장음표시 사용
271쪽
LIBRI II. TRACT. V. 26sauxiliis insistendum,in caeteris generale praeceptum erit. Quidam autem
putant ueram curam,esse solum causae morbi ablationem,ut uidetur senia prima quartiti re Princeps,dum de morbis agit ex materia pendentibus.Nam in hecti-- ij ca secus est:& uidetur sumpsisse hanc sententiam a Galeno quarto Methodi cum dixit: Praecipitur ab omnibus fere antiquis medicis, quicunq;
ratione quadam,aut Methodo de ulcerum ratione scripserunt. causas quq illa creant esse abscindendas, aeque prosem ut caeterorum Omnium morborum. Ergo sententia Galeni est, quod morbi qui fiunt curatione causaeauseruntur contrario suo,facti autem contrario ipsius morbi, non autem cauta. Quale autem sit hoc contrarium, dicebat Galenus X I. A rtis curatiuae.Quod Hippocrates & Plato Contrarium uocant, Aristoteles Op- cap u.in fine. positum appellat:est enim Contrarium quod maxime distat in unoquoque genere: non solum calidum frigido, sed etiam magnum paruo,&multum pauco.Sed hic cum loquimur de medici cura, non de Opere naturae intelligimus. Vnde illa Conciliatoris anxia inquisitio cum nihil ad mentem Hippocratis aut Galent: nam contrarium a contrario curatur 'Πς ς /-δ 3'ope medici,qui in unoquoque indiget natura operante, ipse autem adhibet solum accidenti ubstantias autem propter illa. Quare necesse est,ut
contrario naturam nostram iuuet ac impellat. In cura autem quae a natura fit, non est hoc necessarium , cum illa fiat a principali agente calore naturali, de quo nunc prorsus nulla est disputatio. Semper igitur quod
primo intenditur contrario perficitur. Si enim, ut dictum est, uomitum eXcitet materia causa urgens est repletio secundum uirtutem dicta, seu humor in quali peccans,hic igitur euacuatione indiget, cuinq; sit in uentriculo per uomitum. causa igitur morbi fientis no aliter hic quam in pu trida febre tollitur.Ob hoc autem recte dixit, in putrida febre curatione δε elle euacuatione humor1s noXii:deinde quod supercalefacti fuerat, refri- cap.io. gerationem:nam febris causa,est humor putridus:& ipsa,calor superadditus. Sed Avicenna febre aut tota,aut maXima eκ parte, cum eX humore
consistit putrido,hentem morbum censet. quod uero factu est illius quasi ad hecticas pertinet. Certe non alia cura tollitur, quam hecticae. Balneo siquide,& frigidae potione,ac humidioribus alimetis. In his autem quae a
proprietate curat,oppositio no minus inuenitur, quam in manifestis: seu enim lapis coningatur cathetera,seu hircino sanguine,seu petroselino macedonico,quod plus erat aufertur. At no necesse est operatione omnem a contrario fieri actu:sed uirtute quandoq; tantum, uelut & cum solis radii igne accendunt. SeX aute praecipua sunt quae medicus peragit,atq; in ilia tantu cotrariis minime indiget. Conseruatio enim quae in sanis ad ungue
corporibus adhibetur similibus solum perficitur. Qitae uero in impeditis negotὶis publicis,aut priuatis, non tamen sanis praeseruationem quae per L contr
272쪽
66 HIER. CARDANI CONTRADI c. ME DIGcontraria sit requirit. Sic & praeseruatio pura quae sanis, sed non modo
sano degentibus ut in acre pestilenti,uel in itinere,per contraria non ipsis quidem corporibus, sed causis quae morbum gignere possent perficitur. Sic & reducimus lapsa parum corpora per contraria, clim libere emendationi uacare possunt: & cura rursus morborum,& quae praeseruationi admixta est, ut in podagra contrario suo perficit. Quod si Auerroes dicat, nou competere: quandoq: intelligit, cum maiore impedimento res detinetur : Ut in ulcere a rabido cane consolidatio: in fluXu corruptae bilis retentio.Sic recte Galenus eXcusat Hippocratem: Sed Princeps nihil plus uoluit,nisi quod non omni repletioni debetur euacuatio, sed tamen eua - .io. cuatio per inediam,balnea,eXercitia,ut inquit Galenus libro de Sectione uenae.Hoc aute nihil aliud est, nisi quod Depe natura curat absq; medicaminum auxilio. De frigida aqua non est mehercle dubitatio: nam per se causa morbi est caloris naturalis debilitas,eX raritate corporis , hanc tollit proculdubio aqua frigida: contrarium igitur est causae morbum facienti Perabsurdum equidem est,si intelligamus Hippocratem uoluisse inanitionem repletione,aut repleti zm inanitione tolli: Sed hoc docuit eo Aphorismo,tum aliis locis,quibus hoc scripsit Theorema,Detrimentum quod ab inanitione fit tolli repletione: uel uersa uice, quod a repletione, per inanitionem. hoc autem proculdubio multos latebat. Ergo ut ad rem reuertar,non in frigido tempore, aqua super infula leuat distentionem: est enim contraria solum ei caloris debilitati quae ab aestiuo feruore ortum habet Sed si quid est quod obiiciatur de morbis, nam in his palam contrarium solum delet contrarium : utpote febri frigida prosunt. Verum non de hoc loquitur Hippocrates, sed de consequentibus: sunt autem consequentia morborum symptomata, ut causarum morbi. Percontraria igitur morborum symptomata tolluntur, quae sunt actionum ipsarum uitia. ergo in omnibus Hippocrates hoc intendit, quod sublatis anterioribus per contraria tolluntur & consequentia. Sic dolor obscurat dolorem, non tollit: labor autem causam aufert lassitudinis, quae est in musculis repletio. Sic coitus dolores aliquado curat, ac patuita doloria causam,& melacholicti morbii,humore purgato,aut flatu discusso:no equide per accidus,ut dictit,sed proprie,ac per se. Albucasis aute docet,quona pacto calidus ac siccus morbus igne cureturinam calidus ac siccus humor dis soluitur,tum etia mala membri teperies,Est igitur inanitio haec replentis humoris,unde ad propriia statu reditus. Verum in teperatura quae ab in-
flucte minime pedet humore,hoc haud facile quis tueri poterit. Sed dictu Principis est potius ad praeseruatione:quia ut dicebat Gentilis, facillime
cadunt in morbu cui materia associatur.In temperato Uero corpore, cum
primum hectica laborare incipiet, humida quide modice ac frigidamu niunt curadi causa,praeseruadi aute no adeo paru. Quare in iuuene etiam
273쪽
LIBRI I L T R A c T. V. 26 si immodica sit siccitas naturalis, S morbus in initio & nulla incrementi
cura,siccis curabitur hectica, sed non ad proprium temperamentum collatis. Hic autem cassis iuxta imaginationem contingere potest: non autem secundum ordinem naturalium causarum.
coNTRADIcTIO IN. Menenum an detur quod Ab certo tempore cleretur. Medico an pertineat scire uenena.
An in cura uenenorum conueniant medicamenta.
ET omne quide quod interficit cum permutatione teperaturae,aut cupia tredine,aut aduentu super mebro possibile est ut effectu producat post tempus:licet putrefacietis effectus, eo deterior sit, quo plus morae in icorpore duxerit, inquit Avicena .EX quo pala est, dari uenenu quod UO irae i. eap.r. cant terminatussit haec uidetur esse sentetia etia Galeni, cum diXit, quod corpus illius,que rabidus canis momordit,antequa in rabic deueniat,aegrudici debet,quonia causam in se contine qua in morbu decidet,quauis interim nullii laboratis corporis signia ne uel pusillia cotineat. Sed alibi non statim mehercle de cane rabido,sed etia aliis uenenis,que citra nota a interim agut ad lepus, adeo clare locutus est,ut ipsius disputationis caput dictum eius facturus sm.Quaobre ne opera me lusisse existimauerobsi tota serie hic uerboria eius subiuXero hoc aute quadoq; licet,cum uolumus t bore lectoris tollere:tum praecipue umbreuitas teporis medicia plerunt ad languetis salute solicitum habeat.In his uero quae clariora sunt, nec in uerbis dubitatione nobis relinquunt:sufficit,ut pleruq; feci, sola adieciste sentetia.Ea igitur uerborsi series sic se habet:Quaecuq; lethales causiae tractu teporis laesione siκa dc indissolubile Gfecerint,reuertetur pro malitio suae magnitudine,periculi magnitudine asserctes. Na causae aliquae eoi ti, quae in corpore procrea tu potetia uirtuteq; uirus rabidorsi canit,tum lethalia medicameta reprcsentat,que etsi in affecto loco nullii quod euides sit symptoma pariat,post quatuor tame aut seX menses,uel longinquiore teporis cursum homine perimul. Scimus auic aliquOS a cane rabido morsos,qui postea aquas formidaverunt : inde etia a morsus initio post duos, tres ue,aut quatuor meses interier sit.Noui sane & queda, qui eXacto an no eum incurrit affectλquem υρ ορον, id est aquae timore uocant. De quo medici omnes eXistimabat,qubd immodica siccitate in solidis partibus laboraret A tq; una est adaucta naturalis caliditas, ac in ignea couersa.Hunc assed tu caninii uirus longo cum tepore paulatimq; efficit,atq; ob id dissicilius potest corrigi, quod partium solidarsi substatia in alia traseat natura: uel uti in uitiliginibus, quas leucas uocat,euenire cosueuit: nempe altius hic affectius descedi qui praeter natura est. Cum alite permutet hic
274쪽
sosida corpora non dii tame permutauerunt,smul ut vacuata sunt,solidorum quoq; permutatio cessat interdumq; die uno, interdit citius ad naturale reuertutur habitu.Nempe fete & nordu facto amictu,separata causa quae illum efficit breui sedatur.Si aute copleatur assectus, quavis uacuata fuerint corpora quae asscctum procreavertit ab humido quod illius causa
fuit nulla tamen fanadi ratio amplius superest.Simile quippia lignis ipsis
cotingit,quae prope mediocre ignem sunt apposita:calefiunt quide ualde, sed nodum inuruntur que si prius quam accedantur,aut inuratur,ab igne
separaueris,celeriter cotracta eXuunt caliditate.Si ueto tantu in se caloris
exceperint,ut inuri incipiat,etia si ab igne tollantur, nihil minus inuruntur.Quod si humidum lignum in ignem coniiciatur, non protinus accenditur,uelut si calamum siccum in eum inieceris. Et si paulo post lignum,
quod iniecisti ,exemeris eX igne,breui interuallo eam, quam ab illo contraXerat caliditatem,deponet. Non est igitur absurdum,ut paulatim consimilis humor in corpore generetur, qualis rabidorii canum, S longiore temporis tractu corrumpentiu medicamelorsi ita ut plerosq; medicos lateant. Queadmodu in eo qui ob lassitudine febriit, atq; ut uidebatur ualde paria: lui post quartu dic urina secreuit substatia tenue, colore tamen
nigra: ut in utroq; eam quae eκ modico atrameto scriptorio multae immi-Nto aque forma reprcsentaret. Atq; modo alio si no atramenti; ipsum dilutum intelleXeris,certe eam quae fuligo dicitur imaginare. Visus est his aeger quarto die bene se habere,ita ut sequentibus diebus leuaret: deinde die septinio uesperi cum febrire coepisset,labefactus obiit. Haec sane ille: quae ego uberius descripsi,quoniam ea oratione tota ferme mihi opus est. Nam quod canis rabidi morsus,& medicameta post lepus interficiat,sane clare ostedit:quod etia tepore intermedio nullii sit signia quo ueneni uim dignoscere queamus, S illud, quod maxime erat dubitabile declarauit. Quod etia purgatibus medicauictis ab initio opus sit antequa uis uenenicosirmetur,et illud docuit. Accedit quod per talia medicameta no humo- stat, qua ti res tantu, sed ipsa mebra solida infici aperte eXistimat. Cotrariu tame hu-trac.i.cap.1. ius uidetur Princeps sentire,cum diXit: Et si toXicum no couerteretur in cibia ac nutrimetum in turdis,sed perueniret celeriter ad cor illoria, sicut peruenit ad hominis cor,interficeret.Alii omnes legut iuXta codicii literani,no interficeret,cuius literi nullus omnino est sensus.Ergo S ibi rursus: Toxicu ob id,ut Galenus inquit,homines interficit, turdos n5 interficit:quia in turdis antequa ad cor properet,Ppter arteriarii angustia mora trahes,in alimetu couertitur. Si igitur quod mora in corpore trahit euinci necesse est,& ob id no interficere, quomodo uenenu intra seX meses occudere poterit. Quod si dicas,loqui de ueneno calido no a substatia, certe toxicii primo no tantii sui caliditate,sed magis*pria substatia perimit.unde tib s ς '- Dioscorides: Toxicu linguae S labioru inflamationes gignit,& mentem
275쪽
LIBRI I I. TRAcr. v. 269 uariis imaginibus replet,illud genus insaniae procreans,quod minimc curari possit. Manifestum est autem,hoc uel contrariorum este argumentiam,vel propric cuiusdam naturae. Accedit,quod etsi caliditate sua occidat,euincitur tamen,aut laedit non euimam,quae par ratio est in eo uene-DO,quod a propria agit natura: quomodo enim non euictum tandiu perseuerabit, ut novam inserat quae minime sentiatur ob hoc etiam iuste Gentilis ac merito dubitabat ,quomodo posset putrefaciens uenenum eo magis corpus inficere, quo diuturniorem moram in capite traxerit: cum
omne agens agendo, si pati aptum sit, repatiatur. Respondet utiq;,quod
hoc est in comparatione tantum ad frigidum uenenum, hoc autem eXtra propositum estiam non interficeret,aut raro:uel quod cum non evacuatur perpetuo agit: quandoq; enim euacuatur a naturali, tertio de Tem- pperamentis:& tunc actio illius cessat,aut minuitur.Sed dubitatio pulchra est, responsio autem non ad propositum: cum illud non doceat, cor non finiatur actio,aut minuatur ueneni putrefacientis, si agens naturale agendo debilitatur. Dicamus igitur, quod quicquid a putrido tangitur,putrescit. Licet igitur ratione principalis ueneni actio putrefaciendi semper
remittatur, aliter enim esse non potest in agetibus generalibus corruptibilibusq;: cum tamen humor iam putridus & solida membra a ueneni qualitate deprauata,& ipsa putrefaciant,non secus actio eorum augetur, quam cum ignis accenditur, prior enim & si retundatur genitus tamen ignis de nouo non minus accendit,quam qui prius lignis admotus fuerat. Quomodo autem non sentiatur haec interim actio, infra docebimus:itam putrefaciens uenenum quanto magis in corpore persti terit, eo magis putrefacit, tum etiam magis deprauatis in dies humoribus,& malis succedentibus coctionibus & obstructionibus aduenientibus . nam partem continuo putrefacit,aliam autem praeparat:nisi protinus e corpore eXpellatur. Sed adhuc quis dubitabit tumia Galeni placita, nam insensibalem
permutationem ponere cogimur: mutatur enim corpus interim , nec tamen sentit. Respondeo,interim procedere hanc mutationem in humoribus, esse i , hoc iuxta Galeni sententiam:sed tamen non omnino Galenus negat patientem quicquam sentire, sed non eXtare signa quibus possit medicus hoc percipere: quod & uerum est. interim enim tamen molestiam quandam sentiunt,, in semnis turbationes,ac imaginationes. Sed
cum hoc prorsus naturae contrarium sit,cur non uomitum illico concitat Respondeo: omni ueneno ad tempus noXam trahente, non selum praesentaneo, uim inesse ut nauseam concitet: sed ob paucitatem ueneni, aut
ob admiYta dulcia S bene redolentia, aut propter conuiuii hilaritatem, quandoq;,imo persaepe latet. Sed dicet quispiam, cur si dantur talia uenena, nemo ullum adduNit
276쪽
o HIER. CARDA NI CONTRADIC. JREDI C.
eXemplum Apparet enim toricum cantharidas, Argetum sublimatum, leporem marinum, ac plerat alia omnia esse praesentaneae necis, non autem tandiu opus suum proferre. Respondemus itaq;, apud omnes patere exemplum de morsu canis rabidi: tum inter medicamenta fanguis menstruus&leprosi, sunt de illis :eXistimant etiam quidam scobem ac ramenta adamantis eX hoc genere esse: sed falluntur, nam omnino uene num non est, imo egregium ac singulare cuiusdam difficillimi morbi medicamentum. Scio enim quendam Gemmarium, qui mihi fassus est, dedisse pluribus in uicibus ad pondus drachmae unius, quod maNimum est cuidam existimo autem, sed dicere noluit, uXorem illam fuisse moecham sub pulueris forma,sub scobis,sub ramenti,nec obfuisse magis, quam si panem dedisset. Postmodum alius cum insaniret plures acies, ac frustra, deuorauis adamantis, nec quicquam passus est: detrimenti: uoca batur autem ille, Franciscus Todeschiniis. Sciendum tamen, marimam partem horum uenenorum , quae ad tempus constitutum agunt, esse factitiam, non naturalem: nam naturalia partim rarissima, partim non interficiunt, sed fascinant, ut sanguis uterq; dictus: qui tamen cum putrefaciant,mfi succurratur,tandem Occidunt. Sed non licet medicos haec docere,imo nec scire:unde Zoar: Μedicus, ut medicus est,uonena non debet scire,sed solum ut auNilietur. Intellige quod quantitatem quaerere haud debet: multo minus docere, in Ata sententiam Hippocratis. Et tamen Princeps docet quantitatem croci quae interficit, S colocrntidae, S lapidis rubet, S aliorum multorum: Dico, quod hoc faeit in rebus quae uenena non uidentur,quia utilitas iacturam superat: nemo enim bibet tres aureos croci: nec dare poterit alicui faciliter , hoc tamen praecepto uitabit eius multitudinem in cibis ac medicaamentis iciens esic geuus ileneni. Genera autem docemus medicos,ut posisint auxiliari: sed pondus, nec uulgares, nec medicos docere decet, nasi in his,quae nos ut innocua tractamus. Sed cur Galenus confundit uenenum putrefaciens cum ueneno a caliditate occidente 8 edin disiat: At quae corporis naturam rodunt, lique- faciunt , ac putrefaciunt potestate calada nommantur Dico: Venena, ut docet Princeps , sunt duorum generum: quaedam quae a qualitate occidunt , quaedam quae a tota substantia, seu proprietate. Quae a qualitate prima,ut cabefaciens,aut infrigidans. nam elisorbium adurendo,& optum
infrigidando interficit. Quaedam obstruendo, ut gypsum & plumbum ustum : & quartum genus quod erodit S putrefacit, ut lepus marinus. Hoc autem facit caliditate sua: unde tertio de Simplicibus medicamentis inquit Galenus:Proinde longo post tempore,a quo sumpta sunt,nonnuliata interimunt: potissimum quae crasia, ac terrena sunt substantia. Haee
277쪽
27 Ienim corpori diutius inhaerentia dein temporis spatio putrescentia, erodunt,corrumpuntq; incinas corporis partes. Vnde duo nos ibi praecipua docet: alterum , quod uenena talia putrestentia ad tempus proseruntur: reliquum quod eX his quae a qualitate agunt, sola haec ferme sunt, quae opus suum ad longum proserunt. Docet praeterea modum quo putrefaciunt : nam prius a natiuo calore corrumpuntur,inde corrrumpunt. Palam igititur, haec non esse debere uehementer calida. Causam etiam docet putredinis corporis humani constitutionem calidam & humidarinnam talis putredini maXimc obnoXia est. Haec etiam a toto genere lamena dicuntur. Porro quod omnia talia potestate calida sint,prius eXplica uerat. Sed dubitatio ex dubitatione,sicut homo ex homine plerunq; Oriri solet:nam Galenus ueneni a proprietate nullam fecit mentionem,quale est Napellus apud Auicennam, seu Toxicum , vel Aconitum. Nec ueneni obstruentis ut Princeps : sed etiam ponit uenenum humidum, inquit enim: Si calidum sit uenenum, a frigidis auxilium petendum est: si frigidum,a calidis:si humidum I siccis: si siccum, ab humidis : si frigidum dc humidum, a calidis dc siccis. Et quidam adducunt Aserroem in libro de Venenis dicentem,opium esse frigidum & humidum uenenum. Sed
nos docuimus alias Opium inter sicca potius medicamenta referri a Serapione. inquit enim, Papaueris nigri succus magis infrigidat, Iccrassescit,ac exiccat.quae ferme uerba a Dioscoride sumpsit ad unguem. Auer- de sime τε roes tame Opium humidum eXistimat, dum de Castasi seu papauere loquitur.Certum est,quod Galenus humidum & frigidum uenenum dice
rei lactucaesactescentis agrestis tamen,etiam satiuae lacrymam. De humi do tantum ueneno non facile est exemplum inuenire. Sed tamen Galenus uoluit ponere quoniam poterat inueniri. Animaduertendum tamen , quod raro dabitur uenenum quod humida qualitate occidat tantum, sed medio caloris, aut frigoris poterit relaXare corpus, aut somnum letiferum, ut opium, aut lactucae lacrVma prouocare: opium autem humidum proculdubio censeri potest siccat tamen, quia frigiditas tanta est, ut comparatione humidae qualitatis condenset humores, & spiritum uitalem destruendo, congelet humores S membra. Sicut & glacies, nam ipsa humida cum sit potentia, a frigido tamen immodicc concreta eXiccat. Vel dic quod optum resoluta humadiore ac subtiliore parte concretum esse siccum. humidi tamen ueneni nomen praeteriit Princeps, quia rarissimum est optum enim ratione frigiditatis potius perimit: quae humida occidant rarissima sunt .Sed quod Avicenna obstruendo occidere dicit, Galenus siccum appellat: unde etiam Serapio talia frigida S sicca in extremo esse docet, ut gypsum S plumbum. Sed de proprietate non erat locus Galeno dicendi, cum nec Proprietates salutares ibi erelicet,lit
278쪽
lib.2.eont.tra. alias docui quanto minus uenena quae sic perimunt.
ς00x I Sed cur non etiam sunt uenena purgantia,ut helleborus: unde Bentu s. Aphoni nius narrat, duos eX superpugatione e u i ta emessisse. & alludit ad illud Conuulsio ex helleboro lethalis est: & etiam de herba purgante sanguinem de qua Galenus in libro de Purgantium medicamentorum faculta- te. Sed Galenus in commento Aphorismi non negat posse dari medicamentum quod superpurgando occidat, quamuis in helleboro adducat
praeter superpurgationern tres alias causas mortiS inferendae, nocumentum oris uentricula, ac malam qualitatem hellebori eXiccantis neruos: nec non uiolentiam attractionis quibus conuellantur nerui non sola euacuatione.Hic igitur modus ad siccitatem pertinet eX parte. Qua autem superpurgat medicamentum uenenosum appellari solet, non autem uenenum : cum prius purget, quam Occidat. 1 alia sunt Scammonium,elacterium,colocyntlυs,hellebortis, S titimallorum omnia genera,graciota, S multa alia. Sed herba illa erat medicamen uenenosum putrefaciens, uel reduci potuit ad uenenum dictum a proprietate. Manifestum est autem, quod iuXta Galeni sententiam aliud dicendum est uenenum a proprietate,& a tota substantia,quod multos fallit: quandoquidem putrefaciens a tota substantia uenenum dici debet iuXta allius sententiam, non tamen a p roprietate., Atti, medi. Est autem uenenum, ut Itali scribit, humidum,subtile,aquosum,hor cap.de uentre ribilis qualitatis. Sed haec diffinitio ualde absurda est: cum,ut dixi,etiam QN 7' metallica praedura S sicca uenena sint.Μelius est igitur dicere cum Auidbet eis P cenna, quod est id quod a corpore non mutetur, & apsum mutat. Et haec
cap.1.in prin. uerba ex Galeno sumpta sunt in tertio de Temperamentis: quamobrem
S sub eodem prorsus sensu, quo ab illo prolata sunt intelligenda erunt:
scilicet, quod non mutatur uenenum ad naturam humanam:ad aliud tamen immutatur tum putrefaciens maNime ut declaratum est: ipsum enim prius quam agat immutatur. & quomodo per tempus manens putrefacit,iam est declaratum: in aliquibus tamen putrescit substantia fanguinis: velut in muliere quae laborare uidebatur laterali morbo Anno Μ. D. XL .ad quam uocatus cum iam haberet spirataonem grauem, uidereturq; moritura eadem die, consensu medicorum priorum rogantibus af- sinibus cum certum esset bibi me uenenum iam aliquot antea mensibus, secui uenam, prodiitq; non sanguis,sed uarentis herbae succus, perseuerauitq; usq; ad uncias nouem:quod ego prodigium uidens,nec proficere eX hoc certus,iussi sanguinem sisti, magna cum astantium adnarratione: ui- Nit tamen adhuc triduo, quasi alleviata uenae sectione. Manifestum est autem, quod iecur tale eite debuit. Veluti cum haec rescriberem Anno Μ. D. XLVI. aetatis autem XLV.Thomas Iseus amicus noster misit sanguinem
279쪽
LIBRI II. TRAcr. V. 273nem uiri nobilis ad me, cui uenam secuerat, lacti adeo similem, ut nihil δε - c. . fuerit expressius.Manifestum est autem, quod uel putrefaciens hic bibit Uenenum,aut hepar tale diutino morbo factum est, siquidem lacteum si milia enim a similibus generari neceste est. Porro uenena putrefacientia ma me ut dixi, proferunt ut in suam, sed quae obstruunt, non similiter:
quaquam enim occidant tarde, celeriter tamen inserunt tale detrimetum ut sentiatur.Pleraq; autem uenena,quae uim suam procrastinant,sitim,&mentis alienationem inferunt: calida enim, aut sicca, aut putrefacientia sitim inferunt corrupto humido innato: unde etiam aqua intercute labo
rantibus sitis adest quamuis superfluo abundent humido, & tabidis,& senibus: frigidum etiam uel congelato nativo humore, uel siccitate iunctaeXcitat sitim. Quae a proprietate agunt corrumpendo humidam substan- . tiam,& ipsa generant sitim. Carere igitur omnino siti, maXimum est argumentum non bibisse uenenum. Μandragora tamen & succus lactucae perimunt absq; siti,sed haec copiosa esse oportet: & paucissilinis contingit, ut his pereant uenenis.Cicutam nunc sciens pretermitto. Sed mentis alienatione faciunt omnia uenena serme, ut de Toxico superius daXimus sic Sardonia herba, Pharicti, Apollinaris, Μandragora,palicaria, coriandrii, pomu spinosum, Aconitu, Dorycniri, IXias, cerussa , menstruus sanguis, tum leprosi, Herculeus lapis,& caeruleus, succus albae uitis, Bryoniae dictae,ium Rhododaphnes,tum mel ana cardi, fibri testiculi corrupti, dc Ω-lis cerebrum,& nuX uocata methel,& baccae lauri corruptae,nuces iae, aut auellanae,& eXtremitas ceruinae caudae, dc assatura suffocata, & sanguis
hominis biliosi irati, & fel leopardi, & cicuta: unde recte Plato constare mentem Socrati describit in Phedone,cum ex ueneni ui laborare debuisset pro miraculo.Ergo frigida id per se faciunt,obturbantia mentem, calida putrefacientia & quae a proprietate agunt, plurimum atrae bilis generant , & ob id mentem loco mouent. Sicca somnos tollunt, unde mentis alienationes,haec autem magis, quae cum tempore perimunt: inde fascinati,praestigiati,iunatici. Sed non solum in potu sumpta sed morsu&ictu inficient1a mouent alienationes ut scorpii 1ctus,& morsus canis rabi-di. Sed Galenus in libris de Temperamentis, uidetur sentire illius spumam non eodem modo afficere . Inquit enim, Neque enim uiperae ue- lib.3.cap.3. nenum, aut rabidi canis spuma, aut aspidis uirus, quae tamen si eXtrinsecus occurrant offendere creduntur: parem uim habent uel soli cuti applicata, uel intro assumpta. Quare haec uenena intro assumpta iuXta Galeni mentem haud uidebuntur. Nos tamen uocati sumUS anno Μ. D.
X L III. quarta noctis uigilia, ad AleXandri Brastae patritii uiri curam, cum in alterius medici manibus esset, deprehendimusque rabidum esse, Μ erat
280쪽
erat enim hydrophonus: cum autem caeteri medici simul aduocati, &qui prius aderat faterentur, quaesitum est de causa: astantes consessi sunt osculasse rabidum canem antequam emitteret suffocandum : mortuus autem est sequenti die ut nos praediXeramus. Constat igitur spumam rabidi canis uenenum esse pessimum, etiam intro assumptam. Sed hoc Galenus non negat, non tamen semper occidit: aut enim immima cibis retunditur, aut paucitate sua evanescit. Ille tamen cum ieiunus esset eXOsculatus canem mortem momordit . aut forsan per nares ad cerebrum raptum uenenum est, offendebat enim plurimum in inspiratione. Quid igitur Z an auXilium aduersus uenena haec temporanea Θ Certe sic: unde Tranquillus in Nerone: cum destinasset occidere matrem, Venenoque ter tentasset, sensit antidotis praemunitam. Quale id emet Antidotum docet Scribonius largus. Sed nostro tempore difficillima compositio: nostra melior, de qua in libello Experimentorum, S paratu facilior: nunquam tamen absoluere potui, praeseruare enim potest abs que dubio ab omni ueneni genere. ille tamen duas connumerat herbas Hierabolane& ομτρίψυλλον. Satis hoc constat, praeassumpta omnem uim tollere ueneni,neque enim illud probarim, Profecit poto Μithridates saepe ueneno, Toxica ne possent saeua nocere sibi. Sed ex Antidotis potius ea securitas parata est. Non est consilii mei, uth c ea describam, quae alias aduersus uenena, uel paratu facilia,uel praesentissima conscripsi. Illud potius quaerendum est, cur uiuenti iumento, ut mulo , includi aduersus praesentanea uenena sit unicum ac non fallaX Ac auXilium, si celeriter administretur. Constat sene , uenenum aut per ς-- ουν in paruas arterias maXime, quod iaculatur in sinistrum cordis uentricii lum,aut per cauam quod bibitur in dextrum elabi, atque sic interficere. At si immodico calore exterius auocetur, non calefacto pulmone, aut T uisceribus, per paruas uenas aut arterias a corde avocatum defertur ad cutim, atque eo modo liberatur aeger. Constat igitur ciar neque in hypocausto iuuatur aeger, nec in ueneno ad tempus, nam nihilominus illud haeret membris :&uirtus in qua unicum speratur in talibus auxilium, calore eXenterati iumenti debilitata, corpus ueneno depascenti absque ullo praesidio exponit. Horum igitur uenenorum, quae temporis tractu sensim ac latenter interficiunt, alia quidem uentriculum te-
Tebrant,ut acus,vitrum,ac claui.
Nuper hoc Martio mense, Anni ut dixi Μ. D. N L V Ι. sacra ui go insana,vinculis soluta,uitrum ciceribus confractum miscuit,inde multae ex his absque detrimento euasere, duae tamen hydrope eAtinctae sunt,