장음표시 사용
81쪽
unum peccatum quod constat esse fali uiri in peccatis per excessum deiectum quae licet contri unam dc eandem virtutem sint, diuersa tamen peccata sunt. Res ondeo. Negando maiorem. Vnius enim formae plures csse possunt priuationes. quae non ex eo tantiam differunt, iubilinius rei forma sitiat;sed etiam luci eandem diuersiis modis tollunt.Quemadmodum qgritudines eidem sanitati oppositς nodisserunt ex diuersitate sanitatum, sed quia candem sanitatem diuersis modis a subiecto exclu
Osricies V. Privationes conpossisnt generare habitum At ctus mali generant habitum Ergo malitia actuum humanorum non conssistit in priuatione. Re- oon eo. Actias malos generare habitum, no vi mali formaliter; sed
ut actus sunt Hinc quia habitus genitus inclinat adactus millesii , a quibus genitus est, dicitur
R A sunt de quibus quaeri potest, b iis
acZiones humanae boni. tatem vel malitia- moralem trahanta Obiectum, Fi nis,Circumstantiae. De singulis agemus ordine.
T Ico I. Actiones morales prima bonitatem Halitia suam sumunt ab obiecto. lia comuniter sentiniat Theologi Et ratio est. Ut se habet res naturales adfuas formas; ita actiones morales ad sua obiecta; sicut enim forma spe cie tribuit actioni naturali cita obiectum actui morali. Sed res naturales primariam bonitatem ocmalitiam suam accipiunt a O mis Ergbo actiones morales ab obiectis. Huius conclusionis sensus est actione ex eo moraliter esse bonam aut malam, ubdversetur circa obiectum bonum aut maluna; hoc est, circa obiectu conforme aut difforme iraturae rationali. qua rationalis est. Dico II. Bonitas c malitia quam morales actiones trahunt ex ordine ad Obiectum , non es generi caramum, sed specilica dc peculiaris. Probatur Remotis omnibus citcumstantiis , remanente solo obiecto bono aut malo. remanet actus eiusdem spe ciei Ergi, bonitas aut talitia,
82쪽
y de bonitis essenialitia a Iuum humanorum desumatur. Ιquam ab obiecto recipit, certae est kdeterminatae speciei. OariCIE s. Actus volim talis, quo quis statuit generatim bene vivere;&actus voluntatis , quo decernit generatim male viverect peccare, bonitatem malitiam sum ut ab obiectis; sed ea non esti pecifica Speculiaris; sicut nec
obiecta sunt incerta aliqua peculiari specie. Ergi, non omnis bonitas&malitia,quisumitur ab obiecto, specifica est&peculiaris. Re is eo Cum dicitur actus moralis specicin sumere ab obiecto, sensus non est, qui, deiusdem speciei esse debeat,cuius est obiectu; clim posti obiectum esse comune actus autem specificus inambsiti gularis determinatus sicuti, cxempli gratia , notitia, qua cognosco Ens uniuerse sumptu,
specialis: indiuidua est sed sensus est; actum ex ordine&respectu ad obiectum habere. huius aut illius speciei sit. Quamuis er gb obiecta illae,bene et ruere,&pcc
krespectus ad illa specialis est; eb quod hecialiter distinguatur
a ceteris actibus,quibusvolumus aut peculiare bonum, aut speciale malum unde actum etiam incerta determinata specie con-st in n. Neque opus est, te iussinoui actiones particularis alicuius virrutis sint, aut vitii; sed satis est, si naturali inclinationi volutatis, qua propensa est in omne
DE FINE. PRAEHirro duplicem esse fine. Vnu cst intrinsecus, qui est idem cum obiecto ; est enim id,
quod voluntatem proxime ad perandum mouet, ita ut co remoto, voluntas non habeat amplius, a quo moueatur. Hunc appellat D. Thomas proximii, seu fine operis. Alter est extrinsecus,
qui differt ab obiccto, accedit
operi ex voluntate Operantis;quo sublato manet adhuc ratio in obiecto, quae Voluntate moueat ad operandum. Hunc vocat D. Thomas remotu, seu fine operantis.
Re exemplo declaro Aliquis interficit hominem propter furtu, seu vi bona ipsius surripiat operis huius finis proximus, qui dicitur obiectum, est homicidii remotus autem , inui accedit ex voluntate operantis est furtum.
Hic non agimus de fine proximo
operis,cuius eadem est ratio,quae obiecti , sed de fine remoto operantis. uoposito. Dico Actio humana, praeter primaria bonitate vel malitiam, qua
accipit ab obiecto, aliam secudariam recipere potest a fine, adque ordinatur. Ita D.Thomas hoc loco art. . Theologi comuni-
83쪽
Tractaein I. aes XVII. Drsut IV. ter. Eallos. Qui annis si consormis alii di tibi missit iraturae rationali, susticiens est ad tribuendam actibus humanis bonitatem aut malitiam nec obstat bonitas vel malitia dcriuata ab obiecto, quin noua possit fine recipi. Er
biecto simpliciter bonus sit, opus
csse, vi non reseratur in finem malum. Ratio est. iii a bonum debet esse ex integra caussa Hinc Matthaei 6. monemur, ne iustititiam nostram faciamus coram hominibus, ut videamur ab et S. Quia videlicet opera Iustitiae, alias ex obiecto bona, accedente sine vanae gloriae, mala ua
COLLIGITUR II. tactus, quiraliter bonae aut malae sint,nece se esse ut inhonum aut malu sine referatur. Iratro est. Nam cum nullam ex obiecto bonitate aut malitiam habeant iam debet inesumere. Hinc si deambules ut leemosynam tribuas, actio bona est &ad virtutem misericordiae pertinens;sin, fureris , Opus a luna est,&in specie iniustitiae.
SLNτε, ri est actiones morales cciis aliquam vel mali iam sumere . a
lic accedundique actu secundiam 'crsatur circa obiectum bonum rectam rationem debentur in simpliciter bonus sit, non necestitia in verb, si vel aliqua circum- se esse, ut reseratur in finem bo tia desit aestiti debita vel si aliqHan . Ratio est. Qui biectum sum ciens est ad tradendam bonitatem actibus. Ergb neces ria non est relatio in bonum finem. Quin tamen expediat opera ex obiecto bona reserit etiam in fi ncm bonum dubitate non licet; iuxta illud Apost. i. ad Corinth.
O. Omnia quaecunquefactis , ingoriam Dei acette. COLLIGI Tv3. III. Actiones ex
obiecto indisterentes, qualis est lapponatur contra praescriptum recta lationis Ad vim renitae
stantiis actuum humanorum, quasdam esse, quae faciunt ad bonitatem vel malitiam moralem actus Exempli gratia locus s
cc respectu homi id i in Eccles a
perpetrati Quantitas rei furto ablatae & similes. Et hae proprie appellantur circumstantiae . Aliae deambulatio: similes, ut mo- iunt quae nihil faciunt ad hone-l standum
84쪽
standum aut vitiandum actum; ceu sunt, at giri eleemosiunam hora tertia, aut quarta occidere manu dextra vel sinistra 'hae prorsus sunt impertinentes, quae nec appellationem circumstantiae merentur,nec aestimari solent in negotio morali. Hinc duo ad quamcunque circumstantiam requiruntur 'r υνο ut si extra
substantiam actus Deinde , tactum humanum aliquo modo
attingat. Osi ICIEA. Circumstantia aliquand tribuit speciem actui
humano. ut constat exemplo fur
ti comissi in loco sacro. Circumstantia enim loci sacri constituit
furtum in specie sacrilegi j. Ergo
non semper est extra eius iubilan istam. R 'ondeo Actum moralem ex proprio obiecto habere nam intrinsecam dc primariam speciem moralem ex circumstantiis vero accipere posse alias species, veluti secundarias dextraneas.
Exempli caussa Erogat aliquis eleemosynam Hic actus ex propriain primaria specie, quam ex obiecto habet, est actus misericordiae. Eidem, si ideo fiat, tali
prouocentur ad liberalitatem, accedit nouao secund .iria species liberalitatis ex intentione fine operantis. Similiter. Furatur aliquis: Hic actus furii primariam iniustitia: peciem sumit ab obiecto,citca quod Versatur. Ei, si nat in loco sacro, iam noua secundaria species sacrili l- uenit c circumstantia.loci acri. Hinc facile soluitur obiectio Licet enim locus sacer non sit cir cumstanti ad accidens respectus acria egij, scd obiectum est tamen circumstantia' accidens respectu furti cui accidit perpetrari in loco sacro. Item sinis pro uocandi ad liberalitatem,tametsi extraneus non sit actui, ut est in specie liberalitatis; quippe quo pecies illa ducitur est tamen extraneus eidem a tui, ut primarie& principaliter constituto in specie misericordiae.Et sic de aliis.
Esnpo lit dari acZus aliquis humanus, quisecundum indiuiduam si/am rationem nec su
actionibus humanis de liberis. Nam quae sine deliberatione fi-K unt
85쪽
7 iunt , sicuti extra genus moris de eo in die iudici'; Cur non milssimi, ita nec moraliter bonae aut dem potiori ration actiones Minatae ac proinde mediae&indit opcra' Sententia huic fauet D. erentes sunt. Augustin. lib. 2. de peccator me- PMMA LMτε Neti ex Non it.&remi Tante medium ab illis 3 osse dari actionem humanam verbis: uodsi ab ur 6 ime dici lde liberatam in indiuiduo, seu ut tu , dcc. Vbi dilemina docet, o-l
re ipsa exercetur, indisserentem; mnem voluntatem aut l, mn Daci sed omnes aut bonas esse morali malam esse nec ullam ac mox
ter, aut malas. Ita D. Thomas. in medio istat, ut nec bona, nec Thomist hoc loco. art. o. Alber malami Et bonam quidem a tus in dist. o. ait. . Egidius Eo esse malam vero quia peccaq. Lart. 3.Rich. art. 2. q. 3. Durand tum est, non esse a D. o. .I. Capreol qu. I. ari. i. conclusi. Srcv No SLNτx ii est a Maior dist. I. q.2. conclus. l. a dari actionem aliquam hulii. Fundamentum. hu in sintentiae nam,quae in indiuiduo neci l . . st. Homo quoties operatur O siit moraliter, nec mala, secti ac
raliteri clibere, tenetur operari dia&indifferens. Ita Alari secundam recta rationem Q. si pari. q. 33 membro . Bona acri iacit, ne operatur si non facit, tura ina. dist i .art. l. qua Il.ῖ. G.2 transgreditur obligationcm sua briel in dist. I. qu. I. art. 2.co &peccat; Ergi, omnis operatio, clus. I. Almayn. trach. I. Moral. quae libere sit ab homines, bonam .dub. 2. Scotus in a. dist. si moraliter est aut mala Con firma- inicia.&quod ib.i8. arr. i. i Ctur Actio humana, quae poste te ronymus ab Angesto cap. s. o- , istina ait nidifferens aut a bono rat .part. pentat. Huius nictrae
aliquo sine aut non si fit bono fi l lamentum est Nulla est natune bona est. Vt enim supra vidi specifica, quae sub se non conimus, actio,quae ex obiecto est in neat aut continere pol sit aliqui differes, bonitatem ex sine bono individuum sed datur actio induit. Si caret bono fine, Otiosa est; ac proinde&mala Nam si vcrbum otiosum hoc est, nullo boni fine prolatum, malum est.
omve verbum otiosum, quod locutit ierint homines, reddent rationem differens seci indum suam pecErgo dari etiam potest actio sit indist mens in indiuiduo. Confirmatur Deambulare ob ianit atem reiiccre purgamenta catis ad subleuandam naturae ivlestia, fricare manus ad depuli
86쪽
uem rigo is, similia opera, cudeliberate fiunt nullo proposito sine honestatis , nec sunt bona moraliter quia nihil apparet, Vnde bonitaten accipiant nec etiam mala ; quia sic mat ria essent consessionis absolutionis sacramentalis, quod valde
absurdum videtur argbin indi-mae .XII De bonitate s malitia actus inter volunt ctoin specie sita non habeant; quod boni aut mali sint quanquam aliunde bonitatem ma- malitiam possint. contrahere ex eo videlicet, qud quotiescunq; homo operationem indiuiduam exercet, ita operari tenetur, ut eius operatio fit conformistc-ctae rationi. Quod si facit, bona uiduo in ut reipsa exercentur, est operatio; si non facit, vel quia indisterentia sunt. Hinc sentctra Esau et D. Hieronymus in epi mi ad Augustinum, quae est. II. intcratias Augustini epistolas, cum inquit Bonum e contineutia, malum es luxur a. Inter trami in- rens ambia. re u gerere alui
nullum sibi sinem honestatis proponit, si operatio ex obiectoiit indisterens vel quia malo fineopcratur, Otioia,praua mala est
opera io. AD CONFIRMATIO MEM. Actiones illae si fiant bono fine, bonae sunt; in careant bono fine, Otio-lsae sint: mala: Ad id quod additur de materii conscisionis, e Sis benim ci eris, nonferer se, si opera illa considercia
nec uiritia abibu,nec iniusti tur, ut sunt exobiccto indifferentiam. tia non es te materiam confessio-HARV opinionum utraque i nis; si autem ut in indiuiduo otiosa, est equidem materiam conseisionis, uuacientem non tamen necessariam. est probabilis prima tamen Vt plurium authoritate Doctorum nititur,lia nobis etiam praeferenda est. Adfun imentum posterioris res oritur. INDIFFERENT 1 A in iis actibus,
qui ex obiecto Vspecie sua considerati nec boni moraliter nec mali sunt, non esse rationcm
rara politivam , quae reperiri De Ronitate =malitia
ta coeat in indiuiduis; sed dic in tur actus illi disterentes ne ait -
87쪽
stionis huius articuli. Ret icu Lo I. quaerit D. Thomas irruani'-nit. volunt iis dependeat ex obie Io 'C cst allirmans. Quam probat D.Thc a hac ratione Actus interior bonus specie distest ab actu interiori malo: Sed differemia specifica actuum sumitur ex ordine ad obiecta E gb bonitas actuum interiorum olim talis pendet ab obiecto.
Cuius sensus est. tib differcn
nitur in aliqua specie boni vel mali moralis, sium itur a solo Obiecto, quia circumstantia actuue xlcriorum relatae ad actum interiorem, plerunque desinunt cs se circuna stantiae, transeunt in vim Sc rationem obiecti. ARricvL III. Vtrum boni voltinratia dependeat ex ratione e Cosc Lusio est Actiones volun tariae moraliter bonae sunt; quiallant co formes rectae rationi, seu i .llura rationali, ut rationalis est.. YRTICULO IU. Vtrum boniti Poluntati endeat ex lege aeternaξCosci usio est astirmans. Hanc
Traictati I. u . XIX. probat D. Thomas. ubdenim ratio humana regula. mensii rasit bonitatis actuum voluntati S, habet a lege dc ratione diuina, cui
subordinatur. ARTicui ori . I trum volun discord Asa ratione erran esit mala 'Coti ius io est. Omni coluntas discordans aratione, siue re cta ,siue creani semper si mala. ARTICvLo l. tram voluntas concordans rationi errant sit bona Co sc Lusio est. Si ratio vel conscientia erret errore culpabili,VO uitas ei concordan mala est Sin error siuria culi' bilis , VO luntas concordans rationi erranti noncst mala. Ascit C L V I. Irrum o niti voluntris, in ιὼ, antita nem, dependeat ex Stentionenis . CONCL sl cst. Bonitas liuitatis pendet ex intentione sinis,praecedente cectionem corii, quae sunt ad sinem; non aurem Aintentione tibi e luctate. ARTICULO H . trumiquatit bonitates, e mulitiae in voluntates equatur quantitare boni vel mali
In intentione 'sensus est.Vtrum it
tanta bonitas aut malitia in clectione quam aest in intentiones' CONCL Moeil. Si electio conlideretur secundum sie, ut respicit proximum obiectum suum, seu mediti; cius bonitas vel malitia non semper respondet χο-
88쪽
mens irratur bonitati vel malitiae Lotentionis; si vero consideretur, ut mi ni aliter subest intentioni fi riis, tanta bonitas ver malitia rectundat in lectionem medior iam, quanta est in intentiones in I S. ARTIC 'LOIX. Vtrum bonit u oluntates, dependeat ex conformitate et voluntatem diuinam 'CONCLusio est. Voluntas ut sit bona, necesse est, ut cum diuina voluntate conformetur. ALTICI Lo X. Vtrum ne ei a-rium sit, voluntatem hum. ina confor .iri Euntati diuinae , volito
adbyci et t. isa sit ' CONCLusio cli voluntas recta sit debet conso imari diuinae voluntati involito formali id est, rationem nis non autem in volito materiali, lioces m rc ipsa volita.
DI SPUTATIO I. Vtrum bonum s malum
stantiales actuum voluntatis 3
ONTROVER IA ullane excitat pro Olitio illa Diui inOmae , ad proliandam primi articuli conclusoncm a1- sumpta : Bonum O malum fiunt perse Hsserentiae ac uum voluntatis. Dubitatur enim, utrum intelligenda sit de actibus vo in-tatis, consideratis non tant sim agenere moris,sed etiam in genere naturae 3 ita ut recte argumentariqucas Hic actus cst bonus,&ille malus; Ergbdifferunt essentia specie naturali P RiM SENTENT 1 Aest Conradi hoc loco art. Ferrariens lib. . contra gent cap. O. Occamin Gabriel in 1 diib i. quaest. l. art.
1. Ricliardi in a. dist. o. art. q. I. Almayni tractat. l. o. alium . 6. qui docent bonum Sc malum, esse differetia sistanti alcis interiorum actuu oliuitatis, ctia ingenere naturae; actibus ver , exterioribus aliatum facultatum tan-rum conuenire accidentarie FG-mam forent a suae ti
tatis; sicubi verum saliunctu acti ritum intellectus sed verum S ita muni sunt ritiae etilantiales actuum iri elicia igenere natura: Ergi, bonum ocmalitin i militer crunt disterenti cestentiales actinam voluntatis, Iron tantum in genere mori sedcciam in gener natu .c., cs, ni Achiones interio-
89쪽
Te . v oluntatis essentialiter stilitiari)rales quia sentialiter sint v lii mariae Ergo stetitialiter etiam bona aut malae Consequen- mclar. iii Nam bonum Mnaaliam sunt, quae genus moris priiDod immediate diuidunt. I o. Actus voluntatis
speciem suam sumunt ab obiecto formali: sed eorum actinim vo- cluniatis qui boni sint moraliter, obiectuna formale est bona honestum Figb bonum honestum est, a quo species latura sumi-ltus eorunt actuum voluntatis, qui sunt boni moraliter ac proinde bonitas honestatis, coriam differentia est intrinseca . sub- stantialis. Q A s. o. Aistus voluntatis, quo homo EVM amat, ex naturi uia bonus est;&actus. quo D E- M odit, ex natura sua naalus est:
Ergo bonitas malitia sunt cornm disterentia secundia esse na
dunt. Vt enim actus exteriores aliarum facultatum extrinsece tantu voluntarii&naorales sunt; ita diis etentiae huius generis, nempe botrum iratum , non pol sunt iis cli e intrinsece csten
tu τί est; ponu&Malum non est . diis rentias ci num voluntatis si spectentur in genere naturae; sed tam his, quam actionibus externis aliarum facultatu accidentarie conuenire; sicuti ipsum genus moris, cuius differentiae sunt, triq; actionum generi accidentarie conuenit. ita sentiunt Bonavent in a. dist. I. art. I. ita aest 2 Durand ii 2. dist. . o.quaesto. Caiet. hoc loco. art. I.&quaest. o. art. 6. Maiorini. dist. 7. quaest. 8. Medina hoc loco Maliti. Probatur hae ententia prin o de actibus externis. 'ossutesse duo actus eiusdem omnino speciei in genere natulae,quor malter moraliter bonus, alter malussiit Ergb bonita sin malitia moralis, non sunt dist uentiae es
sequenti.r clara es. Nam si bonitas in malitia essent disterenti essentiales, actus etia disteirent ecundu naturam cssentialiter. Anspro tur. Occissio hominis, si natura substantiam operatio
nis consideres , eiusdem speciei est, sime a iudice fiat, siue 1 persona priuata At sit sata iudice bona est; si verba persona priuata,
i .potest fieri succes silue natu, Ergo bonum Jc malunt non sunt dissicientiae
90쪽
essentiales actuum voluntatis in generosubstantiae naturalis. -- tecerim Ptet excplo eius, qui e ria quinta statuit, licito honesto fine, ante mediain noctem
carnibus vesci, ik in eadem voluntate persiliit vltra media noctem, culpabiliter ignorans tempus mediae noctis cisuxisse Hoc enim voluntati propositum, cui bonum prius esset, vitiosiunio-stea: malum eicitur. TLRaio. Nulla actio voluntatis adcbmoraliter bona est, quin post lex bona neri, non bona &ccontia nulla tam ni ala moraliter, quin ex mala fieri pollit, non mala ut si, cum libera prius eisset,postea deficiente iudicio rationis, sine libertate continueturi. Ergo nec bonitas moralis , nec malitia possunt esse disterentiae substantiales actuum voluntatis; quia siublata disterentia substantiali, non manet idcinactus iecur
dii in naturam iubstantiam. Ad argumenta primae sententiae r sp adetur.
adem enim opinio , quae actio quaedam intellectus est , potest, teste Aristote ein praedicam. cap. de substantia, succcssiue cxicra, si eri falsa quod fieri non posset, si verum falsum cssent disterentiae substantiales actuum intelle
AD ECvNDvM. Negatu antecedens. Nam ut sui3ctior quaeli disp. i. vidimus, est e morale altum actibus conuenit per denina inationem extrinsecam. Voluntarium vero latius patet, est ratio intrinseca cuicunque acti ni voluntatis, si uelibere, siue necessario a voluntate procedat.
AD TERTIvM. Vt actio aliqua voluntatis sit bona moraliter nos alis est, ut feratur in bonum honestum; sed necesse etiam est, ut sit libera; libertas autem non est differentia substantialis actuum
Voluntatis;ac proinde nec bonitas moralis, quae libertatem laccessat ii, supponit.
Dii ita intrinsece bonus sit, ut malus esse non possin odium
Des it. i intrinsece malum, vibra num esse nequeat; potest tamen&ille carere bonitate moralis. istud malitia morali, si uterque actus sine libertate fiat. Vnae sequitur, ut nec bonitas myralis, nec malitia sint disse relatiae substantiales actuum O.