장음표시 사용
121쪽
LIBRI II. T R A C T. II. 1 Is dictum Pauli non esse uerum,quod magnitudo temporis in quiete, ut in lib. i. cap. n. iuuenibus,declaret si ad motus tempus conferatur, augumentum caloris tu ta finem. innati,nisi in prima. nam si secunda quies, quae contractioni succedit longa fiat ob tarditatem distentionis imminutum docet calorem innatum: at forsan tunc eo longius erit tempus distentionis tardante initio &obsequetur breuior altera quies. Quicquid sit, cum de rhythmo loquatur, distentionem,& primam oportet considerare quietem. CONTRADICTIO IX.
In laterali morbo an pupus inaequalis. OΜni parti nobili,quae inflammatione laborat, haec duo eueniunt:
ut corpori calore ac tensione comunicet: ac calor ille in febre euadit,tensio uero duritiem parit,atq; eo maiorem,quo fuerit nemosior pari infamata.Omnes igitur quos ex mflamatione febris arripui t,pulina habent duru,ob intemperie uero arteriaru in Uno occursu inaequale: quae si ambo coitincta sint,eueniet serrinus uocatus etia pulsus: eam enim oportet qui tangit ut imagine cocipiat, ubi inaequaliter duru instrumentsi occurrat.Duas enim causas esse docuimus inaequalium pulsuum, facultatis quae arterias mouet ab humoribus,grauame,ac eXinde imbecillitas,& instrumenti ipsius obstructio,constrictio,pressio,tensiose.Galenus dicebat quarto de causis pulsuum, interceptis uerbis ne quicqua addatur inutile. At in quarto de Praecognitione eX pulsibus,inquit: At aequalis est pulsus in tumoribus qui ad costas consistunt omnino,non ut in pulmoniStumoribus inaequalis:neq; enim magnis uasis , neq; uicinitate propinqua cum corde coniunctus est thorax.Hic prim ni fallor, clarissima elucet contradictio de inaequalitate:cum maxime etiam reliqui omnes in laterali morbo serrinum pulsum adesse,eumq; inaequalem affirment Ipse Galenus in Introductorio postqua nos docuit pulsum lateralis morbi esse celerem, crebrit,dUrum,mediocriter uehementem: tandem subiungit,inaequalem etiam esse ab initio,eius generis inaequalitate, quae sub serrino cotinetur)haec dicit: Si ualida fuerit, cum ambecilli uirtute, mortem portendit: si cum integris eius uiribus, producit morbum, & ad suppurationem aut empima deducit. Illud etiam difficile est,quomodo inebrana, quae paucos recipit neruos,dicatur esse neruosa: & rursus quid per.intemperie intelligat arteriarum nam si siccitate,illa facit duritie,no inaequalitatem, &simil1ter calor in eis celeritatem. In quinto etiam de Locis, pulsus parui .& durae ac tensiae arteriae meminit: inaequalis, aut serrini nullam omnino j h.' fecit mentionem. Quin etiam,quod miria est,dicit: Phlegmonas in membrana duriorem effficere pulsum, in musculis molliorem. Non igitur a neruosa parte durities. Quod si per intemperiem arteriae proprium ali-
122쪽
116 HIER. c ARDANI coNTRADI c. MEDI c. quid intelligit, ut siccitatem: quonam pacto sanato morbo, imo S ipso
stante, ut in Introductorio affirmat pulsus ad mollitie reuertitur. nam sicca non humescunt, praesertim ut dicunt membra quae a semine uocantur spermatica .Quare cum inaequalitas dupleX sit,ab instrumento, &a uirtute,ut dictum est:eius,quae a uirtute,lateralis morbus particeps non . est:qua in pulmonis affectibus tame aperte cernimus. A t eius quae ab inii fui es V. strumeto,unde serrinus,morbus lateralis est particeps:Sunt aute inaequa-6c H . litatum genera tria principaliter in multis ictibus S in uno, sed in diuersis arteriae partibus: tum demum in eadem arteriae parte, & eodem ictu. Per neruosas uero partes intelligit & membranas, quoniam uillis non
constant, ut nerui: oportet tamen neruos adesse,aliter non dolerent. Reliqua meo more alibi discutientur: nam singula si singulis in locis coner declarare,non solum longior euadam,sed cogar repetere: hoc uero relinquamus his,qui uideri uolunt cum non sint: nobis copiosa materia disputandi suppetat. cONTRADIcTIo m. In Pu ibin an magnitudo necessurio consequitur crebritatem,
an omnes disserentiae 1simul aquirantur in pulse, an siimul
Eij. ij. dis calidi signa inseparabilia sunt, celeritas & frequentia, secun-
cap.27.' Ido Medicinalis artis. &paulo post in calido & sicco, ubi minus competere uidebatur,inquit: Eius suntsgna magnitudo, celeritas, & frequetia. Vadetur igitur quod ex adiuncta siccitate accedat magnitudo, ite celeritas cum crebritate , magnitudinem non praesupponere. At superius ap . inter signa cordis sicci non adnumerauit magnitudinem, sed duritiem, quam in primo de causis pulsuum inquit facere paruitatem, non ma- cap.3. in prin. gnitudinem. Ibidem uero dicit: si amplior in corpore calor collectus luerit, maioribus opus erit pulsibus, atque ideo continuo crebrioribus ac celerioribus. Videntur igitur omnes se consequi, ac potiuS magnitudinem esse necessariam,quam reliquas illius disserentias. Verum admi- Ibide in fine. rabileest quod subiungitur: Declarauimus autenm calori peculiarem esse pulsum magnu & celere, non aute crebru,nisi raro,& casu:quomodo igi- cap. in fine. tur his potest frequctia esie inseparabile signum calidi cordisὸ Inde etiam post,cum de aduentitio calore loquitur, inquit: Cum calor praeter consuetum hominis modum accesserit,pulsus primo maiores fiunt, non autem clare celeriores: inde si magis augeatur,non solum maiores,sed etiam celeriores aperte fiunt:at si adhuc magis, etiam creber fiet. Η1c manifeste
ordinem posuit quo frequentia ab omnibus aliis distingueretiir: utintelligamus,eam non simul cum eis, sed posterius accedere. Igitur in hac
123쪽
LIBRI II. Ac T. II. II causa multa sunt dubia:uerum quod ab hoc pendet,nunc si ibiungam:parenim uidetur,ut conuerso modo disserentiae oppositae uel redeant,uel acquirantur:inquit enim, Si frigidius iusto corpus euada raritas primo, inde tarditas, ultimo paruitas accedit. At in initio capituli diXerat, climperfrigeratus fuerit calor, ac diminutus, initio quidem paruus ac tardus, mox rarus euadit. Quis non uidet haec inuicem pugnareὸ Nec est dicen dum , quod de naturali intemperie in uno loco, in alio de praeternaturali loquatur, hoc enim est absurdissimum: nam in fine inquit, Si iusto frigi dior factus sit:in initio, Si refrigerata natura.nec etiam dicendum,de redi tu eum loqui. Rursius in tertio de Praecognitione ex pulsibus inquit: Si cap.α, calor abundauerit paululum sola augebitur magnitudo: sed inter natu ratem solum, ac praeternaturalem hoc interest: quod in uno distentio, in altero contractio uariatur: quamobrem uidetur utriusq; caloris, additi, uel diminuti, eadem es le ratio. At uero post non fatis u1detur constare si bi rursus, cum agit de febribus: inquit enim, In augumento putridarum atq; initio contractionis celeritas plurimum augetur: in statu uero ea permanente ad summum ipsa distentio tan declinatione uero maxime contractionis celeritas dissoluitur. Quare hac duplici modo uidetur prioribus contradicere: primo quod nullam de frequentia rationem habeat, cum in praecedentibus de ea loquatur ad Celeritatem comparando secun- db quod uelit distentionis celeritatem, iurita calorem eAternum uariari, quod iam in superioribus, S in labro secundo negauerat. Clarum enim esse existimo, quod iam di Xerat in tertio libro de Praesagio ex pulsibus, ς-p contractionem neri ad eXtru dedum halitum superfluum caloris noxii,at uero distentionem refrigerandi causa eum qui nobis est innatus. Oedipo certe tanta confusio indigeret,ob id circa augumenti rationem tres inuentae sunt opiniones:nam quod ad librum artis medicinalis pertinet,abunde satisfactum puto eX primo de Causis, S secundo de pulsivum praeco itione: quoniam clim in primo loco inseparabilium meminerit,in secun
do autem separabilium, magnitudo inseparabile non potest esse signum caladi cordis, quod a uirtutis debilitate, uel instrumenti uitio possit prohiberi. Nam ut in primo de Causis pulsuum habetur, tres sunt pulsuum
causae contenti uae,uirtuS,instrumeΠtum,& necessitas: ad magnitudinem uer iit Galenus inquit, OmneS concurrere necesse est, ad crebritatem,ut sic dicam nunc,&celeritatem minime: ob id calidum cor habet pulsus necessarib ueloces ac crebros,non autem magnos. Multo uero minus cor si cum, ac calidum. Sed ut ad institutum reuertar, tres opiniones de uarietate inuentae sunt augumenti:Censent enim Iacobus & Ugo,qu bd au ' 'μ' ista necessitate,omnes differentiae necessario augeantur. Atia Uero dicit, in expositi Piod omnes equidem differentiae augentur,uerum plus magnitudo conia Πς loci
124쪽
stante uirtute, de celeritas,ultimo frequentia. Tertia uero dicit, quod aucto naturali calore spiritus multiplicationen eXtensione,sola magnitudo augetur: sed aucta caloris ui per intensionem,necesiario omnes di serentiae maiores efficiuntur:cum uero sententia Galent his repugnet,iationes primum ualid1ores expendere in singulis decet op1nionibus, demum dicta Galeni conciliare:diu enim ac multa contentione tractata est haec quaestio. Igitur qui primam tuentur opinionem,dicunt, Melius fatisfacit natura cum tribus,quam cum una different1a auctang1tur omnes tres augentur simul. Aliquando etiam silc natura agit,ergo & sempermeque enim est maior ratio de uno, quam de alio. magnitud1ne etiam praesente calor est auctus:sed ubi calor,ibi frequentia ma1Or qu1a ab1 eVaporatio fumosa, cuius causa est iuncta constrictio a natura. igitur a primo ad ultimum magnitudo maior, igitur celerior constrictio,quare etiam cele-φyp i' ββς hior dilatatio, ut habetur a Galeno in primo de Pulsuum cautis. Adeit etiam autoritas Galeni hic adducta: calidioris ac siccioris cordis ligna
sunt pulsus durus,magnus,veloX,& frequens. A t pro altera Op1nione est, quod illud primo augetur in necessitate ac magis, quod minus naturam suo statu dimouet:talis autem est magnitudo.Acced1t,quod uerba Galen1 hoc declarare u 1dentur.Vltimo,qubd si1 dantur minima natural1a,in minima necessitate, sufficiet magnitudo, quia augumentum necessitatis
est per minimum, igitur & magnitudinis: aliter mai r erit prouidentiZS auNilium, quam necessitas. At ii uero dicunt, uerba Galeni non aliter posse conciliar , nisi per eam distinctionem. Resipondeo hae opiniones omnino falsi sunt,& contra Galeni mentem: sie enim deciarat in introductorio,& in tertio de Causis pulsi , qudd gracilium,uel in Veris tempore.uel post balneii,atq; in ipso,tum etiam in Saud Io,pulsuS sunt mam, mirume celeres uel irequentes,imb moderathaut etiam tardi uel rari Sed ad hoc dicitur, quod istud diceret opinio, Pua calor naturalIS quanimati sest non autem acutior factus est. Secunda S prima opinio dice-toritates dicunt,quod comprehendentibus solam distentionem,pulsius in
hiS sunt tantum maiores,non tamen comprehctadentabus contu uae est eo minor,quo distentio ipsa maior est.Et sic quod ad introducendos loquitur din etiam Idem de iomno affirmet,quod magnum esticiat pulsum cum tarditate&raritate. Sed cum hoc renouauerit in libro de Causis pulsuum, liquet hanc responsionem non este ueram. Praeda haeca , y aeitatis cognitionem pertinere contractiOI HS UOt tiam ideo,opinio prima & secunda falis fiunt Ingaudio etiam non auge-- tur calor, sed sollim eXpanditur i&tδmen pulsu, sit magnus. Intervo
125쪽
LIBRI II. ΤRAc T. II. II 9 etiam de causis pulsuum, inquit: EX moderato cibo pulsus maiores,celeriores crebriores evadunt,& tamen calor sola quantitate per cibum augetur. Illud primo est animaduertendum,non idem esse, Pulsum fore crebrum, & contractionem esse celerem: tum primo, quod celeritas tam de conti actione,quam de distentione dicitur,ut in sectando de Praecogni- cap. i. tione,& primo, de Disseretiis pulsuum clare ostenditurisic rarus & creber ς-p- 7- a quiete utraq; sumunt appellationem. Calor etiam tripliciter augeri dicitur , extensione, qualitate naturali, ac praeternaturali. Si igitur calor quantitate sit supera uetus,ut in pueris,ac his qui cibum sumpserunt,pulsus maiores,crebriores, atq; celeriores fiunt. Si autem qualitate, ut in his
qui calido dicuntur es le temperamento,eodem modo secundum omnem disserentiam augentur: quare Galenus parem in utrisq; affirmat esse rationem. At si praeter naturam calor augeatur,utraq; motus disserentia simul augetur cum magnitudine,non tamen fit ob hoc creber anticipatione enim utriusq; motus, ut in secundo de PVlsuum praecognitione debite eup es raritati pulsus restituitur:celer igitur erit,creber nequaquam : natura etenim motuum celeritatem auget,qUietem non ΠUnuit. Nam in motus Celeritate,uel refrigeratur distendendo, uel expurgatur contrahedo. Sed in abbreviatione quietis nulla est omnino utilitas, uertim sola necessitas.
Vnde ingruente tanto calore, quod non possit motuum celeritate eXtingui,frequentia superadditit quae uirtutem enervat, clim requiem omneauserat:unde postmodum faepenumero mors. At naturalis frequentia ut
consueta non affligit, aut parum. Nec credendum est quod quidam dicunt , Galenum hic signa posuisse uehementer calidi sicciq; cordis: nam cum inseparabilia calidi connumeraret, crebrum pulsum haud praetermisit. Hoc igitur modo in primo de Spirandi difficultate dixit, Ingruente necessitate resipirationem maiorem primo fieri, post celeriorem, inde cap.6 in prin. crebriorem. In omnibus autem sic fit, uerum latet ob parti itatem augu- 'menti. Dicendum igitur per haec ad singula. Cum enim diκit,non fieri 2 ' 'crebros:intelligit,aucto Calore praeter naturam hoc enim docuimus. Est tamen frequentia calidi cordis naturaliter signum inseparabile. Autoritas uero eX tertio de Pulsuum praecognitione, sic est intelligenda: Calor praeter naturam, utpote febrilis, ab initio celeriorem habet contractionem, atq; ob id propriam retinet raritatem :ctim uero inualuerit, adhuc
minuendo quietem creber euadet. Naturalis autem calor auctus celeriorem facit distentionem, ob id decurtat quietem quae contractionem sequitur, & crebrum efficit pulsum. Cum etenim distentio magna suerit refrigerabitur bene calor, unde lenta contractio sequitur, seu moderata. unde anticipante distentione,creber euadit necessarib. Apparet igitur concordia ad unguem,quam iiis subtilitate mirabili.minima uero haec Galenus
126쪽
o HIER. cARDANI CONTRADI c. MEDI c. nus iam non admittit. A n itero semper aucta magnitudine celeritas, Scfrequentia augeantur Θ Dicimus quod non,iat de balneon somnon uere,& gaudio dictum es sed cum magnitudo illa solum caloris uehementiam sequitur. Dicere uero hanc non esse magnitudinem ueram, sed solius distentionis,est absurdissimum:cum in naturaliter affecto corpore redeat eo semper arteria, unde moueri coepit. Quatuor igitur hae omnes differentiae necessitatis augumenti:at inter multum ac intensium calorem una poterat esse,sed Galenus eam sustulit: omnes igitur tres. Prima,quae a naturali calore: secunda, quae a praeternaturali, tum in principio, tum consistente: tertia uero quae a magnitudine citra caloris augumentum
proficiscitur. Ad id uero quod de febrium uarietate adiecimus,propositum est: de motu ibi,non de quiete loqui. Quonam pacto uero non aucto calore indigeat homo celeritate distentionisρRespondemus equidem ii cnon conuerti.Omnis enim caloris augumentum,seu naturalis,seu pr*ternaturalis, distentionis indiget celeritate:at non ubi distentionis celeritate indigemus,ibi calor est praeter naturam.In contractione uero conuertuntur haec:quoniam etsi corpus bene ualeat, quod tamen e ruditur plaeter naturam est non autem quod perfrigeratur.& haec est diuersitatis ratio. Sed de paucitate caloris, tum paruitate, raritaten tarditate rursus est magna contentio. Quidam enim dicunt,quod primo paruitas,inde tarditas,inde raritas acquiritur: alii autem,quod simul haec omnia:rursus uero alii,qubd primo tarditas, inde raritas,ultimo paruitas:alii,quod primo raritas,pbst tarditas,ultimo paruitas.Qui dicunt paruitatem primo accede- cap. 4. re,habent Galeni autoritatem in secundo Artis medicae, in corde frigico pulsus minores necessario sunt,non autem tardiores,uel rarioreS deperd1tur etiam celerius, quod difficilius retinetur, cuiusmodi est: magnitituo. Qui uero tarditatem dicunt, hoc habent, quod utraque celerata S calOris praesupponit magnitudinem: paruitas igitur caloris, de tarditate pramo indicat,pbst de caeteris. Qui raritatem,quod ea ultimo loco an caloris abundantia accedat: igitur cum necessitas perat, prima remouebatur, ut etiam in caeteris hominum actionibus quae cum ratione fiunt .aΟὶemus enim primb amouere semper quae ultimo propter necessitatem adiecta ,- - sunt. Qui dicunt, quod omnes simul acquiruntur d1fferentiae , Galenum idem decim secum tabent primo de Spirandi difficultate: nam perfrigerato inquit, iii x δ' calore raritas,& paruitas,& tarditas simul accedunt:quemadmodum Ru- eho magnitudo, celeritas,atq', frequentia.Cum uero haec Ordinem,ut diX mus sexuent:par est & 1lla seruare. Sed hic alia contrarieta S insurginquoniam iam prius diXerat, magnitudinem ac reliqua ord1natIm accedere,
hic uero omnia simul cum calor ipse augetur. Responsium est per haec ad 'y ea quae nuper dicta su prius enim declarauerat,quod si sensim calor du-
127쪽
geatur: hic uero auctum iam uult, cum febrem confirmatam esse uelit. De inchoante uero diAerat cum calor fuerit imminutus,paruam, deinde tardam, demum raram efficiet: sed paulo quidem minorem, tardiorem multo magis,rariorem autem etiam longe magis. Quo fit, ut ordinem quendam insinuasse uideatur. Igitur pro dissoluenda contradictione sciendum est calorem tripliciter dici debere imminutum:uel naturaliter, uictim de frigido corde Galenus loquitur: aut praeter naturam , cum prius eXistens naturalis a perfrigerante causa, uelut in attonito morbo sepe accidere solet,minuitur. aut cum prius auctus redit ad pristinum sensim statum,ut in febrium declinationibus.Est etiam differetia quod prius aliquid inducatur,uel quod magis. In his igitur primo in quibus reditus
fit ut febrientibus raritas, ut cuius contrarium sit minus necessarium, Sccelerius Sc magis restauratur:inde tarditas.Vltinati,quod Sc minus quam reliqua, utpote quod non nasi absolutis eX integro restituitur, est paruitas pristina. A liquando igitur tota sublata frequentia,& pristina redeunte raritate,celer solum ac magnus remanet pulsus. In sine tamen plus de magnitud1ne deperditur, quia plus erat acquisitum, cum aeger ad quietem perfectam , ut in periodicis febribus uocatis uel intermittentibus a cidere solet,iam deuenerit. A t in his qui iusto frigidiores evadunt naturaliter,primo pulsus minores, inde tardiores ac raraores fiunt:quonia raritas plus tarditate ac paruitate obest. Ob hoc dixit Galenus in secundo Artis medicae,paruitatem esse necessariam, BZ raritatem aut tard1tatem. cap. 24. ob hoc nec illos audierim satis libenter, qui putant, rarioribus magis ac tardioribus quam pro paruitate uti posse illos: nam secundum naturam pessimus est qui rarissimusmon enim hoc nisi ab immoderato frigore. At in his qui ex pristino statu ad frigidum deficiuntur, ut in morbis attonitis , lethargis, &suffocationibus uteri, raritas Sc tarditas accedunt, post parilitas: ut in quarto de Pulsuum causis meminit. Adiicit uero necessa- ὸ,ν M. riam esse raritatem ubi morbus frigidus est,si uirtus constet: at uero cum & Σ3. declinauerit, non solum crebri, sed Sc celeres fiunt, clim tamen ad immoderatam peruenerint imbecillitatem,rari admodum evadunt, tuncq; iam moriuntur. Discrimen igitur in his, & in eis qui eX calore superfluo ad pristinum redeunt statum, solum est, quod cum in utrisque raritas primo adueniat& tarditas: in his non manet, propter imbecillitatem. Contractio etiam non multum uariatur, sed plus distentio in perfrigeratis: at contra in remissionibus. Quod uero dicunt quidam, raritatem esse necessariam ob hoc, quia calor est imminutus non existente perfrigerationis necessitate, nihil est: nam talibus cum parua fuerit distentio
128쪽
HIER. c ARDANI CONTRADI c. ΜEDI c. coNTRADICTIO XI. Pulym an ab arteriarum uirtute,an ab ebullitione sanguinis. Alenus in libro, An sanguis in arteriis contineatur,duo adducit argumenta, quibus ostendere nititur, illas a uirtute eis a corde distributas moueri,non autem a sanguine,uel spiritu immisso: si enim ligetur arteria, quod relinquitur a pulsatione illico cessat: at non par est hoc fieri si a spiritu contento mouerentur. ipsis etiam arteriis sanguinem continentibus impossibile est tam cito spiritum immitti a corde ac tanta ui, ut simul earum extrema, & quod cordi eX eis proximum est moueantur. Cum igitur experimentu doceat,moueri illas uno motu omnes,eodemq; tempore,constat eas non eX immissis a corde,sed uirtute ab eo transmissa Post mediu. solum moueri. Hoc etiam tanquam clarum in libro de Pulsuum usu esse docuit,inquit enim: Non quia a corde impleantur,ideo mouentur, ac dilatantur arteriae: sed quia sic agunt, ob id implentur. Cum uero tries fuerint, ut ibi recitat,opiniones de arteriarum motu, aliquibus existimantibus distentionem ab arteria sponte fieri,quod etiam in mortuis non cΟΠ-
niueat,quemadmodum uena,contractionem uero a uirtute:aliis utrunq;
a uirtute fieri eXistimantibus, quoniam de contractione ob naturalem si-guram quae cum distentione erat,pateret, de distentione quod modo maior,modo minor fiat,& quod modo celerior,modo tardior:aliis, quod sola distentio manifestum est, duo hic argumenta sumi, quibus ostendatur, distentionem a uirtute fieri, non sponte. Verum haec non aduersus illos probant,qui,ut Archigenes,senserunt,distentionem a cordis impulsu fieri. Quatuor enim sunt opiniones de arteriarum motu in distentione: Galeni,quod a uirtute: Erasistrati,quod ab impulsu cordis: aliorum,quod a natura arterie,que si tame illu sponte sibi deposceretniltima uero Aristo- ea , ante telis,de quo suo loco dicetur. Hoc uero idem tractabat in quarto de Pul- medium, suum differentiis,probans opinionem Herophili,quam etiam Hippocratis esse docuit,libro An sanguis in arteriis contineatur nec non:& PraXagorae, & Philotini, quam ipse secutus est Galenus. Quamobrem argUmenta quae pro hac sunt opinione in medium adducam. Iacobus enim non pauca adducit: Nam si aliter, inquit, quam a uirtute mouerentur, cum nec ab elemento dominante, esset motus hic uiolentus, quare non esset perpetuus, nec principium uitae: par enim est, eorum quae per se a
natura expetiatur,media etiam per se eXpeti.Non autem uiolentam causam ac contingentem,intenti per se finis,lum uitae esse principium. Vbi etiam magnitudo pulsis,ubi ebullitio magna, ibi igitur uehementia: at magnus pulsus,& n5 uehemens, in laetitia,quarto de Causis pulsuum ap- eapset paret: quare non ex alio, quam eX uirtute. Videtur etiam eX composi-
129쪽
tione instrumentorum res sic se habere: cor enim omni genere uilloruna constat, ut in seXto de Partium usu habetur. arteria uero eX duabus tunicis,quarum exterior,quae & exilior, longis ac modice obliquis constatu illis: interior, quae dura, ac quasi exteriori quintupla, transitersis solis. Motus igitur a natura fiunt ac uirtute, cum quemadmodum in aliis ad haec instrumenta parauerit.Est etiam ualida ratio, quod si eX ebullitione fieret distentio,aer attrahi non posset, atque ea de causa non perfrigerari: nam in ebullitione occupatur locus arteriae, quo sit,ut nihil amplius possit recipere, nedum ut trahat sponte. Liquido autem constat aerem trahere arterias dum dilatantur. Non etiam uidetur disserentia inter dilatationem cordis & arteriarum: Cor autem dilatari ab anima haud dubium est,quare etiam S arteriae ipse. In ebullitione etiam maXima, uehementissimi efficerentur pulsus, cum tamen contrarium eueniat, non selum in pestilentibus febribus,sed Ec in aliis morbis,cum ex incendio ad mortem inclinantur.Peculiare uero uidetur hoc aduersus eos, qui tenet, clim cor dilatatur arterias constringi:ac rutilis,illis dilatatis coarctari cor. Primum, quod maior est cordis calor cum constringitur, quam arteriae remotissime clim dilatatur:at uero illa cogitur ad dilatationem ob caloris uehementiam,igitur & coriquare non constringetur.Eadem ratione cum multo maior sit excessus caloris propioris partis arteriae cordi, ad maNime distantem,quam cordis ad propiorem illi partem, liquet arteriis una se mouentibus, etiam cor debere cum arteriis moueri. At hoc tamen uerum non est, iuxta eos qui ponunt uicissim ac alternatim cor simul atque arterias constringi. Sunt uero & quaedam a Thrusiano aduersus se pro Galeno recitata,quae quoniam in rem faciunt,a me in medium deducuntur. Mirum plane est et, si ab ebullitione fieret pulsus, pulsum aequalem esse, cum ebullitio res sit adeo uaria ac diuersa, tum in diuersis temporibus , tum momento eodem sed partibus tamen diuersis. Praeter haec si dum cor constringitur arteriae dilatantur, spiritus uel simul in diuersis esset locis, uel quae sunt cordi proXimiores partes celerius, S ante alias quae remotioreS sunt,mouerentur. Esset etiam difficile causam reddere, cur arteriae non autem uenae moueantur, clim utraeque sanguine plenae sint. Si dicas calorem, aut crassitiem obstare, palam est, haec minorem nonnulla facere ebullitionem. tum maxime,ctim cor frigidum,hepar calidum eAtiterit: utriusque enim uisceris tum sanguinis in calore eZiguum discrimen erit: & tamen uenae nunquam, arteriae semper pulmsabunt. Aristoteles autem in libro de Respiratione haec habet in contrarium : At pulsatio, quam cor perpetuo facere uidetur, ei motioni persimilis esse uidetur, quam tubercula cum dolore efficiunt, quod sanguinis mutatio ea praeter naturam sit: ea uero sit, usquequo sanguis con-q α co SI 23
130쪽
coctus fuerit ac in pus conuersus. Haec etiam assectio semori similis est: sit enim feruor, cum humor caloris opera inflatur: nam humor propte ea sese attollit, quod in molem assurgat ampliorem. Caeterum quies intuberculis agitur, sit putrefactio ipsa non perspiret, humore crassius culo reddito: feruor uero residet, sit per vasculi labra humor eXcidat. In ipso autem corde humoris tumor, qui perpetuo eX cibo ei accedat, ultimam eius tunicam eleuando pulsum facit: atque hoc semper absque intermissione fit: nam semper humor eX quos anguinis natura oritur
continue influit: primum enim in corde ipso gignitur, id quod in prima
generatione clare constat: nam uenis nondum distinctis sangumem habere cernitur. Et ob id iunioribus magis pulsat, quam senioribus: utpote quod iunioribus maior diuaporatio fiat. Quinetiam & uenae omnes simul inter se pulsare solent: quia omnes eX corde sua initia trahunt: cor autem semper mouet. Quare & 1llae semper mouent :& simul inter secum illud mouet. Ad haec faciunt rationes nostrae. Philosophus tertio de 'P ε' Partibus animalium docet, quod & eXperimentum ostendit, pulsum nullis plantis conuenire, imo nec omnibus animalibus, sed solum his quae solent spirare. At si sic est, naturalis facultas esse non potest , neque animalis, cum absque cognitione fiat: non sensitiva, cum absque sensu.Tribus 10 itur e X istentibus tantum animarum generibus, constat nullius animae esse proprium hanc uirtutem , quare nec uirtus ulla: sed ex fano uinis ebullitione constat. At si etiam maXime sit, sentientis pars uirtutis erit: at quaedam sentiunt, quibus nulla uis pulsatilis, ut cancri. Quidam etiam pulsatilem uirtutem retinent absque sensu ullo, ut in attonitis, ac etiam resolutis. Accedit quod pulsus omnes debiles viderentur, qui essent duri: at turbulenti ualidi simul ac duri sunt ut Paulus testatur. Hoc autem difficillimum factu uidetur: nam si arteria duintae'y '' ra est, cum difficultate mouebitur: imaginem te languidi praebebit
pulsus: ut enim proportio, ita robur: at si arteria mouetur remtens, modica est proportio, modicaque uirtus: dura etiam eXistente arteria, nec pulsus mollis, nec rursum durus illa molli eκistente:& ta men talis est eorum qui laterali laborant morbo: ut in quarto De cau-ς p sis pulsuum habetur. Thrusianus opinioni Phil sophi fauit, tribus adductus rationibus: prima, quod semen cum in uterum effunditur, 1ll1co pulsat1lem habet vim, arteriam non habet: ab hora enim qua effunditur in uterum, donec generetur laetus, quanquam formam propriam retineat, pulsat. Non igitur haec arteriae uirtus. Si etiam per se pulsaret arteria, non uideo, inquit, cur dilatatio constrictione cordis indigeat: at indiget tamen: non igitur uirtus est in ipsa arteria, sed contento.