장음표시 사용
131쪽
plexa,alia sunt tinmedirta, 4ndc- monstrabilia,& alia'mediata, lae-mos rabilia,ita inter ipsas quiddita res significatas per diiunitiones, alia in immeditaec, quae non im Diescit per deminrationem, ut est quiddi- eas fim,ecti ex lieata per genus, cdiste tiam , verbi gratia antirua rationale, Walia est quidditas ni di xta,quae per aliam demonstrat irenverbi gratia quiciditas passionis 1ω notescit per quidditatem sistem exinito dediscitur duplex diffinitio altera, quae num modo est det . strabilis, puta illa , quae iam habet aliam priorem,in animalia innat F.
pr lxer quι illis , cum totumesi quidditatiuum passionis sit propicit, ne quidditatiuum subiecti. 1sii: Qua supposito dicetulum. in quid litatem palmionis posse de monstrari . Et probatur . Nam lis quidditas passionis habet aliam, quidditatem priorem , Per quamilemonstretur , nempe quiddita-.tem iubiecti ergo per illam potest. demonstrari , sicut enim passio de monstratur de subiecto, ita quidditas passionis per quidditatem subiecti, ut constat in hac demonstrati ne Domue animal rationale est aptum natum rideres omnis homo est animal rationalem ergo , C. Notat tamen quod unouam de monstratur illam elle quidditatem. Demonstratur enim necessarium esse. ut homo sit aptus natus idcre, non autem demoristratur, quod AI sit quid litas ipsius passionis, bii quod illa sit diffinitio quiddilata'
132쪽
eause possunt deseruire, ut medisum. Ad cuius intellimitiam n tiuidum est qno cum scire fierent per causim cognoscere, rint qua
tu genera causam, per Omnes istas
iritest conelut o demonstrari. ω--duidem, Mignissima est madditas, quae importae causari cibi na lle . Est enim alia brma piatis, quae dicitur fis a physica, ut animi estis a materia . alia sor. ma totius. qirae dimoirmeta 'ut aediuitiisex , quam .iiserat. dimnitio,verbi'gratia, humanitas. Alia veto est causa materialis , ut partes respectu totius, quae,cum sint init Gessum est in est ri tertia est efficiem . Et quarta gratia cuius,idest,finalia. Et cie his omnibus affirmat Aristoteles , quod possunt esse medium in detrumstra rione. Etsi stoempus p tum
generium 263. De causa materiali ponit exemplum in mali ematicis .estia. men facilius hoc. Omne materi lς
in 'ruptibile , omne lignum estniatmque , γε omne lignum est corraeibile. Docauti formali, quae est diriinitio non noni exemplum, nam satis superque coiillat ex dictis: et ea sint esse item adiuvo Aristot exemplum de bello Persis co,quod Atheoiensibus fuit atrocissimum aduersi' Medos cuius causa fuit quod Athenenses in 'iorem seriorum suorum Cretensium, aggressi sent sarcienses, qui erant amici Medorum,sic facit demonitra tionem . Qiicunque prius Medos bello lacessiverint, necesse est via Medi, vicissim bello vexetum Athe nienses mitis Medos bello laeelitu runt emo necesse est Athenienses a Medis bello vexentur . Tandem Eretum deambulare post caenam effouita est ei in uestionis emi , digestio est causa finalis deambulationis, sed digestionis finis adlute est bona valetudo. Tunc fit demonstratio. icunque m DP zrim, ne cibus stomacho sipernato, conse uae valetud nimi uno si labulae post e malat opexam fine cro .m,macho supernatet ergo quicunque deambulat post caenam, com
asi is Xplicuit iam M.Soto emu. H. Aristotcle quiddilaton in non esse leministrabile .
si a ςsse medium ad demonstranda conclusionem, in fine huius libri explicat quomodo ipsa suidditas rei inuesti pari dei et . Et in rimis Oeeeqim im ut in totiua Mςbe constare ex partibus, quae esses:ncialiter prςdicantur, quorum sinsulae possunt esse superi'res ad di sinitum , ullectio tantis'mnium commetion eum pso. vit νω licet ultim differentia conuertatur cum diffinito , quia tamen est dimessimum vitimas differentias singularum speqwrum inue io, ἱμ
.lam solet 'im ges per plures o
133쪽
munes circum scribere. Igitur prae ueri ito quod sit animatum dicatorum ostenta alium conivolita videndi i m cst , an sit animal per sensibile, quod per se convcnit animali,&deinde videndum sit crationale , aut irationalepc hoc quod est ut ratione, vel non uti ratione. Et hoc modo innotescit diffinitio quidditatiua hominis per via diuisionis . Et notat Aristotcles quod modus iste non est demonstra
di, sed inuestigandi diffinitionem, quidditatem rci.
a 66. Sccuudum documentum additum est ad maiorem explicationem,nempe, quod diuisionc pera rum debent fieri per dim rentias proximas oppositas ut numerus 1-uidatur turr parem, imparem. Nam
si fieret diuiso per singulas specii ,
abiret iniicinitum , aut saltem non possemus illa coprehciadere,vtia te in speciebus animalis Tertium documentum est circa ordinem, quo
iubent poni partes in diffinitio tu. Illa enim , que distrahitur, delictDraecedere, qbae contrahit, debet subsequi, ut gentis debct praecederciliti ercntias, inter differentia illa, quae contrahitur. Quartum documentum est, quod in diuisione nihil
omittatur eorum, qui intrant diffiniriCnem. Vbi notandum cst , quod omnes diffcrcntiae si periorum c- .ncrum si maliter , aut virtuaistcrpertinent ad dimnitionem spei ici. ,. Rrbor Porphyriana dictitur est, differentia diuisiva supcrioras generis est constitutiva infers' consequentcr omnespc. ii ii ad constitutioncm poclei in , quod si aliqua omittantur, non indagabitur quidclitas. 267. Altera via indasandi di Ditia iii ', ' ' Τ finitionem modo compositivo hase
latcm an nata, quae et per se ut formae diffinitionem , deben Primu
dicatorum ostentialium conlpositio est diffinitio quiddat tua.
. 61. . Quo supposito duplex est
modiis inquirendi talem dis finitii item quiduitativam , scilicet vi ad uitanis,& via compositionis. Et circa primam viam cst rimum documentum,de quo,ait Mag Soto,quod raro intelligitur, est nihilominus initium inquirend. e diffinitior IS. Cum quis vult inquirero diffiiuti nem alicuius specie , quae dicitur totum ex eo quod componitur ex genere, differcntia , ante omnia dubet statuere in quo sitii aedicam ato. Et hoc faciet diuidendo genus, Hiest,quodcumque praedicame utum a generali ini a proceclando, usque ad indutidua Laipecie, tunc cui H- sciamquE speci ci inuelliganda est diti nitio,idest,proprietatcs, ut Ognolcatur illa spccμs, quae punitur distini cn in quo sit praedicainent C. Post O c gnito per tales diuisiori es, de prophicrates , ciuid nam sit oenus poci ci dis lini cnd , videlicet, ad quod praedicamentia in pertirneat, tunc per ficctus communes illius praedicamenti inuestitandae sunt frDPMaedivrcntiae illius speciei verbi gratia,inuestigar quis intcntii dis finitionem hi minis, porrc dirpta iniim sit ne siit, stantia,an quanti
ias, aut qua ita , id autem cognoscctyer Udes intrinsccos, imprictare praedicam n toruin ,sin rc se,
an nati a S inu ni et quod omo est substantia , cum sit ens per e
deinde inquirendum est sit ne eri
Fus,an spiritus, cognoscetur sic corpus, quia est subicctum trinae di- 'monsionis. Qii habito, inquirendum est, si ne animatum, an inaniis
134쪽
primo e fidreaei si lia, VH similiariis deinde videre an alis
nibus illis , quod si meticis numes , quod conuenit illis viis disii
mitio. Si vem non reducantur, nis
si ad duas; vel plures, non Comprae henduntur si in diffinitione Exempli gratia . Considero num hominem esse ratiorialem, alium, omnes, Se AEdum equit homim ni disti mitem,esse hinnihile,&, ,riter inhaersis,Maerati es non corruehenduntur Dib una, ideo ho-
i stram ista uiti via rum ait ignauerit Aristoteles et propriam, ela Dpondet Tia. Priminest, quod non reprobat vam diti 1sionis, immo ase serit esse utilem, saltem ad imu rendum genus . Secundum est quod diuisio sine compositione: non suffieit sed dum superiora ditriduntur , simul compo ritur inferiora , nam differentia diuisi-
ua stiperioris est in seriori constitutiva. Et hanc sere appellat Aristoteles viam compositionis. Tertum est , ito in diffinitionibus et mce derutum est a notioribus no-Dis, ruta, cx compotitis pediebus ad inplicia , de trivi lora gene-- . Insuper alia, circa nucifigationem inedii in demonsti alio. Ne propter trid, facile constante dictis , .similitor quae in fine omnium docet circa modum cr-gnos elidi prine ipia cor laxa,con stim ex dictis a nobis supra cap.r6. explicantiluis quid sit habitur Primoniin principiorum, qui dicitur intellectus, de quo etiam alia tractabimus in nostris Conferenti; . Et modo concludo hune librima dieens ciam Magistro Soto Inter obscuritatem , prolixitatemque huius operis cum nauigauerim . haud scio unde pliis damni
acciperem cunia tamen Deo diebctur quod cinerierim, ii laus in aeuum sit perpl ma.
135쪽
probabili, propter cuius explicationem octo libros conposuit, quos vocavit libros Topicorum,idest, de iocis. Nam vos, gro ulmi quod latin locus . Explicat autem mentem suam Aristoteles dicens intendere viam, rationem inuenire , qua de omni Propolitarius, mone probabili possimus argumeratione disputare. Et hoc nitidaliud, quam docere ex quibusco Iescat talis ratiocinatio probabilis, aequosdam quasi nidos, ac loca aperire , unde promantur argumenta probabilia Ciundit etiam Aristo. varias utilitates huius tractatus quas referes . . Massius to a. logicqin fine,lib. Vnim, in prsia ne narrat quam Dires antiquos,&ν ues Dociores, qui de hac materia Meuliaria volumina mulgaverunt Aenosti is temporibus Parum, uenihil curant Dinoo , Se quod magis est, D.Thom. cum fere omnia
opera Phylosophi ex postierit, nihil nobis reliquit dictum de libris Topicorum . verum aliqua breuiter imis,quae sui iant Mi inteli endos modos loquendi in hae paἡ te. Et eadem breuitate conabimur aliqua prononere de fallaciis, ut cogit ucatur lyllogismus sophyses 3, 6 sic Iogie quoad eius partes eris aliquantulum explicata.
Explicatur quid Actica , propositis dialectica , quastis dialectica, ct secur
α primis notadum est quod hoc nome Dialectica mileoties sumitur pro eodem quo, logica,& ita solataeeipia sun
mulistis. At, si in rigore accipiatur, Wiuxta sensum Aristatelis, QD. Dioniae, nominatur dialectica haec pax logicae,quae dicitur Topica quia tractae de locis .dia Iectici quia in mili materia probabiliternisputat,aut docet disputare in supposito explicandi sunt omito ter
136쪽
27 I. Ratiocinatio Dialectica sic diffinitur a Magistro Massio ibidem,scct. r.essi liqua ex probabilibus principiis probabilem colligit
conclusionem. Principia autem prin
habilia explicat Aristoteles dicens esse quo videntur omnibus, aut pluribus, aut apicntibus. ex his aut omnibus,aut pluribus, aut alicui ex maxime probatis .Et adducit exempla pro omni parte disiunctionis Ex quo inscrtur quod inter verum, probabile haec est iste: entia quod verum sumitur ex ipsis robus, o Probabile pendet ex hominum Iuciicio,vel existimatione. Qia pro- Pter tiricrduas sententias,potest esse quod altera sit verior, altera sit Probabilior, Mut alibi dixit Ari-Hoteles,multa falsa sunt probabiliora veris. Ex principiis probabilibus deducuntur alia probabilia mediata , nam vi supra dicebamus libro Primo Post. capit. 7. Inter proposi-riones probabiles aliae sunt immediatae, alia mediata Igitur rati cinatio dialectica procedit ex prae missis probabilibus, vel salte ex nast milia probabili, infert conclu-
272. Propositio Dialictica. Est interrogatio probabilis. Et dicitur
interrogatio,quia a disputante cum interrogatione proponitur . Qui enim interrogat dat optinnem respondenti,ut concedat partem,quam maluerit. Dcbet etiam csse interrogatio probabilis, idest, non opugnas opinioni. Et pertincnt ad pro-
postic nem dialeAicam, omnia Uiar adprobabilium militudinem accedunt, disparata corum, quae probabilibus aduersanturi 27M Quaestio dialectica est imterrogatio viri usque partis contradictionis,nam proporum disputayda in utramquE partem. Et differt quaestio a propositione in eo quod ista unam solam partem interrogat, illa vero de traque parte actu in uirit, verbi gratia, an voluptas sitonum , vel non Ex omni autem propositione et u stio mutato modo interrogandi. Diuiditur quaesti a ratione finis, in illam , quae est propter solam cognitionem in dicitur quaestio cognitionis , quales sunt omnesqiuestiones speculativae, in illam,quae est propre operationem, dicitur quaestio actionis, huiusnodi sim omnes quaestiones morales, illam quae astcri adrumentum utrique tales sunt quaestiones logicae, quς aliis scieritiis deseruiunt inuisus diuiditur qu stio ex parte materiae in qu f iznemgcneris: si Enitionis, proprii,&.ccidentis Ad quaelii inem gener Isreducitur quaestio disterentiae, peciei, Mea,quariritur, an aliqua sint eiusdem generis, vel diuerti . Ad quaestionari dissinitionis reuocantur illae, in quibus inquiritur an aliqua sint eadem,uci diuersa. Ad quaestionem accidentis reducitur illa qua interrogatur comparatio II qua,Verbi gratia, an honestum stir ferendum utili , de quibus omnibus t th tractat Mag. Massius ubi supra.
137쪽
causatur firmitas alleuthenti. at gumenta ipsa sumuntur. Et quidem, ut ecflatur Mag. Massius, tot loci simine ab Arctotele editi, ut vix, aut ne vix quidem it,qui illos mente eompleat ullo modo valeat, sane enim 339. Nos autem principalio
res ad breuem numeriun reducemus
in prisciit , de quibus pauca dicemus,quia alia diga sine n istis sumulis. Et quia inter iocos dialecticos alia sunt intemi, Se extemio a Dialecticiis Min cus est sedes , seu alit,in sequenti capite dicemus dς index argumenti. Id enim vitae r iste hoc in alioue extentis.
rnitur medium,seu quod nobis indi. eat medium argumenti, dicituri cus. Est. enim domicilium, seu receis piaculum,uel tesaurus,ubi continentur argumenta. Secundo sedi finitur. Locus est elementim enthum malis: Hest,principium, unde Ω-mis vim enthymema prima difficiistio est Ciceromuo secunda Arisbis, si Nihilominus D. Thomas
opust. 3I.de fallaciis sic diffinit lo--m dialecticum Est habitudo ins rentis ad illatam,verbi gratia, ex habi lime speeie ad genus sumitur haec maxima De ouocunque praedi catur species, prςd catur genus. Ad cuius intelligentiam nota quod duplex est talis habitudo inferentis ad illatam: prima est ex qua resul, eae aliqua propositio vera , Qtalis habitudo dicitur locus dialecticus, ut in exemplo apposito.Secunda habitudo est ex oua desumitur aliqua
a ropositio salsi, sed apparens vera, destum habitudo dicitur locus sophisticusim fallaciain io poste dis
1 6. Loci dialectici distinguun- mariscundum diuersis habitudines, ex quibus diuersaepropc sitiones ve- ς--tur,4 exuuibus
illimus locus Dialeme est habitudo diffinitio nis ad definitum, ex qua desumuntur duae maxime proposi xiones, altera ad confici trium MN
et id nenim i competie diffini
tio , competit quoque dissiturum. Ex qua propositione conficitur syllogismus diale ticus verbi Matia , omnis homo est anu irationale, sed Petrus est nonia rationales ergo Petrus est ho--.Altera Maxima propositio desiimitur ad refutandum cilicet Cui non competitssistitutio, non compiniit dissinitum,ex qua plures6Ilogisemidialectici conficiuntur Et ad . hunc locum reducitur habitudo disefiniti ad diffnitionem, ex qua etiaam possinit suci aliis duae seniles: propositiones. Prima dei in uicitur dimitum, dictisma tur Disiligo b Corale
138쪽
iue in finitioiseeunta, equoc-que negatur dissinitum, satur di DNnitio. Quid autem sit dimnitio, quotuplex, di quomodo in illa fiant argumenta dictum est a nobis in sinitimilion stipe nota ad istum to cum reduei locum a differentia
nam eo modo quo comparatur dise itio ad diffinitum, d e contra scoparatur e diffcrentia costitutiva ad speciem,quam constituit, At contra, cideo ex tali habitudine possut dechicidia alie maxim prΟ-Positiones ad confirmandum, o re simultam. a secundiu locus est a n mine, seu ab Etymologia nominis, iste reducitur ad primum, nam
Dndatur in diffinitione , quid non inis . sumiturque laeus iste mes habitudine nominis ad rem innis
sica tam . Exinita deducuntur duae maximae propolitiones, altera est Mod conuenit nomini debet co
vitiise significato illius, e eo virere est quod repugnat unici de-het, Walteri repognare . Expri mari C fotmatii ratio dialestica
Phylosephia est amor, seu studium frentie ergo Phylosoplius debet
esse cultor, amator Sapientiae Ex secunda sic arguitur Phylos phus est verus amator sapientiae ted amator sapientiae non debet cDie auarus ergo , c. Et ad istum Deum reducitur alius se dicitura coniugatis , dicuriturque coniungata, uia omnia sunt sub eodem genere ciniserationis , eo quod unum iniurio derivatur , verbigraria, iustus, iuste, iustitia , de potest sic argui iustitia est in rebus ιaudesdignis, 'o id, quod iuste factum est, laudandum est, Ἀγω iustus laudandus. Moisin deducta est, uri, commitoni ex colla iungatis, conuenit alteri, quod
repugnat ni , repi gruit alteri Tertius locus est a genere, & est habitudo generis ad sua species ex qu desumuntur ximae propinsitiones sequentes, Prima , quod
conueni uniuersaliter generi conuenit uniuersaliter speciebus,&cui conuenit genus , debet aliquas uem species conuenire . Secun da tibi ita genere, aufert occim,.quod uniuersaliter repugnat ge nersi repugnat speciebus . Et ad istum locum reducitur locus ab 'Gcie , sed quia in summuli ima. p.I6.n.229. diximus de modo a guendi a superiori ad inferius, . contra , ideo sumiane di
279. Qitarius locus est a partibus ad totum,. contra mypropter ex habitudine partium ad
totum, totius ad partes, deducuntur illi maximae propositiones. Prima ,sublatis parti,is, vel aliqua necessaria, aurei tur totum secumda,quaecunque repugnant partibus simul simplis , repugnant toti
turmines partes; nam potest manere sandamentum des in do
28 o. Q sntus est a causis , ad- quem reducitur Iocus ab flectibus, de iiii multiplex est causa est multiplex habitudo ad effectum , de consequenter resultant muli Maximae propositiones, sim
stilae pro mulis generibus cair .
rum. Pio usa semiali sint duae, Prima , sublata se a tollitur res, cuius est forma rac posita forma ponitur id,cuius est forma . Secunda, cui conuenit se a , conuenie
139쪽
sequitur ad rh ain. Et cum proportione resultant aliae maximae ex
nabitudine effectus formalis ad se mam. Pro causa materiali stat litur seqncns maxima propositio sequinta ex habitudine illius ad effectum, nimirum , Posita matella potest poni effectus , ea sublata, non potest poni. Pro causa finali, talis maxima propositio assignatur. Qualis est finis, talia sunt quae referumtur ad finem. Valetque iste locus, causa finaIi potistimum in rebus moralibit ad persiiadendum bonum .dissuadendum malum. Pro causa efficicuti, cum sit multiplex, stilicet libera,& necessar a princi palis instrumentalis , deducuntur quam plures Maximae, nasomitto videndas in Mag. Massio ubi supra sect. I. cap. 9.- ad istum locum reducitur , qui dicitur ab antecedentibus, consequentibus.
citur omnino extrinsecuad subiectum , vel ad praedicatum quaestionis vel ad utrumciud. Et primus citra Contrariis, vel oppositiscEchoriam sunt quinque species , a disparatis,a relati, , ab aduersis , a
priuantibus,& eontradicentibus. Pro disparatis desumitur talis maxima, Disparata noto fidem mi
conuenire: Et pro relatis haec ReIata simul ponuntur, simul tollui tur: pro aduertis sit. Contraria sube cm genere continentur. Pro pri Mantibus. Cui conuenit unum priua riuum,non potest alterum conu ni re. Pro contradicentibus deseruiunt
plures aliae viaximae propositiones iam positae de contradictora; smuIta diximus in summulis.
cus est a comparatis, habet quin
que species,nempe Simili, a dissimili, maiora, minori, pari , scuaequivali. Pro simili est maxima, quod verum est in uno similium,aut multis, probabile est in aliis similibus csse verum. In quo fundatur a lius modus arguendi , qui dicitur Collatio, etiam induato,&cx plum Ilcm ex hoc loco desumun
tur argumenta facta a proportion
quia proportio est similitudo rati num. Pro disSimili sit maxima,quod verum est in uno dissimilium,probabile est in alio esse falsu iri, quod in uno est falsum probabile est in alio e sic verum. Pro aliis locis,nenipe a maiori, i minori,ab inuali nota quod
maioritas, ct minoritas desumitur ex probabilitate maiori,uci minori. A maiori sit initur argumcntum ad Confirmandum, verbi gratia, Gadi-
quis potest ferre pondus ccci librarum,ergo, quinque. Ite si quis potest totam re publicam guber nare ergo,& sitam familiam . A minori simitur argumentum adiclallendii, verbi gratia, no potest ferre pondus
quintae librarum , ergo nece n- tum: li iustus uix saluabitur ergo nec peccator pari,seu aequali duci
quia quod probabile est in uno aritialium , probabile est in alio, verbi gratia,si patria nominu colore det Disitire b Corale
140쪽
bonus, 'ain Parentes,emo oui ita hostibus prodit aeque punimula est.
ad ui occidit Parentes. 18 3. Tertius, fle ultimus Iocus extraneus accipitur a testimoniis ,
usi sit duplex testimonium, di id
diuinum, aliud humanum,erit duplex locus, alius a testimonio diui-ικγ,quod apud fideles est illud qliodab ecclesia proponitur, & conferton modo certitudis. Mansd- sibilitatem Mod veteres autem smillas erant varia genera testimoniorum diuinorum, quae a nobis,ut omnino falsa, superiticiosa rei hesunturi Alius lam est a testim nio humano, quod praecipit habre nitatem ex authoritate dicen. tis . Authoritas autem constat exivitis, nempe ex aetate, ex in genio, ex opibuli ex artet, ex inia etiam ex opinione virtutis. De quibus omnibus non est praesetitis instituti agere. Haec igitur de locis dialecticis sufficiant victa
. Illogismus ophi-Ilicuius quis eius
-- lii, ta est I. Ex quo liqua in praesenti deducemus.Proin
demonstrati Miale mea, tentasiana,& sophistica De duabus primis iam dictum est . Tentativa autem est illa,qitae ordinatur adi experimetum sumendum de aliquo per ea ouae vide re respondenti sophis uisa autem est tendens ad gloria, ut sapies esse videatur,unde dicitiae sophistica,quasi apparens sapientia.
Igitur sylviismus ophisticiis est ibie,qui procedit ex his, M videssetur esse vera,sue probabilia, non sunt. Qitapropter Ephista i assumit propositiones simpliciter falsas,que 'identur verita vel arguit in virtute inarum,ui Maeinbona, 'nien ratio Petrus est nio, ei. P est animal, nam procedit iis uirtute illius propositionis , de quocunque Praedicatur species,praedicatur inmiti Sophista autemse arguit. --tius est animal,ergo est homo, procedit in uirtute hili ut falset propost' tionis, de quocunq; praedicaturavnus, Praedicatur species. Σὶς Cum autem sophistylinis dat ad gloriam,ut adfinem uolens sapiens uideri, talem finem assequi studet per hoc quod habeat apparentem ui riam de aduersario, eum
quo disputatin hoe eo multur cum ipssima aliquod inconuenies
ducit; ideoque trus disputationis sophisticae est aliquod incor eniens ad quod nititur siphila dueere , ndentem is hoc dicitur sius tmerus.Vnde,ait D.Thom oportet tractare de duobus,&primo in hoc capite de huiusmodi metis, secun
o in sequenti eapite . de modis arguarentandi, quibus sophistae nitunturia metas, me reis en
186. Quinque sunt metaeae redargutio,ialium,inohinabile, λυρ-