장음표시 사용
581쪽
DE NOBILITATE. 1 Fplar propositas fuere et liis contraria uitia dedecus & mendacium uerita, ti lionestatici; praetulit atcp ita suo merito pro immortalitate mortalem uiorum acccpit excusias e felicitate, prolapsus in erumnas ac miserias. uera haec lex comunis ello mortalium omnium, qua praescribitur ne quis uiro tutis expers claro genere natalibus Ep splendidis magnopere sibi placeat. lcrum Iudaei habent & alia exempla peculiaria. oriundi sunt enim ab italis, quos maiorum suorum uirtutes nihil iuuerunt, obnoxios grauibus criminibus, etiamsi nemo argueret praeter conscientiam, cuius lius tribunal nullis uerborum technis circumscribituri primus gentis conditor multos
liberos suscepit e tribus mulieribus n5 indulges iiDidini sed spe amplianodae familiae. unus tamen e multis selus sitecessit in patrimoniu: reliqui omisnes sicut a pietate degenerarunt, ita separati sunt ab eius gentilitate, cuius nullas uirtutes ex prellerant, exciderunt* ab illa nobilitate celebratissima. Rursum ex hoc ipso probato haerede nati sunt gemelli, nihil praeter ma/nus,id que certa quadam prouidentia habentes lamite,divcrsi corporibus at animis. nam minor utrius* parentis beneuolentiam demerebat obsequus, laudatus ob id dei testimoniounaior uero uetri libidini in addietior quam parentibus,minori cessitius primogeniti, mox i, cessi sic poenitens,iratri molitus est perniciem, nihil aliud agitans animo, quam quod ad patris matris in moesticiam saceret.at ita euelait ut illi uota pro minore faces rent amplissima, ius deus abis ulla exceptione rata esse uoluitialterum uero miserati hoc afficerent beneficio, ut fratri cum sub acerent, existimantes id ei fore utile, si homo nequa in sua potestate non relinqueretur. qui si hac seruitutem libenter tulisset, poterat mereri secunda uirtutis praemia. Nunc quoniam iugum excussit contumax, sibi posterisw lucratus cst magnam ignominiam, ut uita cius nulli optanda literarum monumentis sit prodita,
quo magis liqueret nobilitatem nihil prodesse indignis hac praerogatiua generis: quia mali e bonis prognati, nihil adiuti sunt paternis uirtutib. Pip rum anima sit multimodis oblaesa uitris. Ediuerso possum quosda memorare uiros melioris ordinis qui orti ex illaudatis maioribus uitam uixerunt laudatissima, adeo ut probitatis exemplar de se praebuerint posteris. Primus parens Iudaeorum Chaldaeus erat natione, patre prognatus dediolo siderali scientiae,uno ex eorum numero qui sidera, cstum mundum prodiis habentes his accepta serunt fata hominu,ac proinde nullii rerum autorem esse credetes praeter eos qui percipiuntur sensibus. 8c quid indignius aut magis alienu a generoso animo, Φ studio noscendae creaturae prolabi in unius antiquissimi rerum c5ditoris ignorantia uel hoc solo nomine ues nerandi etiamsi abessent caetera beneficia plurima quorum iniri no potest ratio hora reputatione uir ille in eius no sine numine, patria,cognatos, ias
miliam deserit: sciens, ni faciat instare sibi a multoru deorum superstitione periculum impeditura unius des quaerendi studiu,a quo ut sempiterno parente origine habet quicquid uel mente uel sensu percipitur: quod si demigresimigratura Sc mente e fallaciis, transituram cp ad ueritate a mendacio. id cognoscedi ueri des desideriu magis accesum est oraculo, a quo in impigerrimu quaerendi studiu inductus est.nec prius uestigare destitit, in m niuestius
582쪽
nisesbus eonciperet animo quandam imaginem non essentiae id enim noest possibile sed prouidentiae,quatenus homini fas est concipere. ideo primus credidisse deo dicitur,qui primus inconcussam fidem tenuit, esti unusupremum rerum autorem, cuius prouidentia mundus regatur & quae mundo continentur omnia. adeptus autem hanc mentiam uirtutem praeastantissimam simul acquisiuit cunctas alias, ut apud hospites suos autoriatatem haberet regiam: rio propter apparatum priuatus enim erat sed propter regiam magnitudinem animi.itaiy honorabant eum quas suum principem suspicientes ingenium augustius humano fasitigio. nec enim sermonibus utebatur uulgaribus: sed diuinitatem quandam pracse serentibus. quoties enim arripiebatur numin modis omnibus mutabatur in melius, uultu,colore,statura, motu habitu, uoce denim, spiritu diuino supernet spirante animam,& addente decorem eximium corpori,sermoni essicacia, intellectum uero auditoribus. quis nunc negabit hunc profugum, destitutum amicis & familiaribus esse nobili stimum, postst desiderio uerae nobilitatis, quae ad deum parentem refertur, toto conatu quaesiuit esus amicistiam quo factum est ut ascisceretur in praecipuum ordinem propheticum, quia posthabitis creaturis maluit ingenito patri omnipotenti credere. Noxiam uero autoritatem adeptus suit ut dixi apud eos quorum utebaturnospitio, non armis fretus ne* cop is, sicut quidam solent imperium sibi quaerere, sed suffragio dei optimi maximi, pqs hominibus honoris cauis sadanus tantam potentiam ad utilitatem eorum quibus cum uosantur. hic uir est nobilitatis regula omnibus fugientibus ignobilitatem exteranorum profanorum querituum,marmori tigno'que S in uniuersum serodis materiis numen tribuentium,mimantibus uero ad uiuam rempublica, cui praeest prospicit 'que ipsa ueritasmanc nobilitatem non solum uiri deochari,sed etiam mulieres aemulatae sunt, oblitae ruditatis pristinae ac simus lacrorum quae coluerant,institutae uero ad unius monarchae noticiam, cu ius solius imperio mundus regitur. Thamar nata fuit in Palaestina Syriae, muliercula educata in patria cultrice multorum numinum,ubi omnia plesna erant statuis, delubris & id genus csteris superstitionibus. sed post* cicontigit uelut e profundissima caligine paritum quendam splendorem ueritatis aspicere, capitis periculo ad pietatem transiugit, nihili pendens ui
tam si non daretur bene uiuere. rectam autem uitam in eo sitam censebat,si daretur colere adorare I unum autorem rerum omnium. quamuis duos
hus deinceps fratribus ambob.scelestis nupserat, priori puella, posteriori ex decreto iudicum, quia prior liberis nullis susceptis decesserat:& tamen seruata uitae integritate, tum ipsa in bona existimatione sitit, tum posteris suis omnibus nobilitatis exordium praebuit. Verum haec licet extera,ingenua tamen & fortasse non obscuris natalibus. aliae trans Euphratem natae in Babylonis finibus,dotales ancillae suas alumnas secutae. receptae in uiri sapientis thalamum, & ipsae peruenerunt a pellicatu in dignitatem uxos Iram,heras suas aequando propemodum illis incredibile indiu fluentiabus:sipientum enim animos non subit inuidia quς si absit bona fiunt cos munia:& earum fit i habiti sunt pro legitimis,non selum a patre, quem no
583쪽
DE PRAEMIIS ET POENI s. mirum erat agnoscere omnes ex se genitos, sed a nouercis etiam . nam hae
deposito priuignorum odio curam eorum gesserunt: priuigni uicissim ut beneuolentiae reserrent gratiam, illis exhibuerunt reuerentiam quae debetur matribus. Fratres quoin tametsi dimidia tantum parte coniundii fra. ternum affecitum seruarunt integrum, imo conduplicatum etiam, uideliocet amando redamando hi, & diligentia supplendo quod deerat nataliis bus,dum nothi legitimis nolunt uirtute cedere. non sunt igitur audiendi qui bonum alienum nobilitatem sibi usurpansicum exceptis paucis quos
memorauimus, hostes sint non Iudaeorum tantu m,uerum etiam totius humani generis Φ late patet orbis habitabilis: illorum, quia non sinunt eam gentem secure imitari uirtutes maiorum suorum: huius, quia etiamsi alioqui euas rint ad probitatis sestigium, negat eis pro fore, eo quod non sint prognati e probatis auis ato parentibus. qua opinione nulla potest excogitari nocetior, si ne* bonorum degenerem sobolem sua poena sequetur,nem bonis malo genere prognatis reddetur debitu prsmiu, cu lex unumsquem* n5 pro maioru meritis,sed suis propriis,uel honoret uel puniat.
R A c v L A per Moson prophetam mandata sitas literis in tres diuiduntur species: quam prima ad mudi opificium,altera ad historia, tertia ad leges latas pertinet. Totum mundi opificium ex dignitate opiscis descriptum est a creato caelo us ad formatum
hominem: quorum alterv inter incorruptibiles resperia stissimu est, sicut alter inter corruptioni moratio obnoxias. siquidem mortalia contexcs immora mundum iacit,&in hoc alterum principum , altes rutri subditorum ordine. pars autem historica uitas malorum bonorum sque continet, praeterea utriusque generis tum poenas tum praemia. caelesrum quod ad leges attinesipartim praeceptis constat uniuersalibus, partim institutis particularibus. fertur ipsa legis decem capita, non per hominem
interpretem, sed ex aethere pronunciata diuinae uocis oraculo, articulatae
& ad captum rationis compositae: caeteras leges speciatim ab eodem deo, sed per prophetam prodiitas. quae omnia quoniam tradi tui libris superio. ribus at* etiam uirtutes bello paci Unecessarias, nunc series rerum postulat ut transea ad proposita bonis praemia, poenas in maleficis debitas. nam legislator postquam tum praeceptis monitiaeque Clandioribus, tum minis castigationibus* seuerioribus suos instituit, aduocata concione leges eis: consideraturis promulgauit. populus uero quasi ad sacrum certamen inouitatus,suam uoluntatem non dissimulater aperuit. Deinde alii, ceu proshi uirtutis athletae spe sua non sunt frustrati legibus certamen huius stadii moderantibus. atri molles eisceminati ac degeneres animo prius quam
584쪽
' ε's . pui LoNIs IvDAEI LIBER l ualidius resisterent conciderunt, risus& ludibrium facti spe statoribus.l Qtia propter illi ui stores praemia tulerunt praeconia cum cartR is honorisi bus thi uero non solum sine corona discesserunt, uerum etiam cum igno nimia molestiore quam sit ullum certamen gymnicum. in illo enim genesve succumbunt athletarum corpora, quae rursum assurgunt facile: in hoc uero tota uita collabitur, quam semel subuersana aegre possis restituere. csterum priuilegia honores ,& ediuerso poenae, decernuntur ordine consuenientissimo pro ratione uirorum,familiarii, ciuitatum, regionum, genstium, magnorum terrae tradivum. sed prius honores considerandi ue.
niunt, uel quod utiliores, uel quod auditu iucundiores addetur tamen statim cui parii exordium. Fertur.pud Graecos antiquum illum Triptolemum sublimem uectium alatis draconibus, fruges in uniuersam terram sesininasse, ut pro esu glandium alimenta mitiora genus humanum capesses ret. id ut alia plerain figmenta relinquatur penes autores sabularis talium, nugis sophisticis praestigrisin magis quam ueritate gaudetium. nain moXa rebus conditis deus e terra uictum produxit animantibus omnibus praecipue hominibus, quibus in omnia quae terra fert, sedit imperium. nam in operibus dei nullum est scrotinum, sed quicquid arte curacp postea uide tur absolutum utiq; semiperfectum iam antea suerat per naturae prouidentiam ut non temere artes inuentas existimare debeamus. uerum haec alid
disserenda sunt. nunc consideremus sementem cum primis neces Iariam, quam secit conditor ille in agro bono scilicet rationali anima. in. hac praescipuum scine est spes.a quo fonte uidius ratio pro manat. nam spe lucri nessotiator uarios quaestus aggreditur,nauclerus secundum cursum speransmaria traiicit ambitiosus spe honorum ad tra standa rem p.spe coronarum athleta subit certamina: spe felicitatis ad philosophiam animis applicant quicunq; sunt dediti uirtutum studio: quod eius ope se putent peruentuσros tum ad naturς noticiam, tum ad uitae a Rue conicplatius perse Rioonem, quibus in rebus felicitatem sitam existimanti ea spei semina nonnulli hostiliter exurunt incensis natiuis animae uiti js, aut uelut negligentes aspricolae corrumpunt per secordialia: nec desunt qui cum diligentes colo ni uideantur,sui magis ui pietatis studios bene saetoru causas sibi, psis tria buunt: omnes hi culpandi merito. solus laude meretur qui suam spem iadeo colloca cui hoc ipsum quod est debet, conservaturo munus suu gootuito. Quod igitur praemium est propositum uictori in hoc certana in c. mi tum quod da ex mortali ac immortali natura animal, homo uidelicet, n5 is ipse qui praemium accipit, nec alius tamen. Hunc Chaldaei nominant EMNOS, quod interpretatur homo. eam communem generis appellationem uictor accipit eximiu praemium, quasi nemo prorius hoc nomine dignus sit, nisi qui in deo sperat. post hanc spei ui storiam superest alteris certamen in stadio poenitentiae quς ubi e bene constitutae naturs statu excidit accensa repcte amore melioris propositi a semiliari cupiditate iniquitateq; prosperat transire ad temperantiam, iusticiam, uirtutescia caeteras. Nam duoabus praenuis pensantur duo merita, discessus a turpibus, 5 accessus ad ho nes hi,i nigratione&solitudine. Sic enim scriptura loquitur deco qui relio
585쪽
na pRAEMIIs ET POENI s. si iis corporis assectibus rerum nouarum auidis transfugit ad anima: Non est inuentus quia deus eum transtulerat,per hanc enim translationem inaunifeste significatur migratio:per id uero quod non inuentus dicitur, litudinem intelligimus,&quidem ualde proprie. Nam si ex animo decreuit homo asse stibus 8c perturbationibus omnibus superior euadere,contemptis concupiscentiis ac uoluptatibus,expediat se supiat continuato curis
su semiliam, patriam, cognatos & amicos pariter. Nam consuetudo uim attrahendi habet, ut timendum sit,iae hac captus haereat, inclusus tanta ilis lecebrarum multitudine, quarum imaginationibus excitantur sopita iam rerum turpium studia, reseicata memoria rerum quas praestabat obliuioni tradere. Sic enim multis accidit, ut per trinando ad sanam mentem rediis relat, excussis prsseruidis amoribus,poliquam aspeeius repraesentare imagines uoluptatis desiit. Nam sublatis tritamentis per inane incedit cogitastio. Quin S post: migratione satius est uitare sodalitia & amare solitudi, nem.na & apud exteros praesto sunt laquei similes domesticis, in quos necesse est incidere, siquis sit improuidus & delectetur multoru consuetus dine. uulgus enim est enorme, inconditu, immodicu, culpabile, cum quoue sari tendenti ad uirtute n5 expediti sicut enim a Iougo morbo se recolis
ligentium corpora leui momento relabuntur in deterius:ita quoru anima nunc primum sanitatem recipit,nutat mente inualida, ut timendii sit ne in morbum recidat,irritamentis ex incauto conuidiu accedetibus. Caeterum post poenitentiae certamina,tria proponuntur praemia iustitiae, cuius sectator geminos honores accipit:alterum salutem in pernicie publica alterum custodiam ac tutelam omnis generis animalium,ad propagandam eorum Posteritate copulatorum per coniugia. Voluit enim conditor rerum omanium,ut idem homo 8c damnati generis esset finis,& initium innoxii, eos qui negant prouidentia docens rebus magis quam uerbis, quod iuxta leanem naturae se autore prodita, unus uir iustus potior sit innumeris inius reis mortalibus eius conuictu indignissimis. Hunc Graeci Deucalionem, Chaldaei Noam nominant, cuius aetate ingens illud diluuium acciderit. Post eius tres filios alter sequutus est ternio sanctior &Deo charior in uis ria familia.Nam pater filius, nepos que,ad eundem finem uitae contende, xiant, ut conditori parenti rerum placerent, contemptis quas uulgus miratur opibus atque uoluptatibus una cum honoribus, calcata etiam uaniatate,quae se ornari gaudet mendaciis, spectatoribus sucum selita facere. Haec est illa praestigiatrix res inanimas in numerum deorum reserens, ammagna expugnatu perdifficilis,cuius uersuti js quslibet urbs capitur,adcoslibrepit in iuuentutis animos.Occupatos enim iam inde a pueritia,usque senectutem insidet, nisi si quibus deus splendorem ueritatis assuIgere uos luit. Veritatis autem adire saria uanitas est,quae licet aegre, cedit tamen uiocta uiribus efficacioribus. Verum hoc genus exiguum quidem numero, Pollet tame potestin plurimum: SI quoniam eius amplitudinem totus ora
his no capit,ad caelu us p pertinet:& cupiditate cotem pIandi post exquisitam cognitione naturae rem uisibiliu,mox transit ad incorporeas & inteis
ligibiles,semotis sensibus ut ministris brutae partis animae, mente uero &Philo C e a ratione
586쪽
ratione in consiliu ad hibita. ceterii princeps ille assertor pie sententiae,qui
primus a uanitate se totu ad ueritate magno conatu contulit, ad sui perie
diionem usus doctrina eximia, praemiu accepit certa in deum fiduciam. ei uero qui ingenio tant selici preditus fuerat,ut seipso magistro uirtute peris didicerit,praemium obtigit gaudium. At illi meditatori, conatu magno ac pertinaci uirtulcas ecuto, uiderc deii fuit operae praemiu palmarium. ea ducia,laeticiain perpetua, cum uisione dei coniundia, quid cogitari potest in uita utilius aut honestius Inspiciamus singula diligetius,& res ipsas penitius contemplemur non contenti uocabulis Quisquis deo credit ex animo in nulla re creata corruptibili in collocat fiduciam, ne in his quide quisbus sibi placet maxime, ut rationat ensititiain. nam utracp habet suu conasiliorati sed rationalis intelligibilia selu cosiderat, cuius finis est opinatio. caeterii opinionu instabilitas Sc uacillatio uel hinc liquet, q, probabilibus tantu argumetis nituntur Sc ueri similibus. omnis aut similitudo fallax est. cum sit imago tantum rei quam simulat. itaq; fit ut ratio dux sensitu, dum putat codem modo tradianda intelligibilia, subinde ostenset decipiatur p. dum em aggreditur tot indiuidua, inualidior fit destituta uiribus, Sc defiacit sicut athleta oppressus a robustiore aduersario.at cui cotiyit omnia cor .pora de sublimi despicere, & soli deo constanter inniti certilesima fiducia,
is uere felix Sc ter beatus censendus est. secundum praemium natiuam utratu tem se stanti,& sine pulucris iactu palmam auferenti,contigit gaudium. Hunc enim Isaacum Chaldaei, Latini risiim nominant. risus autem ess sis gnum quo sese profert occultum mentis gaudium: qui asseetus est inere Pomnes alios honestissimus, replens tranquillitate ac securitate totam amomam laetam Sc deo patre conditore , rerum omnium,& innocentibus actionibus ac cum uirtute coniuetis etiamsi nulla uoluptas accedat, modo salus in tuto sit. nam quemadmodu in periculosis morbis medicus interdum corporis partem resecat, ut ad sanitate id perducat,gubernator quoMque tepestate occupatus iaetura facit, dum saluti nauigantiu prospicit, nesmo tame uel hunc uel illii incusat quasi noxiis imo uterin re bene gesta lati datur Q utile dulci praetulerit: eo de modo reru natura semper suspicienda est contentis statu rerii praesentium modo absit malicia uoluntaria, nec ira quirendum quam iucunda sint quae obueniunt, sed an more bene costitutae reipublicae mundus regatur ac gubernetur salutari ordine. ita hic eis tiam non minus Q ille prior mactus uirtute uiuit laetus, quippe immunis ab omni moesticia, ne in somnis quidem expertus uita duram et tetricam, eo quod anima tota occupata sit gaudio. post huc per naturae benignitate praeditum genuinis doti bus tertius sequitur ille absolutus meditator, cui
Praenatu eximium,uidere deii contigit. expertus enim omnia que humana uita fert, R in his omnibus uetiatus non obiter laborib. nullis uitatis nec
periculis, si quo pacto posset optata ueritate assequi, apud mortale genus
multam inuenit caliginem, terra Sc mari,pcr acre ac aethera. nam in aethere,
at adeo toto caelo, noctis uidit quanda imaginem: quandoquidem tota sensibilis natura infinita e quicquid autetiannitum est, cognatione pro Pinqua habet cum tenebris.itasp prima aetate conniuetibus oculis anim AP
587쪽
prae continuis laboribus uix eos potuit diducere, ut per ossusam caligine cerneret. sed repente assuixit ei purior splendor incorporeus ex aethere, &aperuit Rubernari mundu intelligibile. uertam is gubernator circumsus luce purissima, nec uideri nec palpari facile poterat radiis uisum hebetatib. restitit tamen uir egregius contra tanta uim ignea immenso amore uidens di percitus. qua aenerosam cupiditate animaduertens Pater miseratus*, addidit robur uisui, nec inuidit sui cernendi copiam, quantu natura humana capax filii eius spectaculi, uidelicet ut sciret esse deu,non quis sit etiam. nam is&bonitate ipsa melior,&unitate antiquior ac sincerior, no potest spectari a quoquam alio. ideo ipsi soli fas est a seipso percipi. caeterum esse eum percipitur,si non ab omnibus,cerae ab his ui per potiore uiam incesdunt. sunt enim quida qui esse ullum numen pernegant: at a sit ne an n5 sit ambigunt. ali j secuti maiorum ritus potius Q certam rationem aliquam, talem deum cogitat qualem didicerunt a suis educatoribus: atin ita se egregie pios existimant, si superstitione pro pietate amplectantur,quod si qui adiuti scientia ualuerunt imaginari rediore ato conditorem huius rerum uniuersitatis ab inseris ut aiunt promouerunt ad supera.introgressi enim. hunc mundu, uelut bene constitutam rempublicam, & cospicati campos montesin plenos segetib. at arboribus frugiferis, ualijsci' generibus as rumatiu:& hos rigari stagnis amnibus ac torretibus, afflari uentis auriscymiro temperamento quatuor annuam uicissitudinum: praetercpharcomania solem, luna, erratica fixa uesidera,uniuersamo caeli militiam obeunte ordine mirifico hunc mundu diei una uero nomine, tradii admiratione coe Perunt cogitare, tam bene ornatas ordinataso res non moueri temere: unde necessario colligebat eas ab aliquo inudi opifice regi magna prouidenσtia. Nam lex naturae iubet opifice operis sui curam gerere. Verum hi diis uiniores caeteris ut dixi ab inferis progressi sunt ad supera quasi per quas clam coelestes scalas rationibus probabilib. tendentes ad ipsum opificem. Quod si qui absin ullo externo auxilio potuerut ad hoc spe staculum euaesere inter sanctos uere , pios dei cultores reserendi sunt.in us est Chaldaice nominatus Israel, quae uox intrepretatur, uidens deu, deum inquam,
non qualis deus sit. id enim iam dixi esse impossibile. Sed eum es Isia nullo alio didicit terrestri u uel caelestium, mortalium uel immortalium qua cuia . que elementa incolentium: sed ab ipso solo attaeius, nec tamen dignato asperire suam cssentiam. id quemadmodu contigerit, opei pretium fuerit contemplari per quanda similitudinem. Solem hunc uisibilem, num aliare, quam sole ipso adiuti cernimus quid stellas an no sola stellam ope aspicimus lucis aspediu nonne Iuci debemuset ad eundem sane modu etia de iis per seipsum illustrat sui noticiam, cooperante nemine, quod ea res excedat uires omnium. cariem coniecstores isti qui dant operam ut per creatus ras perueniant ad creatoris cognitione, perinde faciunt ac si cognito binario strutetur unitatis natura, cum debui sient ab hac initium lacere: ab hac enim binarius incipit. ueritatis aut studiosi deum adiuti deo quarietini, &lume ope luminis. hoc igitur quod diximus maximum fuit prsmiu. sed &aliud accepit meditator, ominosum dieiu, si tam erecte intelligatur, optis
588쪽
mu. id figurate torpor nominatur. na arrogatia superbiain per latitudine significatur, du se anima ditandit quo no debet: per torpore uero,fastus tumetis 8c magnifice de se sentientis c6tractio.Nihil aut utilius,* estu simpetus 8c animosas contentiones torpore quodam retundere: ut immodicum assecstuum robur debilitatum,latum spatium praebeat potiori parti animae.Hic considerandu insuper, quam conueniens cuiq; redditum sit praemium.ei, qui discendo ab lutus uir euasit, fides: quoniam discentem oportet doctori credere de his quae docetur. alioqui difficile imo impossibile est non credente erudiri.ei uero qui felici ingenio uirtute adeptus est, gaudium. laeta em res est generositas dotibus naturae ornata, gaudens aacumine mentis δέ coniectationibue certissimis, quibus quaesita sine laboare assequitur,usa monitore domestico. est em gratissima inuentio rem duabiarum copendiaria. ceterum illi qui meditando sibi parauit prudentiam, datur uisio. Post exactam enim iuuenta activam in senectu te uita contems plativa succedit optima & salictissima,caelitus demissa, ut quasi gubernaotor in puppi ad clauum sedeat, &cursum reruterrenaru moderetur. Nam ab scp contemplatione iuncta cum scientia nihil praeclara oritur. Vnius
adhuc uiri mentionem apponam, coronati in sacris certaminibus, ne simaequo prolixio ac mox reuertar ad coeptam seriem. Voco autem sacra certamina haudquaquam ea quae uulgus nominat. Profana enim sunt ista uobi uiolentris,iniuri js, iniustiti js, non meritae poeiae,sed honores & praemia sunt proposita.ego loquor de animae certaminibus,du a prudelia stat contra uafiacie & stulticiam a frugalitate contra luxum 8c sordiciem a sortitudine contra temeritate ac timiditatem, & ab aliis uirtutibus contra aduerissaria uitia, S cum his Sc inter se pugnantia. Sunt quide uirtutes omnes uirgines, sed ham choros ductat pulcherrima coniuncta cum iusticia pietas, quae praecipua rte theologo Mosi obuenit. Ideo prster alia plurima prpinia,quae in eius uita indicauimus, quatuor adsequutus est eximia, factus idem rex legislator, propheta Sc pontifex. Regnauit enim no more alios rum fretus copiis pedestribus,equestribus et naualibus,sed Deo,cuius autoritatercgnu acceperat, subditis uolentibus ac libentibus, qui numinis caelestis instinctu eum sibi principem optauerant. Hunc solum memoriae proditum est sine auro argentow ac reliquis opibus regnum administrias se,confisum perspicaci, non caeca opulentia, Sc ut nil dissimulem, pro suo censu habentem quicquid Deus possidet. idem & legislator fustus est. Regis enim est iubere uetarcin. Lex porro nihil est aliud quam iubens agens da,& uitanda prohibens. Et quoniam utrobi incertum est quid consducat: accidit enim plerun* per ignorantiam, ut uitanda iubeamus agenda uetemus: ideo conueniebat tertia adhiberi prophetiam, ne quid erres: tur. Nam propheta interpres est Dei, dictatis intus oracula. Quicquid austem fit diuinitus non est reprehensibile. Postremo quartus accessit ponstificatus ut pro sua ficultate prophetica sciret eum Qui est colere dc qitando subditis res prospere cedunt, gratias illi ageret: quod si ulla incideret ostentio supplex impetraret ueniam. Haec cum ad idem genus pertineo ant, debent contineri coaptari* mutuis uinculis, dc in eodem requirun
589쪽
tur homine ut si cui quodvis desit horum quatuor, claudicantis reipubliacae imperseetus princeps censendus sit. Hactenus de praemiis uiritim proopositis:eodem modo proponuntur &familiis integris, & numero iis gentibus. Iam inde ex quo populus noster in duodecim tribus distributus est.
totidem constituti sunt tribuum principes, non solum ex eadem gente ac familia sed&germanitate iunistissimi. Vnus enim communis pater fuit omnibus, conditores uero totius gentis, auris horum & proauus. Is priis mus omnium postquam a uanitate transiuit ad ueritatem, valere iussis diis
sciplinis Chaldaicis & prsstigiis, ut persectiore coni platione frueretur
qua iacile captus est, non aliter quam ferrum magnete trahitur, ex sophis sta sapiens laetus est. Hic multorum Miorum pater, unum probauit ex osmnibus,ancoram sui generis,cui fidere tuto poterat. Ex eo prognatus fialius generosae & suapte natura eruditae indolis duos suscepit liberos: alte. rum ferum & indomitum, totum irae cupiditatio obnoxium, & in uniovcrsum pro bruta parte animae pugnatem contra ratione praeditam: alteorum uero mitem, humanum,uirtuti deditu 3c aequitati ueritati la potiores partes secutum,rationis propugnatorem,aduersarium imprudctie. hic est inter primos gentis coditores tertius ordine, solus prole numerosa felix, quam ei totam incolumem seruare contigit: haud secus ac sortunatus agricola tota segete salua, Sc ad frugem matura spectando sevitur. Verum qus de horum trium singulis narrantur, latentem sensum in se continet, qui nobis nuc introspiciendus uenit. quisquis incipit discere, statim a ruditate migrat ad scientiam.ruditas alit est multiplex. ideo primus ille quamuis mulsiorum pater,unicum ex his fertur agnouisse pro filio. nI & qui discit, bolem e ruditate susceptam abdicat,& ut inimicam recusat. quandoquide sic nati sumus homines, ut prium absoluatur in nobis ratio in collimitio fici Virtutis & uiti j, neutrodu uergamus. Vbi uero meti succreverut pinnule S anima cocepit illius summi boni quanda imaginem, iam uolucris Eustalaltro id appetit,a tergo relicta cognata malitia:qua perpetuo cursu fugies, Vertit se ad uiam contraria. & hoc est quod sacra scriptura subinnuit, dum ait illii bona natura praeditum genuisse geminos filios. omnis enim homiariis ab ipse natiuitate anima gemellis est grauida,quippe quae malu ut di Ni & bonum concepit ex utrius* imaginatione. Ubi uero in beatam selicemin partem incidi ad bonii proclinat perpetuo, non amplius ambigua pendens in aequilibrio. At cui praeter bonuingcntu institutio quo DOMria contigit,& insuper tertia in uirtute cotemplanda exercitatio ita ut haec omnia non ii se perficie haereant,sed impressa sint altius,& sibi inuicem uelut neritis quibusda adstricis: is cum uiribus sanitate adipiscitur, pudore tinctam & bonum habitu praeseserente pulchritudine. Sic anima pernaoturam disciplinam,meditationem,res optima copleta uirtutibus et nihil
sibi ad incrementum faciens reliquia, gignit perfectu numeru,bis senos fislios ad similitudinem signiferi circuli, ut hic degat selicius. Hsc est illa integra similia persecta & cohaerens tum in apertis scripturis, tum in significatis sitb eis latetibus, cui praemiu coligit ut gelis trib. coderet:qur processu teporis aucta in multitudinem maxima, constitutis legitimis ciuitatibus
590쪽
& disciplina prudentia justitiae sanctitatis caeterarum p uirtutu propagata est amplissime.Haec sunt praenita priscis illis uiris laudatis publice priuatimin reddita,sicut non sine figuris dieiu est ex quibus etiam reliqua ficile possint intelligi: superest ut deinceps poenas malis propositas dicamus in nere, quadoquide ut singulatim scribatur,tcpus no patitur. Extitit quiuam fratricida mox ab initio, nondu multiplicato humano genere. hic est ille primus scelestus, qui primus pura terra cruore hominis imbuisiqui primus esiuiam eius foecunditate ubertatecp florentissima inhibuit, qui pri amus corruptione generationi, morte uite, ludi u gaudio, mala bonis opposuit. quas igitur dignas poenas luere potuit, qui in uno facinore nihil prorstermisit impietatis ac uiolentis res indeat sorsan aliquis:si capitali pie fieretur supplicio.Verum ista hominu est cogitatio magnu illud tribunal norespiciens. Homines em ut timii suppliciu morte existimant: at haec in diuino iudicio uix est poenaru initiu. Quoniam igitur nouu erat facinus, oportebat noua poena in id mi tui. & qua tando ut semper moribu dus uiueresi damnatus morte infinita quodamodo. Sunt etsi duae mortis species alte, ra mortuu es Ie,qus quide bona est aut indisserens: altera psiam emori,mala omnino,&quo diuturnior eo grauior. Considera igitur quomodo sitis in morte perpetua. cu sint quatuor assed us animae,duo circa bonis praessens aut sutum, gaudiu & concupiscentia,duo circa malu instans aut uens turu dolor & timor altera illa bona copula radicitus excisa est,ne uno uagauderet, uel aliquid boni cuperet. altera uero mala insita est ei penitus. moesticia traquillitatis expers,&timor nulla securitate dilutus. ait enim sacra scriptura,eam execratione inflidia fratricidae, ut se per gemeret ac tres meret.&signo eum notatu ne interficeretur a quo* iacue 1 ci morte defungeretur,sed ut aetate tota moriendo exigeret, ut diximus in doloribus,
molestiis calamitatibus , indesinetibus, id , sine intermissione: & quod
est omniu grauissimis mala sua sentire .cruciatu sin praesentibus,atq; Pros spiciens imminetia,praecauere no posset,omni spe sibi abscisa,qua deus generi humano indidit, ut habentes intus consolatrice domestica,leuius serarent molestias quicunm no patrarunt inexpiabilia.&qucadmodu torrente correptus timet aquas qui b. trahitur,ato magis etia quae superne inulas dant, eode modo mala praesentia maiora metu asserunt. metus em tano e
fonte molestias exhibetiita in fratricida animaduersiim est. extat 8c ex opta in totas familias edita, coluratas in societate sceleris. hi fastu insano turgidi, aduersus sacerdotes coorti sunt, no contenti sdituoru, in quo tu censebantur ordine,w ad primum aspirarent & amplissimu.itW autore coiniurationis uiro inter ipsos natu maximo, qui se caeteris ab ossicio decedetibus duce praebuerat, deserto seno & sacri tabernaculi uestibulo, ruebant in ipsa penetralia,iubedo sacerdotes loco sibi cedere.quo sadio, tumultus, ut par erasiexcitus est in uniuerso populo, cum temerarentur quae turbarinetis est,& ualde costinderentur ceremoniae ad ed ut praesedius genti rem ferret aegerrime.ac primum quidem pro solita grauitate iram compescuisierat enim ingenio mitissimo, conatus eos uerbis ad meliore mentem iras ducere, ne transbederetur praefixos terminos, iacue nouitates inducerent in relis