장음표시 사용
121쪽
Averrois, deinde alij muli obiecerunt, videret, substantia illas otiosas fore, Sc nihil agentes occurrit docens, non ab animabus solum, sed a substantiis etiam illis sphaeras moueri, quo modovi inerrantium sphaera, tum ab anima sua tum a primo intellectu movetur, a quo, ut sine sine moueatur, accipit, quandoquidem anima id impartiri non potest. Sed hanc de Chlorum animabus Alexandri sentetiam, tametsi magnam habet probabilitatem, in his, quae antea exposuimus, ut minus firmam, miniisque necessariam non probauimus: iis potissimu argumetis ducti, quod nulla animarum eiusmodi apud Aristotelem mentio fieret,i substantiae immobiles, motus sphaerarum causa essent effectrices quae ad illum esticienduiufficerent. haec quoque de substantiaraeimmobilium numero nunc tradita,illud ipsum declarant, quippe cum totidem esse, quot sphaeras minime oportebat, nisi essicienter illas mouerent, nec pro motus sempiternitate impartienda singulas singulis sphaeris assignare necessariu erat, quandoquidem una quaedam, Videlicet prima, satis praestare id potuisset.
Qv d si nulla esse potest latio , quae deserendi
astri gratia non sit, omnis item natura seu substantia impatibilis, ac per se, optimi finis ratione nacta esse censenda est, nulla profecto praeter has
natura alia crit, sed hic substantiarum numerus sit necesse est. Si quae enim aliae essent, mouerent certe, utpote lationis fines at aliae raeter eas, quς traditae sunt, lationes esse non possunt.
Substantias immobiles totidem, quot sphaerae, qua pe petu conuertuntur, necessario esse demonstratum est nunc
plures illis esse non posse demonstratur. Ac id quidem dua-Dus sumptis hypothesibus quarum una est, nullam esse lationem,quae astri alicuius deseredi gratia non sit, ad illudque conuertendum momentum aliquod non habeat Altera est,h. L
122쪽
substantiam seu naturam impatibilema per se, optimum nem esse. E quibus duabus hypothesibus colligit, nulla aliam
substantiam immobilem praetereas, quae traditae sunt, esse posse. Si enim aliqua statuatur, fieri, ut aut non moueat, finisque optimi rationem non habeat, quod est contra secundam hypothesim aut si mouebit, alicuiusque lationis finis erit,iationem illam,cuius erit finis, astro nulli deferedo conadutauram, quod prima hypothesi aduersatur hoc vero consequitur eo posito, quod astris deserendis lationes traditae, Mipsis lationibus emciendis substantiae immobiles expositae lassiciant, quod quidem ita se habere antea expositum est. Quod autem in prima hypothesi sumptum est, verum esse hinc scire licet,qudd astra per se moueri, aut in pilimodum, ut multi censuerunt, volutari non possunt, sed in orbibus infixa, illorum motu perpetuo cientur, ut nulla alia orbium ipsorum ponendorum necessitas filisse videatur, quam ut altra deserrent,i in orbem perpetuo conuerterent, si qui essent xisseοι, qualis maior illorum pars est, astri ipsius motionem adiuuarent, authoresque essent, Vt variis motibus,
qui a nobis coniiciuntur, astrum cieretur, quemadmodum de sphaeris, qua ungulis astris tributae sunt, antea est tradiatum. Ita liquid constat, nullam esse lationem, quae deserendo astro aliquid non conducat. Quod vero de substatia im- iuncta loc enim valet illud per se in altera hypothesi sumitur, idipsum procul dubio est, quod antea tradidit, cum
substantiam immobilem optimam esse,atque,ut res expeter da silet, mouere, nitisque finis generis, hoc est, finis cui, rationem habere declarauit. Nam quanuis desubstantia prima immobili tradita illa esse videantur, omnibus tamen acc5modari possunt,cum naturae eiusde sint atque essenti . Qu-obrem, eo in loco efficientiae rationem a substantia immobili non remouebat,tametsi ita loqueretur,perinde atque motus caelestis finem duntaxat esse, ut fine mouere substin-tiam illam vellet, itane his quidem in verbis, in quibus sibstantiae immobiles lationusnes esse statuuntur. Ita enim,
patibiliri per se, hoc estignitudini non con-
123쪽
IN XII. METAPH. LIBRUM. tilationia fines sunt, ut illas tamen efficiant, sed suipsaru gratia. Hoc autem ex his, quae seruntur existimare, rationi consonu est. Nam si omne, quod defert, suapte natura eius, quod desertur, gratia sit, nullam certe lationem suipsius, aut lationis alterius, sed stellarum causa esse consequitur. Si enim latio lationis causa erit, illa quoque aliarum causa sit, necesse est. Quapropter, cum in infinitum progredi non queant, diuinorum aliquid, quae in caelo se
runtur, corporum, lationis omnis finis erit. Qu9d in proxime expositis verbis sempsit, nullam es
lationem, quae ad deferendum astrum aliquod non sit com
parata, corroborat, ratione sempta ex natura eorum, quae
feruntur, quam elusimodi ait esse, ut id , quod defert, eius, quod defertur,sit gratia. Nam si eius quod deseri, latio, eius, quod desertur, gratia non sit, effici, ut aut seipsius gratia sit, aut alterius lationis, quorum neutrum concedi debet, ne, si alterius esse concedatur, progressio sit in infinitum, quandoquidem Sc illa alterius gratia erit Sc illa alterius Suipsius autem gratia esse nemo dixerit, quippe cum frustra id, quod defert, deserret nec ob aliud latio illa est, quam ut illud deferatur: qu si ad id, quod desert reserti postremd, ut ad finem possit, eius tamen,quod desertur,gratia primum sit necesse est. Quemadmodum aedificatio aedificantis quidem gratia postremo est, sed tamen primum propter domum est comparata sed hanc rationem Aristoteles, ut notam fortasse praetermisit. In eo vero institit, ut doceret, alterius lationis gratia non esse, Sc id quide in lationibus sphaerarum. quarum gratia ratio conclusa est. Colligit igitur, cum nec su ipsius, nec alterius lationis gratia latio ulla esse possit, ad diuinorum eorum, quae in caelo feruntur, corporum aliquod ferendum unamquanque esse comparatam, astrumque aliquod omnis lationis finem esse. Sed dubitatio existit, qui
124쪽
nam modo diuina illa corpora lationum fines esse queant, cum paulo ante dictum sit substantias immobiles earundem fines esse , finisque optimi rationem possideres An vero in-co modum nullum est, unius,& eiusdem rei diuersos fines es
se, ut fabricationis domus, cuius nunc meminimus unus
quidem ipsa domus, quam architectus extruit, alter verbhomo cui ad tutelam S commoditatem paratur. Ita igitur lationum caelestium varij fines esse poterunt, quorum Vnust caelestia ipsa sunt corpora, videlicet sola reliqua sydera, qu splendore suo omnia illustranti fouent, in orbemque perpetu rapiuntur Alter est rerum, quae oriunturin occidunt, ortus 3 interitus perpetua conseruatio quae syderibus, si lepotissimum, in Oroem non circulatis nullo modo esse posset. Sed supremus atque praecipuus illarum lationum sinis, substantiae sunt immobiles, quae optima cum sint, summeque desiderabiles, suamque perfectionem, bonitatem caelestes sphaeras mouendo conseruari intelligant, sutipsarum amore ductae ad illas mouendum excitantur.
Illud vero perspicuum est, caelum unum csse. Nam si plures, quemadmodum homines, sunt cς-li, uniuscuiusque principium specie Vnum erit,&
numero multiplex At quae numero multa sunt, materiam habent. Vna enim Leadem multorum ratio est,ueluti hominis Socrates autem unus est. Prima vero essentia, quandoquidem actus est,materiam non habet Primum ergo illud mouens, quod immobile manet, rationea numero nu
est, quapropter S illud quod perpetu S conti
nenter mouetur, num erit, caelum itaque unum. Haec de mundi unitates iam per caelum mundum intelligit demonstratio ad hunc locu pertinere non multu videtur, quanqua Alexander inquit,ei qui de principio mouente
125쪽
disseruit, de corpore, qud moueatur inquirendum etiam manere Fortaste vero ad illud pertinet, ut id, quod demonstratum est, confirmetur nempe subtantias immobiles his, quae traditae sunt, necessario plures non esse . Nam si mundi plures essent, nec hic, in quo degimus, solus existeret, alias quoque immobiles substatias esse oporteret quippe cum singuli orbes suos haberent, qui suis motionibus a propriis m uentibus cierentur. Vnum ergo esse mundum ob hanc fortassis causam Aristoteles demonstrat, quod quidem in primo de Caelo, sed alia ratione, antea monstrauerat nisi diceretur hanc demonstrationem ad co firmandum id, quod dixit, in lationibus progressionem in infinitum non esse, pertinere . Nam qui mundum unum statuunt, lationes Minitas ponere coguntur nempe eas quas oculis spectamus . Sed qu ecunque tandem eius rei demonstranda occasio fuerit,
demonstratio ex eo vim suam sumit, quod in libris de Caelo demonstratu est, mundos plures, si essent, eos numero duntaxat, non item specie posse disserre, quippe qui ex iisde specie simplicibus corporibus constarent, iisdemque specie motionibus cierentur. Quod cum ita haberet, emceretur quo que 't primi eorum mouetes non maiori inter se disserentia discreparent, quandoquidem ratio non patitur, ut mouentes euectricesque causae maiori inter se distent interuallo, quam ea,quae ab eis mouentur. Itaque plures essent mouentes primi numero duntaxat, non item specie disterentes hoc autem esse non posse, Aristoteles nunc docet. Ea enim inquit numero multa esse, specie inter se non disserre, quae materiam habent, cuius substantias immobiles, mouentes primos expertes esse, quippe, quae sint actus, traditu est. Essentia enim prima materiam inquit non habet, per es sentiam primam, quod ipse ΗΩUCIME HI ' nominat, primam immobilem substantiam intelligens, aut certe primam cuiusque rei essentiam , ad quam materia nullo modo pertinet, ut quae forma sit c entelechia Primi itaque mouentera cum essentiae essent quaedam materia expertes, fieret ut numeroselo inter se differre non possent quod tamen ac- h. lib.
126쪽
cideret, si plures mundi ponerentur. Porro perspici huic ILcet, quae ae multitudinis ac numeri in eadem specie causa sit, Aristotelis fuerit sententia, siquidem materiae manifestὰ id
tribuit Alibi etiam aperte hoc ipsum docuit, tum in hoc ipse
opere, tum in libris de Caelo. Nam, ea unum numero esse, quorum materia est una diuersa,quorum diuersa tradidit, multa numero illa esse, quae materia c6stat, quorumque su stantia in materia est posita hinc mundi unitatem, in primo de Caelo demonstratam sibi ipsi obiiciens dubiam esse, Pluresque mundos aut esse, aut esse posse ostendit, quandoquiadem materia mundus constet. Quanquam ratione eam momentum in se nullum habere postea docuerit, qudd non quemadmodum alia, quae materiam habent ex illius pa utequadam, sed ex tota constaret, cum extra uniuersum nihil sit omnino, ob eamque caulam necessaribunum esse,qiiod omnia intra se cohibeat. E quo loco intelligitur non perpetuo materiam multitudinis in eadem specie causam esse, sed tum soliam,cum res ex tota materia non costat. Unicus estim homo necessario esset, si ex tota materia hominibus gigriendis idonea costaret. Qiasmadmodum, set unicus est, quoniam materia totam, ex qua constare aptus est, nullius niortalitatis participem intra se habet. Sed de his alias Illud verb, a materia multitudinem proficisci, inde quoque scire licet, quod ipsa essentia ex se disserentiam nullam habet. Eodemque modo ab omnibus participatur, ut si ad eam materia in qua materiam consequuntur, non accesserint unica numero res maneat, necesse sit. Quae autem 1 in onnullis de disserentia indiuiduali, quam echeitatem nonam ant, excogitat assint, subtilia quidem, ingeniosa videntur, sed in Aristotelis doctrina vana sunt 45mentitia, nullamque firmitatem habentia. Quis enim vel mediocriter in Aristotele
versatus υλην aoc est, materiam pro echeitate sumptam imquam legit Eam materia multitudinis in eadem specie causam Aristoteles vult esse, quam subsantiis immobilibus negauit, cuius natura potentia est. Ac de his quidi satis. Clini
agitur primus moues unus duntaxat numero sit, nempe m
127쪽
IN XII METAPH. LIBRVM. ii Vteriae expers. Vnum etiam primu quod perpetuo S cotinenter mouetur, esse concludit itaque caelum unum. Vsurpauit autem Vt antea monui βυραν , ut Uniuersiam significat, que- admodum saepe in libris de Caelo consueuit.
Est autem ab antiquis veteribusque fabula modo traditum, posterisque relictum, d deos hos ense, & totam naturam diurno numine cotineri. Reliqua vero fabulose allata sunt,cum ad multitudine persuadendam, tum ad legum S eius, quod coducit, usum Humana enim aliorumque animalium specie eos effingunt,alia etiam complura qua haec consequuntur, ac cum iis, quae dicta sunt, umilitudinem habent, adferunt A quibus si quis primum illud abiunxerit, sumpseritq; illos primas substantias deos esse existimasse diu inedictum esse arbitrabitur,ac ut verissimile est unaquaq; arte 'hilosophia saepius quoad facultas tulit inuentis, ac
rursus deletis,has quoque illorum opiniones, quast dam veluti reliquias,usque nunc seruatas fuisse. Paterna itaque ac maiorum opinio hactenus solum nobis perspecta est.
Consueuit Aristoteles placita sua maiorum authoritate si fieri possit confirmare,i cum his, quae a caeteris, qui de iisdem rebus disseruerunt,aut aperte, aut inuolute tradita sunt, consentientia esse ostendere. Hoc igitur in disputatione de substantiis immobilibus,seu de diis nunc facit. Qu's cum esse caelestesque sphaeras motibus suis ciere, caelum queri naturam ab illis ipsis pedere docuisset, ait a veteribus antiquisque fabulae modo traditum, posterisque relictum fuisse,in deos
hos esse,& totam naturam diuino numine contineri. Caetera
verb,quae de diis fabulose dixerunt, quemadmodum huma- h. iiij.
128쪽
nam, vel alioru animalium speciem eos habere, aliosque ex aliis procreatos omnia haec excogitata esse, tu ad vulgi pe suasionem, stimque legum, tum ad vitae humanae utilitate.
A quibus tamen omnibus fabulose essictis,si quispiam primuillud abiungat 'ubd primas substatias deos esse crediderunt,
hunc divine ab illis pronuntiatum esse arbitraturu,veteremque hanc de diis sententiam antiquis illis temporibus floruis
te,dc ad eam usque aetatem quasdam veluti reliquias peruenisse crediturum, unaquaque arte A philosophia alluviorum temporumque Iniuria saepius deletis, rursiisque quoad fieri potuit exortis. Haec Aristoteles An verbae ita habeat, ut mentes has materia expertes fabulis suis veteres illi introi tas intellexerint, necne, difficile cognita est..uippe cum m-hil in eorum monimentis legatur, quod de eo certiores nos faciat. Illud ver,compertum est deos esse natu tamque tota
numine diuino contineri ab illis qua nuis fabulo sci proditum fuisse, quale illud est, iovis omnia plena. Illud item ad vulgi
persuasionem,usum legum, manaeque Vitae utilitatem fabulas de diis emctas fuisse,ita habet. Non enim temere aut Inutiliter humana forma deos effinxerui, sed ut homines a mutuis vulneribus vi Alexanta ait deterrerentur, memores, qui hominem laedit, diuinam formam laedere atqui iniuria afficere. Aliorum etiam animalium figuras non sine hominum magna utilitate diis tribucrut ves uti bium, quos,cum serpentium innitinera multitudo AEgyptum vastaret, eorsimque vim maximam ab illis confici AEgyptiorum malo res intelligerent, quo homines ab interficiendis illis gentis suae conseruatoribus deterrerentur, lege cauerunt, ne cui Lceret interficere: deos enim, si quibus appareret,in Ibium sorma sese ostendere Nec vero solae belluae in deorum numero a maioribus sunt habitae, sed res quoque inanimata multae ex magnis earum beneficiis, deorum nominibus nuncupatq& culta: Quicquid enim magnam utilitatem asserret generi humano, id non sine diuina bonitate erga homines fieri arbitrabantur. Itaque tum illud,quod erat a Deo natum,nomine ipsius dei nuncupabant victim fruges Cererem appe
129쪽
Iarent , istium auiditi Liberum, ex quo illud Terentu, Sine Cerere de Libero friget Venus itura aut rem ipsam, in qua vis inest maior aliqua, sic appellarunt, ut ea ipsa vis deus nominaretur, ut fides, mens, quae in capitolio erant dedicatae. Duo praeterea alia deorum genera apud veteres suisse leguntur. Virum eorum, qui ob beneficiorum multitudinem, quibus homines affecerant, in deorum numerum fuerunt relati, ut Hercules, Castor, Pollux, alij. Aliud eorum, quos ratione aliqua Physica in deos referre hominibus ac retispr sertim platuit. velut Saturnus,quem eiam esse voliterunt qui cursiimac conuersionem spatiorum ac temporum conti neret, ut Graecii nomen V ν ς,''od idem valet,quod M: indicat Saturnum autem appellatum esse ait Cicero, quod saturaretur annis: ex se enim natbs comes fingere solitum, quia consumit aetas temporum spatia an insque praeteritis in 'siturabiliter expletur. Cum vero hunc in modum deos suos fabulis inuolutos veteres tradidi sent, primasque substantias
fabulou illa tradendi ratione debs esse intest exissetit hanc iulorum ὀ diis sententialia quas dat, uti reliquiasέNRii: nunc seruatam ait fuisse, quasi dic ei et,ipinionem de diis diuidoque numine totam nρ tiram cointinente nouana non es.se scdyςtere antiquam etsi fabuloseproditam. Reliquias autem, inquit,qudimiliti alia se de diuti de aliis Ebus Ueteres illi prodidissent, quae temploruna iniurii excidor Opinionem autem de diis illorum esse reliquias, quae scientiis rtibus, sepius ut verisimile est deletis, α quoad
fieri potuit rursus inuentis hactenus fuerit reseruata hinc senila est, quod in primo de Caelo de ipsius caeli sempiterni tate, quam demonstrauerat, tradidit. Opinionem enim e noua non esse docuit. Sed apud veteres primum loruisse,qui eius rei gratia vi 21 os, hi ἀεὶ cisti hoc est,ab eo, quod semper curreret, caelum plum no murarint, opinionemque eius modi excidisses, quod opiniones infinities aboleantur, eaedemque infinities existant. Qu9d igitur ibi de caeloi opianionibus traditu est,hic de diis dc scientiis atque artibus traditur. Nec verbistrandum, seu opiniones, seu scientias, at
130쪽
tesque interircirursiisque existere'. quandoquidlem eluviones, incendia, pestes, dc bella eius generis esse queunt, quae maximam orbis partem ad internecionem veluti ducant ipsae etiam per se opiniones, artesue scientiae ab hominibus neglectς interdum evanescunt atque abolentur, tum post certa temporum interualla caelestibus corporibus ad id vim suam
influentibus eaedem exoriuntur.
Quae autem ad mentem pertinent, dubitatio nes aliquas habent. Omnium enim eorum, quae perspiciuntur, diuinissimum esse videtur a quo
pacto sese habens eiusmodi sit, id tum demum explicatu dissicile est.Nam si nihil intelligit, quidnam praeclarum erit quippe,qui dormienti simi
lis habebitur. Sin intelligit, atque huius alia ressit author, quandoquidem id, quod essentia eius est, intellectio non est, sed potentia , substantia profecto optima non erit. Ex intelligendi enim actu praestantia dignitasque illi inest. Iam vero si ue mens,siue intelligendi actus eius sit substantia, quidnam intelligit, aut enim se ipsam, aut diuer sum aliquid,quod si diuersum,idemne semper, an aliud Laliud An igitur quicquam, an nihil potius refert utrum, quod praeclarum est, intelligat, a quiduis, an aliqua intelligat, absurdum est.
Praestantissimam Dei actionem, cuius merit summam
admirabilitatem in se habere dictus est cum dubitationibus nonnullis coniunctam esse, commonefacito quae sint dubitationes eiusmodi aperit, easque actione ipsa constituta Apatefacta breuiter dissoluit. Ea autem est intellectio, de qua dubitando hac via ingreditur. Aut enim inquit mens illa diuina nihil intelligit, dein otio agit, aut in alicuius intellia