장음표시 사용
41쪽
3 ARTicvL VIII. Virum ignorantia causset inuoluntarium'
CONCLusio MMA est. Ignorantia comitans non facit inuoluntariit, tacit tamen non voluntarium. CONCLvs I sECUNDA . Ignorantia consequens non facit impliciter inuoluntarium, sed inuoluntarium secundum quid . CONCLusto TERTIA. Ignorantia antecedens causis inuoluntarium simpliciter.
AcvLτλ aliqua vim coactionem tum patitur , quando aliquid recipit aut patitur contra internum impetum inclinationem. Vnde Aristoteles. l. Et hic. c. i. Violentu definit,
quod labintrinsecoprincipis, passeno conferente vim, idest salso cli-ilente&renitente. Ad violentia Ratio enis. Nam actus, qui est
enim requiruta contrarius impetus: conatus ex parte eius,qui vimia iiii r. Nam si passum ita solum se habeat,ut nihil agat, neque pono etiam csistatin reluctetur,non potestgici vim aut c actionem pati nisi velimus dii cem aeri, formam omnem super turalem homini esse violetam; quod nemo citra mani&stam absurditatis notam dicet.
aliqua operatio aut etiam cessatio ab operatione possit esse voluntari violeta 8 Quam subsequetibus assisertionibus breuiter res Oluemus. Dico I. Non potest ulla operatio avolutate elicita,volutati eme violenta seu quod idem est, non potest volutas cogi, quoad actus elicitos Actus volutatis elicitos voco, qui ab ipsa voluntate vitaliter&essective emanant. .itto a sertionis est. Nam cum actus eliciti voluntatis effective a voluntate fluant, inambsint ipsa actua lis inclinatio voluntatis, implicat contradictionem, ut sint contra impetum cinclinationem voluntatis, ac proinde ut coacti aut violenti sint. Io quod de voluntate diximus, σaliis etiam potentiis dicendum est i ut sicuti voluntas non potest cogi in aliquo actu ab ipsa elicito; ita nec alia potentiae secundum inclinationem rei, nopotest respectu illius esse violentus; sed sicut actus voluntatis est
secundum inclinationem Voluntatis;ita actus aliarum poten-
42쪽
wissutatio Litiarum sunt secundum inclina-ltionem earum cum Vnaquaeque
potentia propensa cinclinata siti ad suum actum Ergo sicut actus elicitus a voluntate non potestesae voluntati violentus ita nec actus cuiusuis alterius potentiae
potest esse potentiae, aqua elici
Duc o II Potest cessatio ab operatione clicienda voluntati violenta esse Probatur. Potest fieri diuina virtute , ut voluntas beati clarem sues intuentis, impediatur ab eliciendo amore beatifico ut si Dius subtrahat concursum suum ad eius productionem necessarium Sed talis cessatio ab amore beatifico violenta esset voluntati beatorum Ergbi test fieri diuina virtute viccssatio ab operatione elicienda voluntati violenta sit Minor robatur. Nam voluntas beati, posita visione beatifica, non minus prompta&inclinata est ad eliciendum amoren beatificum , quam lapis extra locum suum positus ad descensum deorsum; sed lapidi, si impediatur ne contra hanc inclinationem suam descendat, cessatio a descensi violenta est, Ergod voluntati beatorum, si posita visione beatifica impediatur, ne contra inclinationem suam eliciat amorem beatificum, cessatio ab amore beatifico violenta eriti Di co III. Potest tam operatio imperat , quam etiam cessatio ab ea voluntati esse violenta seu, quod idem est potest voluntas
cogi quoad actus imperatos. Voco actus imperatos voluntatis,
qui non ab ipsa voluntate, ted ab aliis potentiis, quae imperio voluntatis subiacent, liciuntur.
Rutio assertiou es Possunt potentiae imperio voluntatis subiectae, seu membra externa, in quibus potentiae eae residerat , recipere motum aliquem ab agente extrinseco contra imperium inclinationem voluntatis, scuresistente voluntate; ut si violen
ter arrcpta manus mea moueatur contri meam Voluntatem Poss
sunt item per vim agentis extrin- seci impediri, ne exerceat operationes, ad quas ex imperio cinclinatione voluntati mouebantur; 't si imperante voluntate am. bulationem,pedes,in vis moti
ua in iis residens,externa quadam vi impediatur ne fieri pollit am bulatio. Et sic de aliis: Ergo tam operatio imperat , quam etiam cessatio ab ea potest
43쪽
Utrum ea, qua m et funt , voluntaria
distinguunt viri lapientes Icuem scilicet, quo perturbatur homo meticulosusin imbellis Et
glauem, quo commouetur homo fortis constans Vnde dici
solet metus cadens in constantem virum: Eiusmodi est metus mortis, mutilationis ebro ru, tormenti atrocis,diuturni carceris aut exiiij, serui itis amissionis bonorum, uniuertim quicunque ellicit, ut minus malum cligatur ad euitandum maius. Hoc COMMVNis a NTENTIA TIIE
OLOGOR. Vbi est ea, quae ex metu fi
unt, partim esse olim taria,&panim inuolutaria. Ita D.Thom.
hoc loco,in scholastici in dist.29. Cum qua sententia Di Mocia,quae fiunt ex metu non to ete usum rationis, partim voluntaria sunt, partim inuoluntaria nobatur . auctoritate Aristotelis . Ethici cap. i. ubi aifirmat ea, quae metu sunt, mixta esse cxvoluntario , inuoluntari Deinde ratione. Nam quae ex metu eliguntur , fiunt a principio interno,&eatenus Olivataria standi,&fiunt repugnante aliquo modo voluntate,&hac ratione inuolim taria sunt. Exemplum est in eo , qui metu instantis naufragi j, ne in te iat, abiicit merces suas in mare. Proiectio quippe haec quatenus sit sciente prudente eo, tui proiicit, volitiataria est quatenus vero cxse talis est ut volitati displiceat, knisi periculii minstaret, no fieret, inuoliuatariaest quia ita cossideratam refugit &auersatin Vo
Dico II. Quae ita ex metusitant, magis voliuataria sunt riparticulari, hoc cst, ut coniuncta singulari circumstantiae grauioris malicuitandi; sic enim Cficaciter cliguntur funt: at Vcro secundum se, ut abstracta a tali circumstantia, magis sint inuoluntaria; siccnina conssiderata omninb displicent voluntat, vi patet exemplo superiori conciri sione adducto. Iuxta hoc discrime facile conciliari possunt seritentia Doctorum, quae in hac controuersi. 1 videntur inter se discrepantes. DIS-
44쪽
Voluntarij, seu liberi. Est expressa sententia D. Thomae infra quaest. 77.art. 6. ubi inquit, passione antecedente minui peccatum qui
minuitur voluntarium Ratio est.
Vtrum concupiscentia es magis libere peccat,qui nulla
DISPUTATIO III. sciat aliquid inuoluntarium
OMisa Concupiscen-paisone motus peccat qu9 in qua concupiscentia,aut simuli pasti ne animi, quae obfuscat usum rationis.&consequenter efficit, viminor sit indisseientia arbitrii adtiae intelligimus o oppossita, inuitatus peccat Ergbtum appetitus en concupiscentia minuit rationi milenti qui duplex es liberi, seu voluntari persecti. sepo eit uirer antecedens volun Optici Es D. Thomas ait. 7. mtatem , quo videlicet volun corporcaper edocet, quod con tas excitatur ad clectationem cupiscentia magis facit a i quid aut iram alter subsequens volun voluntarium Existimatergi, co-tatem; quem voluntas ipsa exci cupiscentia non minui. sed augetat in appetitu sensitiuo , te ri voluntarium. Respondeo, ne- promptius in obiectum feratur gando consequentiani. Nam alia De concupiscentia subsequente mens est. D. Thomae Non enim dubitatio esse non potest quae confert magis Voluntarium cum cum a deliberata voliuarate pro minus volim tario, quasi particu-ccdat, tantum abest, ut caussa Ia m. igis significet augmentum
sit inuoluntarii; ut indiciu potiussit maioris voliintarii, a maiori quippe voluntatis affectu prouenit, ut in appetitu sensitivo i ius
ergo controuersia est de concupiscentia antecedete; an id, quod ex concupiscentia fit, eisiciat inuoluntarium 8 Eam ubsequentibus issertionibus expediem v S. voLmt ij, sed cum inuolutario,vt. idem significet 'gs quod
potius; Et sensus sit. Tantum abest ut concupiscentia faciat in uolaintarium , ut potius emciat voluntarium. Quam interpretationem confirmant postrema
Dico II Concupiscentia, tametsi minuat rationem voliin-Di COI Concupiscentia ante tarii persecti non tamen enacit cedens minuit rationem persecti id, quod ex concupi centia fit,in-
45쪽
Tra Iatin I. Dissut. IV. uoluntarium Prior pars assertis- luntarium est. At qui ex concri
nu ex dictis constat Posterioru piscentia agit, ipsa rei concupit αratio est. Nam id quod inuitante concupiscentia voluntas eligit,
non est colatra internam inclinatione voluntatis, cum voluntas
in illud propendeato seratur. Er-gb nec inuoluntarium.
siunt, ideo inuoluntaria dicuntur, quia tametsi ex ea parte, qua ad euitandum maius malum valent, essicaciter a voluntate cligantur, ex alia tamen parte, quatentis ecundum se spectata molesta sunt&grauia voluntati displicent. Ergo etiam ea, quae ex concupiscentia fiunt , dici possunt aliquo modo inuoluntaria. Nam quamuis ex ea pari , qua delectant, cilicaciter a voluntate eligantur; cx alio tamen capite, quatenus prouocant iram diuinana, caussa sunt aeternae damnationis, displicere possunt voluntati. Reson eo. Non eandem
esse rationem metus,&concupiscentiae. Nam qui ex metu peratur,no mouetur posiviva aliqua ratione boni,quae inco,quod eli-zit, appareat; sed tantum fuga&detestatione mali grauioris quae cum omni delectatione careat, non tollit displicentiam ius, quod assimulta ad euitandu ma j comitantem: Tertia consequitura grauius, ob quam id , quod tem. Ignorantia antecedens ex metu fit, aliquo modo inuo- s, ex qua vi caussa, procedit. delectatione mouetura trahittius quaecum omnem disii licentiam eorum, quae vel ad assecutionem rei concupitae assiimmatur; vel ab eius amore poterat efficacius alioqui conssiderata, abster rere, tollatin absumat nihil irico, qui ductum concupiscentiae sequitur, relinquit, ratione cuius
id, quod agit possit dici aliquomodo inuoluntarium Re autem voluptuosa peractii iam iraei rita, mirum non est si displicen tia&dolor, ob imminen ex Cama uin periculum oriatur; quia cessat iam delectatio, quae, dum erat, tristitiam omnem absc
Rir L cet, distingi litignorantiam art. S. D. Thomas. Vna mancedentem Alteram
46쪽
Squa operatio. Vnde duo requi ita abesset, illud codem modo fi-runtur, ut ignorantia dicatur an eret. Vnde quae hoc modo fiunt, tecedens. Prini ut nullo modo dicuntur ignorater potius, qu1m sit voluntaria. Nam si aliquo mo ex ignorantia fieri, ut recte notat do vel explicite, vel implicite seu Aristot. .Et hic.c. . quia ignoran-
interpretatiue volun aria esset, non omnem, Olim atem antecederet. Dei sit sit caussa operationis; non quidem per sic, nam cum sit negatio, nullius ei fectus caussa per se esse potest; sed per accidens, quatenus remouet cauisam prohibentem,videlicet scientiam, quae si haberetur, operatiOnem prohiberet impediret. Duiuis Ignoranis exemplum est. Aliquis inuincibiliter ignorat hominem in sylva esse. Sc existimans se ceruum sagitta peter hominem ferit in efficit, quem si cognouisset in tyluacis . nullo modo
interfecisset. t uor.tutia comitans
im est , quaeia abetur de aliquo, quod quis ignorans facit nihilo-ntinus tamen fecistEt si notitiam eius habuisset. Exemplum est. Aliquis inuincibiliter ignorat inimicum suum in sylva esse, putans se feram aliquam occidere illum interimit sed eundem nihilominus interemisset , si ibidem esse pus nullo modo fieret,&factum tristitiam ac dolorem affert.
DicoH. Ignorantia comitanstia non est eorum caussa ne per ac id quidem. cum non rem Oueat catissam piolii dentem, sicut remouet ignorantia antecedens. Tametsi enim scientia haberetur, ea tamen nequaquam opus in)p direr Irnorantia consequens inest, quae est voluntaria. Ea contingit bifariam. Primo. cum quis directe vult quippiam ignorare;&liae ignorantia appellatur assectata Secundo. climali quis igno.
rat id, quod potuit S tenebatur scire;& dici solet ignorontia vincibilis seu culpabilis. Hoc positio
praesentem controuersiam suble-quentibus assertionibus expedio. Dico I.Ignorantia antecedens
caussa inuoluntarium simplici ter. Nam quae ex ea fiunt, simpliciter sunt contra impetum voluntatis,non quidem qui actu sit, sed qui leueta citet, si ignorantia abesset. Nam sine ignorantia o- cognouisset. Haec ignorantia neque voluntaria est; quia non potuit, nec debuit haberi scientiae non facit inuoluntarium , facit Opposita, ut supponimus meque tamen non volutarium. Ad cuius ullo modo caussa est eius, catio die cicationem obserua inuolun
ignorate fici nam et iasi ignoran rarium diiserrea non voluntario.
47쪽
Nam inuoluntarium contrarie opponitur voluntario. Non voluntarium autem contradicto rie. Sicut inimicus contrarietinponitur amico non amicu Sautem contradictorie. Unde sicuti fieri potest, ut aliquis nec sit amicus, nec inimicus;ita fieri potest, ut aliqua operatio nec voluntaria sit, nec inuoluntaria ' dicitur non voluntaria Hocposito. Probaturprima pars affirtionis Ut aliquid sit inuoluntarium, necesse est, ut sit cotra internum aliquem impetum voluntatis sed quod fit
cum ignorantia comitante, non fit contra aliquem impetum voluntatis; non explicitum Mactualem, ut per se constat; nec implicitum&virtualem, nempe quiesset, si ignorantia abesse Nam
is qui ignoranter operatur, etiamsi non ignoraret, nihilominus operaretur Alterapars assertionis non miniis etia certa est. Nam ut
aliquid voluntariu sit debet csse
a principio interno cum cognitione; at quae ignorante fiunt,non
fiunt cum cognitione Ergo non voluntarie Legi potest Aristoteles lib. Ethic cap. i. circa medium.
Dico III. Ignorantia consequens non facit simpliciter iu- uoluntarium facit tamen muOlim tarium secundum quid Exemplumes Aliquis ignoratin syl- Tractatu LGuos. Inua esse hominem muta aut data
opera vult ignorare,aut cum pos sit teneatur stir non adhibet debitam diligentiam, ut sciat; hominem intei ficit, existinians essJeferam, que si sciuisset esse hominem, nequaquam interfeci siet.Vnde dicitur ignorantia consequens , quia consequitur voluntatem explicitam, aut virtualem. Primo crg quae ex alii norantia firmi, non est 1imi ici. ter inuoluntaria facile probatur; quia simpliciter voluntaria sunt,
non minus, quam ea, quae fiunt ex metu, cum codem modo ad culpam i putentur Nam tametsi ignotantia haec tollat scientiam actualem, quς est principium, luntarij quia tamen voluntaria est. ita voluntarie aufert principium voluntarii. nempe scicntiam , perinde seli bet in moribus ad hunc essectum, ut eximius ei imputetur tanquam voluntarius,ac si homo ex scientia operaretur. Deinde quae fiunt ex tali ignorantia quodammodo inuo luntaria esse hinc constat. Nam quamuis non sint contra inter-lnum impetum voluntatis actualem , sicuti ea sunt, quae sunt ex
metu sunt tamen contra impetum virtualem, qui reuera esset nisi ignorantia obstaret Nais
opus illud , si notitia adesset,l
48쪽
tiam&dolorem. non seret,in factum assert tristi gi potest de utilitate imbiece sitate huius considerationis praesertim ad acramentum poenitentiae. Legi possunt Augustinus lib. de vera & falsa poenitentia. Scholastici in . dist. I S. Conci
Trident sessis .cap. s. n.7. ARTICULO Ill. Irum conuenienter enumerentur circumsan- sanitae in lib. . Ethicorum DC o N-CLusio est affirmans. Vsi Ο3s D v A. Septem circumstantias actuum hurnanoruni c-
numerari a D. Thom L mis, ciues, Vbi diu:bi aux ius, Cur, uomodo. a ido. Quae sic intelligendae sunta Quis, non substantiam ipsam persona: Opcraniis sed statum aut qualitatcindenotat; ut si is , qui operatur, solutus sit, an vinculonae limonii astrictus, accidos, an Rcius: 'tac. inio, denotat non substanti am actionis aut obiecti, alioquin
circunfulantia Oisset; sed quantitatem Vt furto magnum, an partium ' c. VEI, circumstantia loci tsi is sacer sit , aut prophanus, sc- cretus,vel publicus. c. Quisvs Avxi Liis, circumstan.
tia est designans instri menta actionum; ut si caedes ficta sit manu nuda aut armata; telo venenato, aut alio. c.
stantiae a rebus corporeis quae loco circumsi ribuntur, tran Statum esse adactus humanos. Vt nimea dicuntur rem aliquasti loco contentam circumstare que cum extra illam sint. non tamen longe ab ea absunt; ita in actibus humanis caeconditiones , quae extra substantiam actus sunt,actum tamen aliquo modo attingunt circumstanti humanorum actuum
dicuntur. ARTi CVLOII. Vtram circumstantia humanorum actuum sint considerandae a Theologo: CO, C LV-sio est a stirmans nec ver,anabi
49쪽
Tractam .cia est. III. Vsio2sERva nomine Voluntatis non intelligi hoc loco ipsam facultatem voluntatis;sseda ctum complacentiae seu prosecutionis quo voluntas sertur in ali quid sibi placens&bonum, siue id reuera bonum sit , sim appa
renter tantum. ARTICULO II. Vtrum volunt.u
sit tantum sinu , an etiam eorum quaesentia nem'CONCLusio est. Voluntas sumpta pro potentia ipsa non stilum cli finis,sed etianicorum quae sunt ad finem. ALTERA CONCLusio. Voluntas sumpta cxtrinseci ut cum eleemosyna datur ob vanam gloriam. Quo Mono, denotat modos actionunt ut si naturaliter fiant,
aut contri naturam intense aut remisse 2 c.
in A, o o circumstantia est temporis visi opus fiat die se sto , tempore quadragesimae,
ALTICvL IV Vιrum sint priaeci pales circa .intiae, Propter pia, ct ea, inquibi es operatio' CONCLusio est. In aistibus humanis principalissime considerandum est, cur secerit opus is, pro actione volcndi proprie lo qui operatur , Deinde vel Oea, clum finis eis dicitur non autem inqi ibus est operatio,id est qxiae mediorum. Lincproba Quia attingunt pus , quod exerce nis propter se boniis est o volitur tus lavero quae sunt ad finem, non nisi ex ordine adfinem.
nem, semid . quod es ad MempPRiM CONCLvSIO. Vnus actus cst, quo voluntas sertur in finem absolute consideratum in alter quo sertur in media AL Ex CONCLusio. Idem actus est, quo voluntas fertur in finem, ut hic est ratio Olendi media ' in ipsa
De Voluntate, quorum sit vivo litorum3
oluntas is tantum ni Co Actvsio est
50쪽
Vtrum voluntas possitque e malumsub ratione mali, non bonum si Pratione boni 2
rationibus. Prim. Nisi id fieri posse dicamus, tollimus
a voluntate libertate&meritum.
Nam stante apprehensione boni, non poterit voluntas id nolle refugere nec stante apprehensione mali, id vellevi amare. Ergo tollitura voluntate libertas, ac pioinde meritum Secundo. Potest homo peccare ex malitia: Atqui peccatum ex malitia non est, nisi qua ad voluntas tendit
in malum sub ratione naali. Tertio. Damnati volunt peccatum,
ut est D Eo displicens Ergo voluntimalum sit blatione mali.
communiter Theologia Philo sophi. Henricus quod lib. I. quae. quod lib. I. quaest. 9 Bona
medium Aristoteles lib. i. Ethic. Seneca lib. . de benefic.c. I 7.&c. Cum qua sententia. Di Co. Non potest voluntas volitionis seu amoris, ferri in malum,qui malum est; neque actu nolitionis seu odi , in bonum,qua bonum est. Hanc sistemtionem Optimξ demonstrat ratio D. Thomota Appetitus enim nihil aliud est, qua inclinatio quaedam ipsius appetentis.Omni, autem inclinatio fertur in aliquid conueniens tonum naturalis quidem, qui sequitur formam naturalem rei, in id quod reuela conueniens bonum est animalis veri, quia sequitur formam apprchensiam, in id quod comit-niens&bonum iudicatur. Vnde a contrario sequitur nolitionem
seu odi uis,quia iuga quςdam cst,&auersatio, nunquam ferri nisi in id quod malum est iis conueniens. Adargumentaprimae ententiae respondetur. AD PRIMI M. Voluntas respectu
boni, qua bonum est, non est libera libertate contrarietatis, quasi illud ita velit cimet, ut tamen possit odisse; sed libertate contradictionis, qui ita boni is vult& amat, ut tamen possit non velled amare quae libertas funiciens cst ad meritum.