negandum, eos in acutis morbis casus

Clinicis aliquando flerri , qui promptissima virium

excitatione, aut instauratione egent; quapropter illis, activioribus,4 volatilibus, quae cito per vascula inhalantia, aut si vultis, per membranarum poros in venas eant , succurrendum est. At isti infrequentiores sunt, quam putatur, neque auxilia ea, quae non tum tempore , sed ventriculi quoque viribus egent, ut operentur, iis apta sunt. Praeterea vires eae, quas tunc, ut tempori necessitati obediamus, furuimus, tumultuosae, ac prope dixerim, seditiosae, revioris temporis, fugacesque sunt. Quas tamquam curationis basim , fundamentumque sustinere debemus, hujusmodi non sunt, sed moderatiores, consilenti resque de quibus ab re haud erit, ut pauca dic mus. Ita ciborum , quae reprobamus, inutilitas, nocumentum magis semper, magisque apparebit. XVI. Tria cibus sumptus animali praecipua praestat.

Cum primis, fluidorum consumptorum, deperciliorumque quantitatem resarcit secundo, vires imminutas restaurat tertio tandem in locum molecularum, qua

per vitae sunctiones a selidis partibus detritae, ac veluti abras , ablataeque sunt, novas selidas particulas apponit, sicque necessariam selidorum robori, cies stentia substantiam restituit . Si sorte nova scitu iucunda scire avetis circa nutritionis materiam, & rationem, qua fit, adite oculatissimi Busso observatione mi r scopia

98쪽

LXXXI.

sco,eas, superque iis extructum sistem . Primum ciborum opus aliquando est, non jam fluida restituere, sed vires instaurare, & augere . Id ea alimonia praestat , quae spiritu sale volatili turgida est. Tunc a selo oris, ventriculi calore activissimae v latiles moleculae exaltatae , atque a reliquis crassioribus explicitae non per Regiam hyli longiorem

viam .sed volatu citissimo per membranarum intermediarum poros,is inhalantia vascula, animalis intima penetralia subeunt,4 virium materia fiunt. Aliquam do sorte particulae ista vires non augent, sed acuunt, ratione stimuli modo agentesci per quem Vires, quae jam animali insunt, majorem in motum cientur, sicque majore momento organa operantia is operatura afficiunt. At vires istae, atque ista virium intenso fluxa, brevioris durationis esse solet . Ut cito venit, sic cito abit . ujusce rei certissimum nobis praebet argumentum vis a vinos potu acquisita . Ubi etenim quis mero parumper incaluit, ac

Min vis penetravit

ris, ct in enui discessi diditus ardor. se solito amorem, loquaciorem, robustioremque sentit . At commoda isthaec fugacia sunt , tam diuque durant, quamdiu vinum nobiscum stat . Si enim ebrii non sumus; quo in casu ob vasorum tumentium in cerebrum auctas, aut inaequales pressiones contraria eveniunt sed non ultra latitiae poculum ebibimus; vinum digestum cito consumitur,4 cum allatis commodis cito abit . Vires consistentiores stabilioresque eae sunt, quas sanguis a cibo restitutus , tum elaboratus .animali suppetit quas, scilicet, vitae vim di L ius

99쪽

LXXXII.

tius perpessus a supervacuis, brutisque, quae vitalem characterem minime assumpserunt, liber, cum pluriabus vitalibus liquoribus intime mistusci per viscerum maeandros saepius trajectus ac tandem per exillimos tubulos fluens in cerebro deponit , per nervos ad imradiandas partes lapsuras, descensuras. XVII. Ea igitur alimenta, eaeque alimentorum a te vires hasce sufficiunt , quae cum primis manifesta qualibet acrimonia carent; quae nimium exaltata non

sunt, quaeque dulci, blandaque substantia , neque immodica, donatae, facile subigi possunt, atque in mnum sanguinem converti . Cibaria isthaec ideo vires constantiores subministrant , quia consumptis liquidis suppetias veniunt , qui primus illorum flectus est. Eflectus autem iste quantitati sumptae alimoniae res. pondet adeo ut si plurima hausta sit, sanguis copiosior, si pauca, minus copiosus gignatur. Porro acute aegrotanti eam sanguinis quantitatem sussiciendam es.se, quam sanus habebat, nemo sui compos docebit quoniam eam , quilibet ex hodiernis Medicis , data mpera, per artem minuendam censet. Liquorum igitur quantitas acute aegrotanti aliquousque minuenda est,is ex ea vires , quae firmiores, consistentioresque sint, quamvis non multae, aegrotanti parandae, quod neque copiosam, neque Valentiorem, neque O-latiliorem , activioremque alimoniam desiderat. XVIII. Postremus cibi assumpti flectus ex recen- satis, est, solidorum deperditorum restauratio. Id in acuto morbo curandum nequaquam est quique acute aegrotanti medicinam faciens solida illius eo in statu, quo, dum sanus homo erat, potiebantur, sustinere im

100쪽

LXXXIII.

tenderet eum, non modo doctrinis medicis sed communi sensu carere dicendum foret . Cum igitur solidorum nutritioni studere Medicus tunc minime debeat neque eo cibo aegrum alere debet, qui solidorum nutritioni ex una parte plurimum favet ex altera vero, ob alias allatas rationes minime convenit. Talis est cibus ex animalium carnibus. Praete quam enim quod horum substantia nostrae persimilis, fibris nostris reparandis aptissima videtur inter ea, quae ad augmentum is ad robur faciunt augmentum autem copiosorem nutritionem supponito exHippocratis monito maxime valet quod de aliis negando, de istis assirmavit cibaria is potus, o

obsonia excepto pane, ct aeta earnibus, ct pisciabus, o vino, ct aqua, reliqua omnia tenues, ac debiles utilitates exhibent ad augmentum, oe ad robur oe ad sanitatem. Quod si animalium carnes non conveniunt

acute febricitant , quia nimium opimae substantia sunt multo minus opimiora ex eodem genere , alimentosiora conducent . Hujusmodi autem sunt jura consumpta , expressi carnium succi , restaurantia sic dicta , quorum paucis unciis ea alimenti vis, &potentia continetur, quam ejusdem carnis, unde e tracta sunt, librae continebant. XIX. Quod si postremo huic ciborum effectui in acutorum curatione nequaquam attendendum est eximia alia utilitas, quae a cibo apto in febre acuta venit , medico ante oculos habenda, Egregi Iuvenes , est motus vehementior, quo in acuta febre rapitur cruor calor motus hujusce comes , mobili res,