장음표시 사용
101쪽
LIBRI II. TRAc T. II. 9sdiui Coelestini fugantem nubes: nam hoc minus est Philosophicum, quam pium:nisi casu contigisse id affirmaret: sed hoc non dicit. Sic & demortuorum resurrectione, & transimulatione uera hominum in sues, quam ille concedit: haec enim proxima argumenta sunt insaniae.Contra dicit etiam sibi manifeste in multis, ut de resurrectione mortuorum, quam modo admittit, ut naturaliter possibilem, modo negat. Sic etiam
de uocibus in aere, & de puero nuper nato, apud Philosophos magna est quaestio, an dearticulare possint uerba. Ad hoc impulsus, ut reor,potius odio quorundam hypocritarum est, iniuste illum persequentium,quam iudicio aliquo:tota tamen libri series docta est,& subtilis.Opere pretium igitur erit quae falsa sunt prius eX eius dictis refellere, post ponere nostram opinionem.
Quartum igitur suppositum etsi uerum si ut declaraui in libro de
Animi immortalitate, non tamen apud Pomponatium, quia nullo modo est uere immortalis: ideo quamuis suppositum sit uerum, non tamen
conuenit illi: sed hoc suppositum adhuc est postmodum falsum quὁd medium ideo debeat habere proprietates multas,quia eXtremorUm particeps:nam sic sequeretur,quod cortex citri gratia exempli esset stupefaciens & adurens: est enim medium inter lacrymam papaueris, S euphorbii.Et si dicas,quod hoc non tenet,quia haec consequuntur eMessum S non qualitates,eodem modo dico, quod proprietates insequuntur sormam miXti certam,& non mediocritatem. Et quod sit uerum,eX tot lapidibus nullus trahit aliquid, praeter magnetem: nec eX tot generibus piscium, quicquam praeter remoram sistit naues. ideo hoc potius concludit oppositum. nam si medii natura est contraria naturae eXtremorum, igitur ab illorum uiribus remouetur. inantum ad seXtum suppositum animaduertendum est, quod pura imaginatio non immutat corpus, nasi in uenere S erectione uirgae.aut cum iungitur uoluptati,spei,tristitiae,timori ingenti,ac fidei:tunc enim spiritus cordis agitantur,& sit permuta-t1o magna in humano corpore: adeo ut aliqui mortui sint, quemadmodum Galenus in libro ad Opigenem de nimio gaudio recitat. Ergo omnes operationes corporis fiunt a spiritibus: hi partim parent uoluntati, ut in motibus uoluntariis: partim uero imaginationi,ut in mentulae erectione. Vnde fit,ut illa permutatio uera sit, sed cum fide,uel timore,aut spe.Sunt autem fides,timor,& spes,rationis & eXistimantis uirtutis qualitates & affectus,non autem imaginationis.Quare rem hanc oportet distinguere,non autem in dictis Philosophi & Avicennae decipi. Hoc enim ostendit experientia: si quis enim imaginetur se fanum, aut filium mortuum,nec sanatur,nec contabescit. Sed si existimet se sanum,multum iuuatur,& maXime in uulneribus letalibus & febre pestifera:sola enim spes plurimum
102쪽
9 6 HIER. CARDANI CONTRADI C. ME DI c.
plurimum prodest,quanto magis securitas:& sic eNistimare mortuum filium , adeo facit hominem contabescere, ut quandoq; eX hoc moriatur. Cum igitur quo ad hoc nihil referat, effectus ne successerit,uel non: luccedente autem essecta multi exanimantur, aut fanantur: igitur ex sola firma fide uel magna spe,hoc accidere potest. Clim uero refert haec in tres causias,praetermissa ratione influxus coeli, & post addit eam,manifeste sibi contradicit. Primus autem modus non est meo iudicio uerus:nam qui agunt talia,sunt penitus ignari literarum.Sed eruditi magis sciunt,& plures cognoscunt rerum proprietates quam ignari igitur hoc non fit a proprietatibus rerum. Conciliator etiam & Aesculanus aliquid horum memoriae prodidissent: uel saltem studio gloriae. celebratur enim Gentius ReX ob Gentianam, Euphorbus propter Euphorbium, Artemisia regina ob herbam Artemisiam inuentam. Iuba quod multa de his prodiderit, ac Democritus quanquam etiam falsa in tanto etiam tempore multa eiuscemodi detecta forent, sicut multae proprietates medicamentorum Galeno patuerunt,ut superius in primo tractatu docuimuS,quorum neutrum euenit. Sed quod magis refert,oporteret ut uel uideremus haec simplicia,uel aegri sentirent, uel ipsi praecantatores callerent artem et1am deceptoriam qua circulatores utuntur. Cum igitur hic agamuS per coimiecturas,& non per demonstrationem:sequitur, ut non sit credendum tales uiros aliquid occulere. lud accedit,qubd hoc non est omnino iluere dissicultatem quaestionis propositae, sed detegere errorem. ideo non fatisfacit haec responsio. Et quamuis nos quasi similem huic daturi sinatis,non tamen illa mer1to his rationibus erit obnoXia, clim sit generalior, & non indigeat arte praestigiatrice. Circa secundum,aliud est de moribus, aliud de proprietate naturae:est enim longinqua similitudo, quae etiam apud oratores ipsOS culpa non
caret,nec dat nobis modum al1quem, quomodo haec fieri possint: ideo cicsi ueritatem contineat, sic tamen descripta caret rat1One. & ratio est a ducta,ut diXi,non est multum efficax. In tertio etiam modo sunt multae dubitationes 'nam dictum Hippocratis a Galeno in fidem non Iecucitur,
uel imaginationem, sed obedientiam aegri ad medicum. In eXemplo despeculo secundum autores est multa fides,sed secundum ueritatem fit potius,ut eNist1mo,ab anhelitu mulieris,& non ab oculis.& eXperimentum est, quod non fit muliere se a longe comente. Et etiam In ma PerI pateticorum hoc Pomponatius dicere non potest cum sensus percipiant intus
' β' '''m' --mittendo, & praecipue oculus. Nec credo in niςmin 'ς SVH Π φῖ esse Pomponatii ut per falsa supposita nobis reddat rationem: sed potius i*ηβhiij - sct ire ait res ouam ad antiquorum famos as Opiniones. SI enΙm QNΡςrι mentum de speculo esset uerum,qubd inficeretur ab oculis mulieris,non
103쪽
LiBRI II. TRACT I bab anhelitu, tunc magna pars huius dissicultatis posset per hoc fundamentum declarari.Ιdem dico de oculis Basilisci,irati leprosi non enim uita deo quod possint rem immutare sed solum speciem producere, ut Omnia alia Pae uideri apta sunt. In quarto modo tollitur omnis materiae necessitas,& ideo hoc nullo modo est Peripateticum:etenim possent omnia sic eX omnibus generari & fieri. quod autem possint uates & crabrones a
coelo, hoc est secundum Averroim& Aristotelem. Sed quod bos possit
loqui,& infans semestris,aut nuper natus: aut ex aere audiri vox dearticulata, istud omnino est alienum a uia illorum. Cum uero dicit, quod maior est Deo cura horum, scilicet meliorum aut praestantiorum, quam deteriorum ruerum est, iuxta nostra principia : uerum apud illum non potest hoc defendi: cum ponat Deum non cognoscere singularia: dc ob hoc Averrois& Aristoteles hoc dicere non sunt ausi: quamuis de Aristotele sit dubitatio non leuis, an esistimauerit Deum singularia cognoscere: hoc tamen nos declarauimus in libris de Arcanis aeternitatis: in libro Indefinitorum quaesitorum. At Pomponatius hic, & in libro secundo de Fato aduersus semovet quaestionem,quam soluere nititur, sed non soluit iuxta principia sua.Sed quia,ut dixi, in conclusione sumus concordes, ideo non redarguam illum hic: cum sola indigeamus conclusione, non autem rationibus quibus eam nititur ostendere. De transitu autem uirtutis, quia de CHRIsaeo innuit, hoc non est ad propositum : nam
sublato magnete uirtus annulorum perit: item propinquiores magneti evicacius trahunt remotis: at CHR1s To extincto,discipuli floruerunt miraculis, qui antea dum uiueret non ediderant miracula. item Paulus C ΗΗIS TVΜ nunquam uiderat, nec tame ullus euidentiora edidit miracula,praeter Petrum eXCHRIs T 1 discipulis, de quo etiam est dubitatio. Paulus etiam eremita primus,& Antonius & Hilarion, beato testante Hieronymo, maiora ediderunt miracula aliquibus CHRIS TIdiscipulis:igitur cum essent inconneXi primo principio nam Paulus eremita & Antonius ex seipsis profecerunt) patet omnia illa sua commenta esse meras nugas. Quod si neget haec uera esse: ad quid confiteri historiam simul ac negare Θ Audeam uero illud dicere, nihil defuisse testi ipsi Beato Hieronymo, quin etiam maiora illi credamus, si Philosophus naturalis quicquam eX his uelit admittere. Ad id de animi immortalitate,
quanquam argumetum situm soluant Theologi,ego tamen teneo eam in uia philosophorti, absq; nova creatione, ut in libello de Animi immortalitate , quem edidi,fatas apparet: vel igitur immortalitatem animi iuXta fidem conatur euertere,& hoc est impium: uel iuxta philosophos, & sic debuit oppugnare uerisimiliorem sententia,quae est nostramUXime cum
hoc ipse testetur in tribus locis,ut iam docuimus: imo passim dicat,uoletin tueri
104쪽
tueri animi immortalitatem nullum aliud esse refugium a παλιν Adae. Quod uero subsequitur de signis,& notis, & uocibus, totum est propha num & contrarium philosophorum principiis,& etiam absurdum. Quid
enim,aut quomodo admissis etia uniuersis sitis figmetis, cruX liberat Peatrum a febre,Ioannem nonξDices,ob fidem.Igitur iam no hic indigemus
coelo nam uel cruX mutat coelum,uel mutat per proprietate recepta, uel
propter fidem. Primum nec ipse concedit,ut coeli relinquant suum institutum dc ordinem,ssi permutentur a signo crucis: uel propter proprietatem,& sic in omnibus, uel saltem in pluribus ageret: vel propter imagInationem,ac fidem: Sc sic ut dixi, non indigemus coelesti imprestione.Si autem hoc solum affuisset miraculum Petro, certe posset dubitari. Nos autem concedimus,quia bonum Sc malum habet medium, ut in decimo habetur primae philosophiae, quodq; uarietas Sc pulchritudo eX horum miXtione fiunt in mundomon tame haec apud Deum mala esse possunt, nam ille no uult malu.De resurrectione, Sc trasmutatione in lupos iuXta
philosophi opinione,nihil aliud habeo,quam ut ridea:ideo dico,quod ubi
admittantur,sunt eXquisitissima miracula:nam a priuatione ad habitum naturaliter impossibilis est regressus. Ad rationem ex experimento Albe rti sumpta dico,quod nihil concludit: nam ut uisum est,aues iam mortuae a lapide non animato, id est concreto, specie non differunt, quia uterq; anima caret:ac eX homine si fiat lupus, iam uterq; habet formam propriam ab altero specie distinctam. ideo eX quocunq; corpore potest
fieri lapis concretus, non autem adamas aut magneS: Nec CX mUsica apIs,
nedum ex homine lupus: cum in hac transmutatione quasi Theologi qui
omnipotentiam Deo tribuunt,dubitent. Εκ hoc autem patet,quatum uno recto principio facilitatis ac luminis posito accedat: ac contra eX Ialso infinita inconuenientia.Vnde sit metalla uiuunt,trasmutari nequeunt, dc labos cum impeia chymicis perit.Si non uiuunt,nultu est amouenies. Caeterum ad ea quae subiicit, difficultates eaedem contingunt, quae In principiis,ac suppositis:propterea no me amplius eXtenda COUtra CIUSM1cta,nam reliqua probamus: conabamur uerbsoluere iuxta nostra principia ac Aristotelis. Tria tame maxima hic affersit difficultate. Primu est, is quod ut habetur in secudo posteriorit,quaestio Quid est, Sc Propter quid est,praesupponunt quaestionem Si est:quae clim lateat in pleras', ob dolos,
ideo incertu est, quodnam his eXperimetis sit uerum, quid ue falsum. Omnis aute nostra scietia ex sensibus ortu habet, ac ex his, quae per illos percipimus. Secundum est,qubd paucissima habemus e erimenta,in quibus tanqua in fundametis firmemus ea quae supponimus. Tertium
est,quod nec Aristoteles,nec alius eius philosopli' sectator,aliquid nobis de his tradidit:quod no solu arguit rei obscuritate,sed etia facillana scietis
105쪽
procedunt monumentis claroru uirorum simul collatis: atq; per ea coseruata & aucta perpetua incrementa suscipiunt.Auget etia hunc laborem,
quod quae habetur inuice dissident adeo eXperiincta,ut nihil cosorme ex illis elicere possis rationi: & uidentur horum principia plurima omnino esse, ut sanationis,sistendae nauis ferrum ad Boream dirigendi. Quinimo quadam ex parte peripateticis principiis contraria: nam si quod agit, a
proportione uincente operatur, quomodo tam paruus pisciculus tantam
molem potest retinere Et si omnis actio est cum contactu, quid contangit ferrum,ut ad Boreae punctum,qui tam longe abest, dirigi debeat 3 Sic& sanatio ipsa per contraria solet fieri, hic autem nihil est contrarium in
praecantatione.Galeno attribuerunt adeo impudenter de praecantatione
absurdum libellum,ut nihil de eo dicendum sit. Pomponatius tamen tria cap. imaginatur,cur Aristoteles non scripsinit de his quicqua: uel quod mo te praeuentus sit,uiXit tamen satis diu: uel quod interciderint libri,adducitq; Albertum, quod librum Aristoteles scripserit ad Alexandrum de morte animae: fatis constat periisse libellum de Anima ad Eudemum,cu ius,ut diximus,alibi meminit Plutarchus: uel quod noluit scribere ob ti morem : cum enim Plato obscure,& per aenigmata scribens,in honore sit habitus,ipse uero Athenis pulsus in Euboeae insule Chalcidem cocesserit, ubi eXul mortuus sit, timore non ausum scribere quae senserit: scripssse tamen aliqua sparsim de his. Verum cum ad sexagesimum terti una peruenerit annum,ausuri; sit,ut alias dixi, damnare palam leges, nec breuitate uitae,nec metu impeditum esse satis constat. Verum uel non scripsit, quod satis non haberet ob inconstantiam fidei rerum, ac paucitatem eX-
perimentorum,quod scriberetcum ratione: tum etiam ob obscuritatem:
uet,ut dictum est, quod scripserit quidem, uelut in libris duobus inspectorum problematum, uel in quatuordecim libris expositorum generatim,uel in tribus de natura,vel in libro de idea, uel in physico alio ue erihorum genere,sed tamen interciderint.
Praeter igitur tria prima Pomponatii supposita,ae quintum illius, hec
adiicimus quae inferius addam. accepimus nempe eX Pomponatio primum quod dantur praeter manifestas qualitatum operationes,que in tria reductitur genera, tria alia occultarum:harum quidem ut a similitudine, harii ut a proprietate satis manifesta, haru aute ut occulta omnino.va- quam duo prima Galenus ad idem genus referat. Secundum est, has proprietates no unius esse naturae,sed ualde etiam dissimiles inter se. Tertiit, quod homine dissimulate naturalem causam atq; occultate,proni OmneS
sunt,maxime philosophiae ignari, in praeeantatione essectii reserre. Cum enim natura ferme nobissi ingenitu,nihil esse absq; causa naturali sublata,sola supernaturalis relingtur. Quartu,quod anima hominis est omnia
106쪽
HIER. CARDANI cONTRADI C. ME DI c. ut dictum est secundum formam spiritualem,sensibilia per sensum, intellioeibilia per intellectum. Quintum,quod affectus animi qui sanguinem
immutant,ut fides,timor,audacia,iracundia,dolor:permutat etiam spiriatus,& calefaciunt aut inse igidant corpus manifeste:sicut dixi de illo Sannuto,qui canus in una nocte euasit:& inseri Gallo,cum nuntiatum esset quod damnatus esset capite, dc quod post modum dilacerandus esset, inuasit eum febris protinus.Et hoc est clarum in his,quae cum tristibus, aut
laetis coniunguntur:at uero in fide alterius re1 quomodo hoc eritξdicimus
quod in metu & tristitia retrahitur calor,in laetitia S ira diffunditur igitur fide fixa existente nec assistente obiecto tristi uel laeto quiescit: Sc fit
tertia dispositio immutans corpus sub alio genere, quam faciat timor aut ira,non tamen minus quam aliquod illorum. Sextum, quod coelum est causa omnium,uel eius intellige ia. Septimum, quod homo est animal ciuile dc gregale,sic ut in caeteris animalibus rationis expertibus duX natura quaedam sit.& quod uelut in uno corpore manus S pedes sunt propter uentrem, ille propter iecur, illud cordis causa ,hoc propter animam: sic etiam in mundo omnia generabilia dc corruptibilia sunt propter hominem: hominum autem pars deterior ob meliorem. Octauum, quod omne agens naturale agendo diuersas semper actiones producit in diuersis obiectis:uelut si cera Sc lutum Sc lignsi approXimetur igni, cera lique- siet,lutu cogetur,& lignum calescet ac flectetur. Et istae operationes habent quanda similitudine ex parte agentis: ita quod quis uidens a longe liquescentem sponte ceram,poterit diiudicare ignem adesse: dc quod lutum durescet, Sc lignum curuabitur.Clim igitur coelum sit agens naturale,& multa habeat proxima,multos simul agit effectus necessario, quorualter alterius est signu certu,quauis multi no animaduertant,& pauci co- noscat.Nonum,quod magnorii euenturi ualidae necessario sunt causa quoru causae uice uersa potetes sunt,effectus etia sunt admirabales:na parest in omnibus,causas effectibus correspondere. Reges agitur ac sapientes fiunt a causis potentibus,quia plurim si possunt cosensit,uel scietia rerum. Improbi aute,uel probi, n5 tales e sile queunt ut prosint, uel plurimu noceant,nisi propter adiuncta potentia,ideo taliu ut potentes sunt, necesiario ualidae cauta sunt.Decimsi,qubd ut diuersae orbis coelestis partes diuersias uires habet,cum materiaq; producut pisces,herbas,lapides, habetia diuersas proprietates:ssic anima nostra immortalis eXistes, ac coelestis or1o in is, alia alterius partis coeli uicem gerit, ac uirtutem assequatur. Et sicut solis rad1us infinitas c5tinet uires,quas pro regionum S temporum uarietate imprimit: sic anima humana tanquam unum totu mamortale, infinitas uires in se retine quas n5 secus ac sol comunicare no potest sine corpore.cunq; Omnes uarietates animet uegetatricis in platis ostendantur
107쪽
per tot genera, & in animalibus animae sensititiae, oportet non pauciores esse in intellecti ua: quae cum non habeat nisi humanum genus, Oportet in hominibus solis animae ratione intellectitiae, tum quod coelestis sit, tum quod genus quoddam absolutum, tot ierme inueniri disserentias, quot in omnibus animalibus,plantis,atq; lapidibus. Undecimum,quod homo habet uim sentiendi ac uiuendi,complectiturq; Omnia genera animarum, ut in secundo de Anima,& secundo de Animalium generatione tex,c.3t. habetur: quare par est, ut nihil quod illis ut perfectio potest competere 'P'i ei repugnet. Supponimus etiam,quod omnis cura suo contrario preficiatur , ut Galenus & Hippocrates testantur: sic etiam timentibus spes est Atti, medi medela absolutissima.
Illud etiam praemittimus,quod quanqua hae operationes ab Occulta ac ν inuo
coelesti ut prodeant,attamen non secu ac lumen terminum habent,quia t. . Operatio ea est cum corporeo instrumento: si enim coeli ipsi terminum ς iis inpinhabent in sua uelocitate,sic & reliqua habere necesse est: nec enim quantumcunq; modicus magnes,serrum ad Boream dirigere potest,sed tantus tantum:uidemus & eam uim sensim evanescere per tempus seu quia paulatim decrescat,seu quia instrumentum continue sortiatur inepti us,postmodum tota simul discedat. Satis constat lapidem Herculeum,qu1 anno praeterito clauum dirigere poterat,nunc uiX magnam acum poste uertere. Quo sit,ut praecantationes ipst non secus ac medicamenta alia efficiant in eodem genere, alia eff1cere nequeant. unde S ipsi praecantatores dum falluntur in aliquibus admirantur: quia principium earum Deum esse putant:quod si esset, merito equidem causiam haberent admirationis non succedente effectui: at tunc non posset non succedere. Nunc frequenterno succedit,quia alia causa est. Est & Quartumdecimu suppositum,quod
nutrimetum immutat hominem iuxta Galeni sententiam alias declaratam ex secunda Aphorismoru:inquit enim,Nuttacdi causa que assumun- Aphor. 6.tur,etsi a natura ipsa,ac corpore euincantur, ac conficiantur,ipsum tamen
corpus quoquomodo immutant.Ηis uisis quq apparent,in sex genera distinguere oportet.Primu est,quod per amuleta fit,h c Galenus agnouit, ut diXimus,concessitq;: reducuntur autem ad genus medicamentorum. Secundum est, quod ad sanitates pertinet, in his quae maXime imagina- trasti.con.it. tioni subiiciuntur: ut in ligatis a Venerea re,in dolore dentium,in fluxa languinis ex uulnere. Igitur cum multi ob timorem se praecantatos existimantes uenere uti nequeant, superueniente spe liberantur: unde quidam cum non posset uenere cum UXore uti, supposito lecto gladio, cum quo homo occisus fuerat, praecantatione liberatum se existimauit,succedente effectu. Alius uero clim ei chirographum telonei, quo significabatur persolutam esse pecuniam Publicano per iocum pro amuleto datumn 3 estet,
108쪽
IO 2 HIER. CARDAN I CONTRADI G MED IC. esset,non minus quam alter ille est liberatus. Est enim manifestum hanc
curam esse per contrariti: nam firma spes haesitationi & desiperationi contraria est. In sanguinis uero fluXu eX uulnere, uel hemorrofagia narium,
spes ut diximus,aut fides,firmant motum sanguinis,atq; sic sistitur.De iis dolor plerunq; a mala fit qualitate, haec aufertur uel multo affluente spiritu uel obstupestente dente. EX imaginatione patientis uel fide locus
destituitur. Forsan ferro inest uis dentem stupefacienda, nam anteriores dentes raro dolent,quoniam ferro quandoq; eos tangimuS.Sed siue hoc,liue illud,satis constat,desieri dentem a spiritibus,Ob hoc Illum tangunt,atque sic fanatur.Potest & in precantate uis aliqua esse a proprietate.Ergo omnia hec in confidentiam,& bonam spem Galenus reseret:quare In una sex rerum non naturalium continebitur huiuscemodi genus cause Lanati-y' ucide quo agit in tertio A rtis medicinalis.De sagitta autem inhvi multa sinat in cause: per imaginationem enim separamur carniS parteS, adeo ut quod maximo niXu trahi no potest illis constricti'eis paululum dilatatis sponte excidit:modica enim differetia in singulis partibus circumiacentibus,maximum parit effectum: quod quilibet potest eXperiri continendo ferrum manu,quod nulla ui a puero decennὶ poterit eXtorqueri,11 uel l Xaueris manum quantu est acus magnitudo honte serme dilabeturinu re maXima eX parte naturalis lim est res, quae tamen eX laborantis Ima-Winatione pendetrande bene dicunt,quod si contortum sit serrum prWatatio non ualet eXimere. Potest & aliquid manus agilitas ut videmus in his, qui magnos funes manibuS disrumpunt. Haec igitur stequentissima sunt,ctim causam habeant generalemmec aliud est in precantatore,nisi audacia & astilitas. Quae igitur ad medelam pertinent ad genus sirium reducuntur,artis diuisionem non perturbando. Quae autem ad divinationem, ad Poetas,ad aliarum linguarum attinet peritiam, cum homo sit reliquis animalibus omnibus perfectior, necesse est aliquam etiam illum habere Persectiorem proprietatem, quae alia esse non potest, quam quae ad Hac
mitorum notitiam attinet:multas uero praeter haS similes caeteris animatibus. Sed dices,quona pacto igitur equit , ut bo nihil tale habent quale
remora despectus pisci neq; nobiliuStatq; etiam cur cum tot remorae sint in mari, eX genere enim Echinorum sunt,tam multae naues quotidie in ria siuicent, tam paucae naues praeter Caussem manifestam sistuntur, ut uiX duabus aut tribus hoc contigisse legatur Respondemus,uel non esse uerum id eYperimentum: uel si est,mult* esse echinos,paucas remoras: ut multi sunt lupi,pauci lyncei,quamuis lynceus quidam sit lupus: aut raro possie haerere,clim nauis uelociter impet latur: uel quod frequentius accidit quamuis non animaduertentibus aut ut rem not1sisImam iam ducen-
tib In boue autem aut equo,non estPersectio eminens,uelut in homine
109쪽
LIBRI II. TRAc T. II. Io 3 respectus echini illius,sed maior. Homo igitur omnem habet in se persectionem in potentia: sed unus homo non omnes habere potest, sicut nec una coeli pars omnes uires,sed aliae alias. In anima igitur alicuius futuro-
cima Problematum de Infantibus, quod naturaliter hoc contingere potest quia cu natura sua loqui homo natus sit,potest auditis uerbis illa sor- mare, dc sic loquitur: post autem, reuertitur ad loquendi impotentiam, donec ad aetatem perfectam peruenerit. Sed de boue hoc dici,nec esse potest sicque tertio generi fatisfactum est. In equorum autem praecantationibus causa est,quod illis dolentibus copiosiam superfundunt aquam repente,unde & membrum obstupescit a frigoreo confirmatur a contractione caloris:omnes autem scirent hoc, auXiliumq; contemnerent, nisi uerba adderentur. Qtiae autem in bellu is iuuant,magis etiam in homine,cum imaginatio & fides rem atq; effectum confirmet. Vnde aduertendum, multa esse per se pauci momenti uiriumq; contemptarum,quq tamen eX modo applicandi mirabiles faciunt effectus: uelut aqua auget dolores,& putrefacit uulnera: copiosa tamen dolores leuat,& assidue permutata uulnera
fana ut ex Celso in libro de Animi immortalitate deduximus:quam Obrem hoc genus non ad praecantationem, sed ad artem medicam deduco. Quartum igitur genus est motuum omnium,ut de pueris qui ostia appositi aperiebant,de eo qui serpentes dum uulneraretur occidebat,ut eX Alberto & Avicenna recitatum est. Haec etsi falsa etiam fuerint, esse tamen proculdubio possunt, nam ex diuersitate ciborum diuersa natura evadit:sicut de puella napello,id est toxico nutrita,recitat Avicenna,quae sexta quarti
secum dormientes occidebat solo spiritu. Idem ferme Galenus ante eum x k ς '.
scripsit.Sic,siquis perpetuo quasi utatur Draconculo,serpentibus resistet, tabe est: 'S longe magis ab eo genitus filius.Et ideo narrauimus tot herbarum miracula,ut quis possit intelligere,quo pacto possit educari aliquis puer cum proprietate mirabili.Et sic gratia eXempli educatus uerbena fiet gratiosus. Et si uti tantum uno cibo,facit hominem simplicem,& ad generationem potentem,& robustum: multis uer calidum,& morbis obnoxium,
i& difficile filios generantem, aut debiles: quid putas cum homo assuetus fuerit uni rei ualde potenti, & ab humana natura remotae 8 Et hoc, ut di- mi,magis in filiis,quam patre quandoq; apparebit. Nec credas,ut dicam, quod homo euadet smilis cibo: sed , ex esu Draconculi assiduo forsitan
unam proprietatem acquiret,quae erit ualde remota a Draconculi uirtute. Et ideo Reges Gallorum eN longo usu multorum aromatum,habent proprietatem contra strumas: & alius tamen si utatur aromatibus,aliam
110쪽
Io HIER. CARDANI CONTRADIO MEDIC. acquiret,pprietate. Et ideo,ut diXi,serme in singulis familiis sunt at quae
proprietates mirabiles:maXime in rusticis, qui non utuntur caborum uarietate: sed homines ut pleraq; alia commoda eas ignorant. Possibile est igitur tum eX natura animae , tum eX cibo proprio & progenitorum, Ut aliquis trahat ferrum sicut magnes.Ηaec tamen uirtus non potest esse nisi in certa corporis pute,quia sint nimis diuersae temperamento: ideo uirtus Pyrrhi Regis fuit in pollice tantum dextri pedis, quamuis tangeret
toto pede. & iam uis uidere quod alia uirtus possit coni urgere, quam eaque est in ciboξuides enim quod magnes non uertit se ad Boream,nec serrum:ut uero magnes ferrum trinerit, ad Boream impellit. Et sic Tithymallorum genera eXurunt pilos, intus autem assumpta aquam trahunt: sic tamen ut non ipsa,sed coporis pars eis infecta trahat. Qui uero uident aliquid praeter naturam,ut pueri in urceis,& mortuos per tenebraSNn his causa est magnus timor, uel error:in pueris autem difficile est tueri hoce erimentum. Quaestio autem,ut diXi,Quia est praesupponit Si est.Sed dato quod ita sit, dico quod in praecantante est uis tanta, quae tranut in puerum impollutum, sicut eX magnete in ferrum:quia tales ualde ad recipiendum impressionem,sunt parati: & anima pueri mota mouet spiritus,ut in somno: cum iam tales infantes generaliter ob uisus subtilitatem multa uideant,quae alii non uident, ut recitaui de me ipso in infantia. Et
propter hoc potest uidere infans furem ex puritate, & robore animi, &spirituum: & supposita animi immortalitate, hoc non est mygis marum, quam eXperimentum magnetis,quo ferrum ad Borea dirigi .heq, enim potest dici, ut fingit Pomponatius, quod spec1es ab oculo raecantatoris reflectatur ad oculos pueri:nam praeter id quod ostendimus,hoc non pol- se fieri in uia Aristotelis sequeretur etiam quod pueri uIderent rem ultra
aquam, Sc non in aqua.& ex motu praecantatoriS uariareturalius. eoal
standum est uerbis illorum,melius est dicere secundum nostra princIpIa,
quod hic concurrit praecantatoris anima ut agens, S pueri ut patiens, instrumentum. In motibus autem cribri, & annuli, sentimus manaseste . uim spiritus eX nobis descendentem, quae mouet illa Imper1Ο uoluntatIS: S hoc fit absq; motu sensibili musculorum, cum insensibila tamen,ialtem in uia Galem:& est res fatis mira.Fit autem absq; uerbis,sicut cum uerbis: quia est naturalis:& magis cum uno annulo,quam cum alio: sed nondum potui causam differentiae animaduertere. Multa huiusmodi talia sunt in natura,sicut chi homo eleuatur a quatuor digitis quatuor hominil,langulosin ulum apponente, cum uix omnibus uiribus a duobus hoc fieri poli et uiris cli ambabus manibus. Sic & habens pondus in humeris grauaiSimualium trahit,a quo fabile traheretur,si pondus n5 haberet in humeris. eXperimentum de tauro Conciliatoris existimo quod haberet alluetum