장음표시 사용
111쪽
LIBRI II. TR Ac T. II. Ioshuic rei sicut uidimus anno elapso in equo a circulatore: si tamen uoluis set in alio eXperiri,non successisset.Hoc autem euenit fauentibus opinioni alicui,ut uel non uideant quae illi aduersentur,aut uidere dissimulenti ubi tamen hoc no satisfaceret,sed in quibuscunq; ageret, tu scis quod auris habet meatum ad cerebrum, non quidem patens, sed per tympanum, unde aliqua animalia & mulieres quandoque strepitu repentino conciduntsdeo posset hoc medio,& aliquo dolo adiuuate,ut tactis poplitibus, aut constrictis neruis septi paris animal prosternere. Certum est enim emGaleno, quod si illi uehementer constringantur, animal repente cadit in
terram etiam mutum: & tales nerui facile apprehenduntur agilitate manus, cum sint quasi detecti in collo: reducere autem in proprietatem uiri non est multum uerisimile. Sextum est quando multi aliquid uident: hoc aliquando potest esse naturale,sicut recitat Pelacanus, qui fuit Ioannis Martiani praecepto qui fuit praeceptor patris mei in Μedicina, quaquam postmodum euaserit Iurisconsultus. Dicit igitur, quandoq; apparuisse in nostra urbe angelum in nubibus, unde omnes ciues contristaba- tutiquod ammaduertes Pelacanus causam docuit principem:nam in magna obscuritate nubium,angeli statua non secus ac eX speculo,cum super
pinna templi Beati Gottardi posita eslet, reflectebatur ad oculos multorum,qui angelii se uidere ob hoc eXistimabant. Nec tamen credas omnes uidisse: sed eos solum,qui acie uidendi praestabant. Ideo daci solet, Noe. Nium esse nimis acute cernere. Igitur sicut in nubibus diuerta apparent imagines animalium,& hominum, sic etiam eX uaporibus talia absq; miraculo & portento creari possunt: sed haec facile discernuntur. In morte
autem,ut diXi,magnorum uirorum et ortu, magna,ut demonstraui,quasi necessario uidentur prodigia: nam causa illa ualida est, agitur in multa, cum sit naturalis,effagiem insolitam imprimit. Nemo tamen sanae mentis ea dicat miracula,sed prodiSia quale iam duobus annis aut trabus euenit de uitulo bicipite: S anno praeterato de puella bicipite, quae naturaliter significant maXimam rerum confusionem,& principem dominaturum potentia duplici,quasi duobus regnas inuicem coeuntibus. Exposit1s igitur omnibus his,quae ad rei eXPlicationem pertinent, superest ut quaedam declarem,quae non solum apud nos,sed apud Pompo natium difficultatem pariunt:quorum primum est: Cur si haec uera sunt
uniuersim tamen a legibus damnantur,nec artem ullam constituunt Re- γspondeo,quod damnantur ea quae uerbis fiunt, ut merito: nam si operantur naturaliter, uerba nullam habent vim, igitur sunt haec cum fraude, igitur non debent admitti. Idem dico de notis: si dicas habere ulmsecun- dum legem, igitur per daemones, quare commattitur cultuS daemonum,
igitur nullo modo possunt admitti. Quae autem absq; uerbis fiunt si per-
112쪽
io6 HIER. c ARDANI CONTRADI c. MEDI c. tinent ad sanitatem,ut diXi,sunt de consideratione medici: si ad alium fianem,ut de remora,& magnete,sunt de consideratione philosophi naturalis : quare nullam aliam necesse est scientiam ponere. Igitur Μagia nul a est,msi ponas eam partem uel medicinae uel scienti naturalis,& hoc modo intellecta mag1a non magis est illicita,quam ars ipsa fabrilis. An uero haec possit esse scientiaΘDico quod sic,quia habet causas & elementa, non tamen proprie, quia non sunt causae illae cognitae adeo ut possimus facere ullam demonstrationem simplicite nec etiam propter quid. Quaeritur etiam de Chiromantia & Geomantia, an sint scientiae, dc a quo nabent suam ueritatem. Respondeo:Μagna est differentia inter has, ut etiam in secundo & quarto libro de Sapietia docui.Constat enim Chiromantiae parte ad naturalem scientia pertinere.Nec me multum mouet
quod in primo de Natura animalium dicat, Eos diu uiuere, qui singulas, aut etiam binas,habeant per totam uolam lineas deductaS,parum autem, qui breuiores: nam huius reddes rationem inquit decima problematum, problem .s Horum qui longiores habeant articulatas manus esse, illorum inarticula tas:sic ut lineae istae nihil plus uideantur ostendere,quam manus articulationem,aut marticulationem. Quibus sic eXistentibus,nihil ad chironiantiae firmitatem accedit. Sed tamen res ipsa docet cum singulis uarientur temporibus,ac pro aetatibus dc gestis sortunaq; , magnam in praedictione uim illas habere. At Geomantia non eX interrogante, uerum eta artifice ueritatem accipit: aliter essent responsa uera falsis in omnibus serme aequalia. At non ita estimo hominem agnovi,qui omnia quasi de futuris recte pronuntiabat:m ultos alios,qui nihil ad rem. Sed forsan Pomponatius artificem per interrogantem intellexit. Fateor dc ipsum interrogantem aliquid in rem conferre: sed aut raro, si multum: aut parum, si frequenter. Igitur Geomantiam planum est scientiam non esse. De Chiromantia non leuis est quaestio: neque enim si quid prorsus adhuc doceat ueritatem, protinus scientiae in genere collocandum erit. Sit igitur ars potius, quam scientia : quandoquidem uix Medicinam quod scientia lit,tueri poterimus. . Solet etiam quaestio eadem in Auguriis, ac talibus uersari. At in his omnibus,quod pro omine accipi potest, nullam nobis fide facere debet. Quaecunq; autem cursum naturae eXcedunt, ut si aquila circunuolans caput,ramum arboris in sinum demittat: hoc portentum est omnino: quia ab eisdem causis aliud,cuius hoc est amago,proueniet. Quoniam uero temerarii multa perperam in his agebant δε multa non haec solum,sed om1-na in his obseruabant,uelut garritum,uolatum, ideo a lege magna utilitate sublata sunt:tum maxime,quod non a natura haec fieri, sed a daemonibus uulgares arbitrantur. In his tame ut dari, duabus demonstratio-
113쪽
LIBRI I I. T R A c T. II. Iornibus ad suturi praecognitionem quandoque licet deuenire: altera quidem,quia est: altera eXquisite smpliciter. Dubitari etiam solet, quid significet Abominatio certae rei, uelut illorum qui lac,ut Conciliator, aut oua, aut uinum horrent: ut etiam de Horatio Flacco Poeta,&Iacobo Forti utens,quos Pomponatius affirmat allium abhorruisse. Alii non ferenda serunt, uelut qui a Leone decimo, huius nominis Pontifice maXimo crimine capitali liberatus est, quod nullo auxilio arsenicum,sine noXa, ad unciae ferme quantitatem deuorabat. Respondemus: Abominationem aliquando solius uentriculi uitio, uel consuetudine prouenire,& tunc nihil magnum secum asserimam nos olim cum portulacam diligeremus, deuorantes magnam eius quantitatem , puer enim eram ) in illius tantum deueni odium , ut etiam si uideam solum,uomitum mihi,aut saltem nauseam eXcitet.Non tamen natura abhorrui, sed diligebam. In caeteris uero, quae uel ad tolerantiam pertinent, aut ad totius corporis ingenitam naturam, diligendi, abominandi se aliquid necesse est omnino illi multas, non unam esse proprietatem.Dictum est enim haec a coelesti causa fieri: at haec causa proculdubio ut ad diuersa confertur, v xios necessario iacit effectus. Quare nunquam insignis ulla proprietas sola adest,ut in magnete,remora, Psyllis.&quantum magnes ferrum trahendo ualet , tantum necesiario dirigendo:
nec ullus trahere potest magnes, qui etiam non dirigat. Hoc si agnouis sent principium antiqui, qui multum de inutilibus rebus garriebant, inutilissimae proprietatis magnetis cognitionem breui deuenissent, nectandiu latuisset uis eius illa admirabilis. Ergo si quis quaerat, quomodo ferrum ad Boream a magnete conuertatur: constat sane non illud tantam habere vim, ut ad coelum pertingat, neque a coelo trahi potest per radioS,cum non sursum attollatur: nec sola uirtute coeli,omnis enim actio est per contactum: non quia sub sidere genita aerem proXimum distinguat ut coelum, nam hoc lapidis comparatione, non coeli fiet: at hoc nihil prodesset nauigantibus. Quare dicere necesse est, totum aerem nobis undique circunfusum,pro coeli natura, quod firmum manet ac stabile , ut alias docuimus in secundo de Aeternitatis arcanis, impressionem recipere. Lapidis uero animam ad id partis , tanquam ad sui simile dirigere. Vnde prodesse multum eXistimo , qua quisque parte eonuersus aliquid agat. Non est autem polus mundi locus ad quem dirigitur, sed ad Boream uersus decimaoctava parte quartae; quae est inter uernum oriens & ipsos Septentriones. Disputabunt alii de coelo sXo, sed nostrum non est alia aliis immiscere.nam hoc & eo libro, & in libro de Supernis etiam demonstratum est.
Alia exoritur difficultas, Quonam pacto possit eX sanitate sanitas
114쪽
Problem. i. exoriri. nam Philosophus septima Problemanum inquit, Cura morbis aliorum aegrotant homines, a sanitate nemo sanari potest ξ Et rursus PyQNim Z in prima inquit, solum uiolenter homines arripi contagione pestilentis morbi: quo magis mirum uidetur hoc Galenum dissimulasse: nam quanquam in primo de Differentiis febrium eum inter contagiosos enumeret,non tamen id docet quod res ostendit cum tabis scabiei ac lippitudinis morbis illum comparet: qui affectus etsi haereant, non tamen leuiter, sed solum si diu uerseris cubaverisq; in lecto: sed de hoc in primo libro satis dictum est.
Ad rem reuertor denuo, nam Sc in vigesima nona Problematum, quaerit rursus Philosophus,Cur uersari cum pulchro, robusto, aut fano, nihil addat ad ualitudinem,robur,uel formam: at uersari cum bono, aut sapiente,non parum ad innocentiam aut prudentiam prodest Respondens Philosophus inquit, Corporis bona non communicari. Fatigat hoc quaesitum Pomponatium : nos ad sanitatem,ut diximus,imaginationem in causa esse docuimus: at proprietatem auferre posse causam, ut in teli extractione: non igitur ex fano sanus fit.
Dubitatur etiam, an Genium aliquid sit. Plutarchus enim in uita Bruti refert,apparuisse illi forma quandam daemonis dicentis,Tuus sum malus genius,in Philippicis me uidebis. Et in M. Antonii uita, cum coturnices illius semper Octauit coturnicibus succumberent, responsium est A ntonso, caueret ab Octauio, geniti enim suum Octauii geniti formidare. Respondeo,de Bruto dictum iam est in Quinti generis declaratione mirabiliv.Genius Octauit erat ac Antonii,natalis hora,ac coeli constitutio,& Fatorum series, de quibus in libro de Fato plene diXimus. Iam
enim declaratum est, homines alios natura seruos, alios dominos, alios reges progigni. quae autem uiderat Dion,& Antonius audiuit dum esset Almandriae, signa erant ab anima malorum imminentium. Quemadmodum eX leui impressione in somnis, sic eX ualida in uigilia contingere potest: nam ebriis ac ivmphatis S in ecstasi existentibus multa quae non sunt apparent:id igitur in magno humorum motu,uel a coelo uel ab anima contingere potest. Sed cur ille praecantat,ego non possum,si sola patientis fides in causa est ρ curq; quidam cum uerba quaedam eX libris didicerint, fiunt, cum antea non essent, praecantatoreS ξ uidentur enim uerba aliquid conferre. Respondeo, Incantatores omnes oportere esse impudentes e uir sani consilia adeo firmiter polliceri non audet, quod in
tam tenui spe positum est. Nisi firmiter pollicearis, mhil agitur. Ob id uulgares homines illi sunt, prostituti pudoris, S perfrictae frontis: qui ct si non succedat euentus, nec rubore perfunduntur, nec haesitant
115쪽
LIBRI II. TR Ac T. II. Io 9sitant in posterum, tantum abest ut desistant. Si enim quotiens sal
luntur , toties desisterent, iam nullus esset praecantator. Ob id nemo eX his uir est prudens,aut honoris cupidus:sed omneS leueS,mendaceS,temerarit,auari, inanes: ab avaritia enim ad hoc impelluntur. sed uel sic multum tamen aliquando in sanitatem conferunt, uelut in his quae in arbitrio tantum nature sint:ut diXimus sanguinis immoderatis fluxibus, doloribus, & spiculis ina pactis. Verbis tamen conceptis indiguerunt ad fidem confirmandam: nam aliis tam firmiter minime possent persuadere, etiam dolo agentes, ni adeo ipsi constanter ita esse crederent. Indicio autem est uerba in eisdem causis non eadem esse,sed alius aliis utitur.& quod aliqui, ut de Petro Bono retulimus,etiam per iocum praecantat: quare nec uerba, nec proprietas hominis quicquam confert. Sed cur si proprieta S non iuuat,omnes omnia,eX his saltem tribus,non agunt ξ Respondemus,illos hoc latere: nec audent in aliis causis tentare, ne primam uitient uirtutem: si tamen contingat alia uerba inuenire,quibus alia doceantur,eXperiuntur. Sed cum simplici fide solertia minime manet:ob id cum solertia ad multa, S simplici fide ad opus exequendum indigeant, pauci inueniuntur, qui in multis ualeant praecantando: inueniuntur tamen nonnulli,quos & ego agnosco. Indicio autem est, a proprietate non esse, quod sponte nata ulcera curare non possunt. nam ut siculae herbae
unus, sic panacis alter uires habere posset: sed & nimis uiolenta esset proprietas uiri, qui semel tangens inde discedens, uestigium perpetuum
in Vulnere relinqueret: nam telam, quam imponunt,ipsi non serunt sed ab aegrorum astantibus accipiunt. Facile autem est uulnera ad sanitatem deducere,cum mala temperatura, ct phlegmone careant:docuit enim Ga cap. lenus in quarto Artis curatiuae,eorum curam esse eXsiccationem. Illud
etiam considerandum, quod uelut in phlegmone incipiente aliquod est supremum auXilium,utpote uenae sectio, alicui nihil est melius elleboro: sic aliqui morbi non melius quam praecantatione curantur, id est, fidei constantia,qua se sanare firmiter confidunt. At rursus dices,Cur longe facilius hi fanantur,quam si quis omnino uulnus negligat, nam ubiq; par est confidentia. Respondemus, quod praecantator nihilominus curat ulcus detergens sordes,nouas telas imponit,& mundas,uictiim instituit:sed& sic quandoq; si malus sit habitus in corpore, ex paruis uulneribuS Contracta inflammatione pereunt: tutioreSq; redduntur in magnis uulneribus, quam paruis ob copiosi sanguinis eAitum : quod ignari uidentes admirantur:atq; ob id,si eX paruo uulnere alius pereat,ctim magnum breui ac bene fanatum uiderint iam, mortis causam in aliud reserunt: persuasum habentes, uulnera & ut maiora sunt,sic difficilius sanari: crini tamen. 3 contra
116쪽
IIo HIER. CARDANI coNTRADI C. ME DI c. contrarium accidat, ubi de phlegmonis aduentu periculum est. At dubitabis merito rursum, Nonne medici uulnerarii hoc idem praestant, si-dem, curam, ac insuper etiam unguenta ξ melius igitur a medico semper quam a ptaecantatore curabuntur. Respondemus,plerosq; medicos ignaros plus quandoq; obesse, quam iuuare, cum diuersis , nec certis utantur auxiliis. Fides etiam illa non adeo est constans de medico,ut de praecantatore. Est autem fidei ratio ut radiorum solis in concavo speculo:nisi ad summum enim deuenerit, effectii nullum parit: est enim ut de gemmis, copiosissima multitudo est earum, quae probatissimis proXime sunt,deficiunt tamen ab his aliquantisperiperfectissimarum rarus est numerus. Si uero medico erudito dc experto quis se committat, tutius agitur. RUrsius etiam dubitabis, Quid cum multi haereant fide,paucissimi tamen frustrantur eventu: non igitur a fide sanitas Dico raros esse, qui se his,nisi credant, committant: est etiam ratio medelae talis, ut quae sine ulla fide prodeste debeat. Nam si quis aeris scoriam imponeret,aut uulnuS non re-Purgaret, uideres profecto nullam esse praecantationem : si tamen fides desit aegro,& uulnus mali moris,non curatur. Sed ad quid in horum manibus quisquam se ponet, si non confidat cum sciat iam medicum eum non esse,sed praecantatorem P Illum igitur cum accersat ut diuina ope operantem,par est etiam ut totum se illi concredat.
Dictum uero est,etiam in magnorum uirorum ortu ac morte apparere prodigia: at nulla Ciceroni in natiuitate,qui adeo extitit clarus,conti-gille legimus. A ristoteli uer qui fuit naturae miraculum, ut AverroeSanquit, nulla nec in morte, nec in ortu, ut nec Demostheni. Platoni uero nihil tale ante illius obitum accidit. Respondeo in ortu Ciceronis uaria apparuisse miracula,referente Plutarcho:primum, quod sine dolore eum. mater pepererit: secundum, quod nutriri audiuisse uocem eAPhantasmate uisa sit, dicentis, Pergeret, quoniam magnum Reipublicae
Commodum aleret. In morte plura,& non obscura apparuere portenta.
Demostheni somnium mortem, S genus eius praenuntiauit: cum se ab Archiaba quo mors illata est,uel mortis causa,superari in theatro uidisset. Non est autem necessarium hoc, ut in utroq; euidenter appareat, tum maNime,ctim plus homo uoce,quam gestis ualet: nam Demosthenes factis ipsis nihil valuit: erat enim timidust nec Athenarum imperium Romano conferendum fuit,quia somnium Demostheni sussiciat. Aristoteli uero & Platoni cum potentia nulla fuerit, non par fuit quicquam euenire dignum admiratione: euenit tamen Platoni, apum prodigium: credimus & Aristoteli aliqua accidisse, quae clim essent forsan minora his
quae Platoni acciderant, ne eX euentu prodigiorum aestimatio uirorum
Penderet, ea uoluntarie suppressiste: nam quae in morte, cum exul esset, atq;
117쪽
LIBRI II. TRAc T. II. III atq; in obscuro loco,pauci animaduerterunt,ctim etiam incertum sit qualiter mortuus fuerit. At Nicie & Crasso quod multa administrarent plura apparuerunt: quorum ut Nicias obseruator, sic Crassus contemptor: ambo tamen ferme pari fine occubuerunt:nam non essent prodigia, si uitari possent: nec Deorum,ut illi rebantur, peculiari cura, sed ut siderum, ut diNimus, necessario eueniebant. Sic Iulius Caesar omnia contempsit, Octauius obseruauit, ambo tamen pari felicitate Rempublicam & or
Plura etiam supersunt consideratione digna, uelut de Lamiis, quas mente motas est arbitrandum: unde nefanda peragunt ob humorum prauitatem: & admiranda uident, ob imaginationem firmam, ac fidem
quam de his conceperunt. Equidem illud idem his accidit, quod perditissimis uiris: qui in amoribus inebriant, ut conseiitientes habeant per animi perturbationem, clim nullis precibus,aut praemiis, uel minis potiri potuerint, potianturq;. Et DUX Franciscus Ssortia sapient1siime, cum non praeter ius quenquam Occidi iubere uideri uellet, conscium Scautorem imperatae caedis Vino, uel medicamentis e sensu dimouit, atq; sic capite mulctauit: cum uolentem blanditiis libero in carcere detinuisset: spes enim ne propalaret, retinebat: potus inhibuit ne cum imminereteXtremum malum,facere posset:sic omnibus satisfactum est. Igitur multa dimouere mentem possunt, uariaq; per imaginem ostendere: multae etiam uariaeq; hominibus uires. Ob hoc eXistimauerunt aliqui,publicas preces uim aliquam habere naturaliter:quod ego non credo, cum iidem homines per uias etiam secus euagentur, & tamen pluat: nec uerbis uim ullam iuXta nostra principia tribuere liceat. In aliis autem causis,sersan ob hoc diuersos homines experiri non malum est. Nam ut quidam mihi notus illatis uel minimis uulneribus, omnes occidebat:sic aliqui minimis
auxiliis morbos sanant. Verum hi rari sunt: nos de communi praecantatione loquimur:cum praecantatores multi passim,qui tamen fanant uidere liceat:homines qui tactu solo fanent nec ubiq;,nec etiam semper liceat
inuenire:sed inter rerum miracula numerantur.
Illud modo tantum dubium superest, cum ex lippitudinibus homines contrahant lippitudinem, ut septima Problematum habetur, cur ra- Probi. . dii eκ oculis prodire non credunturὸ Respondet Philo phus.astici similitudine,quoniam passivus est,ac nobilissimus. Quod si ulterius contendas aliquid diffluere, non resistam : ut uideri oculus potest, non ut uidet.
Existimo uero id fieri ab imaginatione, species tamen & ipsa potest immutare, ut de splendadis. Clarum est igitur hoc uel non repugnare positis principiis,uel etiam plurimum ad nostram conferre sententiam. Cur
118쪽
Cur uero homines in eculeo dormiant, eκ euersione bilis sit: est enim hic animi defectus. Alii non linquuntur animo,& eX deuoratis uerbis, in ima inationem pertinaciae perueniunt. Leuatur etiam, ut dixi, dolor longe magis firmatis spiritibus, quam contento spiritinob id iure raduntur, & spoliantur a tortoribus, auferunt enim imaginationis causam: at hoc in rem iuuat ut fateantur, quanquam taciturnitas non sit eX incantatione : nihil uero refert, causam ut norant tortores, modo assequantur
effectum: uelut & in Empiricis medicis, qui persaepe curant,morbi causam auferentes,quam tamen qualis sit,ignorant. Qui autem canes praecantant in furtis, non magnum quid enicere m- dentur, cum multa sint quae illos obmutescere fac1unt, etsi mih1 1gnota. lib. . tract- Dixerat tamen Grai diis quidam, Nicolao referente, quod si quis ocu-ςyp tum Lipi destrum ostendat canibus,illos discedere.Omnes etiam belluas ab eo,qui oculum leonis sub ala gestat,fugere cred1tum est. DIXIt etiam, solium arnoglosae sub pollice pedis detentum, non permittere ut canes adlatrent. Alii dicunt,obuersis posterioribus caligis ante. Quicquid sit, naturaliter canes uel hominis proprietatemel aliqua re secum delata obmutescere cogi possunt. Receptum est ab antiquis,qubd suffumigium eX ceruino cornu omniastigat uenenata: cuiuscunq; etiam eX Illis odor arcet,dum cremantur,am-malia eiusdem generis, araneas araneae, muscas muscae, vespaS vespae, hoc
enim Avicenna fatetur. id non difficile uidebitur araneas praecantas leuel muscasIdem existimat,ad sanguinem hirci in fovea positum concurrere omnes pulices,atq; ibi cont/bςs ςr ς' , i Sed ad imaginationis uim reuertor,nihil est quod magis eam declaretri quam morsus canis rabidi: ut enim inquit Princeps in seAta quarta, qui et = rabiem conceperit imaginatur se canem esse, Ideo mordet homines: &cum inspicit in speculo, eriistimat se canem uidere, & in aqua intestina canis: sed ista possunt referri ad eius sensum corruptum. Quod uero u1deant alii in patientis urina em pinguedine quadam formas catulis sim1-les, illud iam ostendit imaginat1onis uim supra humores ipsos dominari.
Hoc autem iam,ut dixi,experimentum Avicenna commemorat. Simile
igitur in tort1s ex firma fide contingere credendum est. Cum uero multi eX his uel sic cruciatu superentur, ostendit hoc non a diuina ulla ui procedere : ergo in illis impressio tanta fit in spiritibus & sanguine,ut maX1ma etiam tormenta non sentiant. Indi lio autem & hoc sic este,quoniam
non prosunt prudentibus uiris haec: at plus prodeste deberent his , quam rusticis,& stupidis,si uis ulla esset in artificio.
Strepitus autem qui in nocte sentiuntur non naturales malum futu-
119쪽
rum portendunt,ut mihi alias, & nunc scribenti nocte praecedente conti git audire. fiunt enim dum eXpergiscimur anima mouente: est enim uelut insomnii species quaedam.nam uisa in somnio, audita uero uigiliae magis conueniunt,qubd sonus etiam e ergisci nos cogat. Audientes igitur ac e ergiscentes imaginem enim refert eius, qui per uigiliam audierit) existimant se in uigilia,no autem in somno audiuisse. Ηec autem
de inconditis uocibus,ac quae terrorem incutiunt:suaueS autem, ac dearticulatae,non secus ac insomnia iucunda bonae. Memineris uero quod in coniunctorum morte,h c fiunt maNime,& quo modo. nam de his in fine libri de animi immortalitate dictum est. Plura de his referre possem, sed haec sufficiant. Experimeto uero comperi,spirituum historias, quos Folletos uulgus uocat,esse omnes deceptiones:quare tot & tanta dicta sint. coNTRADIcTIO VIII. Pupti contractio an sentiatur.
Alenus in primo de Pulsuum differentiis inquit, Distentionis pri- eap.ν
mas partes, postremas contractionis sentire non ualemus. Quo sit ,
subiungit ut quietem quam uocant superam, quae scilicet succedat dis
tentioni, antecedit Uero contractionem, quanta sit ad unguem scire ualeamus. Idem ferme in primo de Pulsibus dignoscendis, cum anquit, eip.r. Ostend1mus autem quod distentionis tanta pars non sentitur, quanta inter primum arteriae impetum & tactum nostrum intercedit: iam uero contractionis tantam partem sentimus, aut paulo minus, quam ipsius distentionis. In secundo etiam de Praesagio,EX pulsibus,inquit,eXternam quidem quietem assequi clare licet, internam sensu ne obscure quidem, 'e'
nedum clare,sed ratione tantum, cum utriusq; motus impetum consideraueris: tum praecipue in his pulsibus, in quibus contractione ipsam perpendere sensus clare ualet.Ιam hic uidetur fateri contractionem posse nos assequi,quod in primo de Dignoscendis pulsibus,& fatetur,& docet. Su- cap. 3.3c 4. perius uero, si recte rem consideras, haec tria uoluit contractionem non sentiri,faltem in postrema parte,nec totam distentionem quippe non eius
initium, nec quietem ipsam quae contractionem subsequitur.. At in primo de Disserentiis eorundem,celeritatem & tarditate in sola distentione, 'ξ ' no in contractione cosiderat:quare non est par ratio ignorantiae,imb difficillimum uidetur quomodo ignoto initio distentionis: celeritate uel ta ditatem deprehendere possimus.Est etia illiud cosideratione dignu, quod cap j in secundo de Praecognitione eX pulsibus , docet eX contractionis uelocitate & tarditate praecognoscere, quare talis uelocitas & tarditas nota est: quodq, magis mirum est, paulo post clim docet praecognoscere ex rarita 'ξ' te uel frequentia,dicit,quod breuitas aut productio utriusq; quietispotest
120쪽
euenire uel ob antecedentis motus breuitatem aut segnitiem, aut subsequentis anticipationem, uel procrastinationem. Si quidem mora distentionis abbreuiet quietem succedentem, caloris nat1ui indicat copiam: si autem anticipatio contracti is, imp Uri, & eXcrementis referti caloris copiam indicat.Si uero distentionis anticipatio rarum efficiat pulsum, refrigeratum indicat calorem innatum: si autem segnities contractionis fumosa declarat esse eXcrementa imminuta. In interna uero quiete si producta contractione fiat frequens,eXcremeta fumosa aucta indicat: si uero
ob anticipationem distentionis,auctum naturalem calorem: si uero producto distention1s initio,imminutum innatum calorem: si autem celere ob contractiore rarus eXtiterat pulsus,imminutu eXternum .Hic quis non
uidet,omnes illum differentias cognitas presupponere,iam quietis,quam etiam pulsus seu ictus aequaliterξRespondeo: Cognitio primo duplex est sensu & ratione nobis. Sensu puro possumus distentionis uelocitatem co-i noscere:contractionis uero Uelocitate etia solo sensu percipimus,sed longe exactiore,experientiaeq; longa coniuncto.Ob hoc dixit in Introducto-ς'p'' ris,quod tyrones debent instrui tanqua sola distentio sensu perciperetur: haec igitur iam est differentia eX perfectione inter distentionem & cotractionem: conuenientia uero eX parte cognoscentis uirtutis quae est sensus.
Eodem modo quies quae succedit distentioni cognoscitur terminis motuum,quare non nisi sensu a perfectissimo. Caeterum nullo sensu percipi possunt tempora distentionis contractionis aut quietis,quae cotractioni succedit. Ratio patet:nam terminus,seu imum arteriae, si tangatur,ceu sat pulsus: diuorti igitur terminorii altero incognito, magnitudine ipsam
ignorare necesse est. Porro intellectu sic asseqmur,uelocitate motus agnita per sensum,& arteris profundatate per eXtrema copressione donec mΟ-tus cesset,lepus quo motus peragitui, maginatione colligitur: ab exacto sensu etia contractionis:a mediocri solius distentionis quonia hi sensus ut declaratu est,prout perfecti fuerint,alteria aut ambOS motu S comprehendunt. motibus cognitis a persectissimo sensu,secuda quies,quae cotractioni succedit,ratione percipitur: estq; haec remotior iam omnibus aliis pulsus part1bus a nostra cognitione:nam nec omni sensu, nec a persectissimo absq; ratione,nec etiam uel sic a ratione primo impetu colligitur. ergo sic coprehensis differetiis ut exacta tradat notitia, Galenus in eo loco ommupraecognitione posuit, quae tame in celeritatc S tarditate distent1onis accotractionis, si quis rectec5sideret,redigi possunt,nulla imminuta praeco onitionis parte.Qua eX causa octo inebra iam inquatuor rediguntur: necandi emus ratione ulla eX part quia tepus motuu nequaqua, nec quiete cotractioni succedente praescire cogimur:sed sufficiet ad utraq; celeritate
uel tarditate dignoscenda eXactissimus sensus. EX his aute manifestu est, O dictum